10. сун̃н̃акатха̄

сун̃н̃акатха̄ван̣н̣ана̄

46. ида̄ни локуттарабалапарийоса̄на̄йа балакатха̄йа анантарам̣ катхита̄йа локуттарасун̃н̃ата̄парийоса̄на̄йа суттантапуббан̇гама̄йа сун̃н̃ата̄катха̄йа апуббаттха̄нуван̣н̣ана̄. суттанте та̄ва атха̄ти вачанопа̄да̄не нипа̄то. етена а̄йасма̄тиа̄дивачанасса упа̄да̄нам̣ катам̣ хоти. кхоти падапӯран̣аттхе нипа̄то. йена бхагава̄ тенупасан̇камӣти бхумматтхе каран̣авачанам̣. тасма̄ йаттха бхагава̄, таттха упасан̇камӣти еваметтха аттхо дат̣т̣хаббо. йена ва̄ ка̄ран̣ена бхагава̄ девамануссехи упасан̇камитаббо, тенева ка̄ран̣ена упасан̇камӣти еваметтха аттхо дат̣т̣хаббо. кена ча ка̄ран̣ена бхагава̄ упасан̇камитаббо? на̄наппака̄рагун̣ависеса̄дхигама̄дхиппа̄йена, са̄дупхалӯпабхога̄дхиппа̄йена диджаган̣ехи ниччапхалитамаха̄руккхо вийа, тена ка̄ран̣ена упасан̇камӣти еваметтха аттхо дат̣т̣хаббо. упасан̇камӣти ча гатоти вуттам̣ хоти. упасан̇камитва̄ти упасан̇каманапарийоса̄надӣпанам̣. атха ва̄ еван̃ча гато тато а̄саннатарам̣ т̣ха̄нам̣ бхагавато самӣпасан̇кха̄там̣ гантва̄типи вуттам̣ хоти.

абхива̄детва̄ти пан̃чапатит̣т̣хитена вандитва̄. ида̄ни йенат̣т̣хена локе аггапуггаласса упат̣т̣ха̄нам̣ а̄гато, там̣ пуччхитука̄мо дасанакхасамодха̄насамуджджалам̣ ан̃джалим̣ сираси патит̣т̣хапетва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантанти ча бха̄ванапум̣саканиддесо ‘‘висамам̣ чандимасӯрийа̄ парихарантӣ’’тиа̄дӣсу (а. ни. 4.70) вийа. тасма̄ йатха̄ нисинно екамантам̣ нисинно хоти, татха̄ нисӣдӣти еваметтха аттхо дат̣т̣хаббо. бхумматтхе ва̄ етам̣ упайогавачанам̣. нисӣдӣти нисаджджам̣ каппеси. пан̣д̣ита̄ хи деваманусса̄ гарут̣т̣ха̄нӣйам̣ упасан̇камитва̄ а̄санакусалата̄йа екамантам̣ нисӣданти, айан̃ча тхеро тесам̣ ан̃н̃атаро, тасма̄ екамантам̣ нисӣди.

катхам̣ нисинно пана екамантам̣ нисинно хотӣти? чха нисаджджадосе ваджджетва̄. сеййатхидам̣ – атидӯрам̣ ачча̄саннам̣ упарива̄там̣ уннатаппадесам̣ атисаммукхам̣ атипаччха̄ти. атидӯре нисинно хи саче катхетука̄мо хоти, учча̄саддена катхетаббам̣ хоти. ачча̄санне нисинно сан̇гхат̣т̣анам̣ кароти. упарива̄те нисинно сарӣрагандхена ба̄дхати. уннатаппадесе нисинно ага̄равам̣ пака̄сети. атисаммукха̄ нисинно саче дат̣т̣хука̄мо хоти, чаккхуна̄ чаккхум̣ а̄хачча дат̣т̣хаббам̣ хоти. атипаччха̄ нисинно саче дат̣т̣хука̄мо хоти, гӣвам̣ паса̄ретва̄ дат̣т̣хаббам̣ хоти. тасма̄ айампи ете чха нисаджджадосе ваджджетва̄ нисӣди. тена вуттам̣ ‘‘екамантам̣ нисӣдӣ’’ти. етадавоча̄ти етам̣ авоча.

