2. дит̣т̣хикатха̄

1. асса̄дадит̣т̣хиниддесаван̣н̣ана̄

122. ида̄ни н̃а̄н̣акатха̄нантарам̣ катхита̄йа дит̣т̣хикатха̄йа анупуббаануван̣н̣ана̄ ануппатта̄. айан̃хи дит̣т̣хикатха̄ н̃а̄н̣акатха̄йа катан̃а̄н̣апаричайасса самадхигатасамма̄дит̣т̣хисса миччха̄дит̣т̣хималависодхана̄ сукара̄ хоти, самма̄дит̣т̣хи ча супарисуддха̄ хотӣти н̃а̄н̣акатха̄нантарам̣ катхита̄. таттха ка̄ дит̣т̣хӣтиа̄дика̄ пуччха̄. ка̄ дит̣т̣хӣти абхинивесапара̄ма̄со дит̣т̣хӣтиа̄дикам̣ пуччхитапуччха̄йа виссаджджанам̣. катхам̣ абхинивесапара̄ма̄со дит̣т̣хӣтиа̄дико виссаджджитависсаджджанасса виттха̄раниддесо, сабба̄ва та̄ дит̣т̣хийо асса̄дадит̣т̣хийотиа̄дика̄ дит̣т̣хисуттасам̣сандана̄ти евамиме чатта̄ро париччхеда̄. таттха пуччха̄париччхеде та̄ва ка̄ дит̣т̣хӣти дхаммапуччха̄, сабха̄вапуччха̄. кати дит̣т̣хит̣т̣ха̄на̄нӣти хетупуччха̄ паччайапуччха̄, киттака̄ни дит̣т̣хӣнам̣ ка̄ран̣а̄нӣти аттхо. кати дит̣т̣хипарийут̣т̣ха̄на̄нӣти самуда̄ча̄рапуччха̄ вика̄рапуччха̄. дит̣т̣хийо ева хи самуда̄ча̄равасена читтам̣ парийонандхантийо ут̣т̣хахантӣти дит̣т̣хипарийут̣т̣ха̄на̄ни на̄ма хонти. кати дит̣т̣хийоти дит̣т̣хӣнам̣ сан̇кха̄пуччха̄ ган̣ана̄пуччха̄. кати дит̣т̣ха̄бхинивеса̄ти ваттхуппабхедавасена а̄рамман̣ана̄наттавасена дит̣т̣хиппабхедапуччха̄. дит̣т̣хийо ева хи там̣ там̣ ваттхум̣ там̣ там̣ а̄рамман̣ам̣ абхинивисанти пара̄масантӣти дит̣т̣хипара̄ма̄са̄ти вуччанти. катамо дит̣т̣хит̣т̣ха̄насамуггха̄тоти дит̣т̣хӣнам̣ пат̣ипаккхапуччха̄ паха̄нӯпа̄йапуччха̄. дит̣т̣хика̄ран̣а̄ни хи кхандха̄дӣни дит̣т̣хисамуггха̄тена та̄сам̣ ка̄ран̣а̄ни на хонтӣти та̄ни ча ка̄ран̣а̄ни самуггха̄тита̄ни на̄ма хонти. тасма̄ дит̣т̣хит̣т̣ха̄на̄ни самма̄ бхусам̣ хан̃н̃анти етена̄ти дит̣т̣хит̣т̣ха̄насамуггха̄тоти вуччати.

ида̄ни ета̄сам̣ чханнам̣ пуччха̄нам̣ ка̄ дит̣т̣хӣтиа̄дӣни чха виссаджджана̄ни. таттха ка̄ дит̣т̣хӣти виссаджджетаббапуччха̄. абхинивесапара̄ма̄со дит̣т̣хӣти виссаджджанам̣. са̄ пана аничча̄дике ваттхусмим̣ ничча̄дивасена абхинивисати патит̣т̣хахати дал̣хам̣ ган̣ха̄тӣти абхинивесо. аничча̄диа̄ка̄рам̣ атиккамитва̄ ниччантиа̄дивасена ваттама̄но парато а̄масати ган̣ха̄тӣти пара̄ма̄со. атха ва̄ ниччантиа̄дикам̣ парам̣ уттамам̣ саччанти а̄масати ган̣ха̄тӣти пара̄ма̄со, абхинивесо ча со пара̄ма̄со ча̄ти абхинивесапара̄ма̄со. евам̣пака̄ро дит̣т̣хӣти киччато дит̣т̣хисабха̄вам̣ виссаджджети. тӣн̣и сатанти тӣн̣и сата̄ни, вачанавипалла̄со като. катамо дит̣т̣хит̣т̣ха̄насамуггха̄тоти пуччхам̣ ануддхаритва̄ва сота̄паттимагго дит̣т̣хит̣т̣ха̄насамуггха̄тоти виссаджджанам̣ катам̣.

123. ида̄ни катхам̣ абхинивесапара̄ма̄сотиа̄ди виттха̄раниддесо. таттха рӯпанти упайогавачанам̣. рӯпам̣ абхинивесапара̄ма̄соти самбандхо. рӯпанти четтха рӯпупа̄да̄наккхандхо касин̣арӯпан̃ча. ‘‘етам̣ мама̄’’ти абхинивесапара̄ма̄со дит̣т̣хи, ‘‘есохамасмӣ’’ти абхинивесапара̄ма̄со дит̣т̣хи, ‘‘есо ме атта̄’’ти абхинивесапара̄ма̄со дит̣т̣хӣти паччекам̣ йоджетаббам̣. етанти са̄ман̃н̃авачанам̣. тенева ‘‘веданам̣ етам̣ мама, сан̇кха̄ре етам̣ мама̄’’ти напум̣сакавачанам̣ екавачанан̃ча катам̣. есоти пана ваттаббамапеккхитва̄ пуллин̇гекавачанам̣ катам̣. етам̣ мама̄ти тан̣ха̄ман̃н̃ана̄мӯлика̄ дит̣т̣хи. есохамасмӣти ма̄наман̃н̃ана̄мӯлика̄ дит̣т̣хи. есо ме атта̄ти дит̣т̣химан̃н̃ана̄ ева. кечи пана ‘‘етам̣ мама̄ти мамам̣ка̄ракаппана̄, есохамасмӣти ахам̣ка̄ракаппана̄, есо ме атта̄ти ахам̣ка̄рамамам̣ка̄ракаппито атта̄бхинивесоти ча, татха̄ йатха̄ккаменева тан̣ха̄мӯланивесо ма̄напагга̄хо, тан̣ха̄мӯланивит̣т̣хо ма̄напаггахито, атта̄бхинивесоти ча, сан̇кха̄ра̄нам̣ дуккхалаккхан̣а̄дассанам̣, сан̇кха̄ра̄нам̣ аниччалаккхан̣а̄дассанам̣, сан̇кха̄ра̄нам̣ тилаккхан̣а̄дассанахетуко атта̄бхинивесоти ча, дуккхе асубхе ча сукхам̣ субханти випалла̄сагатасса, аничче ниччанти випалла̄сагатасса, чатуббидхавипалла̄сагатасса ча атта̄бхинивесоти ча, пуббенива̄сан̃а̄н̣асса а̄ка̄ракаппана̄, диббачаккхун̃а̄н̣асса ана̄гатапат̣ила̄бхакаппана̄, пуббанта̄парантаидаппаччайата̄пат̣иччасамуппаннесу дхаммесу каппанисситасса атта̄бхинивесоти ча, нандийа̄ атӣтаманва̄гамети, нандийа̄ ана̄гатам̣ пат̣икан̇кхати, паччуппаннесу дхаммесу сам̣хӣрати атта̄бхинивесоти ча, пуббанте ан̃н̃а̄н̣ахетука̄ дит̣т̣хи, апаранте ан̃н̃а̄н̣ахетука̄ дит̣т̣хи, пуббанта̄паранте идаппаччайата̄пат̣иччасамуппаннесу дхаммесу ан̃н̃а̄н̣ахетуко атта̄бхинивесо’’ти ча етесам̣ тин̣н̣ам̣ вачана̄нам̣ аттхам̣ ван̣н̣айанти.

дит̣т̣хийо панеттха пат̣хамам̣ пан̃чаккхандхаваттхука̄. тато чхааджджхаттикаба̄хира̄йатанавин̃н̃а̄н̣а- ка̄йасампхассака̄йаведана̄ка̄йасан̃н̃а̄ка̄йачетана̄ка̄йатан̣ха̄ка̄йавитаккавича̄радха̄тудасакасин̣а- дваттим̣са̄ка̄раваттхука̄ дит̣т̣хийо вутта̄. дваттим̣са̄ка̄ресу ча йаттха висум̣ абхинивесо на йуджджати, таттха сакаласарӣра̄бхинивесавасенева висум̣ абхинивесо вийа катоти ведитаббам̣. тато два̄даса̄йатанаат̣т̣ха̄расадха̄туекӯнавӣсатииндрийавасена йоджана̄ ката̄. тӣн̣и еканталокуттариндрийа̄ни на йоджита̄ни. на хи локуттараваттхука̄ дит̣т̣хийо хонти. саббаттха̄пи ча локийалокуттарамиссесу дхаммесу локуттаре т̣хапетва̄ локийа̄ ева гахетабба̄. аниндрийабаддхарӯпан̃ча на гахетаббамева. тато тедха̄тукавасена нававидхабхававасена джха̄набрахмавиха̄расама̄паттивасена пат̣иччасамуппа̄дан̇гавасена ча йоджана̄ ката̄. джа̄тиджара̄маран̣а̄нам̣ висум̣ гахан̣е париха̄ро вуттанайо ева. сабба̄ни чета̄ни рӯпа̄дика̄ни джара̄маран̣анта̄ни ат̣т̣ханавутисатам̣ пада̄ни бхаванти.

124. дит̣т̣хит̣т̣ха̄несу кхандха̄пи дит̣т̣хит̣т̣ха̄нанти вӣсативаттхука̄йапи сакка̄йадит̣т̣хийа̄ пан̃чаннам̣ кхандха̄нам̣йева ваттхутта̄ ‘‘йе хи кечи, бхиккхаве, саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ атта̄нам̣ саманупассама̄на̄ саманупассанти, саббе те пан̃чупа̄да̄наккхандхесуйева саманупассанти, етесам̣ ва̄ ан̃н̃атара’’нти (сам̣. ни. 3.47) вуттатта̄ ча пан̃чупа̄да̄наккхандха̄ дит̣т̣хӣнам̣ ка̄ран̣ам̣. авиджджа̄пи дит̣т̣хит̣т̣ха̄нанти авиджджа̄йа андхӣката̄нам̣ дит̣т̣хиуппаттито ‘‘йа̄йам̣, бханте, дит̣т̣хи ‘асамма̄самбуддхесу самма̄самбуддха̄’ти, айам̣ ну кхо, бханте, дит̣т̣хи ким̣ пат̣ичча пан̃н̃а̄йатӣти? махатӣ кхо еса̄, качча̄на, дха̄ту, йадидам̣ авиджджа̄дха̄ту. хӣнам̣, качча̄на, дха̄тум̣ пат̣ичча уппаджджати хӣна̄ сан̃н̃а̄ хӣна̄ дит̣т̣хӣ’’ти (сам̣. ни. 2.97) вачанато ча авиджджа̄ дит̣т̣хӣнам̣ ка̄ран̣ам̣. пхассопи дит̣т̣хит̣т̣ха̄нанти тена пхассена пхут̣т̣хасса дит̣т̣хиуппаттито ‘‘йе те, бхиккхаве, саман̣абра̄хман̣а̄ пуббантакаппика̄ пуббанта̄нудит̣т̣хино пуббантам̣ а̄раббха анекавихита̄ни адхивуттипада̄ни абхиваданти, тадапи пхассапаччайа̄’’ти (дӣ. ни. 1.123) вачанато ча пхассо дит̣т̣хӣнам̣ ка̄ран̣ам̣. сан̃н̃а̄пи дит̣т̣хит̣т̣ха̄нанти а̄ка̄раматтаггахан̣ена айа̄тха̄васабха̄вага̄хахетутта̄ сан̃н̃а̄йа –

‘‘йа̄ни ча тӣн̣и йа̄ни ча сат̣т̣хи, саман̣аппава̄дасита̄ни бхӯрипан̃н̃а;

сан̃н̃аккхарасан̃н̃аниссита̄ни, осаран̣а̄ни винеййа огхатамага̄’’ти. (су. ни. 543) –

вачанато ‘‘сан̃н̃а̄нида̄на̄ хи папан̃часан̇кха̄’’ти (су. ни. 880; маха̄ни. 109) вачанато ча сан̃н̃а̄ дит̣т̣хӣнам̣ ка̄ран̣ам̣. витаккопи дит̣т̣хит̣т̣ха̄нанти а̄ка̄рапаривитаккена дит̣т̣хиуппаттито –

‘‘нахева сачча̄ни бахӯни на̄на̄, ан̃н̃атра сан̃н̃а̄йа ничча̄ни локе;

таккан̃ча дит̣т̣хӣсу пакаппайитва̄, саччам̣ муса̄ти двайадхаммама̄хӯ’’ти. (су. ни. 892) –

вачанато ча витакко дит̣т̣хӣнам̣ ка̄ран̣ам̣. айонисоманасика̄ропи дит̣т̣хит̣т̣ха̄нанти айонисо манасика̄расса акусала̄нам̣ аса̄дха̄ран̣ахетутта̄ ‘‘тассевам̣ айонисо манасикарото чханнам̣ дит̣т̣хӣнам̣ ан̃н̃атара̄ дит̣т̣хи уппаджджатӣ’’ти (ма. ни. 1.19) вачанато ча айонисо манасика̄ро дит̣т̣хӣнам̣ ка̄ран̣ам̣. па̄памиттопи дит̣т̣хит̣т̣ха̄нанти па̄памиттасса дит̣т̣ха̄нугатиа̄паджджанена дит̣т̣хиуппаттито ‘‘ба̄хирам̣, бхиккхаве, ан̇ганти каритва̄ на ан̃н̃ам̣ екан̇гампи саманупасса̄ми, йам̣ евам̣ махато анаттха̄йа сам̣ваттати. йатхайидам̣, бхиккхаве, па̄памиттата̄’’ти (а. ни. 1.110) вачанато ча па̄памитто дит̣т̣хӣнам̣ ка̄ран̣ам̣. паратопи гхосо дит̣т̣хит̣т̣ха̄нанти дураккха̄тадхаммассаванена дит̣т̣хиуппаттито ‘‘двеме, бхиккхаве, хетӯ две паччайа̄ миччха̄дит̣т̣хийа̄ уппа̄да̄йа парато ча гхосо айонисо ча манасика̄ро’’ти (а. ни. 2.126) вачанато ча парато гхосо миччха̄дит̣т̣хикато миччха̄дит̣т̣хипат̣исан̃н̃уттакатха̄ дит̣т̣хӣнам̣ ка̄ран̣ам̣.

