1. асса̄дадит̣т̣хиниддесаван̣н̣ана̄

122. ида̄ни н̃а̄н̣акатха̄нантарам̣ катхита̄йа дит̣т̣хикатха̄йа анупуббаануван̣н̣ана̄ ануппатта̄. айан̃хи дит̣т̣хикатха̄ н̃а̄н̣акатха̄йа катан̃а̄н̣апаричайасса самадхигатасамма̄дит̣т̣хисса миччха̄дит̣т̣хималависодхана̄ сукара̄ хоти, самма̄дит̣т̣хи ча супарисуддха̄ хотӣти н̃а̄н̣акатха̄нантарам̣ катхита̄. таттха ка̄ дит̣т̣хӣтиа̄дика̄ пуччха̄. ка̄ дит̣т̣хӣти абхинивесапара̄ма̄со дит̣т̣хӣтиа̄дикам̣ пуччхитапуччха̄йа виссаджджанам̣. катхам̣ абхинивесапара̄ма̄со дит̣т̣хӣтиа̄дико виссаджджитависсаджджанасса виттха̄раниддесо, сабба̄ва та̄ дит̣т̣хийо асса̄дадит̣т̣хийотиа̄дика̄ дит̣т̣хисуттасам̣сандана̄ти евамиме чатта̄ро париччхеда̄. таттха пуччха̄париччхеде та̄ва ка̄ дит̣т̣хӣти дхаммапуччха̄, сабха̄вапуччха̄. кати дит̣т̣хит̣т̣ха̄на̄нӣти хетупуччха̄ паччайапуччха̄, киттака̄ни дит̣т̣хӣнам̣ ка̄ран̣а̄нӣти аттхо. кати дит̣т̣хипарийут̣т̣ха̄на̄нӣти самуда̄ча̄рапуччха̄ вика̄рапуччха̄. дит̣т̣хийо ева хи самуда̄ча̄равасена читтам̣ парийонандхантийо ут̣т̣хахантӣти дит̣т̣хипарийут̣т̣ха̄на̄ни на̄ма хонти. кати дит̣т̣хийоти дит̣т̣хӣнам̣ сан̇кха̄пуччха̄ ган̣ана̄пуччха̄. кати дит̣т̣ха̄бхинивеса̄ти ваттхуппабхедавасена а̄рамман̣ана̄наттавасена дит̣т̣хиппабхедапуччха̄. дит̣т̣хийо ева хи там̣ там̣ ваттхум̣ там̣ там̣ а̄рамман̣ам̣ абхинивисанти пара̄масантӣти дит̣т̣хипара̄ма̄са̄ти вуччанти. катамо дит̣т̣хит̣т̣ха̄насамуггха̄тоти дит̣т̣хӣнам̣ пат̣ипаккхапуччха̄ паха̄нӯпа̄йапуччха̄. дит̣т̣хика̄ран̣а̄ни хи кхандха̄дӣни дит̣т̣хисамуггха̄тена та̄сам̣ ка̄ран̣а̄ни на хонтӣти та̄ни ча ка̄ран̣а̄ни самуггха̄тита̄ни на̄ма хонти. тасма̄ дит̣т̣хит̣т̣ха̄на̄ни самма̄ бхусам̣ хан̃н̃анти етена̄ти дит̣т̣хит̣т̣ха̄насамуггха̄тоти вуччати.

ида̄ни ета̄сам̣ чханнам̣ пуччха̄нам̣ ка̄ дит̣т̣хӣтиа̄дӣни чха виссаджджана̄ни. таттха ка̄ дит̣т̣хӣти виссаджджетаббапуччха̄. абхинивесапара̄ма̄со дит̣т̣хӣти виссаджджанам̣. са̄ пана аничча̄дике ваттхусмим̣ ничча̄дивасена абхинивисати патит̣т̣хахати дал̣хам̣ ган̣ха̄тӣти абхинивесо. аничча̄диа̄ка̄рам̣ атиккамитва̄ ниччантиа̄дивасена ваттама̄но парато а̄масати ган̣ха̄тӣти пара̄ма̄со. атха ва̄ ниччантиа̄дикам̣ парам̣ уттамам̣ саччанти а̄масати ган̣ха̄тӣти пара̄ма̄со, абхинивесо ча со пара̄ма̄со ча̄ти абхинивесапара̄ма̄со. евам̣пака̄ро дит̣т̣хӣти киччато дит̣т̣хисабха̄вам̣ виссаджджети. тӣн̣и сатанти тӣн̣и сата̄ни, вачанавипалла̄со като. катамо дит̣т̣хит̣т̣ха̄насамуггха̄тоти пуччхам̣ ануддхаритва̄ва сота̄паттимагго дит̣т̣хит̣т̣ха̄насамуггха̄тоти виссаджджанам̣ катам̣.