сун̃н̃о локо сун̃н̃о локоти, бханте, вуччатӣти имасмим̣ са̄сане пат̣ипаннехи техи техи бхиккхӯхи ‘‘сун̃н̃о локо сун̃н̃о локо’’ти катхӣйатӣти аттхо. тахим̣ тахим̣ та̄диса̄нам̣ вачана̄нам̣ бахукатта̄ тесам̣ саббесам̣ сан̇ган̣ханаттхам̣ а̄мед̣итавачанам̣ катам̣. еван̃хи вутте сабба̄ни та̄ни вачана̄ни сан̇гахита̄ни хонти. китта̄вата̄ти киттакена парима̄н̣ена. ну-ити сам̣сайаттхе нипа̄то. сун̃н̃ам̣ аттена ва̄ аттанийена ва̄ти ‘‘ка̄рако ведако сайам̣васӣ’’ти евам̣ локапарикаппитена аттана̄ ча атта̄бха̄ватойева аттано сантакена париккха̄рена ча сун̃н̃ам̣. саббам̣ чаккха̄ди локийам̣ дхаммаджа̄там̣, там̣йева луджджанапалуджджанат̣т̣хена локо на̄ма. йасма̄ ча атта̄ ча еттха наттхи, аттанийан̃ча еттха наттхи, тасма̄ сун̃н̃о локоти вуччатӣти аттхо. локуттаропи ча дхаммо аттаттанийехи сун̃н̃о ева, пуччха̄нурӯпена пана локийова дхаммо вутто. сун̃н̃оти ча дхаммо наттхӣти вуттам̣ на хоти, тасмим̣ дхамме аттаттанийаса̄расса наттхибха̄во вутто хоти. локе ча ‘‘сун̃н̃ам̣ гхарам̣, сун̃н̃о гхат̣о’’ти вутте гхарасса гхат̣асса ча наттхибха̄во вутто на хоти, тасмим̣ гхаре гхат̣е ча ан̃н̃асса наттхибха̄во вутто хоти. бхагавата̄ ча ‘‘ити йан̃хи кхо таттха на хоти, тена там̣ сун̃н̃ам̣ саманупассати. йам̣ пана таттха авасит̣т̣хам̣ хоти, там̣ сантам̣ идаматтхӣти паджа̄на̄тӣ’’ти айамева аттхо вутто. татха̄ н̃а̄йагантхе ча саддагантхе ча айамева аттхо. ити имасмим̣ суттанте анатталаккхан̣амева катхитам̣.

