2. атта̄нудит̣т̣хиниддесаван̣н̣ана̄

130. атта̄нудит̣т̣хийам̣ ассутава̄ путхуджджаноти а̄гама̄дхигама̄бха̄ва̄ н̃еййо ассутава̄ ити. йасса хи кхандхадха̄туа̄йатанасаччапаччайа̄ка̄расатипат̣т̣ха̄на̄дӣсу уггахапарипуччха̄виниччхайавирахитатта̄ атта̄нудит̣т̣хипат̣иседхакаро нева а̄гамо, пат̣ипаттийа̄ адхигантаббасса анадхигататта̄ на ча адхигамо аттхи, со а̄гама̄дхигама̄нам̣ абха̄ва̄ н̃еййо ассутава̄ ити. сутанти хи буддхавачана̄гамо ча сутапхалатта̄ хетувоха̄равасена адхигамо ча, там̣ сутам̣ асса аттхӣти сутава̄, на сутава̄ ассутава̄. сва̄йам̣ –

путхӯнам̣ джанана̄дӣхи, ка̄ран̣ехи путхуджджано;

путхуджджанантогадхатта̄, путхува̄йам̣ джано ити.

со хи путхӯнам̣ на̄наппака̄ра̄нам̣ килеса̄дӣнам̣ джанана̄дӣхи ка̄ран̣ехи путхуджджано. йатха̄ха – ‘‘путху килесе джанентӣти путхуджджана̄, путху авихатасакка̄йадит̣т̣хика̄ти путхуджджана̄, путху саттха̄ра̄нам̣ мукхуллокика̄ти путхуджджана̄, путху саббагатӣхи авут̣т̣хита̄ти путхуджджана̄, путху на̄на̄бхисан̇кха̄ре абхисан̇кхаронтӣти путхуджджана̄, путху на̄на̄огхехи вуйхантӣти путхуджджана̄, путху на̄на̄санта̄пехи сантаппентӣти путхуджджана̄, путху на̄на̄парил̣а̄хехи паридайхантӣти путхуджджана̄, путху пан̃часу ка̄магун̣есу ратта̄ гиддха̄ гадхита̄ муччхита̄ аджджхосанна̄ лагга̄ лаггита̄ палибуддха̄ти путхуджджана̄, путху пан̃чахи нӣваран̣ехи а̄вута̄ нивута̄ овута̄ пихита̄ пат̣иччханна̄ пат̣икуджджита̄ти путхуджджана̄’’ти (маха̄ни. 94). путхӯнам̣ ва̄ ган̣анапатхаматӣта̄нам̣ арийадхаммапараммукха̄нам̣ нӣчадхаммасамуда̄ча̄ра̄нам̣ джана̄нам̣ антогадхатта̄пи путхуджджана̄, путху ва̄ айам̣, висум̣йева сан̇кхам̣ гато висам̣сат̣т̣хо сӣласута̄дигун̣айуттехи арийехи джанотипи путхуджджано. еваметехи ‘‘ассутава̄ путхуджджано’’ти двӣхи падехи йе те –

‘‘дуве путхуджджана̄ вутта̄, буддхена̄диччабандхуна̄;

андхо путхуджджано еко, калйа̄н̣еко путхуджджано’’ти. –

две путхуджджана̄ вутта̄, тесу андхапутхуджджано вутто хотӣти ведитаббо.

арийа̄нам̣ адасса̄вӣтиа̄дӣсу арийа̄ти а̄ракатта̄ килесехи, анайе на ирийанато, айе ча ирийанато, садевакена ча локена аран̣ӣйато буддха̄ ча паччекабуддха̄ ча буддхаса̄вака̄ ча вуччанти, буддха̄ ева ва̄ идха арийа̄. йатха̄ха – ‘‘садеваке, бхиккхаве, локе…пе… татха̄гато арийоти вуччатӣ’’ти (сам̣. ни. 5.1098).