123. ида̄ни катхам̣ абхинивесапара̄ма̄сотиа̄ди виттха̄раниддесо. таттха рӯпанти упайогавачанам̣. рӯпам̣ абхинивесапара̄ма̄соти самбандхо. рӯпанти четтха рӯпупа̄да̄наккхандхо касин̣арӯпан̃ча. ‘‘етам̣ мама̄’’ти абхинивесапара̄ма̄со дит̣т̣хи, ‘‘есохамасмӣ’’ти абхинивесапара̄ма̄со дит̣т̣хи, ‘‘есо ме атта̄’’ти абхинивесапара̄ма̄со дит̣т̣хӣти паччекам̣ йоджетаббам̣. етанти са̄ман̃н̃авачанам̣. тенева ‘‘веданам̣ етам̣ мама, сан̇кха̄ре етам̣ мама̄’’ти напум̣сакавачанам̣ екавачанан̃ча катам̣. есоти пана ваттаббамапеккхитва̄ пуллин̇гекавачанам̣ катам̣. етам̣ мама̄ти тан̣ха̄ман̃н̃ана̄мӯлика̄ дит̣т̣хи. есохамасмӣти ма̄наман̃н̃ана̄мӯлика̄ дит̣т̣хи. есо ме атта̄ти дит̣т̣химан̃н̃ана̄ ева. кечи пана ‘‘етам̣ мама̄ти мамам̣ка̄ракаппана̄, есохамасмӣти ахам̣ка̄ракаппана̄, есо ме атта̄ти ахам̣ка̄рамамам̣ка̄ракаппито атта̄бхинивесоти ча, татха̄ йатха̄ккаменева тан̣ха̄мӯланивесо ма̄напагга̄хо, тан̣ха̄мӯланивит̣т̣хо ма̄напаггахито, атта̄бхинивесоти ча, сан̇кха̄ра̄нам̣ дуккхалаккхан̣а̄дассанам̣, сан̇кха̄ра̄нам̣ аниччалаккхан̣а̄дассанам̣, сан̇кха̄ра̄нам̣ тилаккхан̣а̄дассанахетуко атта̄бхинивесоти ча, дуккхе асубхе ча сукхам̣ субханти випалла̄сагатасса, аничче ниччанти випалла̄сагатасса, чатуббидхавипалла̄сагатасса ча атта̄бхинивесоти ча, пуббенива̄сан̃а̄н̣асса а̄ка̄ракаппана̄, диббачаккхун̃а̄н̣асса ана̄гатапат̣ила̄бхакаппана̄, пуббанта̄парантаидаппаччайата̄пат̣иччасамуппаннесу дхаммесу каппанисситасса атта̄бхинивесоти ча, нандийа̄ атӣтаманва̄гамети, нандийа̄ ана̄гатам̣ пат̣икан̇кхати, паччуппаннесу дхаммесу сам̣хӣрати атта̄бхинивесоти ча, пуббанте ан̃н̃а̄н̣ахетука̄ дит̣т̣хи, апаранте ан̃н̃а̄н̣ахетука̄ дит̣т̣хи, пуббанта̄паранте идаппаччайата̄пат̣иччасамуппаннесу дхаммесу ан̃н̃а̄н̣ахетуко атта̄бхинивесо’’ти ча етесам̣ тин̣н̣ам̣ вачана̄нам̣ аттхам̣ ван̣н̣айанти.

дит̣т̣хийо панеттха пат̣хамам̣ пан̃чаккхандхаваттхука̄. тато чхааджджхаттикаба̄хира̄йатанавин̃н̃а̄н̣а- ка̄йасампхассака̄йаведана̄ка̄йасан̃н̃а̄ка̄йачетана̄ка̄йатан̣ха̄ка̄йавитаккавича̄радха̄тудасакасин̣а- дваттим̣са̄ка̄раваттхука̄ дит̣т̣хийо вутта̄. дваттим̣са̄ка̄ресу ча йаттха висум̣ абхинивесо на йуджджати, таттха сакаласарӣра̄бхинивесавасенева висум̣ абхинивесо вийа катоти ведитаббам̣. тато два̄даса̄йатанаат̣т̣ха̄расадха̄туекӯнавӣсатииндрийавасена йоджана̄ ката̄. тӣн̣и еканталокуттариндрийа̄ни на йоджита̄ни. на хи локуттараваттхука̄ дит̣т̣хийо хонти. саббаттха̄пи ча локийалокуттарамиссесу дхаммесу локуттаре т̣хапетва̄ локийа̄ ева гахетабба̄. аниндрийабаддхарӯпан̃ча на гахетаббамева. тато тедха̄тукавасена нававидхабхававасена джха̄набрахмавиха̄расама̄паттивасена пат̣иччасамуппа̄дан̇гавасена ча йоджана̄ ката̄. джа̄тиджара̄маран̣а̄нам̣ висум̣ гахан̣е париха̄ро вуттанайо ева. сабба̄ни чета̄ни рӯпа̄дика̄ни джара̄маран̣анта̄ни ат̣т̣ханавутисатам̣ пада̄ни бхаванти.

