9. балакатха̄

балакатха̄ван̣н̣ана̄

44. ида̄ни локуттаракатха̄йа анантарам̣ катхита̄йа локуттаракатха̄ватийа̄ суттантапуббан̇гама̄йа балакатха̄йа апуббаттха̄нуван̣н̣ана̄. таттха а̄дито суттантавасена пан̃ча бала̄ни дассетва̄ тадан̃н̃а̄нипи бала̄ни дассетука̄мо апича ат̣т̣хасат̣т̣хи бала̄нӣтиа̄дима̄ха. сабба̄нипи там̣там̣пат̣ипаккхехи акампийат̣т̣хена бала̄ни на̄ма хонти. хирибалантиа̄дӣсу па̄пато хирӣйанти ета̄йа̄ти хирӣ, ладжджа̄йетам̣ на̄мам̣. па̄пато оттаппанти етена̄ти оттаппам̣, па̄пато уббегассетам̣ на̄мам̣. аджджхаттасамут̣т̣ха̄на̄ хирӣ, бахиддха̄самут̣т̣ха̄нам̣ оттаппам̣. атта̄дхипати хирӣ, лока̄дхипати оттаппам̣. ладжджа̄сабха̄васан̣т̣хита̄ хирӣ, бхайасабха̄васан̣т̣хитам̣ оттаппам̣. саппатиссавалаккхан̣а̄ хирӣ, ваджджабхӣрукабхайадасса̄вилаккхан̣ам̣ оттаппам̣. са̄ ева хирӣ ахирикена на кампатӣти хирибалам̣. тадева оттаппам̣ аноттаппена на кампатӣти оттаппабалам̣. аппат̣исан̇кха̄нена на кампатӣти пат̣исан̇кха̄набалам̣. упапариккхан̣апан̃н̃а̄йетам̣ на̄мам̣. вӣрийасӣсена сатта боджджхан̇ге бха̄вентасса уппаннабалам̣ бха̄вана̄балам̣. татха̄паватта̄нам̣ чатуннам̣ кхандха̄наметам̣ на̄мам̣. парисуддха̄ни сӣла̄дӣни анаваджджабалам̣. чатта̄ри сан̇гахаваттхӯни сан̇гахабалам̣. сан̇гахе балантипи па̄т̣хо. дуккхама̄нам̣ адхива̄санам̣ кхантибалам̣. дхаммакатха̄йа паресам̣ тосанам̣ пан̃н̃аттибалам̣. адхитасса аттхасса адхигама̄панам̣ ниджджхаттибалам̣. кусалесу бахубха̄во иссарийабалам̣. кусалесу йатха̄ручи патит̣т̣ха̄нам̣ адхит̣т̣ха̄набалам̣. хирибала̄дӣнам̣ аттхо ма̄тика̄падесу бйан̃джанавасена висесато йуджджама̄нам̣ гахетва̄ вутто. саматхабалам̣ випассана̄баланти балаппатта̄ саматхавипассана̄ ева.

ма̄тика̄ниддесе ассаддхийе на кампатӣти саддха̄баланти мӯлабалат̣т̣хам̣ ватва̄ тамева апарехи навахи парийа̄йехи висесетва̄ дассеси. йо хи дхаммо акампийо балаппатто хоти, со сахаджа̄те упаттхамбхети, аттано пат̣ипаккхе килесе парийа̄дийати, пат̣иведхасса а̄дибхӯтам̣ сӣлам̣ дит̣т̣хин̃ча висодхети, читтам̣ а̄рамман̣е патит̣т̣ха̄пети, читтам̣ пабхассарам̣ каронто вода̄пети, васим̣ па̄пенто висесам̣ адхигама̄пети, тато уттарим̣ па̄пенто уттарипат̣иведхам̣ ка̄рети, камена арийамаггам̣ па̄петва̄ сачча̄бхисамайам̣ ка̄рети, пхалаппаттийа̄ ниродхе патит̣т̣ха̄пети. тасма̄ навадха̄ балат̣т̣хо висесито. еса найо вӣрийабала̄дӣсу чатӯсу.