ида̄ни дит̣т̣хит̣т̣ха̄нанти падасса аттхам̣ виваранто кхандха̄ хету кхандха̄ паччайотиа̄дима̄ха. кхандха̄ ева дит̣т̣хӣнам̣ упа̄да̄йа, джанакахету чева упаттхамбхакапаччайо ча̄ти аттхо. самут̣т̣ха̄нат̣т̣хена̄ти самут̣т̣хаханти уппаджджанти етена̄ти самут̣т̣ха̄нам̣, ка̄ран̣анти аттхо. тена самут̣т̣ха̄нат̣т̣хена, дит̣т̣хика̄ран̣абха̄вена̄ти аттхо.

125. ида̄ни киччабхедена дит̣т̣хибхедам̣ дассенто катама̄ни ат̣т̣ха̄раса дит̣т̣хипарийут̣т̣ха̄на̄нӣтиа̄дима̄ха. таттха йа̄ дит̣т̣хӣти ида̄ни вуччама̄на̄нам̣ ат̣т̣ха̄расаннам̣ пада̄нам̣ са̄дха̄ран̣ам̣ мӯлападам̣. йа̄ дит̣т̣хи, тадева дит̣т̣хигатам̣, йа̄ дит̣т̣хи, тадева дит̣т̣хигахананти саббехи самбандхо ка̄таббо. айа̄тха̄вадассанат̣т̣хена дит̣т̣хи, тадева дит̣т̣хӣсу гатам̣ дассанам̣ два̄сат̣т̣хидит̣т̣хиантогадхатта̄ти дит̣т̣хигатам̣. хет̣т̣ха̄писса аттхо вуттойева. двиннам̣ анта̄нам̣ екантагататта̄пи дит̣т̣хигатам̣. са̄ ева дит̣т̣хи дуратиккаманат̣т̣хена дит̣т̣хигаханам̣ тин̣агаханаванагаханапаббатагахана̄ни вийа. са̄сан̇касаппат̣ибхайат̣т̣хена дит̣т̣хиканта̄рам̣ чораканта̄рава̄л̣аканта̄ранирудакаканта̄радуббхиккхаканта̄ра̄ вийа. дхаммасан̇ган̣ийам̣ ‘‘дит̣т̣хиканта̄ро’’ти сакалин̇генева а̄гатам̣. самма̄дит̣т̣хийа̄ винивиджджханат̣т̣хена пат̣иломат̣т̣хена ча дит̣т̣хивисӯкам̣. миччха̄дассанан̃хи уппаджджама̄нам̣ самма̄дассанам̣ винивиджджхати чева виломети ча. дхаммасан̇ган̣ийам̣ (дха. са. 392, 1105) ‘‘дит̣т̣хивисӯка̄йика’’нти а̄гатам̣. када̄чи сассатасса, када̄чи уччхедасса гахан̣ато дит̣т̣хийа̄ вирӯпам̣ пхандитанти дит̣т̣хивиппхандитам̣. дит̣т̣хигатико хи екасмим̣ патит̣т̣ха̄тум̣ на саккоти, када̄чи сассатам̣ ануссарати, када̄чи уччхедам̣. дит̣т̣хийева анаттхе сам̣йоджетӣти дит̣т̣хисан̃н̃оджанам̣. дит̣т̣хийева антотуданат̣т̣хена дуннӣхаран̣ӣйат̣т̣хена ча салланти дит̣т̣хисаллам̣. дит̣т̣хийева пӣл̣а̄каран̣ат̣т̣хена самба̄дхоти дит̣т̣хисамба̄дхо. дит̣т̣хийева моккха̄варан̣ат̣т̣хена палибодхоти дит̣т̣хипалибодхо. дит̣т̣хийева думмочанӣйат̣т̣хена бандхананти дит̣т̣хибандханам̣. дит̣т̣хийева дуруттарат̣т̣хена папа̄тоти дит̣т̣хипапа̄то. дит̣т̣хийева тха̄магатат̣т̣хена анусайоти дит̣т̣ха̄нусайо. дит̣т̣хийева атта̄нам̣ санта̄петӣти дит̣т̣хисанта̄по. дит̣т̣хийева атта̄нам̣ анудахатӣти дит̣т̣хипарил̣а̄хо. дит̣т̣хийева килесака̄йам̣ гантхетӣти дит̣т̣хигантхо. дит̣т̣хийева бхусам̣ а̄дийатӣти дит̣т̣хупа̄да̄нам̣. дит̣т̣хийева ‘‘сачча’’нтиа̄дивасена абхинивисатӣти дит̣т̣ха̄бхинивесо. дит̣т̣хийева идам̣ паранти а̄масати, парато ва̄ а̄масатӣти дит̣т̣хипара̄ма̄со.

126. ида̄ни ра̄сивасена сол̣аса дит̣т̣хийо уддисанто катама̄ сол̣аса дит̣т̣хийотиа̄дима̄ха. таттха сукхасоманассасан̇кха̄те асса̄де дит̣т̣хи асса̄дадит̣т̣хи. атта̄нам̣ анугата̄ дит̣т̣хи атта̄нудит̣т̣хи. наттхӣти паваттатта̄ випарӣта̄ дит̣т̣хи миччха̄дит̣т̣хи. сати ка̄йе дит̣т̣хи, сантӣ ва̄ ка̄йе дит̣т̣хи сакка̄йадит̣т̣хи. ка̄йоти четтха кхандхапан̃чакам̣, кхандхапан̃чакасан̇кха̄то сакка̄йо ваттху патит̣т̣ха̄ етисса̄ти сакка̄йаваттхука̄. сассатанти паватта̄ дит̣т̣хи сассатадит̣т̣хи. уччхедоти паватта̄ дит̣т̣хи уччхедадит̣т̣хи. сассата̄диантам̣ ган̣ха̄тӣти антагга̄хика̄, антагга̄хо ва̄ асса̄ аттхӣти антагга̄хика̄. атӣтасан̇кха̄там̣ пуббантам̣ анугата̄ дит̣т̣хи пуббанта̄нудит̣т̣хи. ана̄гатасан̇кха̄там̣ апарантам̣ анугата̄ дит̣т̣хи апаранта̄нудит̣т̣хи. анаттхе сам̣йоджетӣти сан̃н̃оджаника̄. ахан̇ка̄равасена аханти уппаннена ма̄нена дит̣т̣хийа̄ мӯлабхӯтена винибандха̄ гхат̣ита̄ уппа̄дита̄ дит̣т̣хи аханти ма̄навинибандха̄ дит̣т̣хи. татха̄ маман̇ка̄равасена маманти уппаннена ма̄нена винибандха̄ дит̣т̣хи маманти ма̄навинибандха̄ дит̣т̣хи. аттано ваданам̣ катханам̣ аттава̄до, тена пат̣исан̃н̃утта̄ баддха̄ дит̣т̣хи аттава̄дапат̣исам̣йутта̄ дит̣т̣хи. атта̄нам̣ локоти ваданам̣ катханам̣ локава̄до, тена пат̣исан̃н̃утта̄ дит̣т̣хи локава̄дапат̣исам̣йутта̄ дит̣т̣хи. бхаво вуччати сассатам̣, сассатавасена уппаджджанадит̣т̣хи бхавадит̣т̣хи. вибхаво вуччати уччхедо, уччхедавасена уппаджджанадит̣т̣хи вибхавадит̣т̣хи.

127-128. ида̄ни тӣн̣и сатам̣ дит̣т̣ха̄бхинивесе ниддиситука̄мо катаме тӣн̣и сатам̣ дит̣т̣ха̄бхинивеса̄ти пуччхитва̄ те ависсаджджетва̄ва висум̣ висум̣ абхинивесависсаджджаненева те виссаджджетука̄мо асса̄дадит̣т̣хийа̄, катиха̄ка̄рехи абхинивесо хотӣтиа̄дина̄ найена сол̣асаннам̣ дит̣т̣хӣнам̣ абхинивеса̄ка̄раган̣анам̣ пуччхитва̄ пуна асса̄дадит̣т̣хийа̄ пан̃чатим̣са̄йа а̄ка̄рехи абхинивесо хотӣти та̄сам̣ сол̣асаннам̣ дит̣т̣хӣнам̣ абхинивеса̄ка̄раган̣анам̣ виссаджджетва̄ пуна та̄ни ган̣ана̄ни виссадждженто асса̄дадит̣т̣хийа̄ катамехи пан̃чатим̣са̄йа а̄ка̄рехи абхинивесо хотӣтиа̄дима̄ха. таттха рӯпам̣ пат̣ичча̄ти рӯпаккхандхам̣ пат̣ичча. уппаджджати сукхам̣ соманассанти ‘‘айам̣ ме ка̄йо ӣдисо’’ти рӯпасампадам̣ нисса̄йа гехаситам̣ ра̄гасампайуттам̣ сукхам̣ соманассам̣ уппаджджати. хет̣т̣ха̄ вуттенат̣т̣хена сукхан̃ча соманассан̃ча. там̣йева рӯпасса асса̄доти рӯпаниссайо асса̄до. тан̃хи сукхам̣ тан̣ха̄васена асса̄дӣйати упабхун̃джӣйатӣти асса̄до. абхинивесапара̄ма̄со дит̣т̣хӣти со асса̄до сассатоти ва̄ уччхиджджиссатӣти ва̄ сассатам̣ ва̄ уччхиджджама̄нам̣ ва̄ атта̄нам̣ сукхитам̣ каротӣти ва̄ абхинивесапара̄ма̄со хоти. тасма̄ йа̄ ча дит̣т̣хи йо ча асса̄доти асса̄дасса дит̣т̣хибха̄ва̄бха̄вепи асса̄дам̣ вина̄ са̄ дит̣т̣хи на хотӣти катва̄ убхайампи самуччитам̣. асса̄дадит̣т̣хӣти асса̄де паватта̄ дит̣т̣хӣти вуттам̣ хоти.

ида̄ни на̄на̄суттехи сам̣сандетва̄ миччха̄дит̣т̣хим̣ миччха̄дит̣т̣хикан̃ча гарахитука̄мо асса̄дадит̣т̣хи миччха̄дит̣т̣хӣтиа̄дима̄ха. таттха дит̣т̣хивипаттӣти самма̄дит̣т̣хивина̄сакамиччха̄дит̣т̣хисан̇кха̄тадит̣т̣хийа̄ випатти. дит̣т̣хивипанноти випанна̄ винат̣т̣ха̄ самма̄дит̣т̣хи асса̄ти дит̣т̣хивипанно, випаннадит̣т̣хӣти вуттам̣ хоти. миччха̄дит̣т̣хийа̄ ва̄ випанно винат̣т̣хоти дит̣т̣хивипанно. на севитаббо упасан̇каманена. на бхаджитаббо читтена. на пайирупа̄ситаббо упасан̇камитва̄ нисӣданена. там̣ кисса хетӯти ‘‘там̣ севана̄дикам̣ кена ка̄ран̣ена на ка̄табба’’нти тасса ка̄ран̣апуччха̄. дит̣т̣хи хисса па̄пика̄ти ка̄ран̣ависсаджджанам̣. йасма̄ асса пуггаласса дит̣т̣хи па̄пика̄, тасма̄ там̣ севана̄дикам̣ на ка̄таббанти аттхо. дит̣т̣хийа̄ ра̄готи ‘‘сундара̄ ме дит̣т̣хӣ’’ти дит̣т̣хим̣ а̄раббха дит̣т̣хийа̄ уппаджджанара̄го. дит̣т̣хира̄гараттоти тена дит̣т̣хира̄гена ран̇гена раттам̣ ваттхам̣ вийа ратто. на махаппхаланти випа̄капхалена. на маха̄нисам̣санти ниссандапхалена.