124. дит̣т̣хит̣т̣ха̄несу кхандха̄пи дит̣т̣хит̣т̣ха̄нанти вӣсативаттхука̄йапи сакка̄йадит̣т̣хийа̄ пан̃чаннам̣ кхандха̄нам̣йева ваттхутта̄ ‘‘йе хи кечи, бхиккхаве, саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ атта̄нам̣ саманупассама̄на̄ саманупассанти, саббе те пан̃чупа̄да̄наккхандхесуйева саманупассанти, етесам̣ ва̄ ан̃н̃атара’’нти (сам̣. ни. 3.47) вуттатта̄ ча пан̃чупа̄да̄наккхандха̄ дит̣т̣хӣнам̣ ка̄ран̣ам̣. авиджджа̄пи дит̣т̣хит̣т̣ха̄нанти авиджджа̄йа андхӣката̄нам̣ дит̣т̣хиуппаттито ‘‘йа̄йам̣, бханте, дит̣т̣хи ‘асамма̄самбуддхесу самма̄самбуддха̄’ти, айам̣ ну кхо, бханте, дит̣т̣хи ким̣ пат̣ичча пан̃н̃а̄йатӣти? махатӣ кхо еса̄, качча̄на, дха̄ту, йадидам̣ авиджджа̄дха̄ту. хӣнам̣, качча̄на, дха̄тум̣ пат̣ичча уппаджджати хӣна̄ сан̃н̃а̄ хӣна̄ дит̣т̣хӣ’’ти (сам̣. ни. 2.97) вачанато ча авиджджа̄ дит̣т̣хӣнам̣ ка̄ран̣ам̣. пхассопи дит̣т̣хит̣т̣ха̄нанти тена пхассена пхут̣т̣хасса дит̣т̣хиуппаттито ‘‘йе те, бхиккхаве, саман̣абра̄хман̣а̄ пуббантакаппика̄ пуббанта̄нудит̣т̣хино пуббантам̣ а̄раббха анекавихита̄ни адхивуттипада̄ни абхиваданти, тадапи пхассапаччайа̄’’ти (дӣ. ни. 1.123) вачанато ча пхассо дит̣т̣хӣнам̣ ка̄ран̣ам̣. сан̃н̃а̄пи дит̣т̣хит̣т̣ха̄нанти а̄ка̄раматтаггахан̣ена айа̄тха̄васабха̄вага̄хахетутта̄ сан̃н̃а̄йа –

‘‘йа̄ни ча тӣн̣и йа̄ни ча сат̣т̣хи, саман̣аппава̄дасита̄ни бхӯрипан̃н̃а;

сан̃н̃аккхарасан̃н̃аниссита̄ни, осаран̣а̄ни винеййа огхатамага̄’’ти. (су. ни. 543) –

вачанато ‘‘сан̃н̃а̄нида̄на̄ хи папан̃часан̇кха̄’’ти (су. ни. 880; маха̄ни. 109) вачанато ча сан̃н̃а̄ дит̣т̣хӣнам̣ ка̄ран̣ам̣. витаккопи дит̣т̣хит̣т̣ха̄нанти а̄ка̄рапаривитаккена дит̣т̣хиуппаттито –

‘‘нахева сачча̄ни бахӯни на̄на̄, ан̃н̃атра сан̃н̃а̄йа ничча̄ни локе;

таккан̃ча дит̣т̣хӣсу пакаппайитва̄, саччам̣ муса̄ти двайадхаммама̄хӯ’’ти. (су. ни. 892) –