47. суттантаниддесе сун̃н̃асун̃н̃антиа̄дӣни пан̃чавӣсати ма̄тика̄пада̄ни сун̃н̃асамбандхена уддиситва̄ тесам̣ ниддесо като. таттха ма̄тика̄йа та̄ва сун̃н̃асан̇кха̄там̣ сун̃н̃ам̣, на ан̃н̃ена упападена висеситанти сун̃н̃асун̃н̃ам̣. асуканти аниддит̣т̣хатта̄ четтха сун̃н̃аттамева ва̄ апеккхитва̄ напум̣сакавачанам̣ катам̣. евам̣ сесесупи. сан̇кха̄ройева сесасан̇кха̄рехи сун̃н̃оти сан̇кха̄расун̃н̃ам̣. джара̄бхан̇гавасена вирӯпо парин̣а̄мо випарин̣а̄мо, тена випарин̣а̄мена сун̃н̃ам̣ випарин̣а̄масун̃н̃ам̣. агган̃ча там̣ аттаттанийехи, саббасан̇кха̄рехи ва̄ сун̃н̃ан̃ча̄ти аггасун̃н̃ам̣. лаккхан̣амева сесалаккхан̣ехи сун̃н̃анти лаккхан̣асун̃н̃ам̣. неккхамма̄дина̄ виккхамбханена сун̃н̃ам̣. виккхамбханасун̃н̃ам̣. тадан̇гасун̃н̃а̄дӣсупи чатӯсу есева найо. аджджхаттан̃ча там̣ аттаттанийа̄дӣхи сун̃н̃ан̃ча̄ти аджджхаттасун̃н̃ам̣. бахиддха̄ ча там̣ аттаттанийа̄дӣхи сун̃н̃ан̃ча̄ти бахиддха̄сун̃н̃ам̣. тадубхайам̣ аттаттанийа̄дӣхи сун̃н̃анти дубхатосун̃н̃ам̣. сама̄но бха̄го етасса̄ти сабха̄гам̣, сабха̄ган̃ча там̣ аттаттанийа̄дӣхи сун̃н̃ан̃ча̄ти сабха̄гасун̃н̃ам̣, садисасун̃н̃анти аттхо. вигатам̣ сабха̄гам̣ висабха̄гам̣, висабха̄ган̃ча там̣ аттаттанийа̄дӣхи сун̃н̃ан̃ча̄ти висабха̄гасун̃н̃ам̣, висадисасун̃н̃анти аттхо. кесучи поттхакесу сабха̄гасун̃н̃ам̣ висабха̄гасун̃н̃ам̣ ниссаран̣асун̃н̃а̄нантарам̣ ликхитам̣. неккхамма̄диесана̄ ка̄маччханда̄дина̄ сун̃н̃а̄ти есана̄сун̃н̃ам̣. париггахасун̃н̃а̄дӣсу тӣсупи есева найо. ека̄рамман̣е патит̣т̣хитатта̄ на̄на̄рамман̣авиккхепа̄бха̄вато екаттан̃ча там̣ на̄наттена сун̃н̃ан̃ча̄ти екаттасун̃н̃ам̣. таббипарӣтена на̄наттан̃ча там̣ екаттена сун̃н̃ан̃ча̄ти на̄наттасун̃н̃ам̣. неккхамма̄дикханти ка̄маччханда̄дина̄ сун̃н̃а̄ти кхантисун̃н̃ам̣. адхит̣т̣ха̄насун̃н̃е парийога̄ханасун̃н̃е ча есева найо. парийогаханасун̃н̃антипи па̄т̣хо. сампаджа̄насса̄ти сампаджан̃н̃ена саманна̄гатасса паринибба̄йантасса арахато. паваттапарийа̄да̄нанти анупа̄да̄паринибба̄нам̣. саббасун̃н̃ата̄нанти саббасун̃н̃а̄нам̣. параматтхасун̃н̃анти саббасан̇кха̄ра̄бха̄вато уттаматтхабхӯтам̣ сун̃н̃ам̣.

48. ма̄тика̄ниддесе ниччена ва̄ти бхан̇гам̣ атиккамитва̄ паваттама̄насса кассачи ниччасса абха̄вато ниччена ча сун̃н̃ам̣. дхувена ва̄ти виджджама̄нака̄лепи паччайа̄йаттавуттита̄йа тхирасса кассачи абха̄вато дхувена ча сун̃н̃ам̣. сассатена ва̄ти аббоччхиннасса саббака̄ле виджджама̄насса кассачи абха̄вато сассатена ча сун̃н̃ам̣. авипарин̣а̄мадхаммена ва̄ти джара̄бхан̇гавасена авипарин̣а̄мапакатикасса кассачи абха̄вато авипарин̣а̄мадхаммена ча сун̃н̃ам̣. суттанте аттасун̃н̃ата̄йа ева вутта̄йапи ниччасун̃н̃атан̃ча сукхасун̃н̃атан̃ча дассетум̣ идха ниччена ва̄тиа̄дӣнипи вутта̄ни. аниччассева хи пӣл̣а̄йогена дуккхатта̄ ниччасун̃н̃ата̄йа вутта̄йа сукхасун̃н̃ата̄пи вутта̄ва хоти. рӯпа̄дайо панеттха чха висайа̄, чаккхувин̃н̃а̄н̣а̄дӣни чха вин̃н̃а̄н̣а̄ни, чаккхусампхасса̄дайо чха пхасса̄, чаккхусампхассаджа̄ ведана̄дайо чха ведана̄ чха сан̇кхитта̄ти ведитаббам̣.