саппуриса̄ти еттха пана паччекабуддха̄ татха̄гатаса̄вака̄ ча ‘‘саппуриса̄’’ти ведитабба̄. те хи локуттарагун̣айогена собхана̄ пуриса̄ти саппуриса̄. саббейева ва̄ ете дведха̄пи вутта̄. буддха̄пи хи арийа̄ ча саппуриса̄ ча паччекабуддха̄ буддхаса̄вака̄пи. йатха̄ха –

‘‘йо ве катан̃н̃ӯ катаведи дхӣро, калйа̄н̣амитто дал̣хабхатти ча хоти;

дукхитасса саккачча кароти киччам̣, татха̄видхам̣ саппурисам̣ вадантӣ’’ти. (джа̄. 2.17.78);

еттха хи ‘‘катан̃н̃ӯ катаведи дхӣро’’ти паччекасамбуддхо вутто, ‘‘калйа̄н̣амитто дал̣хабхатти ча̄’’ти буддхаса̄вако, ‘‘дукхитасса саккачча кароти кичча’’нти самма̄самбуддхоти. ида̄ни йо тесам̣ арийа̄нам̣ адассанасӣло, на ча дассане са̄дхука̄рӣ, со ‘‘арийа̄нам̣ адасса̄вӣ’’ти ведитаббо. со ча чаккхуна̄ адасса̄вӣ н̃а̄н̣ена адасса̄вӣти дувидхо. тесу н̃а̄н̣ена адасса̄вӣ идха̄дхиппето. мам̣сачаккхуна̄ хи диббачаккхуна̄ ва̄ арийа̄ дит̣т̣ха̄пи адит̣т̣ха̄ва хонти тесам̣ чаккхӯнам̣ ван̣н̣аматтагахан̣ато на арийабха̄вагочарато. сон̣асин̇га̄ла̄дайопи хи чаккхуна̄ арийе пассанти, на ча те арийа̄нам̣ дасса̄вино, тасма̄ чаккхуна̄ дассанам̣ на дассанам̣, н̃а̄н̣ена дассанамева дассанам̣. йатха̄ха – ‘‘ким̣ те, ваккали, имина̄ пӯтика̄йена дит̣т̣хена, йо кхо, ваккали, дхаммам̣ пассати, со мам̣ пассатӣ’’ти (сам̣. ни. 3.87). тасма̄ чаккхуна̄ пассантопи н̃а̄н̣ена арийехи дит̣т̣хам̣ аничча̄дилаккхан̣ам̣ апассанто арийа̄дхигатан̃ча дхаммам̣ анадхигаччханто арийакарадхамма̄нам̣ арийабха̄васса ча адит̣т̣хатта̄ ‘‘арийа̄нам̣ адасса̄вӣ’’ти ведитаббо.

арийадхаммасса аковидоти сатипат̣т̣ха̄на̄дибхеде арийадхамме акусало. арийадхамме авинӣтоти еттха пана –

дувидхо винайо на̄ма, екамекеттха пан̃чадха̄;

абха̄вато тасса айам̣, ‘‘авинӣто’’ти вуччати.

айан̃хи сам̣варавинайо паха̄навинайоти дувидхо винайо. еттха ча дувидхепи винайе екамеко винайо пан̃чадха̄ бхиджджати. сам̣варавинайопи хи сӣласам̣варо, сатисам̣варо, н̃а̄н̣асам̣варо, кхантисам̣варо, вӣрийасам̣вароти пан̃чавидхо. паха̄навинайопи тадан̇гаппаха̄нам̣, виккхамбханаппаха̄нам̣, самуччхедаппаха̄нам̣, пат̣иппассаддхиппаха̄нам̣, ниссаран̣аппаха̄нанти пан̃чавидхо.

таттха ‘‘имина̄ па̄тимоккхасам̣варена упето хоти самупето’’ти (вибха. 511) айам̣ сӣласам̣варо. ‘‘раккхати чаккхундрийам̣ чаккхундрийе сам̣варам̣ а̄паджджатӣ’’ти (дӣ. ни. 1.213; ма. ни. 1.295; сам̣. ни. 4.239; а. ни. 3.16) айам̣ сатисам̣варо.

‘‘йа̄ни сота̄ни локасмим̣, (аджита̄ти бхагава̄)

сати тесам̣ нива̄ран̣ам̣;

сота̄нам̣ сам̣варам̣ брӯми, пан̃н̃а̄йете пидхӣйаре’’ти. (су. ни. 1041; чӯл̣ани. аджитама̄н̣авапуччха̄ниддеса 4) –

айам̣ н̃а̄н̣асам̣варо. ‘‘кхамо хоти сӣтасса ун̣хасса̄’’ти (ма. ни. 1.24; а. ни. 4.114; 6.58) айам̣ кхантисам̣варо. ‘‘уппаннам̣ ка̄мавитаккам̣ на̄дхива̄сетӣ’’ти (ма. ни. 1.26; а. ни. 4.114; 6.58) айам̣ вӣрийасам̣варо. саббопи ча̄йам̣ сам̣варо йатха̄сакам̣ сам̣варитабба̄нам̣ винетабба̄нан̃ча ка̄йадуччарита̄дӣнам̣ сам̣варан̣ато ‘‘сам̣варо’’, винайанато ‘‘винайо’’ти вуччати. евам̣ та̄ва сам̣варавинайо пан̃чадха̄ бхиджджатӣти ведитаббо.