вачанато ча витакко дит̣т̣хӣнам̣ ка̄ран̣ам̣. айонисоманасика̄ропи дит̣т̣хит̣т̣ха̄нанти айонисо манасика̄расса акусала̄нам̣ аса̄дха̄ран̣ахетутта̄ ‘‘тассевам̣ айонисо манасикарото чханнам̣ дит̣т̣хӣнам̣ ан̃н̃атара̄ дит̣т̣хи уппаджджатӣ’’ти (ма. ни. 1.19) вачанато ча айонисо манасика̄ро дит̣т̣хӣнам̣ ка̄ран̣ам̣. па̄памиттопи дит̣т̣хит̣т̣ха̄нанти па̄памиттасса дит̣т̣ха̄нугатиа̄паджджанена дит̣т̣хиуппаттито ‘‘ба̄хирам̣, бхиккхаве, ан̇ганти каритва̄ на ан̃н̃ам̣ екан̇гампи саманупасса̄ми, йам̣ евам̣ махато анаттха̄йа сам̣ваттати. йатхайидам̣, бхиккхаве, па̄памиттата̄’’ти (а. ни. 1.110) вачанато ча па̄памитто дит̣т̣хӣнам̣ ка̄ран̣ам̣. паратопи гхосо дит̣т̣хит̣т̣ха̄нанти дураккха̄тадхаммассаванена дит̣т̣хиуппаттито ‘‘двеме, бхиккхаве, хетӯ две паччайа̄ миччха̄дит̣т̣хийа̄ уппа̄да̄йа парато ча гхосо айонисо ча манасика̄ро’’ти (а. ни. 2.126) вачанато ча парато гхосо миччха̄дит̣т̣хикато миччха̄дит̣т̣хипат̣исан̃н̃уттакатха̄ дит̣т̣хӣнам̣ ка̄ран̣ам̣.

ида̄ни дит̣т̣хит̣т̣ха̄нанти падасса аттхам̣ виваранто кхандха̄ хету кхандха̄ паччайотиа̄дима̄ха. кхандха̄ ева дит̣т̣хӣнам̣ упа̄да̄йа, джанакахету чева упаттхамбхакапаччайо ча̄ти аттхо. самут̣т̣ха̄нат̣т̣хена̄ти самут̣т̣хаханти уппаджджанти етена̄ти самут̣т̣ха̄нам̣, ка̄ран̣анти аттхо. тена самут̣т̣ха̄нат̣т̣хена, дит̣т̣хика̄ран̣абха̄вена̄ти аттхо.

125. ида̄ни киччабхедена дит̣т̣хибхедам̣ дассенто катама̄ни ат̣т̣ха̄раса дит̣т̣хипарийут̣т̣ха̄на̄нӣтиа̄дима̄ха. таттха йа̄ дит̣т̣хӣти ида̄ни вуччама̄на̄нам̣ ат̣т̣ха̄расаннам̣ пада̄нам̣ са̄дха̄ран̣ам̣ мӯлападам̣. йа̄ дит̣т̣хи, тадева дит̣т̣хигатам̣, йа̄ дит̣т̣хи, тадева дит̣т̣хигахананти саббехи самбандхо ка̄таббо. айа̄тха̄вадассанат̣т̣хена дит̣т̣хи, тадева дит̣т̣хӣсу гатам̣ дассанам̣ два̄сат̣т̣хидит̣т̣хиантогадхатта̄ти дит̣т̣хигатам̣. хет̣т̣ха̄писса аттхо вуттойева. двиннам̣ анта̄нам̣ екантагататта̄пи дит̣т̣хигатам̣. са̄ ева дит̣т̣хи дуратиккаманат̣т̣хена дит̣т̣хигаханам̣ тин̣агаханаванагаханапаббатагахана̄ни вийа. са̄сан̇касаппат̣ибхайат̣т̣хена дит̣т̣хиканта̄рам̣ чораканта̄рава̄л̣аканта̄ранирудакаканта̄радуббхиккхаканта̄ра̄ вийа. дхаммасан̇ган̣ийам̣ ‘‘дит̣т̣хиканта̄ро’’ти сакалин̇генева а̄гатам̣. самма̄дит̣т̣хийа̄ винивиджджханат̣т̣хена пат̣иломат̣т̣хена ча дит̣т̣хивисӯкам̣. миччха̄дассанан̃хи уппаджджама̄нам̣ самма̄дассанам̣ винивиджджхати чева виломети ча. дхаммасан̇ган̣ийам̣ (дха. са. 392, 1105) ‘‘дит̣т̣хивисӯка̄йика’’нти а̄гатам̣. када̄чи сассатасса, када̄чи уччхедасса гахан̣ато дит̣т̣хийа̄ вирӯпам̣ пхандитанти дит̣т̣хивиппхандитам̣. дит̣т̣хигатико хи екасмим̣ патит̣т̣ха̄тум̣ на саккоти, када̄чи сассатам̣ ануссарати, када̄чи уччхедам̣. дит̣т̣хийева анаттхе сам̣йоджетӣти дит̣т̣хисан̃н̃оджанам̣. дит̣т̣хийева антотуданат̣т̣хена дуннӣхаран̣ӣйат̣т̣хена ча салланти дит̣т̣хисаллам̣. дит̣т̣хийева пӣл̣а̄каран̣ат̣т̣хена самба̄дхоти дит̣т̣хисамба̄дхо. дит̣т̣хийева моккха̄варан̣ат̣т̣хена палибодхоти дит̣т̣хипалибодхо. дит̣т̣хийева думмочанӣйат̣т̣хена бандхананти дит̣т̣хибандханам̣. дит̣т̣хийева дуруттарат̣т̣хена папа̄тоти дит̣т̣хипапа̄то. дит̣т̣хийева тха̄магатат̣т̣хена анусайоти дит̣т̣ха̄нусайо. дит̣т̣хийева атта̄нам̣ санта̄петӣти дит̣т̣хисанта̄по. дит̣т̣хийева атта̄нам̣ анудахатӣти дит̣т̣хипарил̣а̄хо. дит̣т̣хийева килесака̄йам̣ гантхетӣти дит̣т̣хигантхо. дит̣т̣хийева бхусам̣ а̄дийатӣти дит̣т̣хупа̄да̄нам̣. дит̣т̣хийева ‘‘сачча’’нтиа̄дивасена абхинивисатӣти дит̣т̣ха̄бхинивесо. дит̣т̣хийева идам̣ паранти а̄масати, парато ва̄ а̄масатӣти дит̣т̣хипара̄ма̄со.