пун̃н̃а̄бхисан̇кха̄ротиа̄дӣсу пуна̄ти аттано ка̄ракам̣, пӯрети часса аджджха̄сайам̣, пуджджан̃ча бхавам̣ ниббаттетӣти пун̃н̃ам̣, абхисан̇кхароти випа̄кам̣ кат̣атта̄рӯпан̃ча̄ти абхисан̇кха̄ро, пун̃н̃ам̣ абхисан̇кха̄ро пун̃н̃а̄бхисан̇кха̄ро. пун̃н̃апат̣ипаккхато апун̃н̃ам̣ абхисан̇кха̄ро апун̃н̃а̄бхисан̇кха̄ро. на ин̃джам̣ анен̃джам̣, анен̃джам̣ бхавам̣ абхисан̇кхаротӣти а̄нен̃джа̄бхисан̇кха̄ро. пун̃н̃а̄бхисан̇кха̄ро да̄насӣлабха̄вана̄васена паватта̄ ат̣т̣ха ка̄ма̄вачаракусалачетана̄, бха̄вана̄васенева паватта̄ пан̃ча рӯпа̄вачаракусалачетана̄ти тераса четана̄ хонти, апун̃н̃а̄бхисан̇кха̄ро па̄н̣а̄типа̄та̄дивасена паватта̄ два̄даса акусалачетана̄, а̄нен̃джа̄бхисан̇кха̄ро бха̄вана̄васенева паватта̄ чатассо арӯпа̄вачарачетана̄ти тайопи сан̇кха̄ра̄ екӯнатим̣са четана̄ хонти. ка̄йасан̇кха̄ротиа̄дӣсу ка̄йато ва̄ паватто, ка̄йасса ва̄ сан̇кха̄роти ка̄йасан̇кха̄ро. вачӣсан̇кха̄рачиттасан̇кха̄ресупи есева найо. айам̣ тико камма̄йӯханаккхан̣е пун̃н̃а̄бхисан̇кха̄ра̄дӣнам̣ два̄рато паваттидассанаттхам̣ вутто. ка̄йавин̃н̃аттим̣ самут̣т̣ха̄петва̄ хи ка̄йадва̄рато паватта̄ ат̣т̣ха ка̄ма̄вачаракусалачетана̄, два̄даса акусалачетана̄, абхин̃н̃а̄четана̄ ча̄ти екавӣсати четана̄ ка̄йасан̇кха̄ро на̄ма, та̄ ева ча вачӣвин̃н̃аттим̣ самут̣т̣ха̄петва̄ вачӣдва̄рато паватта̄ вачӣсан̇кха̄ро на̄ма, манодва̄ре паватта̄ пана сабба̄пи екӯнатим̣са четана̄ читтасан̇кха̄ро на̄ма. атӣта̄ сан̇кха̄ра̄тиа̄дӣсу саббепи сан̇кхатадхамма̄ сакаккхан̣ам̣ патва̄ нируддха̄ атӣта̄ сан̇кха̄ра̄, сакаккхан̣ам̣ аппатта̄ ана̄гата̄ сан̇кха̄ра̄, сакаккхан̣ам̣ патта̄ паччуппанна̄ сан̇кха̄ра̄ти.