ка̄маччхандам̣ хирӣйатӣти неккхаммайутто йогӣ неккхаммена ка̄маччхандато хирӣйати. оттаппепи есева найо. етехи сабба̄кусалехипи хирӣйана̄ оттаппана̄ вутта̄йева хонти. бйа̄па̄дантиа̄дӣнампи имина̄ва найена аттхо ведитаббо. пат̣исан̇кха̄тӣти асаммохавасена а̄дӣнавато упапариккхати. бха̄ветӣти вад̣д̣хети. ваджджанти ра̄га̄диваджджам̣. сан̇ган̣ха̄тӣти бандхати. кхаматӣти тасса йогисса кхамати руччати. пан̃н̃а̄петӣти тосети. ниджджха̄петӣти чинта̄пети. васам̣ ваттетӣти читте паху хутва̄ читтам̣ аттано васам̣ катва̄ паваттети. адхит̣т̣ха̄тӣти видахати. бха̄вана̄бала̄дӣни сабба̄нипи неккхамма̄дӣнийева. ма̄тика̄ван̣н̣ана̄йа ан̃н̃атха̄ вутто, аттхо пана бйан̃джанавасенева па̄кат̣атта̄ идха на вуттоти ведитаббам̣. саматхабалам̣ випассана̄балан̃ча виттха̄рато ниддиситва̄ аваса̄не уддхаччасахагатакилесе ча кхандхе ча на кампатӣтиа̄ди ча авиджджа̄сахагатакилесе ча кхандхе ча на кампатӣтиа̄ди ча саматхабалавипассана̄бала̄нам̣ лаккхан̣адассанаттхам̣ вуттам̣.

секха̄секхабалесу самма̄дит̣т̣хим̣ сиккхатӣти секхабаланти секхапуггало самма̄дит̣т̣хим̣ сиккхатӣти секхо, са̄ самма̄дит̣т̣хи тасса секхасса баланти секхабаланти аттхо. таттха сиккхитатта̄ асекхабаланти асекхапуггало таттха самма̄дит̣т̣хийа̄ сиккхитатта̄ на сиккхатӣти асекхо, са̄йева самма̄дит̣т̣хи тасса асекхасса баланти асекхабалам̣. есева найо самма̄сан̇каппа̄дӣсу. самма̄н̃а̄н̣анти паччавеккхан̣ан̃а̄н̣ам̣. тампи хи локикампи хонтам̣ секхасса паваттатта̄ секхабалам̣, асекхасса паваттатта̄ асекхабаланти вуттам̣. самма̄вимуттӣти ат̣т̣ха магган̇га̄ни т̣хапетва̄ сеса̄ пхаласампайутта̄ дхамма̄. кечи пана ‘‘т̣хапетва̄ локуттаравимуттим̣ авасеса̄ вимуттийо самма̄вимуттӣ’’ти ваданти. тасса секха̄секхабалаттам̣ вуттанайамева.

кхӣн̣а̄савабалесу сабба̄нипи н̃а̄н̣абала̄ни. кхӣн̣а̄савасса бхиккхуноти каран̣аттхе са̄мивачанам̣, кхӣн̣а̄савена бхиккхуна̄ти аттхо. аниччатоти хутва̄ абха̄ва̄ка̄рена аниччато. йатха̄бхӯтанти йатха̄сабха̄вато. пан̃н̃а̄йа̄ти сахавипассана̄йа маггапан̃н̃а̄йа. аниччато судит̣т̣ха̄ дуккхато анаттато судит̣т̣ха̄ хонти таммӯлакатта̄. йанти бха̄ванапум̣сакавачанам̣, йена ка̄ран̣ена̄ти ва̄ аттхо. а̄гамма̄ти пат̣ичча. пат̣иджа̄на̄тӣти сампат̣иччхати пат̣ин̃н̃ам̣ кароти. ан̇га̄рака̄сӯпама̄ти маха̄бхита̄пат̣т̣хена ан̇га̄рака̄суйа̄ упамита̄. ка̄ма̄ти ваттхука̄ма̄ ча килесака̄ма̄ ча.

вивеканиннанти пхаласама̄паттивасена упадхививекасан̇кха̄танибба̄наниннам̣. тайо хи вивека̄ – ка̄йавивеко читтавивеко упадхививекоти. ка̄йавивеко ча вивекат̣т̣хака̄йа̄нам̣ неккхамма̄бхирата̄нам̣. читтавивеко ча адхичиттамануйутта̄нам̣. упадхививеко ча нирупадхӣнам̣ пуггала̄нам̣ висан̇кха̄рагата̄нам̣, ниссаран̣авивекасан̇кха̄танибба̄наниннам̣ ва̄. пан̃ча хи вивека̄ – виккхамбханавивеко тадан̇гавивеко самуччхедавивеко пат̣иппассаддхививеко ниссаран̣авивекоти. вивеканиннанти вивеке ниннам̣. вивекапон̣анти вивеке натам̣. вивекапаббха̄ранти вивекасӣсабха̄рам̣. двепи пуримассева вевачана̄ни. вивекат̣т̣ханти килесехи ваджджитам̣, дӯрӣбхӯтам̣ ва̄. неккхамма̄бхиратанти нибба̄не абхиратам̣, паббаджджа̄йа абхиратам̣ ва̄. бйантӣбхӯтанти вигатантӣбхӯтам̣, екадесена̄пи аналлӣнам̣ виппамуттам̣ висам̣сат̣т̣хам̣. саббасоти саббатха̄. а̄сават̣т̣ха̄нийехи дхаммехӣти сам̣йогавасена а̄сава̄нам̣ ка̄ран̣абхӯтехи килесадхаммехӣти аттхо. атха ва̄ бйантӣбхӯтанти вигатаникантибхӯтам̣, ниттан̣ханти аттхо. куто? саббасо а̄сават̣т̣ха̄нийехи дхаммехи саббехи тебхӯмакадхаммехӣти аттхо. идха дасахи кхӣн̣а̄савабалехи кхӣн̣а̄савасса локийалокуттаро магго катхито. ‘‘аниччато саббе сан̇кха̄ра̄’’ти дуккхапарин̃н̃а̄балам̣, ‘‘ан̇га̄рака̄сӯпама̄ ка̄ма̄’’ти самудайапаха̄набалам̣, ‘‘вивеканиннам̣ читтам̣ хотӣ’’ти ниродхасаччхикирийа̄балам̣, ‘‘чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄’’тиа̄ди саттавидхам̣ маггабха̄вана̄балантипи ваданти. даса иддхибала̄ни иддхикатха̄йа а̄ви бхависсанти.