126. ида̄ни ра̄сивасена сол̣аса дит̣т̣хийо уддисанто катама̄ сол̣аса дит̣т̣хийотиа̄дима̄ха. таттха сукхасоманассасан̇кха̄те асса̄де дит̣т̣хи асса̄дадит̣т̣хи. атта̄нам̣ анугата̄ дит̣т̣хи атта̄нудит̣т̣хи. наттхӣти паваттатта̄ випарӣта̄ дит̣т̣хи миччха̄дит̣т̣хи. сати ка̄йе дит̣т̣хи, сантӣ ва̄ ка̄йе дит̣т̣хи сакка̄йадит̣т̣хи. ка̄йоти четтха кхандхапан̃чакам̣, кхандхапан̃чакасан̇кха̄то сакка̄йо ваттху патит̣т̣ха̄ етисса̄ти сакка̄йаваттхука̄. сассатанти паватта̄ дит̣т̣хи сассатадит̣т̣хи. уччхедоти паватта̄ дит̣т̣хи уччхедадит̣т̣хи. сассата̄диантам̣ ган̣ха̄тӣти антагга̄хика̄, антагга̄хо ва̄ асса̄ аттхӣти антагга̄хика̄. атӣтасан̇кха̄там̣ пуббантам̣ анугата̄ дит̣т̣хи пуббанта̄нудит̣т̣хи. ана̄гатасан̇кха̄там̣ апарантам̣ анугата̄ дит̣т̣хи апаранта̄нудит̣т̣хи. анаттхе сам̣йоджетӣти сан̃н̃оджаника̄. ахан̇ка̄равасена аханти уппаннена ма̄нена дит̣т̣хийа̄ мӯлабхӯтена винибандха̄ гхат̣ита̄ уппа̄дита̄ дит̣т̣хи аханти ма̄навинибандха̄ дит̣т̣хи. татха̄ маман̇ка̄равасена маманти уппаннена ма̄нена винибандха̄ дит̣т̣хи маманти ма̄навинибандха̄ дит̣т̣хи. аттано ваданам̣ катханам̣ аттава̄до, тена пат̣исан̃н̃утта̄ баддха̄ дит̣т̣хи аттава̄дапат̣исам̣йутта̄ дит̣т̣хи. атта̄нам̣ локоти ваданам̣ катханам̣ локава̄до, тена пат̣исан̃н̃утта̄ дит̣т̣хи локава̄дапат̣исам̣йутта̄ дит̣т̣хи. бхаво вуччати сассатам̣, сассатавасена уппаджджанадит̣т̣хи бхавадит̣т̣хи. вибхаво вуччати уччхедо, уччхедавасена уппаджджанадит̣т̣хи вибхавадит̣т̣хи.