пурисапуггаласса̄ти пурисасан̇кха̄тасса пуггаласса. локийавоха̄рена хи пури вуччати сарӣрам̣, тасмим̣ пурисмим̣ сети паваттатӣти пурисо, пум̣ вуччати нирайо, там̣ пум̣ галати гаччхатӣти пуггало. йебхуййена хи сатта̄ сугатито чута̄ дуггатийам̣йева ниббаттанти. там̣ кисса хетӯти там̣ на махаппхалаттам̣ кена ка̄ран̣ена хоти. дит̣т̣хи хисса па̄пика̄ти йасма̄ асса пуггаласса дит̣т̣хи па̄пика̄, тасма̄ на махаппхалам̣ хотӣти аттхо. двева гатийоти пан̃часу гатӣсу двева гатийо. випаджджама̄на̄йа дит̣т̣хийа̄ нирайо. сампаджджама̄на̄йа тираччха̄найони. йан̃чева ка̄йакамманти сакалин̇гадха̄ран̣апат̣ипада̄нуйогаабхива̄данапаччут̣т̣ха̄наан̃джаликамма̄ди ка̄йакаммам̣. йан̃ча вачӣкамманти сакасамайапарийа̄пун̣анасаджджха̄йанадесана̄сама̄дапана̄ди вачӣкаммам̣. йан̃ча манокамманти идхалокачинта̄пат̣исам̣йуттан̃ча паралокачинта̄пат̣исам̣йуттан̃ча ката̄катачинта̄пат̣исам̣йуттан̃ча манокаммам̣. тин̣акат̣т̣хадхан̃н̃абӣджесу саттадит̣т̣хисса да̄на̄нуппада̄напат̣иггахан̣апарибхогесу ча ка̄йавачӣманокамма̄ни. йатха̄дит̣т̣хӣти йа̄ айам̣ дит̣т̣хи, тасса̄нурӯпам̣. саматтанти парипун̣н̣ам̣. сама̄диннанти гахитам̣.

ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана вуттам̣ – тадетам̣ йатха̄дит̣т̣хийам̣ т̣хитака̄йакаммам̣, дит̣т̣хисахаджа̄така̄йакаммам̣, дит̣т̣ха̄нуломикака̄йакамманти тивидхам̣ хоти. таттха ‘‘па̄н̣ам̣ ханато адиннам̣ а̄дийато миччха̄чарато наттхи татонида̄нам̣ па̄пам̣, наттхи па̄пасса а̄гамо’’ти йам̣ евам̣ дит̣т̣хикасса сато па̄н̣а̄типа̄таадинна̄да̄намиччха̄ча̄расан̇кха̄там̣ ка̄йакаммам̣, идам̣ йатха̄дит̣т̣хийам̣ т̣хитака̄йакаммам̣ на̄ма. ‘‘па̄н̣ам̣ ханато адиннам̣ а̄дийато миччха̄чарато наттхи татонида̄нам̣ па̄пам̣, наттхи па̄пасса а̄гамо’’ти йам̣ има̄йа дит̣т̣хийа̄ имина̄ дассанена сахаджа̄там̣ ка̄йакаммам̣, идам̣ дит̣т̣хисахаджа̄така̄йакаммам̣ на̄ма. тадева пана саматтам̣ сама̄диннам̣ гахитам̣ пара̄мат̣т̣хам̣ дит̣т̣ха̄нуломикака̄йакаммам̣ на̄ма. вачӣкаммаманокаммесупи есева найо. еттха пана муса̄ бхан̣ато писун̣ам̣ бхан̣ато пхарусам̣ бхан̣ато сампхам̣ палапато абхиджджха̄луно бйа̄панначиттасса миччха̄дит̣т̣хикасса сато наттхи татонида̄нам̣ па̄пам̣, наттхи па̄пасса а̄гамоти йоджана̄ ка̄табба̄. лин̇гадха̄ран̣а̄дипарийа̄пун̣ана̄дилокачинта̄дивасена вуттанайо четтха сундаро.

четана̄дӣсу дит̣т̣хисахаджа̄та̄ четана̄ четана̄ на̄ма. дит̣т̣хисахаджа̄та̄ паттхана̄ паттхана̄ на̄ма. четана̄паттхана̄нам̣ васена читтат̣т̣хапана̄ пан̣идхи на̄ма. техи пана четана̄дӣхи сампайутта̄ пхасса̄дайо сан̇кха̄раккхандхапарийа̄панна̄ дхамма̄ сан̇кха̄ра̄ на̄ма. анит̣т̣ха̄йа̄тиа̄дӣхи дуккхамева вуттам̣. дуккхан̃хи сукхака̄мехи саттехи на еситатта̄ анит̣т̣хам̣. аппийатта̄ акантам̣. манасса авад̣д̣ханато, манаси ависаппанато ча амана̄пам̣. а̄йатим̣ абхаддата̄йа ахитам̣. пӣл̣анато дуккханти. там̣ кисса хетӯти там̣ евам̣ сам̣ваттанам̣ кена ка̄ран̣ена хотӣти аттхо. ида̄нисса ка̄ран̣ам̣ дит̣т̣хи хисса па̄пика̄ти. йасма̄ тасса пуггаласса дит̣т̣хи па̄пика̄ ла̄мака̄, тасма̄ евам̣ сам̣ваттатӣти аттхо. алла̄йа патхавийа̄ никкхиттанти удакена тинта̄йа бхӯмийа̄ ропитам̣. патхавӣрасам̣ а̄порасанти тасмим̣ тасмим̣ т̣ха̄не патхавийа̄ ча сампадам̣ а̄пасса ча сампадам̣. бӣджаниккхиттат̣т̣ха̄не хи на сабба̄ патхавӣ на саббо а̄по ча бӣджам̣ пхалам̣ ган̣ха̄пети. йо пана тесам̣ падесо бӣджам̣ пхусати, сойева бӣджам̣ пхалам̣ ган̣ха̄пети. тасма̄ бӣджапосана̄йа паччайабхӯтойева со падесо патхавӣрасо а̄порасоти ведитаббо. расасаддасса хи сампатти ча аттхо. йатха̄ха ‘‘киччасампаттиаттхена расо на̄ма павуччатӣ’’ти. локе ча ‘‘сурасо гандхаббо’’ти вутте сусампанно гандхабботи аттхо н̃а̄йати. упа̄дийатӣти ган̣ха̄ти. йо хи падесо паччайо хоти, там̣ паччайам̣ лабхама̄нам̣ бӣджам̣ там̣ ган̣ха̄ти на̄ма. саббам̣ танти саббам̣ там̣ расаджа̄там̣. титтакатта̄йа̄ти со патхавӣрасо а̄порасо ча атиттако сама̄нопи титтакам̣ бӣджам̣ нисса̄йа нимбаруккха̄дӣнам̣ тесам̣ пхала̄нан̃ча титтакабха̄ва̄йа сам̣ваттати. кат̣укатта̄йа̄ти идам̣ пуримассева вевачанам̣.

‘‘ван̣н̣агандхарасӯпето, амбойам̣ ахува̄ пуре;

тамева пӯджам̣ лабхама̄но, кенамбо кат̣укаппхало’’ти. (джа̄. 1.2.71) –

а̄гатат̣т̣ха̄не вийа хи идха̄пи титтакамева аппийат̣т̣хена кат̣уканти ведитаббам̣. аса̄татта̄йа̄ти амадхурабха̄ва̄йа. аса̄дутта̄йа̄типи па̄т̣хо, аса̄дубха̄ва̄йа̄ти аттхо. са̄дӯти хи мадхурам̣. бӣджам̣ хисса̄ти асса нимба̄дикасса бӣджам̣. евамеванти евам̣ евам̣. йасма̄ сукха̄ ведана̄ парамо асса̄до, тасма̄ миччха̄дит̣т̣хийа̄ дуккхаведана̄васена а̄дӣнаво дасситоти. пуна ат̣т̣ха̄расабхедена дит̣т̣хийа̄ а̄дӣнавам̣ дассетум̣ асса̄дадит̣т̣хи миччха̄дит̣т̣хӣтиа̄дима̄ха. там̣ вуттаттхамева. имехи ат̣т̣ха̄расахи а̄ка̄рехи парийут̣т̣хитачиттасса сан̃н̃оготи дит̣т̣хийа̄ ева сам̣са̄ре бандханам̣ дассети.

129. йасма̄ пана дит̣т̣хибхӯта̄нипи сан̃н̃оджана̄ни аттхи адит̣т̣хибхӯта̄нипи, тасма̄ там̣ пабхедам̣ дассенто аттхи сан̃н̃оджана̄ни чева̄тиа̄дима̄ха. таттха йасма̄ ка̄мара̄гасан̃н̃оджанассева анунайасан̃н̃оджананти а̄гатат̣т̣ха̄нампи аттхи, тасма̄ анунайасан̃н̃оджананти вуттам̣. ка̄мара̄габха̄вам̣ аппатва̄ паваттам̣ лобхам̣ сандха̄йа етам̣ вуттанти ведитаббам̣. сесакхандха̄йатана̄димӯлакесупи ва̄ресу имина̄ва найена аттхо ведитаббо. ведана̄параматта̄ ча асса̄дасса ведана̄парийоса̄на̄ ева десана̄ ката̄. сан̃н̃а̄дайо на гахита̄. имехи пан̃чатим̣са̄йа а̄ка̄рехӣти пан̃чаккхандха̄ аджджхаттика̄йатана̄дӣни пан̃ча чхакка̄ни ча̄ти има̄ни пан̃чатим̣са ваттхӯни нисса̄йа уппаннаасса̄да̄рамман̣авасена пан̃чатим̣са̄йа а̄ка̄рехи.

асса̄дадит̣т̣хиниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

2. атта̄нудит̣т̣хиниддесаван̣н̣ана̄

130. атта̄нудит̣т̣хийам̣ ассутава̄ путхуджджаноти а̄гама̄дхигама̄бха̄ва̄ н̃еййо ассутава̄ ити. йасса хи кхандхадха̄туа̄йатанасаччапаччайа̄ка̄расатипат̣т̣ха̄на̄дӣсу уггахапарипуччха̄виниччхайавирахитатта̄ атта̄нудит̣т̣хипат̣иседхакаро нева а̄гамо, пат̣ипаттийа̄ адхигантаббасса анадхигататта̄ на ча адхигамо аттхи, со а̄гама̄дхигама̄нам̣ абха̄ва̄ н̃еййо ассутава̄ ити. сутанти хи буддхавачана̄гамо ча сутапхалатта̄ хетувоха̄равасена адхигамо ча, там̣ сутам̣ асса аттхӣти сутава̄, на сутава̄ ассутава̄. сва̄йам̣ –

путхӯнам̣ джанана̄дӣхи, ка̄ран̣ехи путхуджджано;

путхуджджанантогадхатта̄, путхува̄йам̣ джано ити.

со хи путхӯнам̣ на̄наппака̄ра̄нам̣ килеса̄дӣнам̣ джанана̄дӣхи ка̄ран̣ехи путхуджджано. йатха̄ха – ‘‘путху килесе джанентӣти путхуджджана̄, путху авихатасакка̄йадит̣т̣хика̄ти путхуджджана̄, путху саттха̄ра̄нам̣ мукхуллокика̄ти путхуджджана̄, путху саббагатӣхи авут̣т̣хита̄ти путхуджджана̄, путху на̄на̄бхисан̇кха̄ре абхисан̇кхаронтӣти путхуджджана̄, путху на̄на̄огхехи вуйхантӣти путхуджджана̄, путху на̄на̄санта̄пехи сантаппентӣти путхуджджана̄, путху на̄на̄парил̣а̄хехи паридайхантӣти путхуджджана̄, путху пан̃часу ка̄магун̣есу ратта̄ гиддха̄ гадхита̄ муччхита̄ аджджхосанна̄ лагга̄ лаггита̄ палибуддха̄ти путхуджджана̄, путху пан̃чахи нӣваран̣ехи а̄вута̄ нивута̄ овута̄ пихита̄ пат̣иччханна̄ пат̣икуджджита̄ти путхуджджана̄’’ти (маха̄ни. 94). путхӯнам̣ ва̄ ган̣анапатхаматӣта̄нам̣ арийадхаммапараммукха̄нам̣ нӣчадхаммасамуда̄ча̄ра̄нам̣ джана̄нам̣ антогадхатта̄пи путхуджджана̄, путху ва̄ айам̣, висум̣йева сан̇кхам̣ гато висам̣сат̣т̣хо сӣласута̄дигун̣айуттехи арийехи джанотипи путхуджджано. еваметехи ‘‘ассутава̄ путхуджджано’’ти двӣхи падехи йе те –

‘‘дуве путхуджджана̄ вутта̄, буддхена̄диччабандхуна̄;

андхо путхуджджано еко, калйа̄н̣еко путхуджджано’’ти. –

две путхуджджана̄ вутта̄, тесу андхапутхуджджано вутто хотӣти ведитаббо.