татха̄ йам̣ на̄марӯпапариччхеда̄дӣсу випассана̄н̃а̄н̣есу пат̣ипаккхабха̄вато дӣпа̄локена вийа тамасса тена тена випассана̄н̃а̄н̣ена тасса тасса анаттхасса паха̄нам̣, сеййатхидам̣ – на̄марӯпававаттха̄нена сакка̄йадит̣т̣хийа̄, паччайапариггахена ахетувисамахетудит̣т̣хӣнам̣, кан̇кха̄витаран̣ена катхам̣катхӣбха̄васса, кала̄пасаммасанена ‘‘ахам̣ мама̄’’ти га̄хасса, магга̄маггававаттха̄нена амагге маггасан̃н̃а̄йа, удайадассанена уччхедадит̣т̣хийа̄, вайадассанена сассатадит̣т̣хийа̄, бхайадассанена сабхайе абхайасан̃н̃а̄йа, а̄дӣнавадассанена асса̄дасан̃н̃а̄йа, ниббида̄нупассанена абхиратисан̃н̃а̄йа, мун̃читукамйата̄н̃а̄н̣ена амун̃читукамйата̄йа, упеккха̄н̃а̄н̣ена анупеккха̄йа, ануломан̃а̄н̣ена дхаммат̣т̣хитийам̣ нибба̄не ча пат̣иломабха̄васса, готрабхуна̄ сан̇кха̄ранимиттага̄хасса паха̄нам̣, етам̣ тадан̇гаппаха̄нам̣ на̄ма.

йам̣ пана упача̄раппана̄бхедена сама̄дхина̄ паваттибха̄ванива̄ран̣ато гхат̣аппаха̄рена вийа удакапит̣т̣хе сева̄ласса тесам̣ тесам̣ нӣваран̣а̄дидхамма̄нам̣ паха̄нам̣, идам̣ виккхамбханаппаха̄нам̣ на̄ма. йам̣ чатуннам̣ арийамагга̄нам̣ бха̄витатта̄ там̣там̣маггавато аттано санта̄не ‘‘дит̣т̣хигата̄нам̣ паха̄на̄йа̄’’тиа̄дина̄ (дха. са. 277; вибха. 628) найена вуттасса самудайапаккхикасса килесагган̣асса аччантааппаваттибха̄вена паха̄нам̣, идам̣ самуччхедаппаха̄нам̣ на̄ма. йам̣ пана пхалаккхан̣е пат̣иппассаддхаттам̣ килеса̄нам̣, идам̣ пат̣иппассаддхиппаха̄нам̣ на̄ма. йам̣ саббасан̇кхатаниссат̣атта̄ пахӣнасаббасан̇кхатам̣ нибба̄нам̣, идам̣ ниссаран̣аппаха̄нам̣ на̄ма. саббампи четам̣ паха̄нам̣ йасма̄ ча̄гат̣т̣хена паха̄нам̣, винайанат̣т̣хена винайо, тасма̄ ‘‘паха̄навинайо’’ти вуччати, там̣там̣паха̄навато ва̄ тасса тасса винайасса самбхаватопетам̣ ‘‘паха̄навинайо’’ти вуччати. евам̣ паха̄навинайопи пан̃чадха̄ бхиджджатӣти ведитаббо.

евамайам̣ сан̇кхепато дувидхо, пабхедато ча дасавидхо винайо бхиннасам̣варатта̄ паха̄таббасса ча аппахӣнатта̄ йасма̄ етасса ассутавато путхуджджанасса наттхи, тасма̄ абха̄вато тасса айам̣ ‘‘авинӣто’’ти вуччатӣти. еса найо саппуриса̄нам̣ адасса̄вӣ саппурисадхаммасса аковидо саппурисадхамме авинӣтоти еттха̄пи. нинна̄на̄ка̄ран̣ан̃хи етам̣ аттхато. йатха̄ха – ‘‘йева те арийа̄, тева те саппуриса̄. йева те саппуриса̄, тева те арийа̄. йова со арийа̄нам̣ дхаммо, сова со саппуриса̄нам̣ дхаммо. йова со саппуриса̄нам̣ дхаммо, сова со арийа̄нам̣ дхаммо. йева те арийавинайа̄, тева те саппурисавинайа̄. йева те саппурисавинайа̄, тева те арийавинайа̄. арийети ва̄ саппурисети ва̄, арийадхаммети ва̄ саппурисадхаммети ва̄, арийавинайети ва̄ саппурисавинайети ва̄ есесе еке екат̣т̣хе саме самабха̄ге таджджа̄те тан̃н̃ева̄’’ти.