127-128. ида̄ни тӣн̣и сатам̣ дит̣т̣ха̄бхинивесе ниддиситука̄мо катаме тӣн̣и сатам̣ дит̣т̣ха̄бхинивеса̄ти пуччхитва̄ те ависсаджджетва̄ва висум̣ висум̣ абхинивесависсаджджаненева те виссаджджетука̄мо асса̄дадит̣т̣хийа̄, катиха̄ка̄рехи абхинивесо хотӣтиа̄дина̄ найена сол̣асаннам̣ дит̣т̣хӣнам̣ абхинивеса̄ка̄раган̣анам̣ пуччхитва̄ пуна асса̄дадит̣т̣хийа̄ пан̃чатим̣са̄йа а̄ка̄рехи абхинивесо хотӣти та̄сам̣ сол̣асаннам̣ дит̣т̣хӣнам̣ абхинивеса̄ка̄раган̣анам̣ виссаджджетва̄ пуна та̄ни ган̣ана̄ни виссадждженто асса̄дадит̣т̣хийа̄ катамехи пан̃чатим̣са̄йа а̄ка̄рехи абхинивесо хотӣтиа̄дима̄ха. таттха рӯпам̣ пат̣ичча̄ти рӯпаккхандхам̣ пат̣ичча. уппаджджати сукхам̣ соманассанти ‘‘айам̣ ме ка̄йо ӣдисо’’ти рӯпасампадам̣ нисса̄йа гехаситам̣ ра̄гасампайуттам̣ сукхам̣ соманассам̣ уппаджджати. хет̣т̣ха̄ вуттенат̣т̣хена сукхан̃ча соманассан̃ча. там̣йева рӯпасса асса̄доти рӯпаниссайо асса̄до. тан̃хи сукхам̣ тан̣ха̄васена асса̄дӣйати упабхун̃джӣйатӣти асса̄до. абхинивесапара̄ма̄со дит̣т̣хӣти со асса̄до сассатоти ва̄ уччхиджджиссатӣти ва̄ сассатам̣ ва̄ уччхиджджама̄нам̣ ва̄ атта̄нам̣ сукхитам̣ каротӣти ва̄ абхинивесапара̄ма̄со хоти. тасма̄ йа̄ ча дит̣т̣хи йо ча асса̄доти асса̄дасса дит̣т̣хибха̄ва̄бха̄вепи асса̄дам̣ вина̄ са̄ дит̣т̣хи на хотӣти катва̄ убхайампи самуччитам̣. асса̄дадит̣т̣хӣти асса̄де паватта̄ дит̣т̣хӣти вуттам̣ хоти.

ида̄ни на̄на̄суттехи сам̣сандетва̄ миччха̄дит̣т̣хим̣ миччха̄дит̣т̣хикан̃ча гарахитука̄мо асса̄дадит̣т̣хи миччха̄дит̣т̣хӣтиа̄дима̄ха. таттха дит̣т̣хивипаттӣти самма̄дит̣т̣хивина̄сакамиччха̄дит̣т̣хисан̇кха̄тадит̣т̣хийа̄ випатти. дит̣т̣хивипанноти випанна̄ винат̣т̣ха̄ самма̄дит̣т̣хи асса̄ти дит̣т̣хивипанно, випаннадит̣т̣хӣти вуттам̣ хоти. миччха̄дит̣т̣хийа̄ ва̄ випанно винат̣т̣хоти дит̣т̣хивипанно. на севитаббо упасан̇каманена. на бхаджитаббо читтена. на пайирупа̄ситаббо упасан̇камитва̄ нисӣданена. там̣ кисса хетӯти ‘‘там̣ севана̄дикам̣ кена ка̄ран̣ена на ка̄табба’’нти тасса ка̄ран̣апуччха̄. дит̣т̣хи хисса па̄пика̄ти ка̄ран̣ависсаджджанам̣. йасма̄ асса пуггаласса дит̣т̣хи па̄пика̄, тасма̄ там̣ севана̄дикам̣ на ка̄таббанти аттхо. дит̣т̣хийа̄ ра̄готи ‘‘сундара̄ ме дит̣т̣хӣ’’ти дит̣т̣хим̣ а̄раббха дит̣т̣хийа̄ уппаджджанара̄го. дит̣т̣хира̄гараттоти тена дит̣т̣хира̄гена ран̇гена раттам̣ ваттхам̣ вийа ратто. на махаппхаланти випа̄капхалена. на маха̄нисам̣санти ниссандапхалена.