арийа̄нам̣ адасса̄вӣтиа̄дӣсу арийа̄ти а̄ракатта̄ килесехи, анайе на ирийанато, айе ча ирийанато, садевакена ча локена аран̣ӣйато буддха̄ ча паччекабуддха̄ ча буддхаса̄вака̄ ча вуччанти, буддха̄ ева ва̄ идха арийа̄. йатха̄ха – ‘‘садеваке, бхиккхаве, локе…пе… татха̄гато арийоти вуччатӣ’’ти (сам̣. ни. 5.1098).

саппуриса̄ти еттха пана паччекабуддха̄ татха̄гатаса̄вака̄ ча ‘‘саппуриса̄’’ти ведитабба̄. те хи локуттарагун̣айогена собхана̄ пуриса̄ти саппуриса̄. саббейева ва̄ ете дведха̄пи вутта̄. буддха̄пи хи арийа̄ ча саппуриса̄ ча паччекабуддха̄ буддхаса̄вака̄пи. йатха̄ха –

‘‘йо ве катан̃н̃ӯ катаведи дхӣро, калйа̄н̣амитто дал̣хабхатти ча хоти;

дукхитасса саккачча кароти киччам̣, татха̄видхам̣ саппурисам̣ вадантӣ’’ти. (джа̄. 2.17.78);

еттха хи ‘‘катан̃н̃ӯ катаведи дхӣро’’ти паччекасамбуддхо вутто, ‘‘калйа̄н̣амитто дал̣хабхатти ча̄’’ти буддхаса̄вако, ‘‘дукхитасса саккачча кароти кичча’’нти самма̄самбуддхоти. ида̄ни йо тесам̣ арийа̄нам̣ адассанасӣло, на ча дассане са̄дхука̄рӣ, со ‘‘арийа̄нам̣ адасса̄вӣ’’ти ведитаббо. со ча чаккхуна̄ адасса̄вӣ н̃а̄н̣ена адасса̄вӣти дувидхо. тесу н̃а̄н̣ена адасса̄вӣ идха̄дхиппето. мам̣сачаккхуна̄ хи диббачаккхуна̄ ва̄ арийа̄ дит̣т̣ха̄пи адит̣т̣ха̄ва хонти тесам̣ чаккхӯнам̣ ван̣н̣аматтагахан̣ато на арийабха̄вагочарато. сон̣асин̇га̄ла̄дайопи хи чаккхуна̄ арийе пассанти, на ча те арийа̄нам̣ дасса̄вино, тасма̄ чаккхуна̄ дассанам̣ на дассанам̣, н̃а̄н̣ена дассанамева дассанам̣. йатха̄ха – ‘‘ким̣ те, ваккали, имина̄ пӯтика̄йена дит̣т̣хена, йо кхо, ваккали, дхаммам̣ пассати, со мам̣ пассатӣ’’ти (сам̣. ни. 3.87). тасма̄ чаккхуна̄ пассантопи н̃а̄н̣ена арийехи дит̣т̣хам̣ аничча̄дилаккхан̣ам̣ апассанто арийа̄дхигатан̃ча дхаммам̣ анадхигаччханто арийакарадхамма̄нам̣ арийабха̄васса ча адит̣т̣хатта̄ ‘‘арийа̄нам̣ адасса̄вӣ’’ти ведитаббо.

арийадхаммасса аковидоти сатипат̣т̣ха̄на̄дибхеде арийадхамме акусало. арийадхамме авинӣтоти еттха пана –

дувидхо винайо на̄ма, екамекеттха пан̃чадха̄;

абха̄вато тасса айам̣, ‘‘авинӣто’’ти вуччати.

айан̃хи сам̣варавинайо паха̄навинайоти дувидхо винайо. еттха ча дувидхепи винайе екамеко винайо пан̃чадха̄ бхиджджати. сам̣варавинайопи хи сӣласам̣варо, сатисам̣варо, н̃а̄н̣асам̣варо, кхантисам̣варо, вӣрийасам̣вароти пан̃чавидхо. паха̄навинайопи тадан̇гаппаха̄нам̣, виккхамбханаппаха̄нам̣, самуччхедаппаха̄нам̣, пат̣иппассаддхиппаха̄нам̣, ниссаран̣аппаха̄нанти пан̃чавидхо.

таттха ‘‘имина̄ па̄тимоккхасам̣варена упето хоти самупето’’ти (вибха. 511) айам̣ сӣласам̣варо. ‘‘раккхати чаккхундрийам̣ чаккхундрийе сам̣варам̣ а̄паджджатӣ’’ти (дӣ. ни. 1.213; ма. ни. 1.295; сам̣. ни. 4.239; а. ни. 3.16) айам̣ сатисам̣варо.

‘‘йа̄ни сота̄ни локасмим̣, (аджита̄ти бхагава̄)

сати тесам̣ нива̄ран̣ам̣;

сота̄нам̣ сам̣варам̣ брӯми, пан̃н̃а̄йете пидхӣйаре’’ти. (су. ни. 1041; чӯл̣ани. аджитама̄н̣авапуччха̄ниддеса 4) –

айам̣ н̃а̄н̣асам̣варо. ‘‘кхамо хоти сӣтасса ун̣хасса̄’’ти (ма. ни. 1.24; а. ни. 4.114; 6.58) айам̣ кхантисам̣варо. ‘‘уппаннам̣ ка̄мавитаккам̣ на̄дхива̄сетӣ’’ти (ма. ни. 1.26; а. ни. 4.114; 6.58) айам̣ вӣрийасам̣варо. саббопи ча̄йам̣ сам̣варо йатха̄сакам̣ сам̣варитабба̄нам̣ винетабба̄нан̃ча ка̄йадуччарита̄дӣнам̣ сам̣варан̣ато ‘‘сам̣варо’’, винайанато ‘‘винайо’’ти вуччати. евам̣ та̄ва сам̣варавинайо пан̃чадха̄ бхиджджатӣти ведитаббо.

татха̄ йам̣ на̄марӯпапариччхеда̄дӣсу випассана̄н̃а̄н̣есу пат̣ипаккхабха̄вато дӣпа̄локена вийа тамасса тена тена випассана̄н̃а̄н̣ена тасса тасса анаттхасса паха̄нам̣, сеййатхидам̣ – на̄марӯпававаттха̄нена сакка̄йадит̣т̣хийа̄, паччайапариггахена ахетувисамахетудит̣т̣хӣнам̣, кан̇кха̄витаран̣ена катхам̣катхӣбха̄васса, кала̄пасаммасанена ‘‘ахам̣ мама̄’’ти га̄хасса, магга̄маггававаттха̄нена амагге маггасан̃н̃а̄йа, удайадассанена уччхедадит̣т̣хийа̄, вайадассанена сассатадит̣т̣хийа̄, бхайадассанена сабхайе абхайасан̃н̃а̄йа, а̄дӣнавадассанена асса̄дасан̃н̃а̄йа, ниббида̄нупассанена абхиратисан̃н̃а̄йа, мун̃читукамйата̄н̃а̄н̣ена амун̃читукамйата̄йа, упеккха̄н̃а̄н̣ена анупеккха̄йа, ануломан̃а̄н̣ена дхаммат̣т̣хитийам̣ нибба̄не ча пат̣иломабха̄васса, готрабхуна̄ сан̇кха̄ранимиттага̄хасса паха̄нам̣, етам̣ тадан̇гаппаха̄нам̣ на̄ма.

йам̣ пана упача̄раппана̄бхедена сама̄дхина̄ паваттибха̄ванива̄ран̣ато гхат̣аппаха̄рена вийа удакапит̣т̣хе сева̄ласса тесам̣ тесам̣ нӣваран̣а̄дидхамма̄нам̣ паха̄нам̣, идам̣ виккхамбханаппаха̄нам̣ на̄ма. йам̣ чатуннам̣ арийамагга̄нам̣ бха̄витатта̄ там̣там̣маггавато аттано санта̄не ‘‘дит̣т̣хигата̄нам̣ паха̄на̄йа̄’’тиа̄дина̄ (дха. са. 277; вибха. 628) найена вуттасса самудайапаккхикасса килесагган̣асса аччантааппаваттибха̄вена паха̄нам̣, идам̣ самуччхедаппаха̄нам̣ на̄ма. йам̣ пана пхалаккхан̣е пат̣иппассаддхаттам̣ килеса̄нам̣, идам̣ пат̣иппассаддхиппаха̄нам̣ на̄ма. йам̣ саббасан̇кхатаниссат̣атта̄ пахӣнасаббасан̇кхатам̣ нибба̄нам̣, идам̣ ниссаран̣аппаха̄нам̣ на̄ма. саббампи четам̣ паха̄нам̣ йасма̄ ча̄гат̣т̣хена паха̄нам̣, винайанат̣т̣хена винайо, тасма̄ ‘‘паха̄навинайо’’ти вуччати, там̣там̣паха̄навато ва̄ тасса тасса винайасса самбхаватопетам̣ ‘‘паха̄навинайо’’ти вуччати. евам̣ паха̄навинайопи пан̃чадха̄ бхиджджатӣти ведитаббо.

евамайам̣ сан̇кхепато дувидхо, пабхедато ча дасавидхо винайо бхиннасам̣варатта̄ паха̄таббасса ча аппахӣнатта̄ йасма̄ етасса ассутавато путхуджджанасса наттхи, тасма̄ абха̄вато тасса айам̣ ‘‘авинӣто’’ти вуччатӣти. еса найо саппуриса̄нам̣ адасса̄вӣ саппурисадхаммасса аковидо саппурисадхамме авинӣтоти еттха̄пи. нинна̄на̄ка̄ран̣ан̃хи етам̣ аттхато. йатха̄ха – ‘‘йева те арийа̄, тева те саппуриса̄. йева те саппуриса̄, тева те арийа̄. йова со арийа̄нам̣ дхаммо, сова со саппуриса̄нам̣ дхаммо. йова со саппуриса̄нам̣ дхаммо, сова со арийа̄нам̣ дхаммо. йева те арийавинайа̄, тева те саппурисавинайа̄. йева те саппурисавинайа̄, тева те арийавинайа̄. арийети ва̄ саппурисети ва̄, арийадхаммети ва̄ саппурисадхаммети ва̄, арийавинайети ва̄ саппурисавинайети ва̄ есесе еке екат̣т̣хе саме самабха̄ге таджджа̄те тан̃н̃ева̄’’ти.

касма̄ пана тхеро атта̄нудит̣т̣хийа̄ катамехи вӣсатийа̄ а̄ка̄рехи абхинивесо хотӣти пуччхитва̄ там̣ ависсаджджетва̄ва ‘‘идха ассутава̄ путхуджджано’’ти евам̣ путхуджджанам̣ ниддисӣти? пуггала̄дхит̣т̣ха̄на̄йа десана̄йа там̣ аттхам̣ а̄вика̄тум̣ пат̣хамам̣ путхуджджанам̣ ниддисӣти ведитаббам̣.

131. евам̣ путхуджджанам̣ ниддиситва̄ ида̄ни абхинивесуддесам̣ дассенто рӯпам̣ аттато саманупассатӣтиа̄дима̄ха. таттха рӯпам̣ аттато саманупассатӣти рӯпаккхандхам̣ касин̣арӯпан̃ча ‘‘атта̄’’ти дит̣т̣хипассана̄йа саманупассати. ниддесе панасса рӯпаккхандхе абхинивесо пан̃чаккхандха̄дхика̄ратта̄ па̄кат̣оти там̣ аватва̄ касин̣арӯпамева ‘‘рӯпа’’нти са̄ман̃н̃авасена вуттанти ведитаббам̣. рӯпавантам̣ ва̄ атта̄нанти арӯпам̣ ‘‘атта̄’’ти гахетва̄ там̣ атта̄нам̣ рӯпавантам̣ саманупассати. аттани ва̄ рӯпанти арӯпамева ‘‘атта̄’’ти гахетва̄ тасмим̣ аттани рӯпам̣ саманупассати. рӯпасмим̣ ва̄ атта̄нанти арӯпамева ‘‘атта̄’’ти гахетва̄ там̣ атта̄нам̣ рӯпасмим̣ саманупассати.

таттха рӯпам̣ аттато саманупассатӣти суддхарӯпамева ‘‘атта̄’’ти катхитам̣. рӯпавантам̣ ва̄ атта̄нам̣, аттани ва̄ рӯпам̣, рӯпасмим̣ ва̄ атта̄нам̣, веданам̣ аттато саманупассати, сан̃н̃ам̣, сан̇кха̄ре, вин̃н̃а̄н̣ам̣ аттато саманупассатӣти имесу саттасу т̣ха̄несу арӯпам̣ ‘‘атта̄’’ти катхитам̣. ведана̄вантам̣ ва̄ атта̄нам̣, аттани ва̄ веданам̣, ведана̄йа ва̄ атта̄нанти евам̣ чатӯсу кхандхесу тин̣н̣ам̣ тин̣н̣ам̣ васена два̄дасасу т̣ха̄несу рӯпа̄рӯпамиссако атта̄ катхито. та̄ пана вӣсатипи дит̣т̣хийо магга̄варан̣а̄, на сагга̄варан̣а̄, сота̄паттимаггаваджджха̄.