випарин̣а̄масун̃н̃е паччуппаннам̣ дассетва̄ тасса тасса випарин̣а̄мо сукхена ваттум̣ сакка̄ти пат̣хамам̣ паччуппаннадхамма̄ дассита̄. таттха джа̄там̣ рӯпанти паччуппаннам̣ рӯпам̣. сабха̄вена сун̃н̃анти еттха сайам̣ бха̄во сабха̄во, сайамева уппа̄доти аттхо. сато ва̄ бха̄во сабха̄во, аттатойева уппа̄доти аттхо. паччайа̄йаттавуттитта̄ паччайам̣ вина̄ сайамева бха̄во, аттато ева ва̄ бха̄во етасмим̣ наттхӣти сабха̄вена сун̃н̃ам̣, сайамева бха̄вена, аттато ева ва̄ бха̄вена сун̃н̃анти вуттам̣ хоти. атха ва̄ сакасса бха̄во сабха̄во. патхавӣдха̄туа̄дӣсу хи анекесу рӯпа̄рӯпадхаммесу екеко дхаммо парам̣ упа̄да̄йа сако на̄ма. бха̄воти ча дхаммапарийа̄йавачанаметам̣. екасса ча дхаммасса ан̃н̃о бха̄васан̇кха̄то дхаммо наттхи, тасма̄ сакасса ан̃н̃ена бха̄вена сун̃н̃ам̣, сако ан̃н̃ена бха̄вена сун̃н̃оти аттхо. тена екасса дхаммасса екасабха̄вата̄ вутта̄ хоти. атха ва̄ сабха̄вена сун̃н̃анти сун̃н̃асабха̄венева сун̃н̃ам̣. ким̣ вуттам̣ хоти? сун̃н̃асун̃н̃ата̄йа ева сун̃н̃ам̣, на ан̃н̃а̄хи парийа̄йасун̃н̃ата̄хи сун̃н̃анти вуттам̣ хоти.

саче пана кечи вадеййум̣ ‘‘сако бха̄во сабха̄во, тена сабха̄вена сун̃н̃а’’нти. ким̣ вуттам̣ хоти? бха̄воти дхаммо, со парам̣ упа̄да̄йа сападена висесито сабха̄во на̄ма хоти. дхаммасса кассачи авиджджама̄натта̄ ‘‘джа̄там̣ рӯпам̣ сабха̄вена сун̃н̃а’’нти рӯпасса авиджджама̄ната̄ вутта̄ хотӣти. евам̣ сати ‘‘джа̄там̣ рӯпа’’нтивачанена вируджджхати. на хи уппа̄дарахитам̣ джа̄там̣ на̄ма хоти. нибба̄нан̃хи уппа̄дарахитам̣, там̣ джа̄там̣ на̄ма на хоти, джа̄тиджара̄маран̣а̄ни ча уппа̄дарахита̄ни джа̄та̄ни на̄ма на хонти. теневеттха ‘‘джа̄та̄ джа̄ти сабха̄вена сун̃н̃а̄, джа̄там̣ джара̄маран̣ам̣ сабха̄вена сун̃н̃а’’нти евам̣ ануддхаритва̄ бхавамева аваса̄нам̣ катва̄ ниддит̣т̣хам̣. йади уппа̄дарахитасса̄пи ‘‘джа̄та’’нтивачанам̣ йуджджеййа, ‘‘джа̄та̄ джа̄ти, джа̄там̣ джара̄маран̣а’’нти ваттаббам̣ бхавеййа. йасма̄ уппа̄дарахитесу джа̄тиджара̄маран̣есу ‘‘джа̄та’’нтивачанам̣ на вуттам̣, тасма̄ ‘‘сабха̄вена сун̃н̃ам̣ авиджджама̄на’’нти вачанам̣ авиджджама̄насса уппа̄дарахитатта̄ ‘‘джа̄та’’нтивачанена вируджджхати. авиджджама̄насса ча ‘‘сун̃н̃а’’нтивачанам̣ хет̣т̣ха̄ вуттена локавачанена ча бхагавато вачанена ча н̃а̄йасаддагантхавачанена ча вируджджхати, анека̄хи ча йуттӣхи вируджджхати, тасма̄ там̣ вачанам̣ качаварамива чхад̣д̣итаббам̣. ‘‘йам̣, бхиккхаве, аттхисамматам̣ локе пан̣д̣ита̄нам̣, ахампи там̣ аттхӣти вада̄ми. йам̣, бхиккхаве, наттхисамматам̣ локе пан̣д̣ита̄нам̣, ахампи там̣ наттхӣти вада̄ми. кин̃ча, бхиккхаве, аттхисамматам̣ локе пан̣д̣ита̄нам̣, йамахам̣ аттхӣти вада̄ми? рӯпам̣, бхиккхаве, аниччам̣ дуккхам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣ аттхисамматам̣ локе пан̣д̣ита̄нам̣, ахампи там̣ аттхӣти вада̄мӣ’’тиа̄дӣхи (сам̣. ни. 3.94) анекехи буддхавачанаппама̄н̣ехи анека̄хи ча йуттӣхи дхамма̄ сакаккхан̣е виджджама̄на̄ ева̄ти нит̣т̣хаметтха гантаббам̣.