татха̄гатабаланиддесе татха̄гатабала̄нӣти ан̃н̃ехи аса̄дха̄ран̣а̄ни татха̄гатассева бала̄ни. йатха̄ ва̄ пуббабуддха̄нам̣ бала̄ни пун̃н̃уссайасампаттийа̄ а̄гата̄ни, татха̄ а̄гатабала̄нӣтипи аттхо. таттха дувидхам̣ татха̄гатабалам̣ – ка̄йабалам̣ н̃а̄н̣абалан̃ча. тесу ка̄йабалам̣ хаттхикула̄нуса̄рена ведитаббам̣. вуттан̃хетам̣ пора̄н̣ехи –

‘‘ка̄л̣а̄вакан̃ча ган̇геййам̣, пан̣д̣арам̣ тамбапин̇галам̣;

гандхаман̇галахеман̃ча, упосатхачхаддантиме даса̄’’ти. (вибха. ат̣т̣ха. 760; ма. ни. ат̣т̣ха. 1.148; сам̣. ни. ат̣т̣ха. 2.2.22);

има̄ни даса хаттхикула̄ни. таттха ка̄л̣а̄ваканти пакатихаттхикулам̣ дат̣т̣хаббам̣. йам̣ дасаннам̣ пуриса̄нам̣ ка̄йабалам̣, там̣ екасса ка̄л̣а̄вакасса хаттхино балам̣. йам̣ дасаннам̣ ка̄л̣а̄вака̄нам̣ балам̣, там̣ екасса ган̇геййасса балам̣. йам̣ дасаннам̣ ган̇геййа̄нам̣, там̣ екасса пан̣д̣арасса. йам̣ дасаннам̣ пан̣д̣ара̄нам̣, там̣ екасса тамбасса. йам̣ дасаннам̣ тамба̄нам̣, там̣ екасса пин̇галасса. йам̣ дасаннам̣ пин̇гала̄нам̣, там̣ екасса гандхахаттхино. йам̣ дасаннам̣ гандхахаттхӣнам̣, там̣ екасса ман̇галахаттхино. йам̣ дасаннам̣ ман̇галахаттхӣнам̣, там̣ екасса хемаватасса. йам̣ дасаннам̣ хемавата̄нам̣, там̣ екасса упосатхасса. йам̣ дасаннам̣ упосатха̄нам̣, там̣ екасса чхаддантасса. йам̣ дасаннам̣ чхадданта̄нам̣, там̣ екасса татха̄гатасса балам̣. на̄ра̄йанасан̇гха̄табалантипи идамева вуччати. тадетам̣ пакатихаттхино ган̣ана̄йа хаттхӣнам̣ кот̣исахассасса, пурисаган̣ана̄йа дасаннам̣ пурисакот̣исахасса̄нам̣ балам̣ хоти. идам̣ та̄ва татха̄гатасса ка̄йабалам̣.

н̃а̄н̣абалам̣ пана идха та̄ва ан̃н̃аттха ча па̄л̣ийам̣ а̄гатамева дасабалан̃а̄н̣ам̣, маджджхиме (ма. ни. 1.150) а̄гатам̣ чатувеса̄раджджан̃а̄н̣ам̣, ат̣т̣хасу париса̄су акампанан̃а̄н̣ам̣, чатуйонипариччхедакан̃а̄н̣ам̣, пан̃чагатипариччхедакан̃а̄н̣ам̣, сам̣йуттаке (сам̣. ни. 2.33-34) а̄гата̄ни тесаттати н̃а̄н̣а̄ни, саттасаттати н̃а̄н̣а̄нӣти еваман̃н̃а̄нипи анека̄ни н̃а̄н̣асахасса̄ни. етам̣ н̃а̄н̣абалам̣ на̄ма. идха̄пи н̃а̄н̣абаламева адхиппетам̣. н̃а̄н̣ан̃хи акампийат̣т̣хена упаттхамбханат̣т̣хена ча баланти вуттам̣.