ида̄ни там̣ ниддисанто катхам̣ рӯпантиа̄дима̄ха. таттха патхавӣкасин̣анти патхавӣман̣д̣алам̣ нисса̄йа уппа̄дитам̣ пат̣ибха̄ганимиттасан̇кха̄там̣ сакалапхаран̣авасена патхавӣкасин̣ам̣. аханти атта̄намева сандха̄йа ган̣ха̄ти. аттанти атта̄нам̣. адвайанти екамева. телаппадӣпасса̄ти телайуттасса падӣпасса. джха̄йатоти джалато. йа̄ аччи, со ван̣н̣отиа̄ди аччим̣ мун̃читва̄ ван̣н̣асса абха̄вато вуттам̣. йа̄ ча дит̣т̣хи йан̃ча ваттхӯти тадубхайам̣ екато катва̄ рӯпаваттхука̄ атта̄нудит̣т̣хи вуччатӣти аттхо.

а̄покасин̣а̄дӣни а̄па̄дӣни нисса̄йа уппа̄дитакасин̣анимитта̄нева. париччхинна̄ка̄сакасин̣ам̣ пана рӯпаджджха̄насса а̄рамман̣ам̣ хонтампи а̄ка̄сакасин̣анти вуччама̄не арӯпаджджха̄на̄рамман̣ена касин̣уггха̄т̣има̄ка̄сена сам̣кин̣н̣ам̣ хотӣти на гахитанти ведитаббам̣. рӯпа̄дхика̄ратта̄ вин̃н̃а̄н̣акасин̣ам̣ на гахетаббамева̄ти. идхекаччо веданам̣ сан̃н̃ам̣ сан̇кха̄ре вин̃н̃а̄н̣ам̣ аттато саманупассатӣти чатта̄ро кхандхе абхиндитва̄ екато гахан̣авасена вуттам̣. со хи читтачетасика̄нам̣ висум̣ висум̣ каран̣е асаматтхатта̄ саббе екато катва̄ ‘‘атта̄’’ти ган̣ха̄ти. имина̄ рӯпена рӯпава̄ти еттха сарӣрарӯпампи касин̣арӯпампи лаббхати. чха̄йа̄сампанноти чха̄йа̄йа сампанно авирал̣о. тамена̄ти еттха ена-саддо нипа̄таматтам̣, таметанти ва̄ аттхо. чха̄йа̄ва̄ти виджджама̄наччха̄йо. рӯпам̣ атта̄ти аггахитепи рӯпам̣ амун̃читва̄ дит̣т̣хийа̄ уппаннатта̄ рӯпаваттхука̄ти вуттам̣.

аттани рӯпам̣ саманупассатӣти сарӣрарӯпасса касин̣арӯпасса ча читтанисситатта̄ тасмим̣ арӯпасамуда̄йе аттани там̣ рӯпам̣ саманупассати. айам̣ гандхоти гха̄йитагандхам̣ а̄ха. имасмим̣ пуппхети пуппханисситатта̄ гандхасса евама̄ха.

рӯпасмим̣ атта̄нам̣ саманупассатӣти йаттха рӯпам̣ гаччхати, таттха читтам̣ гаччхати. тасма̄ рӯпанисситам̣ читтам̣ гахетва̄ там̣ арӯпасамуда̄йам̣ атта̄нам̣ тасмим̣ рӯпе саманупассати. ол̣а̄рикатта̄ рӯпасса ол̣а̄рика̄дха̄рам̣ каран̣д̣акама̄ха.

132. идхекаччо чаккхусампхассаджам̣ веданантиа̄дӣсу висум̣ висум̣ ведана̄йа дит̣т̣хигахан̣е асатипи ведана̄ти екаггахан̣ена гахите сабба̄сам̣ ведана̄нам̣ антогадхатта̄ висум̣ висум̣ гахита̄ ева хонтӣти висум̣ висум̣ йоджана̄ ката̄ти ведитабба̄. со хи анубхаванавасена ведана̄йа ол̣а̄рикатта̄ веданам̣йева ‘‘атта̄’’ти ган̣ха̄ти. сан̃н̃ам̣ сан̇кха̄ре вин̃н̃а̄н̣ам̣ рӯпам̣ аттато саманупассатӣти сан̃н̃а̄дайо арӯпадхамме рӯпан̃ча екато катва̄ ‘‘атта̄’’ти саманупассати. умматтако вийа хи путхуджджано йатха̄ йатха̄ упат̣т̣ха̄ти, татха̄ татха̄ ган̣ха̄ти.

133. чаккхусампхассаджам̣ сан̃н̃антиа̄дӣсу сан̃джа̄нанавасена сан̃н̃а̄йа па̄кат̣атта̄ сан̃н̃ам̣ ‘‘атта̄’ти ган̣ха̄ти. сесам̣ ведана̄йа вуттанайена ведитаббам̣.

134. чаккхусампхассаджам̣ четанантиа̄дӣсу сан̇кха̄раккхандхапарийа̄паннесу дхаммесу четана̄йа падха̄натта̄ па̄кат̣атта̄ ча четана̄ ева ниддит̣т̣ха̄. та̄йа итарепи ниддит̣т̣ха̄ва хонти. со пана четасикабха̄вавасена па̄кат̣атта̄ четанам̣ ‘‘атта̄’’ти ган̣ха̄ти. сесам̣ вуттанайамева.

135. чаккхувин̃н̃а̄н̣антиа̄дӣсу виджа̄нанавасена читтасса па̄кат̣атта̄ читтам̣ ‘‘атта̄’’ти ган̣ха̄ти. сесаметтха̄пи вуттанайамева.

атта̄нудит̣т̣хиниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

3. миччха̄дит̣т̣хиниддесаван̣н̣ана̄

136. миччха̄дит̣т̣хи хет̣т̣ха̄ вуттаттха̄йева. айам̣ пана апаро найо – наттхи диннанти уччхедадит̣т̣хикатта̄ да̄напхалам̣ пат̣иккхипати. наттхи йит̣т̣ханти еттха йит̣т̣ханти кхуддакайан̃н̃о. хутанти маха̄йан̃н̃о. двиннампи пхалам̣ пат̣иккхипати. наттхи сукатадуккат̣а̄нам̣ камма̄нам̣ пхалам̣ випа̄коти да̄напхаласса пат̣иккхиттатта̄ сӣла̄дӣнам̣ пун̃н̃акамма̄нам̣, па̄н̣а̄типа̄та̄дӣнам̣ па̄пакамма̄нам̣ пхалам̣ пат̣иккхипати. наттхи айам̣ локоти пуре катена каммуна̄. наттхи паро локоти идха катена каммуна̄. наттхи ма̄та̄, наттхи пита̄ти тесу катакамма̄нам̣ пхалам̣ пат̣иккхипати. наттхи сатта̄ опапа̄тика̄ти каммахетукам̣ упапаттим̣ пат̣иккхипати. наттхи локе саман̣абра̄хман̣а̄…пе… паведентӣти идхалокапаралоке пасситум̣ абхин̃н̃а̄пат̣ила̄бха̄йа пат̣ипадам̣ пат̣иккхипати. идха па̄л̣ийам̣ пана наттхи диннанти ваттхӯти наттхи диннанти вуччама̄нам̣ да̄нам̣, тасса̄ дит̣т̣хийа̄ ваттхӯти аттхо. евам̣ва̄до миччха̄ти евам̣ наттхи диннанти ва̄до вачанам̣ миччха̄ випарӣтоти аттхо.

миччха̄дит̣т̣хиниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

4. сакка̄йадит̣т̣хиниддесаван̣н̣ана̄

137. сакка̄йадит̣т̣хи пана атта̄нудит̣т̣хийева, ан̃н̃аттха а̄гатапарийа̄йавачанадассанаттхам̣ вутта̄ти ведитабба̄.

сакка̄йадит̣т̣хиниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

5. сассатадит̣т̣хиниддесаван̣н̣ана̄

138. сакка̄йаваттхука̄йа сассатадит̣т̣хийа̄ти каммадха̄райасама̄со. рӯпавантам̣ ва̄ атта̄нантиа̄дӣнам̣ паннарасаннам̣ вачана̄нам̣ анте саманупассатӣти самбандхо ка̄таббо, па̄т̣хо ва̄. ан̃н̃атха̄ хи на гхат̣ӣйатӣти. евам̣ ‘‘рӯпавантам̣ ва̄ атта̄нам̣ саманупассатӣ’’ти екамева дассетва̄ сеса̄ чуддаса сам̣кхитта̄.

сассатадит̣т̣хиниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

6. уччхедадит̣т̣хиниддесаван̣н̣ана̄

139. сакка̄йаваттхука̄йа уччхедадит̣т̣хийа̄ евам̣ ‘‘рӯпам̣ аттато саманупассатӣ’’ти екамева дассетва̄ сеса̄ чатассо сам̣кхитта̄.

уччхедадит̣т̣хиниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

7. антагга̄хика̄дит̣т̣хиниддесаван̣н̣ана̄

140. антагга̄хика̄йа дит̣т̣хийа̄ пат̣хамава̄ре а̄ка̄рапуччха̄. дутийе а̄ка̄рагахан̣ам̣. татийе а̄ка̄рависсаджджанам̣. таттха локоти атта̄. со антоти ан̃н̃аман̃н̃апат̣ипаккхесу сассатуччхедантесу сассатагга̄хе сассатанто, асассатагга̄хе уччхеданто. париттам̣ ока̄санти суппаматтам̣ ва̄ сара̄ваматтам̣ ва̄ кхуддакам̣ т̣ха̄нам̣. нӣлакато пхаратӣти нӣланти а̄рамман̣ам̣ кароти. айам̣ локоти атта̄нам̣ сандха̄йа вуттам̣. париват̣умоти самантато париччхедава̄. антасан̃н̃ӣти антава̄тисан̃н̃ӣ. анто асса аттхӣти антоти гахетаббам̣. йам̣ пхаратӣти йам̣ касин̣арӯпам̣ пхарати. там̣ ваттху чева локо ча̄ти там̣ касин̣арӯпам̣ а̄рамман̣ан̃чева а̄локийат̣т̣хена локо ча. йена пхаратӣти йена читтена пхарати. со атта̄ чева локо ча̄ти атта̄намапеккхитва̄ пуллин̇гам̣ катам̣, там̣ читтам̣ атта̄ чева а̄локанат̣т̣хена локо ча̄ти вуттам̣ хоти. антава̄ти анто. ока̄сакато пхаратӣти а̄локакасин̣авасена теджокасин̣авасена ода̄такасин̣авасена ва̄ обха̄соти пхарати. нӣла̄дӣнам̣ пан̃чаннам̣ пабхассаракасин̣а̄нам̣йева гахитатта̄ патхавӣа̄пова̄йокасин̣авасена атта̄бхинивесо на хотӣти гахетаббам̣.

випулам̣ ока̄санти кхаламан̣д̣аламатта̄дивасена махантам̣ т̣ха̄нам̣. анантава̄ти вуддхаанантава̄. апарийантоти вуддхаапарийанто. анантасан̃н̃ӣти анантотисан̃н̃ӣ. там̣ джӣванти со джӣво. лин̇гавипалла̄со като. джӣвоти ча атта̄ ева. рӯпа̄дӣни пан̃чапи париват̣умат̣т̣хена сарӣрам̣. джӣвам̣ на сарӣранти аттасан̇кха̄то джӣво рӯпасан̇кха̄там̣ сарӣрам̣ на хоти. еса найо ведана̄дӣсу. татха̄гатоти сатто. араханти еке. парам̣ маран̣а̄ти маран̣ато уддхам̣, паралокети аттхо. рӯпам̣ идхева маран̣адхамманти аттано па̄кат̣аккхандхасӣсена пан̃чаккхандхаггахан̣ам̣, там̣ имасмим̣йева локе нассанапакатиканти аттхо. сесаккхандхесупи есева найо. ка̄йасса бхеда̄ти кхандхапан̃чакасан̇кха̄тасса ка̄йасса бхедато парам̣. имина̄ вачанена ‘‘парам̣ маран̣а̄’’ти етасса уддесасса аттхо вутто. хотипӣтиа̄дӣсу хотӣти мӯлападам̣. чатӯсупи апи-саддо самуччайаттхо. тит̣т̣хатӣти сассататта̄ тит̣т̣хати, на чаватӣти аттхо. ‘‘хотӣ’’ти падасса ва̄ аттхависесанаттхам̣ ‘‘тит̣т̣хатӣ’’ти падам̣ вуттанти ведитаббам̣. уппаджджатӣти ан̣д̣аджаджала̄буджайонипавесавасена уппаджджати на̄ма, ниббаттатӣти сам̣седаджаопапа̄тикайонипавесавасена ниббаттати на̄ма̄ти аттхайоджана̄ ведитабба̄. уччхиджджатӣти пабандха̄бха̄вавасена. винассатӣти бхан̇гавасена. на хоти парам̣ маран̣а̄ти пуримапада̄нам̣ аттхавиваран̣ам̣, чутито уддхам̣ на виджджатӣти аттхо. хоти ча на ча хотӣти екаччасассатика̄нам̣ дит̣т̣хи, екена парийа̄йена хоти, екена парийа̄йена на хотӣти аттхо. джӣвабха̄вена хоти, пуббаджӣвасса абха̄вена на хотӣти вуттам̣ хоти. нева хоти на на хотӣти амара̄виккхепика̄нам̣ дит̣т̣хи, хотӣти ча нева хоти, на хотӣти ча на хотӣти аттхо. анува̄дабхайа̄ муса̄ва̄дабхайа̄ ча мандатта̄ момӯхатта̄ ча пуббавуттанайасса пат̣иккхепаматтам̣ кароти. имехи пан̃н̃а̄са̄йа а̄ка̄рехӣти йатха̄вутта̄нам̣ дасаннам̣ пан̃чака̄нам̣ васена пан̃н̃а̄са̄йа а̄ка̄рехӣти.