касма̄ пана тхеро атта̄нудит̣т̣хийа̄ катамехи вӣсатийа̄ а̄ка̄рехи абхинивесо хотӣти пуччхитва̄ там̣ ависсаджджетва̄ва ‘‘идха ассутава̄ путхуджджано’’ти евам̣ путхуджджанам̣ ниддисӣти? пуггала̄дхит̣т̣ха̄на̄йа десана̄йа там̣ аттхам̣ а̄вика̄тум̣ пат̣хамам̣ путхуджджанам̣ ниддисӣти ведитаббам̣.

131. евам̣ путхуджджанам̣ ниддиситва̄ ида̄ни абхинивесуддесам̣ дассенто рӯпам̣ аттато саманупассатӣтиа̄дима̄ха. таттха рӯпам̣ аттато саманупассатӣти рӯпаккхандхам̣ касин̣арӯпан̃ча ‘‘атта̄’’ти дит̣т̣хипассана̄йа саманупассати. ниддесе панасса рӯпаккхандхе абхинивесо пан̃чаккхандха̄дхика̄ратта̄ па̄кат̣оти там̣ аватва̄ касин̣арӯпамева ‘‘рӯпа’’нти са̄ман̃н̃авасена вуттанти ведитаббам̣. рӯпавантам̣ ва̄ атта̄нанти арӯпам̣ ‘‘атта̄’’ти гахетва̄ там̣ атта̄нам̣ рӯпавантам̣ саманупассати. аттани ва̄ рӯпанти арӯпамева ‘‘атта̄’’ти гахетва̄ тасмим̣ аттани рӯпам̣ саманупассати. рӯпасмим̣ ва̄ атта̄нанти арӯпамева ‘‘атта̄’’ти гахетва̄ там̣ атта̄нам̣ рӯпасмим̣ саманупассати.

таттха рӯпам̣ аттато саманупассатӣти суддхарӯпамева ‘‘атта̄’’ти катхитам̣. рӯпавантам̣ ва̄ атта̄нам̣, аттани ва̄ рӯпам̣, рӯпасмим̣ ва̄ атта̄нам̣, веданам̣ аттато саманупассати, сан̃н̃ам̣, сан̇кха̄ре, вин̃н̃а̄н̣ам̣ аттато саманупассатӣти имесу саттасу т̣ха̄несу арӯпам̣ ‘‘атта̄’’ти катхитам̣. ведана̄вантам̣ ва̄ атта̄нам̣, аттани ва̄ веданам̣, ведана̄йа ва̄ атта̄нанти евам̣ чатӯсу кхандхесу тин̣н̣ам̣ тин̣н̣ам̣ васена два̄дасасу т̣ха̄несу рӯпа̄рӯпамиссако атта̄ катхито. та̄ пана вӣсатипи дит̣т̣хийо магга̄варан̣а̄, на сагга̄варан̣а̄, сота̄паттимаггаваджджха̄.

ида̄ни там̣ ниддисанто катхам̣ рӯпантиа̄дима̄ха. таттха патхавӣкасин̣анти патхавӣман̣д̣алам̣ нисса̄йа уппа̄дитам̣ пат̣ибха̄ганимиттасан̇кха̄там̣ сакалапхаран̣авасена патхавӣкасин̣ам̣. аханти атта̄намева сандха̄йа ган̣ха̄ти. аттанти атта̄нам̣. адвайанти екамева. телаппадӣпасса̄ти телайуттасса падӣпасса. джха̄йатоти джалато. йа̄ аччи, со ван̣н̣отиа̄ди аччим̣ мун̃читва̄ ван̣н̣асса абха̄вато вуттам̣. йа̄ ча дит̣т̣хи йан̃ча ваттхӯти тадубхайам̣ екато катва̄ рӯпаваттхука̄ атта̄нудит̣т̣хи вуччатӣти аттхо.