т̣ха̄нан̃ча т̣ха̄натоти ка̄ран̣ан̃ча ка̄ран̣ато. ка̄ран̣ан̃хи йасма̄ таттха пхалам̣ тит̣т̣хати тада̄йаттавуттита̄йа уппаджджати чева паваттати ча, тасма̄ т̣ха̄нанти вуччати. там̣ бхагава̄ йе йе дхамма̄ йесам̣ йесам̣ дхамма̄нам̣ хетӯ паччайа̄ уппа̄да̄йа, там̣ там̣ т̣ха̄нанти, йе йе дхамма̄ йесам̣ йесам̣ дхамма̄нам̣ на хетӯ на паччайа̄ уппа̄да̄йа, там̣ там̣ ат̣т̣ха̄нанти паджа̄нанто т̣ха̄нан̃ча т̣ха̄нато ат̣т̣ха̄нан̃ча ат̣т̣ха̄нато йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. йампӣти йена н̃а̄н̣ена. идампӣти идампи т̣ха̄на̄т̣т̣ха̄нан̃а̄н̣ам̣, татха̄гатасса татха̄гатабалам̣ на̄ма хотӣти аттхо. евам̣ сесападесупи йоджана̄ ведитабба̄.

а̄сабхам̣ т̣ха̄нанти сет̣т̣хат̣т̣ха̄нам̣ уттамат̣т̣ха̄нам̣, а̄сабха̄ ва̄ пуббабуддха̄, тесам̣ т̣ха̄нанти аттхо. апича гавасатаджет̣т̣хако усабхо, гавасахассаджет̣т̣хако васабхо, ваджасатаджет̣т̣хако ва̄ усабхо, ваджасахассаджет̣т̣хако васабхо, саббагавасет̣т̣хо саббапариссайасахо сето па̄са̄дико маха̄бха̄равахо асанисатасаддехипи асантасанӣйо нисабхо, со идха усабхоти адхиппето. идампи хи тасса парийа̄йавачанам̣. усабхасса иданти а̄сабхам̣. т̣ха̄нанти чатӯхи па̄дехи патхавим̣ уппӣл̣етва̄ ават̣т̣ха̄нам̣. идам̣ пана а̄сабхам̣ вийа̄ти а̄сабхам̣ йатхева хи нисабхасан̇кха̄то усабхо усабхабалена саманна̄гато чатӯхи па̄дехи патхавим̣ уппӣл̣етва̄ ачалат̣т̣ха̄нена тит̣т̣хати, евам̣ татха̄гатопи дасахи татха̄гатабалехи саманна̄гато чатӯхи веса̄раджджапа̄дехи ат̣т̣хапарисапатхавим̣ уппӣл̣етва̄ садеваке локе кеначи паччаттхикена пачча̄миттена акампийо ачалат̣т̣ха̄нена тит̣т̣хати, евам̣ тит̣т̣хама̄но ча там̣ а̄сабхам̣ т̣ха̄нам̣ пат̣иджа̄на̄ти упагаччхати на паччаккха̄ти, аттани а̄ропети. тена вуттам̣ – ‘‘а̄сабхам̣ т̣ха̄нам̣ пат̣иджа̄на̄тӣ’’ти (сам̣. ни. ат̣т̣ха. 2.2.22; ма. ни. ат̣т̣ха. 1.148).

париса̄сӯти кхаттийабра̄хман̣агахапатисаман̣ача̄тумаха̄ра̄джиката̄ватим̣сама̄рабрахма̄нам̣ васена ат̣т̣хасу париса̄су. сӣхана̄дам̣ надатӣти сет̣т̣хана̄дам̣ ачхамбхитана̄дам̣ надати, сӣхана̄дасадисам̣ ва̄ на̄дам̣ надати. айаматтхо сӣхана̄дасуттена (ма. ни. 1.146 а̄дайо; дӣ. ни. 1.381 а̄дайо) дӣпетаббо. йатха̄ ва̄ сӣхо саханато хананато ча сӣхоти вуччати, евам̣ татха̄гато локадхамма̄нам̣ саханато параппава̄да̄нам̣ хананато сӣхоти вуччати. евам̣ вуттасса сӣхасса на̄дам̣ сӣхана̄дам̣. таттха йатха̄ сӣхо сӣхабалена саманна̄гато саббаттха виса̄радо вигаталомахам̣со сӣхана̄дам̣ надати, евам̣ татха̄гатасӣхопи татха̄гатабалехи саманна̄гато ат̣т̣хасу париса̄су виса̄радо вигаталомахам̣со ‘‘ити рӯпа’’нтиа̄дина̄ (сам̣. ни. 3.78) найена на̄на̄видхадесана̄вила̄сасампаннам̣ сӣхана̄дам̣ надати. тена вуттам̣ – ‘‘париса̄су сӣхана̄дам̣ надатӣ’’ти.