пурисапуггаласса̄ти пурисасан̇кха̄тасса пуггаласса. локийавоха̄рена хи пури вуччати сарӣрам̣, тасмим̣ пурисмим̣ сети паваттатӣти пурисо, пум̣ вуччати нирайо, там̣ пум̣ галати гаччхатӣти пуггало. йебхуййена хи сатта̄ сугатито чута̄ дуггатийам̣йева ниббаттанти. там̣ кисса хетӯти там̣ на махаппхалаттам̣ кена ка̄ран̣ена хоти. дит̣т̣хи хисса па̄пика̄ти йасма̄ асса пуггаласса дит̣т̣хи па̄пика̄, тасма̄ на махаппхалам̣ хотӣти аттхо. двева гатийоти пан̃часу гатӣсу двева гатийо. випаджджама̄на̄йа дит̣т̣хийа̄ нирайо. сампаджджама̄на̄йа тираччха̄найони. йан̃чева ка̄йакамманти сакалин̇гадха̄ран̣апат̣ипада̄нуйогаабхива̄данапаччут̣т̣ха̄наан̃джаликамма̄ди ка̄йакаммам̣. йан̃ча вачӣкамманти сакасамайапарийа̄пун̣анасаджджха̄йанадесана̄сама̄дапана̄ди вачӣкаммам̣. йан̃ча манокамманти идхалокачинта̄пат̣исам̣йуттан̃ча паралокачинта̄пат̣исам̣йуттан̃ча ката̄катачинта̄пат̣исам̣йуттан̃ча манокаммам̣. тин̣акат̣т̣хадхан̃н̃абӣджесу саттадит̣т̣хисса да̄на̄нуппада̄напат̣иггахан̣апарибхогесу ча ка̄йавачӣманокамма̄ни. йатха̄дит̣т̣хӣти йа̄ айам̣ дит̣т̣хи, тасса̄нурӯпам̣. саматтанти парипун̣н̣ам̣. сама̄диннанти гахитам̣.

ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана вуттам̣ – тадетам̣ йатха̄дит̣т̣хийам̣ т̣хитака̄йакаммам̣, дит̣т̣хисахаджа̄така̄йакаммам̣, дит̣т̣ха̄нуломикака̄йакамманти тивидхам̣ хоти. таттха ‘‘па̄н̣ам̣ ханато адиннам̣ а̄дийато миччха̄чарато наттхи татонида̄нам̣ па̄пам̣, наттхи па̄пасса а̄гамо’’ти йам̣ евам̣ дит̣т̣хикасса сато па̄н̣а̄типа̄таадинна̄да̄намиччха̄ча̄расан̇кха̄там̣ ка̄йакаммам̣, идам̣ йатха̄дит̣т̣хийам̣ т̣хитака̄йакаммам̣ на̄ма. ‘‘па̄н̣ам̣ ханато адиннам̣ а̄дийато миччха̄чарато наттхи татонида̄нам̣ па̄пам̣, наттхи па̄пасса а̄гамо’’ти йам̣ има̄йа дит̣т̣хийа̄ имина̄ дассанена сахаджа̄там̣ ка̄йакаммам̣, идам̣ дит̣т̣хисахаджа̄така̄йакаммам̣ на̄ма. тадева пана саматтам̣ сама̄диннам̣ гахитам̣ пара̄мат̣т̣хам̣ дит̣т̣ха̄нуломикака̄йакаммам̣ на̄ма. вачӣкаммаманокаммесупи есева найо. еттха пана муса̄ бхан̣ато писун̣ам̣ бхан̣ато пхарусам̣ бхан̣ато сампхам̣ палапато абхиджджха̄луно бйа̄панначиттасса миччха̄дит̣т̣хикасса сато наттхи татонида̄нам̣ па̄пам̣, наттхи па̄пасса а̄гамоти йоджана̄ ка̄табба̄. лин̇гадха̄ран̣а̄дипарийа̄пун̣ана̄дилокачинта̄дивасена вуттанайо четтха сундаро.