антагга̄хика̄дит̣т̣хиниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

8. пуббанта̄нудит̣т̣хиниддесаван̣н̣ана̄

141. пуббанта̄паранта̄нудит̣т̣хӣсу сассатам̣ вадантӣти сассатава̄да̄. атха ва̄ ваданти етена̄ти ва̄до, дит̣т̣хигатассетам̣ адхивачанам̣. сассатанти ва̄допи сассатайогена сассато, сассато ва̄до етесанти сассатава̄да̄. татха̄ екаччам̣ сассатанти ва̄до екаччасассато, со етесам̣ аттхӣти екаччасассатика̄. татха̄ антава̄, анантава̄, антава̄ ча анантава̄ ча, невантава̄ на̄нантава̄ти паватто ва̄до анта̄нанто, со етесам̣ аттхӣти анта̄нантика̄. на маратӣти амара̄. ка̄ са̄? ‘‘евампи ме но’’тиа̄дина̄ (дӣ. ни. 1.62-63) найена парийантарахитасса дит̣т̣хигатикасса дит̣т̣хи чева ва̄ча̄ ча. вивидхо кхепо виккхепо, амара̄йа дит̣т̣хийа̄, ва̄ча̄йа ва̄ виккхепо амара̄виккхепо, со етесам̣ аттхӣти амара̄виккхепика̄. апаро найо – амара̄ на̄ма маччхаджа̄ти, са̄ уммуджджананимуджджана̄дивасена удаке сандха̄вама̄на̄ гахетум̣ на сакка̄ хоти, евамевам̣ айампи ва̄до ито чито ча сандха̄вати, га̄хам̣ на упагаччхатӣти амара̄виккхепоти вуччати, со етесам̣ аттхӣти амара̄виккхепика̄. адхиччасамуппанноти ака̄ран̣асамуппанно атта̄ ча локо ча̄ти дассанам̣ адхиччасамуппаннам̣, там̣ етесам̣ аттхӣти адхиччасамуппанника̄.

пуббанта̄нудит̣т̣хиниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

9. апаранта̄нудит̣т̣хиниддесаван̣н̣ана̄

142. сан̃н̃им̣ вадантӣти сан̃н̃ӣва̄да̄. асан̃н̃им̣ вадантӣти асан̃н̃ӣва̄да̄. невасан̃н̃ӣна̄сан̃н̃им̣ вадантӣти невасан̃н̃ӣна̄сан̃н̃ӣва̄да̄. атха ва̄ сан̃н̃ӣти паватто ва̄до сан̃н̃ӣва̄до, со йесам̣ аттхӣти те сан̃н̃ӣва̄да̄, татха̄ асан̃н̃ӣва̄да̄, невасан̃н̃ӣна̄сан̃н̃ӣва̄да̄ ча. уччхедам̣ вадантӣти уччхедава̄да̄. дит̣т̣хадхаммоти паччаккхадхаммо, таттха таттха пат̣иладдхааттабха̄вассетам̣ адхивачанам̣. дит̣т̣хадхамме нибба̄нам̣ дит̣т̣хадхамманибба̄нам̣, имасмим̣йева аттабха̄ве дуккхавӯпасамоти аттхо, там̣ вадантӣти дит̣т̣хадхамманибба̄нава̄да̄. имасмим̣ панаттхе виттха̄рийама̄не са̄т̣т̣хакатхам̣ сакалам̣ брахмаджа̄ласуттам̣ ваттаббам̣ хоти. еван̃ча сати атипапан̃чо хотӣти на виттха̄рито. тадаттхикехи там̣ апеккхитва̄ гахетаббо.

апаранта̄нудит̣т̣хиниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

10-12. сан̃н̃оджаника̄дидит̣т̣хиниддесаван̣н̣ана̄

143. йасма̄ сан̃н̃оджаника̄ дит̣т̣хи саббадит̣т̣хиса̄дха̄ран̣а̄, тасма̄ тасса̄ саббадит̣т̣хисан̃н̃оджанатта̄ саббадит̣т̣хиса̄дха̄ран̣о аттхо ниддит̣т̣хо. со хет̣т̣ха̄ вуттадит̣т̣хипарийут̣т̣ха̄на̄нева.

144. ма̄навинибандхадит̣т̣хӣсу чаккху аханти абхинивесапара̄ма̄соти ма̄напуббако абхинивесапара̄ма̄со. на хи дит̣т̣хи ма̄насампайутта̄ хоти. тенева ча ма̄навинибандха̄ти вуттам̣, ма̄напат̣ибандха̄ ма̄намӯлака̄ти аттхо.

145. чаккху маманти абхинивесапара̄ма̄соти еттха̄пи есева найо. еттха пана ‘‘мама̄’’ти ваттаббе ‘‘мама’’нти ануна̄сика̄гамо ведитаббо. ‘‘аха’’нти ма̄навинибандха̄йа рӯпа̄дӣнипи аджджхаттика̄нева. на хи касин̣арӯпам̣ вина̄ ба̄хира̄ни ‘‘аха’’нти ган̣ха̄ти. ‘‘мама’’нти ма̄навинибандха̄йа пана ба̄хира̄нипи лаббханти. ба̄хира̄нипи хи ‘‘мама’’нти ган̣ха̄ти. йасма̄ пана дуккха̄ ведана̄ анит̣т̣хатта̄ ма̄наваттху на хоти, тасма̄ чха ведана̄ та̄сам̣ мӯлапаччайа̄ чха пхасса̄ ча на гахита̄. сан̃н̃а̄дайо пана идха паччхиннатта̄ на гахита̄ти ведитабба̄.

сам̣йоджаника̄дидит̣т̣хиниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

13. аттава̄дапат̣исам̣йуттадит̣т̣хиниддесаван̣н̣ана̄

146. аттава̄дапат̣исам̣йутта̄ дит̣т̣хи атта̄нудит̣т̣хийева. атта̄ти ва̄дена пат̣исам̣йуттатта̄ пуна евам̣ вутта̄.

аттава̄дапат̣исам̣йуттадит̣т̣хиниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

14. локава̄дапат̣исам̣йуттадит̣т̣хиниддесаван̣н̣ана̄

147. атта̄ ча локо ча̄ти со ева атта̄ ча а̄локанат̣т̣хена локо ча̄ти аттхо. сассатоти сассатава̄да̄нам̣ дит̣т̣хи. асассатоти уччхедава̄да̄нам̣. сассато ча асассато ча̄ти екаччасассатика̄нам̣. нева сассато на̄сассатоти амара̄виккхепика̄нам̣. антава̄ти париттакасин̣ала̄бхӣнам̣ таккика̄нан̃ча ниган̣т̣ха̄джӣвика̄нан̃ча. атха ва̄ уччхедава̄дино ‘‘сатто джа̄тийа̄ пуббантава̄, маран̣ена апарантава̄’’ти ваданти. адхиччасамуппанника̄ ‘‘сатто джа̄тийа̄ пуббантава̄’’ти ваданти. анантава̄ти аппама̄н̣акасин̣ала̄бхӣнам̣. сассатава̄дино пана ‘‘пуббанта̄паранта̄ наттхи, тена анантава̄’’ти ваданти. адхиччасамуппанника̄ ‘‘апарантена анантава̄’’ти ваданти.

антава̄ ча анантава̄ ча̄ти уддхамадхо авад̣д̣хитва̄ тирийам̣ вад̣д̣хитакасин̣а̄нам̣. нева антава̄ на анантава̄ти амара̄виккхепика̄нам̣.

локава̄дапат̣исам̣йуттадит̣т̣хиниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

15-16. бхававибхавадит̣т̣хиниддесаван̣н̣ана̄

148. бхававибхавадит̣т̣хӣнам̣ йатха̄вуттадит̣т̣хито висум̣ абхинивеса̄бха̄вато висум̣ ниддесам̣ акатва̄ йатха̄вуттадит̣т̣хӣнам̣йева васена ‘‘олӣйанам̣ атидха̄вана’’нти екекам̣ а̄ка̄рам̣ ниддиситум̣ пуччхам̣ акатва̄ ча олӣйана̄бхинивесо бхавадит̣т̣хи, атидха̄вана̄бхинивесо вибхавадит̣т̣хӣти а̄ха. таттха ‘‘бхаваниродха̄йа дхамме десийама̄не читтам̣ на паккхандатӣ’’ти (итиву. 49) вуттаолӣйана̄бхинивесо, сассатасан̃н̃а̄йа нибба̄нато сан̇кочана̄бхинивесоти аттхо. ‘‘бхавенева кхо панеке ат̣т̣ӣйама̄на̄ хара̄йама̄на̄ джигуччхама̄на̄ вибхавам̣ абхинандантӣ’’ти вуттаатидха̄вана̄бхинивесо, уччхедасан̃н̃а̄йа ниродхага̄минипат̣ипада̄тиккамана̄бхинивесоти аттхо.

ида̄ни та̄ва бхававибхавадит̣т̣хийо саббадит̣т̣хӣсу йоджетва̄ дассетум̣ асса̄дадит̣т̣хийа̄тиа̄дима̄ха. таттха йасма̄ асса̄дадит̣т̣хика̄ сассатам̣ ва̄ уччхедам̣ ва̄ нисса̄йа ‘‘наттхи ка̄месу досо’’ти ган̣ханти, тасма̄ пан̃чатим̣са̄ка̄ра̄пи асса̄дадит̣т̣хийо сийа̄ бхавадит̣т̣хийо, сийа̄ вибхавадит̣т̣хийоти вутта̄. таттха йасма̄ екека̄пи дит̣т̣хийо сассатагга̄хавасена бхавадит̣т̣хийо бхавеййум̣, уччхедагга̄хавасена вибхавадит̣т̣хийо бхавеййунти аттхо. атта̄нудит̣т̣хийа̄ рӯпам̣ аттато саманупассати, веданам̣… сан̃н̃ам̣… сан̇кха̄ре… вин̃н̃а̄н̣ам̣ аттато саманупассатӣти пан̃часу рӯпа̄дито аттано анан̃н̃атта̄ тесу уччхиннесу атта̄ уччхинноти гахан̣ато пан̃ча вибхавадит̣т̣хийоти вуттам̣. сесесу пан̃чадасасу т̣ха̄несу рӯпа̄дито аттано ан̃н̃атта̄ тесу уччхиннесупи ‘‘атта̄ сассатоти гахан̣ато паннараса бхавадит̣т̣хийоти вуттам̣.

миччха̄дит̣т̣хийа̄ ‘‘сабба̄ва та̄ вибхавадит̣т̣хийо’’ти уччхедавасена паваттатта̄ антава̄нантава̄дит̣т̣хӣсу паритта̄рамман̣ааппама̄н̣а̄рамман̣аджха̄нала̄бхино диббачаккхуна̄ рӯпадха̄туйа̄ чавитва̄ сатте ан̃н̃аттха упапанне пасситва̄ бхавадит̣т̣хим̣ апасситва̄ вибхавадит̣т̣хим̣ ган̣ханти. тасма̄ таттха сийа̄ бхавадит̣т̣хийо, сийа̄вибхавадит̣т̣хийоти вуттам̣. хоти ча на ча хотӣти еттха хоти ча̄ти бхавадит̣т̣хи, на ча хотӣти вибхавадит̣т̣хи. нева хоти на на хотӣти еттха нева хотӣти вибхавадит̣т̣хи, на на хотӣти бхавадит̣т̣хи. тасма̄ таттха ‘‘сийа̄’’ти вуттам̣.