брахмачаккам̣ паваттетӣти еттха брахманти сет̣т̣хам̣ уттамам̣ висуддхам̣. чаккасаддо пана̄йам̣ –

сампаттийам̣ лаккхан̣е ча, ратхан̇ге ирийа̄патхе;

да̄не ратанадхаммӯра, чакка̄дӣсу ча диссати;

дхаммачакке идха мато, тампи дведха̄ вибха̄вайе.

‘‘чатта̄рима̄ни, бхиккхаве, чакка̄ни, йехи саманна̄гата̄нам̣ деваманусса̄на’’нтиа̄дӣсу (а. ни. 4.31) хи айам̣ сампаттийам̣ диссати. ‘‘хет̣т̣ха̄ па̄даталесу чакка̄ни джа̄та̄ни хонтӣ’’ти (дӣ. ни. 2.35) еттха лаккхан̣е. ‘‘чаккам̣ва вахато пада’’нти (дха. па. 1) еттха ратхан̇ге. ‘‘чатучаккам̣ навадва̄ра’’нти (сам̣. ни. 1.29) еттха ирийа̄патхе. ‘‘дадам̣ бхун̃джа ма̄ ча пама̄до, чаккам̣ ваттайа косала̄дхипа̄’’ти (джа̄. 1.7.149) еттха да̄не. ‘‘диббам̣ чаккаратанам̣ па̄турахосӣ’’ти (дӣ. ни. 2.243) еттха ратаначакке. ‘‘майа̄ паваттитам̣ чакка’’нти (су. ни. 562) еттха дхаммачакке. ‘‘иччха̄хатасса посасса, чаккам̣ бхамати маттхаке’’ти (джа̄. 1.1.104; 1.5.103) еттха урачакке. ‘‘кхурапарийантена чепи чаккена̄’’ти (дӣ. ни. 1.166) еттха пахаран̣ачакке. ‘‘асанивичакка’’нти (дӣ. ни. 3.61; сам̣. ни. 2.162) еттха асаниман̣д̣але. идха пана̄йам̣ дхаммачакке мато.

там̣ панетам̣ дхаммачаккам̣ дувидхам̣ хоти пат̣иведхан̃а̄н̣ан̃ча десана̄н̃а̄н̣ан̃ча. таттха пан̃н̃а̄пабха̄витам̣ аттано арийапхала̄вахам̣ пат̣иведхан̃а̄н̣ам̣, карун̣а̄пабха̄витам̣ са̄вака̄нам̣ арийапхала̄вахам̣ десана̄н̃а̄н̣ам̣. таттха пат̣иведхан̃а̄н̣ам̣ уппаджджама̄нам̣ уппаннанти дувидхам̣. тан̃хи абхиниккхаманато йа̄ва арахаттамагга̄ уппаджджама̄нам̣ на̄ма, пхалаккхан̣е уппаннам̣ на̄ма. туситабхаванато ва̄ йа̄ва бодхипаллан̇ке арахаттамагга̄ уппаджджама̄нам̣ на̄ма, пхалаккхан̣е уппаннам̣ на̄ма. дӣпан̇карадасабалато ва̄ пат̣т̣ха̄йа йа̄ва арахаттамагга̄ уппаджджама̄нам̣ на̄ма, пхалаккхан̣е уппаннам̣ на̄ма. десана̄н̃а̄н̣ампи паваттама̄нам̣ паваттанти дувидхам̣. тан̃хи йа̄ва ан̃н̃а̄такон̣д̣ан̃н̃аттхерасса арахаттамагга̄ паваттама̄нам̣ на̄ма, пхалаккхан̣е паваттам̣ на̄ма. таттха пат̣иведхан̃а̄н̣ам̣ локуттарам̣, десана̄н̃а̄н̣ам̣ локийам̣. убхайампи панетам̣ ан̃н̃ехи аса̄дха̄ран̣ам̣, буддха̄нам̣йева орасан̃а̄н̣ам̣. тена вуттам̣ – ‘‘брахмачаккам̣ паваттетӣ’’ти.

каммасама̄да̄на̄нанти сама̄дийитва̄ ката̄нам̣ кусала̄кусалакамма̄нам̣, каммамева ва̄ каммасама̄да̄нам̣. т̣ха̄насо хетусоти паччайато чева хетуто ча. таттха гатиупадхика̄лапайога̄ випа̄касса т̣ха̄нам̣. каммам̣ хету.