а̄покасин̣а̄дӣни а̄па̄дӣни нисса̄йа уппа̄дитакасин̣анимитта̄нева. париччхинна̄ка̄сакасин̣ам̣ пана рӯпаджджха̄насса а̄рамман̣ам̣ хонтампи а̄ка̄сакасин̣анти вуччама̄не арӯпаджджха̄на̄рамман̣ена касин̣уггха̄т̣има̄ка̄сена сам̣кин̣н̣ам̣ хотӣти на гахитанти ведитаббам̣. рӯпа̄дхика̄ратта̄ вин̃н̃а̄н̣акасин̣ам̣ на гахетаббамева̄ти. идхекаччо веданам̣ сан̃н̃ам̣ сан̇кха̄ре вин̃н̃а̄н̣ам̣ аттато саманупассатӣти чатта̄ро кхандхе абхиндитва̄ екато гахан̣авасена вуттам̣. со хи читтачетасика̄нам̣ висум̣ висум̣ каран̣е асаматтхатта̄ саббе екато катва̄ ‘‘атта̄’’ти ган̣ха̄ти. имина̄ рӯпена рӯпава̄ти еттха сарӣрарӯпампи касин̣арӯпампи лаббхати. чха̄йа̄сампанноти чха̄йа̄йа сампанно авирал̣о. тамена̄ти еттха ена-саддо нипа̄таматтам̣, таметанти ва̄ аттхо. чха̄йа̄ва̄ти виджджама̄наччха̄йо. рӯпам̣ атта̄ти аггахитепи рӯпам̣ амун̃читва̄ дит̣т̣хийа̄ уппаннатта̄ рӯпаваттхука̄ти вуттам̣.

аттани рӯпам̣ саманупассатӣти сарӣрарӯпасса касин̣арӯпасса ча читтанисситатта̄ тасмим̣ арӯпасамуда̄йе аттани там̣ рӯпам̣ саманупассати. айам̣ гандхоти гха̄йитагандхам̣ а̄ха. имасмим̣ пуппхети пуппханисситатта̄ гандхасса евама̄ха.

рӯпасмим̣ атта̄нам̣ саманупассатӣти йаттха рӯпам̣ гаччхати, таттха читтам̣ гаччхати. тасма̄ рӯпанисситам̣ читтам̣ гахетва̄ там̣ арӯпасамуда̄йам̣ атта̄нам̣ тасмим̣ рӯпе саманупассати. ол̣а̄рикатта̄ рӯпасса ол̣а̄рика̄дха̄рам̣ каран̣д̣акама̄ха.

132. идхекаччо чаккхусампхассаджам̣ веданантиа̄дӣсу висум̣ висум̣ ведана̄йа дит̣т̣хигахан̣е асатипи ведана̄ти екаггахан̣ена гахите сабба̄сам̣ ведана̄нам̣ антогадхатта̄ висум̣ висум̣ гахита̄ ева хонтӣти висум̣ висум̣ йоджана̄ ката̄ти ведитабба̄. со хи анубхаванавасена ведана̄йа ол̣а̄рикатта̄ веданам̣йева ‘‘атта̄’’ти ган̣ха̄ти. сан̃н̃ам̣ сан̇кха̄ре вин̃н̃а̄н̣ам̣ рӯпам̣ аттато саманупассатӣти сан̃н̃а̄дайо арӯпадхамме рӯпан̃ча екато катва̄ ‘‘атта̄’’ти саманупассати. умматтако вийа хи путхуджджано йатха̄ йатха̄ упат̣т̣ха̄ти, татха̄ татха̄ ган̣ха̄ти.

133. чаккхусампхассаджам̣ сан̃н̃антиа̄дӣсу сан̃джа̄нанавасена сан̃н̃а̄йа па̄кат̣атта̄ сан̃н̃ам̣ ‘‘атта̄’ти ган̣ха̄ти. сесам̣ ведана̄йа вуттанайена ведитаббам̣.

134. чаккхусампхассаджам̣ четанантиа̄дӣсу сан̇кха̄раккхандхапарийа̄паннесу дхаммесу четана̄йа падха̄натта̄ па̄кат̣атта̄ ча четана̄ ева ниддит̣т̣ха̄. та̄йа итарепи ниддит̣т̣ха̄ва хонти. со пана четасикабха̄вавасена па̄кат̣атта̄ четанам̣ ‘‘атта̄’’ти ган̣ха̄ти. сесам̣ вуттанайамева.

135. чаккхувин̃н̃а̄н̣антиа̄дӣсу виджа̄нанавасена читтасса па̄кат̣атта̄ читтам̣ ‘‘атта̄’’ти ган̣ха̄ти. сесаметтха̄пи вуттанайамева.

атта̄нудит̣т̣хиниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.