пуббанта̄нудит̣т̣хийа̄ екаччасассатика̄ сассатан̃ча пан̃н̃апенти, асассатан̃ча пан̃н̃апенти. тасма̄ са̄ бхавадит̣т̣хи ча вибхавадит̣т̣хи ча хоти. чатта̄ро анта̄нантика̄ анта̄нантам̣ атта̄нам̣ пан̃н̃апенти. тасма̄ са̄ атта̄нудит̣т̣хисадиса̄ бхавадит̣т̣хи ча вибхавадит̣т̣хи ча. чатта̄ро амара̄виккхепика̄ бхавадит̣т̣хим̣ ва̄ вибхавадит̣т̣хим̣ ва̄ нисса̄йа ва̄ча̄виккхепам̣ а̄паджджанти, авасеса̄ пана бхавадит̣т̣хийова. тасма̄ те те сандха̄йа ‘‘сийа̄’’ти вуттам̣. апаранта̄нудит̣т̣хийа̄ сатта уччхедава̄да̄ вибхавадит̣т̣хийо, авасеса̄ бхавадит̣т̣хийо. тасма̄ те те сандха̄йа ‘‘сийа̄’’ти вуттам̣. сан̃н̃оджаникадит̣т̣хийа̄ саббадит̣т̣хӣнам̣ васена ‘‘сийа̄’’ти вуттам̣. аханти ма̄навинибандха̄йа дит̣т̣хийа̄ чаккха̄дӣнам̣ аханти гахитатта̄ тесам̣ вина̄се атта̄ винат̣т̣хо хотӣти сабба̄ва та̄ вибхавадит̣т̣хийоти вуттам̣. атта̄нудит̣т̣хийо вийа маманти ма̄навинибандха̄йа дит̣т̣хийа̄ чаккха̄дито аттано ан̃н̃атта̄ тесам̣ вина̄сепи атта̄ на винассатӣти сабба̄ва та̄ бхавадит̣т̣хийоти вуттам̣. локава̄дапат̣исам̣йутта̄йа дит̣т̣хийа̄ ‘‘сассато атта̄ ча локо ча̄’’тиа̄дина̄ (пат̣и. ма. 1.147) найена вуттатта̄ бхававибхавадит̣т̣хи па̄кат̣а̄йева. етта̄вата̄ асса̄дадит̣т̣ха̄дика̄ вибхавадит̣т̣хипарийоса̄на̄ сол̣аса дит̣т̣хийо тӣн̣исатан̃ча дит̣т̣ха̄бхинивеса̄ ниддит̣т̣ха̄ хонти. атта̄нудит̣т̣хи ча сакка̄йадит̣т̣хи ча аттава̄дапат̣исан̃н̃утта̄ дит̣т̣хи ча аттхато ека̄ парийа̄йена тивидха̄ вутта̄. сан̃н̃оджаника̄ пана дит̣т̣хи аваттха̄бхедена сабба̄пи дит̣т̣хийо хонти.

ида̄ни сабба̄ва та̄ дит̣т̣хийо асса̄дадит̣т̣хийотиа̄ди ан̃н̃ена парийа̄йена йатха̄йогам̣ дит̣т̣хисам̣сандана̄. таттха сабба̄ва та̄ дит̣т̣хийоти йатха̄вутта̄ анавасеса̄ дит̣т̣хийо. дит̣т̣хира̄гараттатта̄ тан̣ха̄сса̄данисситатта̄ ча асса̄дадит̣т̣хийо, аттасинеха̄нугататта̄ атта̄нудит̣т̣хийо, випарӣтадассанатта̄ миччха̄дит̣т̣хийо, кхандхаваттхукатта̄ сакка̄йадит̣т̣хийо, екекасса антасса гахитатта̄ антагга̄хика̄ дит̣т̣хийо, анаттхасам̣йоджаникатта̄ сан̃н̃оджаника̄ дит̣т̣хийо, аттава̄дена йуттатта̄ аттава̄дапат̣исам̣йутта̄ дит̣т̣хийоти има̄ сатта дит̣т̣хийо саббадит̣т̣хисан̇га̄хика̄, сеса̄ пана нава дит̣т̣хийо на саббадит̣т̣хисан̇га̄хика̄.

ида̄ни виттха̄рато вутта̄ сабба̄ва та̄ дит̣т̣хийо двӣсуйева дит̣т̣хӣсу сан̇кхипитва̄ сатта̄нам̣ дит̣т̣хидвайаниссайам̣ дассенто бхаван̃ча дит̣т̣хинтига̄тхама̄ха. сабба̄пи хи та̄ дит̣т̣хийо бхавадит̣т̣хӣ ва̄ хонти вибхавадит̣т̣хӣ ва̄. бхаван̃ча дит̣т̣хим̣ вибхаван̃ча дит̣т̣хинти еттха пана ча-саддо дит̣т̣химева самуччиноти, на ниссайам̣. на хи еко бхававибхавадит̣т̣хидвайам̣ ниссайати. йатха̄ха – ‘‘ити бхавадит̣т̣хисанниссита̄ ва̄ сатта̄ хонти вибхавадит̣т̣хисанниссита̄ ва̄’’ти (пат̣и. ма. 1.113). таккика̄ти таккена вадантӣти таккика̄. те хи дит̣т̣хигатика̄ сабха̄вапат̣иведхапан̃н̃а̄йа абха̄ва̄ кевалам̣ таккена ваттанти. йепи ча джха̄нала̄бхино абхин̃н̃а̄ла̄бхино ва̄ дит̣т̣хим̣ ган̣ханти, тепи таккетва̄ гахан̣ато таккика̄ ева. ниссита̄сети ниссита̄ти аттхо. екамева падам̣, ‘‘се’’ти нипа̄таматтам̣ ва̄. тесам̣ ниродхамхи на хаттхи н̃а̄н̣анти дит̣т̣хиниссайасса ка̄ран̣авачанаметам̣. сакка̄йадит̣т̣хиниродхе нибба̄не йасма̄ тесам̣ н̃а̄н̣ам̣ наттхи, тасма̄ етам̣ дит̣т̣хидвайам̣ ниссита̄ти аттхо. ‘‘на хи аттхи н̃а̄н̣а’’нти еттха хи-ка̄ро ка̄ран̣опадесе нипа̄то. йаттха̄йам̣ локо випарӣтасан̃н̃ӣти йаттха сукхе ниродхамхи айам̣ садевако локо ‘‘дуккха’’мити випарӣтасан̃н̃ӣ хоти, тасмим̣ ниродхамхи на хаттхи н̃а̄н̣анти самбандхо. дуккхамити випарӣтасан̃н̃ита̄йа идам̣ суттам̣ –

‘‘рӯпа̄ садда̄ раса̄ гандха̄, пхасса̄ дхамма̄ ча кевала̄;

ит̣т̣ха̄ канта̄ мана̄па̄ ча, йа̄вататтхӣти вуччати.

‘‘садевакасса локасса, ете во сукхасаммата̄;

йаттха чете нируджджханти, там̣ несам̣ дуккхасамматам̣.

‘‘сукханти дит̣т̣хамарийехи, сакка̄йассупародханам̣;

паччанӣкамидам̣ хоти, саббалокена пассатам̣.

‘‘йам̣ паре сукхато а̄ху, тадарийа̄ а̄ху дуккхато;

йам̣ паре дуккхато а̄ху, тадарийа̄ сукхато видӯ.

‘‘пасса дхаммам̣ дура̄джа̄нам̣, сампамӯл̣хеттхавиддасу;

нивута̄нам̣ тамо хоти, андхака̄ро апассатам̣.

‘‘сатан̃ча виват̣ам̣ хоти, а̄локо пассата̄мива;

сантике на виджа̄нанти, мага̄ дхаммассаковида̄.

‘‘бхавара̄гапаретехи, бхавасота̄нуса̄рибхи;

ма̄радхеййа̄нупаннехи, на̄йам̣ дхаммо сусамбудхо.

‘‘ко ну ан̃н̃атра арийебхи, падам̣ самбуддхумарахати;

йам̣ падам̣ саммадан̃н̃а̄йа, париниббанти ана̄сава̄’’ти. (су. ни. 764-771);

149. ида̄ни сабба̄сам̣ дит̣т̣хӣнам̣ дит̣т̣хидвайабха̄вам̣ дит̣т̣хисамуггха̄такан̃ча самма̄дит̣т̣хим̣ суттато дассетука̄мо, двӣхи бхиккхавети суттам̣ а̄хари. таттха дева̄ти брахма̄нопи вуччанти. олӣйантӣти сан̇кучанти. атидха̄вантӣти атиккамитва̄ гаччханти. чаккхумантоти пан̃н̃аванто. ча-саддо атирекаттхо. бхава̄ра̄ма̄ти бхаво а̄ра̄мо абхирамат̣т̣ха̄нам̣ етесанти бхава̄ра̄ма̄. бхаварата̄ти бхаве абхирата̄. бхавасаммудита̄ти бхавена сантут̣т̣ха̄. десийама̄нети татха̄гатена ва̄ татха̄гатаса̄вакена ва̄ десийама̄не. на паккхандатӣти дхаммадесанам̣ ва̄ бхаваниродхам̣ ва̄ на пависати. на пасӣдатӣти таттха паса̄дам̣ на па̄пун̣а̄ти. на сантит̣т̣хатӣти таттха на патит̣т̣ха̄ти. на̄дхимуччатӣти таттха гханабха̄вам̣ на па̄пун̣а̄ти. етта̄вата̄ сассатадит̣т̣хи вутта̄.

ат̣т̣ӣйама̄на̄ти дуккхам̣ па̄пун̣ама̄на̄. хара̄йама̄на̄ти ладжджам̣ па̄пун̣ама̄на̄. джигуччхама̄на̄ти джигуччхам̣ па̄пун̣ама̄на̄. вибхавам̣ абхинандантӣти уччхедам̣ пат̣ичча туссанти, уччхедам̣ паттхайантӣти ва̄ аттхо. кира̄ти ануссаванаттхе нипа̄то. бхоти а̄лапанаметам̣. сантанти ниббутам̣. пан̣ӣтанти дуккха̄бха̄вато пан̣ӣтам̣, падха̄набха̄вам̣ нӣтанти ва̄ пан̣ӣтам̣. йа̄тха̄ванти йатха̄сабха̄вам̣. етта̄вата̄ уччхедадит̣т̣хи вутта̄.

идха̄ти имасмим̣ са̄сане. бхӯтанти хетуто сан̃джа̄там̣ кхандхапан̃чакасан̇кха̄там̣ дуккхам̣. бхӯтато пассатӣти идам̣ бхӯтам̣ дуккханти пассати. ниббида̄йа̄ти випассанаттха̄йа. вира̄га̄йа̄ти арийамаггаттха̄йа. ниродха̄йа̄ти нибба̄наттха̄йа. пат̣ипанно хотӣти таданурӯпам̣ пат̣ипадам̣ пат̣ипанно хоти. евам̣ пассантӣти имина̄ пака̄рена пуббабха̄ге локийан̃а̄н̣ена, пат̣иведхака̄ле локуттаран̃а̄н̣ена пассанти. етта̄вата̄ самма̄дит̣т̣хи вутта̄.

ида̄ни двӣхи га̄тха̄хи тасса̄ самма̄дит̣т̣хийа̄ а̄нисам̣сам̣ дассети. таттха йо бхӯтам̣ бхӯтато дисва̄ти дуккхам̣ парин̃н̃а̄бхисамайена абхисаметва̄ти аттхо. бхӯтасса ча атиккаманти ниродхам̣ саччхикирийа̄бхисамайена абхисаметва̄ти аттхо. йатха̄бхӯтедхимуччатӣти маггабха̄вана̄бхисамайавасена йатха̄сабха̄ве ниродхе ‘‘етам̣ сантам̣, етам̣ пан̣ӣта’’нти адхимуччати. бхаватан̣ха̄ париккхайа̄ти самудайасса паха̄нена̄ти аттхо. асатипи четтха сачча̄нам̣ на̄на̄бхисамайатте ‘‘дисва̄’’ти пуббака̄ликавачанам̣ саддхим̣ пуббабха̄гапат̣ипада̄йа воха̄равасена вуттанти ведитаббам̣. на хи пуббам̣ пасситва̄ паччха̄ адхимуччати. чатусачча̄бхисамайо сама̄нака̄ламева хоти. сама̄нака̄лепи ва̄ пуббака̄лика̄ни пада̄ни бхавантӣти на досо. са вети екам̣сена со арахам̣. бхӯтапарин̃н̃а̄тоти дуккхам̣ парин̃н̃а̄тава̄. вӣтатан̣хоти вигататан̣хо. бхава̄бхавети кхуддаке ча маханте ча бхаве. вуддхиаттхепи хи а-ка̄расса самбхавато абхавоти маха̄бхаво. со пана кхуддакамахантабха̄во упа̄да̄йупа̄да̄йа ведитаббо. атха ва̄ бхавети сассате. абхавети уччхеде. тадубхайепи дит̣т̣хира̄га̄бха̄вена вӣтатан̣хо. бхӯтасса вибхава̄ти ват̣т̣адуккхасса самуччхеда̄. на̄гаччхати пунаббхаванти арахато паринибба̄нам̣ вуттам̣.