саббаттхага̄мининти саббагатига̄минин̃ча агатига̄минин̃ча. пат̣ипаданти маггам̣. йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄тӣти бахӯсупи мануссесу екамева па̄н̣ам̣ гха̄тентесу имасса четана̄ нирайага̄минӣ бхависсати, имасса тираччха̄найонига̄минӣти имина̄ найена екаваттхусмимпи кусала̄кусалачетана̄сан̇кха̄та̄нам̣ пат̣ипаттӣнам̣ авипарӣтато сабха̄вам̣ джа̄на̄ти.

анекадха̄тунти чаккхудха̄туа̄дӣхи, ка̄мадха̄туа̄дӣхи ва̄ дха̄тӯхи бахудха̄тум̣. на̄на̄дха̄тунти та̄сам̣йева дха̄тӯнам̣ вилаккхан̣атта̄ на̄наппака̄радха̄тум̣. локанти кхандха̄йатанадха̄тулокам̣. йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄тӣти та̄сам̣ та̄сам̣ дха̄тӯнам̣ авипарӣтато сабха̄вам̣ пат̣ивиджджхати.

на̄на̄дхимуттикатанти хӣнапан̣ӣта̄диадхимуттӣхи на̄на̄дхимуттикабха̄вам̣.

парасатта̄нанти падха̄насатта̄нам̣. парапуггала̄нанти тато паресам̣ хӣнасатта̄нам̣. екаттхамева ва̄ етам̣ пададвайам̣ венеййавасена бхагавата̄ дведха̄ вуттам̣. идха̄пи бхагавата̄ вуттанайенева вуттам̣. индрийапаропарийаттанти саддха̄дӣнам̣ индрийа̄нам̣ парабха̄ван̃ча апарабха̄ван̃ча, вуддхин̃ча ха̄нин̃ча̄ти аттхо.

джха̄навимоккхасама̄дхисама̄паттӣнанти пат̣хама̄дӣнам̣ чатуннам̣ джха̄на̄нам̣, ‘‘рӯпӣ рӯпа̄ни пассатӣ’’тиа̄дӣнам̣ (пат̣и. ма. 1.209) ат̣т̣ханнам̣ вимоккха̄нам̣, савитаккасавича̄ра̄дӣнам̣ тин̣н̣ам̣ сама̄дхӣнам̣, пат̣хамаджджха̄насама̄паттиа̄дӣнан̃ча наваннам̣ анупуббасама̄паттӣнам̣. сам̣килесанти ха̄набха̄гийадхаммам̣. вода̄нанти висесабха̄гийадхаммам̣. вут̣т̣ха̄нанти йена ка̄ран̣ена джха̄на̄дӣхи вут̣т̣хаханти, там̣ ка̄ран̣ам̣. там̣ пана ‘‘вода̄нампи вут̣т̣ха̄нам̣, тамха̄ тамха̄ сама̄дхимха̄ вут̣т̣ха̄нампи вут̣т̣ха̄на’’нти (вибха. 828) евам̣ вуттам̣ пагун̣аджджха̄нан̃чева бхаван̇гапхаласама̄паттийо ча. хет̣т̣химам̣ хет̣т̣химан̃хи пагун̣аджджха̄нам̣ упаримасса упаримасса падат̣т̣ха̄нам̣ хоти, тасма̄ ‘‘вода̄нампи вут̣т̣ха̄на’’нти вуттам̣. бхаван̇гена пана саббаджджха̄нехи вут̣т̣ха̄нам̣ хоти, ниродхасама̄паттито пхаласама̄паттийа̄ вут̣т̣ха̄нам̣ хоти. там̣ сандха̄йа ‘‘тамха̄ тамха̄ сама̄дхимха̄ вут̣т̣ха̄нампи вут̣т̣ха̄на’’нти вуттам̣.

пуббенива̄садиббачаккхуа̄саваккхайан̃а̄н̣а̄ни хет̣т̣ха̄ пака̄сита̄нева.

таттха а̄сава̄нам̣ кхайа̄ти арахаттамаггена саббакилеса̄нам̣ кхайа̄. ана̄саванти а̄сававирахитам̣. четовимуттим̣ пан̃н̃а̄вимуттинти еттха четовачанена арахаттапхаласампайутто сама̄дхи, пан̃н̃а̄вачанена там̣сампайутта̄ ча пан̃н̃а̄ вутта̄. таттха ча сама̄дхи ра̄гато вимуттатта̄ четовимутти, пан̃н̃а̄ авиджджа̄йа вимуттатта̄ пан̃н̃а̄вимуттӣти ведитабба̄. вуттан̃хетам̣ бхагавата̄ – ‘‘йо хисса, бхиккхаве, сама̄дхи, тадасса сама̄дхиндрийам̣. йа̄ хисса, бхиккхаве, пан̃н̃а̄, тадасса пан̃н̃индрийам̣. ити кхо, бхиккхаве, ра̄гавира̄га̄ четовимутти авиджджа̄вира̄га̄ пан̃н̃а̄вимуттӣ’’ти (сам̣. ни. 5.516; 520). апичеттха саматхабалам̣ четовимутти, випассана̄балам̣ пан̃н̃а̄вимуттӣти ведитаббам̣. дит̣т̣хева дхаммети имасмим̣йева аттабха̄ве. сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ти адхика̄йа пан̃н̃а̄йа аттана̄йева паччаккхам̣ катва̄, апараппаччайена н̃атва̄ти аттхо. упасампаджджа̄ти адхигантва̄, ниппха̄детва̄ ва̄. имесам̣ пана дасаннам̣ дасабалан̃а̄н̣а̄нам̣ виттха̄ро абхидхамме (вибха. 809 а̄дайо) вуттанайена ведитаббо.