четана̄дӣсу дит̣т̣хисахаджа̄та̄ четана̄ четана̄ на̄ма. дит̣т̣хисахаджа̄та̄ паттхана̄ паттхана̄ на̄ма. четана̄паттхана̄нам̣ васена читтат̣т̣хапана̄ пан̣идхи на̄ма. техи пана четана̄дӣхи сампайутта̄ пхасса̄дайо сан̇кха̄раккхандхапарийа̄панна̄ дхамма̄ сан̇кха̄ра̄ на̄ма. анит̣т̣ха̄йа̄тиа̄дӣхи дуккхамева вуттам̣. дуккхан̃хи сукхака̄мехи саттехи на еситатта̄ анит̣т̣хам̣. аппийатта̄ акантам̣. манасса авад̣д̣ханато, манаси ависаппанато ча амана̄пам̣. а̄йатим̣ абхаддата̄йа ахитам̣. пӣл̣анато дуккханти. там̣ кисса хетӯти там̣ евам̣ сам̣ваттанам̣ кена ка̄ран̣ена хотӣти аттхо. ида̄нисса ка̄ран̣ам̣ дит̣т̣хи хисса па̄пика̄ти. йасма̄ тасса пуггаласса дит̣т̣хи па̄пика̄ ла̄мака̄, тасма̄ евам̣ сам̣ваттатӣти аттхо. алла̄йа патхавийа̄ никкхиттанти удакена тинта̄йа бхӯмийа̄ ропитам̣. патхавӣрасам̣ а̄порасанти тасмим̣ тасмим̣ т̣ха̄не патхавийа̄ ча сампадам̣ а̄пасса ча сампадам̣. бӣджаниккхиттат̣т̣ха̄не хи на сабба̄ патхавӣ на саббо а̄по ча бӣджам̣ пхалам̣ ган̣ха̄пети. йо пана тесам̣ падесо бӣджам̣ пхусати, сойева бӣджам̣ пхалам̣ ган̣ха̄пети. тасма̄ бӣджапосана̄йа паччайабхӯтойева со падесо патхавӣрасо а̄порасоти ведитаббо. расасаддасса хи сампатти ча аттхо. йатха̄ха ‘‘киччасампаттиаттхена расо на̄ма павуччатӣ’’ти. локе ча ‘‘сурасо гандхаббо’’ти вутте сусампанно гандхабботи аттхо н̃а̄йати. упа̄дийатӣти ган̣ха̄ти. йо хи падесо паччайо хоти, там̣ паччайам̣ лабхама̄нам̣ бӣджам̣ там̣ ган̣ха̄ти на̄ма. саббам̣ танти саббам̣ там̣ расаджа̄там̣. титтакатта̄йа̄ти со патхавӣрасо а̄порасо ча атиттако сама̄нопи титтакам̣ бӣджам̣ нисса̄йа нимбаруккха̄дӣнам̣ тесам̣ пхала̄нан̃ча титтакабха̄ва̄йа сам̣ваттати. кат̣укатта̄йа̄ти идам̣ пуримассева вевачанам̣.

‘‘ван̣н̣агандхарасӯпето, амбойам̣ ахува̄ пуре;

тамева пӯджам̣ лабхама̄но, кенамбо кат̣укаппхало’’ти. (джа̄. 1.2.71) –

а̄гатат̣т̣ха̄не вийа хи идха̄пи титтакамева аппийат̣т̣хена кат̣уканти ведитаббам̣. аса̄татта̄йа̄ти амадхурабха̄ва̄йа. аса̄дутта̄йа̄типи па̄т̣хо, аса̄дубха̄ва̄йа̄ти аттхо. са̄дӯти хи мадхурам̣. бӣджам̣ хисса̄ти асса нимба̄дикасса бӣджам̣. евамеванти евам̣ евам̣. йасма̄ сукха̄ ведана̄ парамо асса̄до, тасма̄ миччха̄дит̣т̣хийа̄ дуккхаведана̄васена а̄дӣнаво дасситоти. пуна ат̣т̣ха̄расабхедена дит̣т̣хийа̄ а̄дӣнавам̣ дассетум̣ асса̄дадит̣т̣хи миччха̄дит̣т̣хӣтиа̄дима̄ха. там̣ вуттаттхамева. имехи ат̣т̣ха̄расахи а̄ка̄рехи парийут̣т̣хитачиттасса сан̃н̃оготи дит̣т̣хийа̄ ева сам̣са̄ре бандханам̣ дассети.

129. йасма̄ пана дит̣т̣хибхӯта̄нипи сан̃н̃оджана̄ни аттхи адит̣т̣хибхӯта̄нипи, тасма̄ там̣ пабхедам̣ дассенто аттхи сан̃н̃оджана̄ни чева̄тиа̄дима̄ха. таттха йасма̄ ка̄мара̄гасан̃н̃оджанассева анунайасан̃н̃оджананти а̄гатат̣т̣ха̄нампи аттхи, тасма̄ анунайасан̃н̃оджананти вуттам̣. ка̄мара̄габха̄вам̣ аппатва̄ паваттам̣ лобхам̣ сандха̄йа етам̣ вуттанти ведитаббам̣. сесакхандха̄йатана̄димӯлакесупи ва̄ресу имина̄ва найена аттхо ведитаббо. ведана̄параматта̄ ча асса̄дасса ведана̄парийоса̄на̄ ева десана̄ ката̄. сан̃н̃а̄дайо на гахита̄. имехи пан̃чатим̣са̄йа а̄ка̄рехӣти пан̃чаккхандха̄ аджджхаттика̄йатана̄дӣни пан̃ча чхакка̄ни ча̄ти има̄ни пан̃чатим̣са ваттхӯни нисса̄йа уппаннаасса̄да̄рамман̣авасена пан̃чатим̣са̄йа а̄ка̄рехи.

асса̄дадит̣т̣хиниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.