150. тайо пуггала̄тиа̄ди миччха̄дит̣т̣хикагарахан̣аттхам̣ самма̄дит̣т̣хикапасам̣санаттхам̣ вуттам̣. таттха вирӯпабха̄вам̣ панна̄ гата̄ дит̣т̣хи етесанти випаннадит̣т̣хӣ. сундарабха̄вам̣ панна̄ гата̄ дит̣т̣хи етесанти сампаннадит̣т̣хӣ. титтхийоти титтхам̣ вуччати дит̣т̣хи, там̣ пат̣ипаннатта̄ титтхе са̄дху, титтхам̣ йасса аттхӣти ва̄ титтхийо. ито бахиддха̄ паббаджджӯпагато. титтхийаса̄вакоти тесам̣ дит̣т̣ха̄нугатима̄панно гахат̣т̣хо. йо ча миччха̄дит̣т̣хикоти тадубхайабха̄вам̣ анупагантва̄ йа̄йа ка̄йачи дит̣т̣хийа̄ миччха̄дит̣т̣хико.

татха̄гатоти самма̄самбуддхо. паччекабуддхопи еттхева сан̇гахито. татха̄гатаса̄вакоти маггаппатто пхалаппатто ча. йо ча самма̄дит̣т̣хикоти тадубхайавинимутто локийасамма̄дит̣т̣хийа̄ самма̄дит̣т̣хико.

га̄тха̄су кодханоти йо абхин̣хам̣ куджджхати, со. упана̄хӣти тамева кодхам̣ вад̣д̣хетва̄ упанандханасӣло. па̄памаккхӣти ла̄макабхӯтамаккхава̄. ма̄йа̄вӣти катапа̄папат̣иччха̄данава̄. васалоти хӣнаджаччо. висуддхоти н̃а̄н̣адассанависуддхийа̄ висуддхо. суддхатам̣ гатоти маггапхаласан̇кха̄там̣ суддхабха̄вам̣ гато. медха̄вӣти пан̃н̃ава̄. има̄йа га̄тха̄йа локуттарасамма̄дит̣т̣хисампанно ева тхомито.

випаннадит̣т̣хийо сампаннадит̣т̣хийоти пуггалавоха̄рам̣ паха̄йа дхаммамева гараханто тхоменто ча а̄ха. етам̣ мама̄ти тан̣ха̄ман̃н̃анавасена дит̣т̣хи. есохамасмӣти ма̄наман̃н̃анамӯлика̄ дит̣т̣хи. есо ме атта̄ти дит̣т̣химан̃н̃анамева.

етам̣ мама̄ти ка̄ дит̣т̣хӣтиа̄дӣхи тиссаннам̣ випаннадит̣т̣хӣнам̣ вибха̄ган̃ча ган̣анан̃ча ка̄ласан̇гахан̃ча пуччхитва̄ виссаджджанам̣ катам̣. таттха ка̄ дит̣т̣хӣти анека̄су дит̣т̣хӣсу катама̄ дит̣т̣хӣти аттхо. катаманта̄нуггахита̄ти пуббанта̄парантасан̇кха̄така̄ладвайе катамена ка̄лена ануггахита̄, анубаддха̄ти аттхо. йасма̄ ‘‘етам̣ мама̄’’ти пара̄масанто ‘‘етам̣ мама ахоси, евам̣ мама ахоси, еттакам̣ мама ахосӣ’’ти атӣтам̣ ваттхум̣ ападиситва̄ пара̄масати, тасма̄ пуббанта̄нудит̣т̣хи хоти. пуббанта̄нуггахита̄ ча та̄ дит̣т̣хийо хонти. йасма̄ ‘‘есохамасмӣ’’ти пара̄масанто ‘‘имина̄хам̣ сӣлена ва̄ ватена ва̄ тапена ва̄ брахмачарийена ва̄ есосми висуджджхисса̄мӣ’’ти ана̄гатапхалам̣ упа̄да̄йа пара̄масати, тасма̄ апаранта̄нудит̣т̣хи хоти. апаранта̄нуггахита̄ ча та̄ дит̣т̣хийо хонти. йасма̄ ‘‘есо ме атта̄’’ти пара̄масанто атӣта̄на̄гатам̣ упа̄диннасантатим̣ упа̄да̄йа ‘‘есо ме атта̄’’ти пара̄масати, сакка̄йадит̣т̣хивасена ча пара̄масати, тасма̄ сакка̄йадит̣т̣хи хоти. пуббанта̄паранта̄нуггахита̄ ча та̄ дит̣т̣хийо хонти. йасма̄ пана сакка̄йадит̣т̣хиппамукха̄йева два̄сат̣т̣хи дит̣т̣хийо хонти, сакка̄йадит̣т̣хисамуггха̄тенева ча два̄сат̣т̣хи дит̣т̣хийо самуггха̄там̣ гаччханти, тасма̄ сакка̄йадит̣т̣хиппамукхена два̄сат̣т̣хи дит̣т̣хигата̄нӣти вутта̄, сакка̄йадит̣т̣хиппамукхена сакка̄йадит̣т̣хидва̄рена два̄сат̣т̣хи дит̣т̣хигата̄ни хонтӣти аттхо. сакка̄йадит̣т̣хиппамукха̄нӣти па̄т̣хо сундаратаро. сакка̄йадит̣т̣хи памукха̄ а̄ди етесанти сакка̄йадит̣т̣хиппамукха̄ни. ка̄ни та̄ни? два̄сат̣т̣хи дит̣т̣хигата̄ни.

‘‘ка̄ дит̣т̣хӣ’’ти пуччха̄йа вӣсативаттхука̄ атта̄нудит̣т̣хи, вӣсативаттхука̄ сакка̄йадит̣т̣хӣти виссаджджанам̣. ‘‘кати дит̣т̣хийо’’ти пуччха̄йа сакка̄йадит̣т̣хиппамукха̄ни два̄сат̣т̣хи дит̣т̣хигата̄нӣти виссаджджанам̣. са̄йева пана сакка̄йадит̣т̣хи ‘‘есо ме атта̄’’ти вачанаса̄ман̃н̃ена атта̄нудит̣т̣хӣти вутта̄. тасса̄ вутта̄йа аттава̄дапат̣исан̃н̃утта̄ дит̣т̣хипи вутта̄йева хоти.

151. йе кечи, бхиккхаветиа̄дисутта̄харан̣ам̣ сампаннадит̣т̣хипуггаласамбандхена сампаннадит̣т̣хипуггалавибха̄гадассанаттхам̣ катам̣. таттха нит̣т̣хам̣ гата̄ти магган̃а̄н̣авасена самма̄самбуддхо бхагава̄ти ниччхайам̣ гата̄, ниббематика̄ти аттхо. нит̣т̣ха̄гата̄ти па̄т̣хо сама̄сападам̣ хоти, аттхо пана сойева. дит̣т̣хисампанна̄ти дит̣т̣хийа̄ сундарабха̄вам̣ гата̄. идха нит̣т̣ха̄ти имисса̄ ка̄мадха̄туйа̄ паринибба̄нам̣. идха виха̄йа нит̣т̣ха̄ти имам̣ ка̄мабхавам̣ виджахитва̄ суддха̄ва̄сабрахмалоке паринибба̄нам̣. саттаккхаттупарамасса̄ти саттаккхаттум̣парама̄ саттава̄рапарама̄ бхавӯпапатти аттабха̄ваггахан̣ам̣ асса, тато парам̣ ат̣т̣хамам̣ бхавам̣ на̄дийатӣти саттаккхаттупарамо. тасса саттаккхаттупарамасса сота̄паннасса. колам̣коласса̄ти кулато кулам̣ гаччхатӣти колам̣коло. сота̄паттипхаласаччхикирийато хи пат̣т̣ха̄йа нӣче куле упапатти на̄ма наттхи, маха̄бхогакулесуйева ниббаттатӣти аттхо. тасса колам̣коласса сота̄паннасса. екабӣджисса̄ти кхандхабӣджам̣ на̄ма катхитам̣. йасса хи сота̄паннасса екам̣йева кхандхабӣджам̣ аттхи, екам̣ аттабха̄ваггахан̣ам̣, со екабӣджӣ на̄ма. тасса екабӣджисса сота̄паннасса. бхагавата̄ гахитана̄мавасеневета̄ни етесам̣ на̄ма̄ни. еттакан̃хи т̣ха̄нам̣ гато саттаккхаттупарамо на̄ма хоти, еттакам̣ колам̣коло, еттакам̣ екабӣджӣти бхагавата̄ етесам̣ на̄мам̣ гахитам̣. бхагава̄ хи ‘‘айам̣ еттакам̣ т̣ха̄нам̣ гамиссати, айам̣ еттакам̣ т̣ха̄нам̣ гамиссатӣ’’ти н̃атва̄ тесам̣ та̄ни та̄ни на̄ма̄ни аггахеси. мудупан̃н̃о хи сота̄панно сатта бхаве ниббаттенто саттаккхаттупарамо на̄ма, маджджхимапан̃н̃о парам̣ чхат̣т̣хам̣ бхавам̣ ниббаттенто колам̣коло на̄ма, тиккхапан̃н̃о екам̣ бхавам̣ ниббаттенто екабӣджӣ на̄ма. там̣ панетам̣ тесам̣ мудумаджджхиматиккхапан̃н̃атам̣ пуббахету нийамети. име тайопи сота̄панна̄ ка̄мабхававасена вутта̄, рӯпа̄рӯпабхаве пана бахука̄пи пат̣исандхийо ган̣ханти. сакада̄га̄мисса̄ти пат̣исандхивасена саким̣ ка̄мабхавам̣ а̄гаччхатӣти сакада̄га̄мӣ. тасса сакада̄га̄мисса. дит̣т̣хева дхамме араха̄ти имасмим̣йева аттабха̄ве араха̄. арахантипи па̄т̣хо. идха нит̣т̣ха̄ти ка̄мабхавам̣ сам̣сарантейева сандха̄йа вуттам̣. рӯпа̄рӯпабхаве уппанна̄ пана арийа̄ ка̄мабхаве на уппаджджанти, таттхева паринибба̄йанти.

антара̄паринибба̄йисса̄ти а̄йувемаджджхасса антара̄йева килесапаринибба̄нена паринибба̄йанато антара̄паринибба̄йӣ. со пана уппаннасаманантара̄ паринибба̄йӣ, а̄йувемаджджхам̣ аппатва̄ паринибба̄йӣ, а̄йувемаджджхам̣ патва̄ паринибба̄йӣти тивидхо хоти. тасса антара̄паринибба̄йисса ана̄га̄мино. упахаччапаринибба̄йисса̄ти а̄йувемаджджхам̣ атиккамитва̄ ва̄ ка̄лакирийам̣ упагантва̄ ва̄ килесапаринибба̄нена паринибба̄йантасса ана̄га̄мино. асан̇кха̄рапаринибба̄йисса̄ти асан̇кха̄рена аппайогена адхиматтаппайогам̣ акатва̄ва килесапаринибба̄нена паринибба̄йанадхаммасса ана̄га̄мино. сасан̇кха̄рапаринибба̄йисса̄ти сасан̇кха̄рена дуккхена касирена адхиматтаппайогам̣ катва̄ва килесапаринибба̄нена паринибба̄йанадхаммасса ана̄га̄мино. уддхам̣сотасса аканит̣т̣хага̄миноти уддхам̣ва̄хибха̄вена уддхамасса тан̣ха̄сотам̣ ват̣т̣асотам̣ ва̄ти уддхам̣сото, уддхам̣ ва̄ гантва̄ пат̣илабхитаббато уддхамасса маггасотанти уддхам̣сото, аканит̣т̣хам̣ гаччхатӣти аканит̣т̣хага̄мӣ. тасса уддхам̣сотасса аканит̣т̣хага̄мино ана̄га̄мисса. айам̣ пана ана̄га̄мӣ чатуппабхедо – йо авихато пат̣т̣ха̄йа чатта̄ро брахмалоке содхетва̄ аканит̣т̣хам̣ гантва̄ паринибба̄йати, айам̣ уддхам̣сото аканит̣т̣хага̄мӣ на̄ма. йо хет̣т̣ха̄ тайо брахмалоке содхетва̄ судассӣбрахмалоке т̣хатва̄ паринибба̄йати, айам̣ уддхам̣сото на аканит̣т̣хага̄мӣ на̄ма. йо ито аканит̣т̣хамева гантва̄ паринибба̄йати, айам̣ на уддхам̣сото аканит̣т̣хага̄мӣ на̄ма. йо хет̣т̣ха̄ чатӯсу брахмалокесу таттха таттхева паринибба̄йати, айам̣ на уддхам̣сото на аканит̣т̣хага̄мӣ на̄ма̄ти. име пан̃ча ана̄га̄мино суддха̄ва̄сам̣ гахетва̄ вутта̄. ана̄га̄мино пана рӯпара̄га̄рӯпара̄га̄нам̣ аппахӣнатта̄ а̄кан̇кхама̄на̄ сесарӯпа̄рӯпабхавесупи ниббаттанти. суддха̄ва̄се ниббатта̄ пана ан̃н̃аттха на ниббаттанти. авеччаппасанна̄ти арийамаггавасена джа̄нитва̄ буджджхитва̄ ачалаппаса̄дена пасанна̄. сота̄панна̄ти арийамаггасотам̣ а̄панна̄. имина̄ саббепи арийапхалат̣т̣ха̄ пуггала̄ гахита̄ти.

бхававибхавадит̣т̣хиниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

саддхаммаппака̄синийа̄ пат̣исамбхида̄маггат̣т̣хакатха̄йа

дит̣т̣хикатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.