таттха парава̄дикатха̄ хоти – дасабалан̃а̄н̣ам̣ на̄ма па̄т̣ийеккам̣ н̃а̄н̣ам̣ наттхи, саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ассева̄йам̣ пабхедоти. на там̣ татха̄ дат̣т̣хаббам̣. ан̃н̃амева хи дасабалан̃а̄н̣ам̣, ан̃н̃ам̣ саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣. дасабалан̃а̄н̣ан̃хи сакасакакиччамева джа̄на̄ти, саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣ тампи, тато авасесампи джа̄на̄ти. дасабалан̃а̄н̣есу хи пат̣хамам̣ ка̄ран̣а̄ка̄ран̣амева джа̄на̄ти, дутийам̣ каммантаравипа̄кантарамева, татийам̣ каммапариччхедамева, чатуттхам̣ дха̄туна̄наттака̄ран̣амева, пан̃чамам̣ сатта̄нам̣ аджджха̄сайа̄дхимуттимева, чхат̣т̣хам̣ индрийа̄нам̣ тиккхамудубха̄вамева, саттамам̣ джха̄на̄дӣхи саддхим̣ тесам̣ сам̣килеса̄димева, ат̣т̣хамам̣ пуббенивуттхакхандхасантатимева, навамам̣ сатта̄нам̣ чутипат̣исандхимева, дасамам̣ саччапариччхедамева. саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣ пана етехи джа̄нитаббан̃ча, тато уттарин̃ча паджа̄на̄ти. етесам̣ пана киччам̣ на саббам̣ кароти. тан̃хи джха̄нам̣ хутва̄ аппетум̣ на саккоти, иддхи хутва̄ викуббитум̣ на саккоти, магго хутва̄ килесе кхепетум̣ на саккоти.

апича парава̄дӣ евам̣ пуччхитаббо ‘‘дасабалан̃а̄н̣ам̣ на̄метам̣ савитаккасавича̄рам̣ авитаккавича̄раматтам̣ авитакка̄вича̄рам̣ ка̄ма̄вачарам̣ рӯпа̄вачарам̣ арӯпа̄вачарам̣ локийам̣ локуттара’’нти. джа̄нанто ‘‘пат̣ипа̄т̣ийа̄ сатта н̃а̄н̣а̄ни савитаккасавича̄ра̄нӣ’’ти ваккхати. ‘‘тато пара̄ни две авитаккаавича̄ра̄нӣ’’ти ваккхати. ‘‘а̄саваккхайан̃а̄н̣ам̣ сийа̄ савитаккасавича̄рам̣, сийа̄ авитаккавича̄раматтам̣, сийа̄ авитаккаавича̄ра’’нти ваккхати. татха̄ ‘‘пат̣ипа̄т̣ийа̄ сатта ка̄ма̄вачара̄ни, тато пара̄ни две рӯпа̄вачара̄ни, тато аваса̄не екам̣ локуттара’’нти ваккхати. ‘‘саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣ пана савитаккасавича̄рамева ка̄ма̄вачарамева локийамева̄’’ти ваккхати.

еваметтха апуббаттха̄нуван̣н̣анам̣ н̃атва̄ ида̄ни йасма̄ татха̄гато пат̣хамам̣йева т̣ха̄на̄т̣т̣ха̄нан̃а̄н̣ена венеййасатта̄нам̣ а̄саваккхайа̄дхигамасса чева анадхигамасса ча т̣ха̄на̄т̣т̣ха̄набхӯтам̣ килеса̄варан̣а̄бха̄вам̣ пассати локийасамма̄дит̣т̣хит̣т̣ха̄надассанато нийатамиччха̄дит̣т̣хит̣т̣ха̄на̄бха̄вадассанато ча. атха несам̣ каммавипа̄кан̃а̄н̣ена випа̄ка̄варан̣а̄бха̄вам̣ пассати тихетукапат̣исандхидассанато. саббаттхага̄минипат̣ипада̄н̃а̄н̣ена камма̄варан̣а̄бха̄вам̣ пассати а̄нантарикакамма̄бха̄вадассанато. евам̣ ана̄варан̣а̄нам̣ анекадха̄туна̄на̄дха̄тун̃а̄н̣ена анукӯладхаммадесанаттхам̣ чарийа̄висесам̣ пассати дха̄тувематтадассанато. атха несам̣ на̄на̄дхимуттиката̄н̃а̄н̣ена адхимуттим̣ пассати пайогам̣ ана̄дийитва̄пи адхимуттивасена дхаммадесанаттхам̣. атхевам̣ дит̣т̣хаадхимуттӣнам̣ йатха̄сатти йатха̄балам̣ дхаммам̣ десетум̣ индрийапаропарийаттан̃а̄н̣ена индрийапаропарийаттам̣ пассати саддха̄дӣнам̣ тиккхамудубха̄вадассанато. евам̣ парин̃н̃а̄тиндрийапаропарийатта̄пи панете саче дӯре хонти, атха джха̄на̄дин̃а̄н̣ена джха̄на̄дӣсу васӣбхӯтатта̄ иддхивисесена кхиппам̣ упагаччхати. упагантва̄ ча несам̣ пуббенива̄са̄нуссатин̃а̄н̣ена пуббаджа̄тивибха̄ванам̣ диббачаккха̄нубха̄вато паттаббена четопарийан̃а̄н̣ена сампати читтависесам̣ пассанто а̄саваккхайан̃а̄н̣а̄нубха̄вена а̄саваккхайага̄минийа̄ пат̣ипада̄йа вигатасаммохатта̄ а̄саваккхайа̄йа дхаммам̣ десети. тасма̄ имина̄нуккамена има̄ни даса бала̄ни вутта̄нӣти ведитабба̄нӣти.

45. ида̄ни саббабала̄ни лаккхан̣ато ниддиситука̄мо кенат̣т̣хена саддха̄балантиа̄дина̄ найена пуччхам̣ катва̄ ассаддхийе акампийат̣т̣хена̄тиа̄дина̄ найена виссаджджанам̣ ака̄си. таттха хирӣйатӣтиа̄ди пуггала̄дхит̣т̣ха̄на̄ десана̄. бха̄вана̄бала̄дӣсу адхит̣т̣ха̄набалапарийантесу ‘‘таттха̄’’ти ча, ‘‘тена̄’’ти ча, ‘‘та’’нти ча неккхамма̄дикамева сандха̄йа вуттанти ведитаббам̣. тена читтам̣ екагганти тена сама̄дхина̄ читтам̣ екаггам̣ хотӣти вуттам̣ хоти. таттха джа̄тети таттха саматхе сампайогавасена джа̄те, тасмим̣ ва̄ випассана̄рамман̣ам̣ хутва̄ джа̄те. таттха сиккхатӣти таттха секхабале секхо сиккхатӣти секхабаланти аттхо. таттха сиккхитатта̄ти таттха асекхабале асекхасса сиккхитатта̄ асекхабалам̣. тена а̄сава̄ кхӣн̣а̄ти тена локийалокуттарена н̃а̄н̣ена а̄сава̄ кхӣн̣а̄ти там̣ н̃а̄н̣ам̣ кхӣн̣а̄савабалам̣. локийена̄пи хи н̃а̄н̣ена а̄сава̄ кхӣн̣а̄ на̄ма випассана̄йа абха̄ве локуттарамагга̄бха̄вато. евам̣ кхӣн̣а̄савасса баланти кхӣн̣а̄савабалам̣. тасса иджджхатӣти иддхибаланти тасса иддхимато иджджхатӣти иддхийева балам̣ иддхибалам̣. аппамеййат̣т̣хена̄ти йасма̄ са̄вака̄ т̣ха̄на̄т̣т̣ха̄на̄дӣни екадесена джа̄нанти, сабба̄ка̄рена паджа̄нанам̣йева сандха̄йа ‘‘йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄тӣ’’ти вуттам̣. кин̃ча̄пи тӣсу виджджа̄су ‘‘йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄тӣ’’ти на вуттам̣, ан̃н̃аттха пана вуттатта̄ та̄супи вуттамева хоти. ан̃н̃аттха̄ти сесесу саттасу н̃а̄н̣абалесу ча абхидхамме (вибха. 760) ча дасасупи балесу. индрийапаропарийаттан̃а̄н̣ам̣ пана саббатха̄пи са̄вакехи аса̄дха̄ран̣амева. тасма̄ дасапи бала̄ни са̄вакехи аса̄дха̄ран̣а̄нӣти. адхиматтат̣т̣хена атулийат̣т̣хена аппамеййа̄ни, тасма̄йева ча ‘‘аппамеййат̣т̣хена татха̄гатабала’’нти вуттанти.

балакатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.