вигатам̣ рӯпанти уппаджджитва̄ бхан̇гам̣ патва̄ нируддхам̣ атӣтам̣ рӯпам̣. випарин̣атан̃чева сун̃н̃ан̃ча̄ти джара̄бхан̇гавасена вирӯпам̣ парин̣а̄мам̣ паттан̃ча ваттама̄нассева випарин̣а̄масаббха̄вато атӣтасса випарин̣а̄ма̄бха̄вато тена випарин̣а̄мена сун̃н̃ан̃ча̄ти аттхо. джа̄та̄ ведана̄тиа̄дӣсупи есева найо. джа̄тиджара̄маран̣ам̣ пана аниппханнатта̄ сакабха̄вена анупалаббханӣйато идха на йуджджати, тасма̄ ‘‘джа̄та̄ джа̄ти, джа̄там̣ джара̄маран̣а’’нтиа̄дике две найе паха̄йа бхава̄дикамева найам̣ парийоса̄нам̣ катва̄ т̣хапитам̣.

агганти агге бхавам̣. сет̣т̣ханти ативийа пасам̣санӣйам̣. висит̣т̣ханти атисайабхӯтам̣. висет̣т̣хантипи па̄т̣хо. тидха̄пи пасаттхам̣ нибба̄нам̣ самма̄пат̣ипада̄йа пат̣ипаджджитаббато падам̣ на̄ма. йадиданти йам̣ идам̣. ида̄ни ваттаббам̣ нибба̄нам̣ нидассети. йасма̄ нибба̄нам̣ а̄гамма саббасан̇кха̄ра̄нам̣ саматхо хоти, кхандхӯпадхикилесӯпадхиабхисан̇кха̄рӯпадхика̄магун̣ӯпадхисан̇кха̄та̄нам̣ упадхӣнам̣ пат̣иниссагго хоти, тан̣ха̄нам̣ кхайо вира̄го ниродхо ча хоти, тасма̄ саббасан̇кха̄расаматхо саббӯпадхипат̣иниссагго тан̣хаккхайо вира̄го ниродхоти вуччати. нибба̄нанти сабха̄валаккхан̣ена нигамитам̣.

лаккхан̣есу хи ‘‘тӣн̣има̄ни, бхиккхаве, ба̄ласса ба̄лалаккхан̣а̄ни ба̄ланимитта̄ни ба̄ла̄пада̄на̄ни. катама̄ни тӣн̣и? идха, бхиккхаве, ба̄ло дуччинтитачинтӣ ча хоти дуббха̄ситабха̄сӣ ча дуккат̣акаммака̄рӣ ча. има̄ни кхо, бхиккхаве, тӣн̣и ба̄ласса ба̄лалаккхан̣а̄ни ба̄ланимитта̄ни ба̄ла̄пада̄на̄нӣ’’ти (а. ни. 3.3; ма. ни. 3.246) вуттам̣. пан̣д̣итехи ба̄ласса ба̄лоти саллаккхан̣ато тивидхам̣ ба̄лалаккхан̣ам̣. ‘‘тӣн̣има̄ни, бхиккхаве, пан̣д̣итасса пан̣д̣италаккхан̣а̄ни пан̣д̣итанимитта̄ни пан̣д̣ита̄пада̄на̄ни. катама̄ни тӣн̣и? идха, бхиккхаве, пан̣д̣ито сучинтитачинтӣ ча хоти субха̄ситабха̄сӣ ча сукатакаммака̄рӣ ча. има̄ни кхо, бхиккхаве, тӣн̣и пан̣д̣итасса пан̣д̣италаккхан̣а̄ни пан̣д̣итанимитта̄ни пан̣д̣ита̄пада̄на̄нӣ’’ти (а. ни. 3.3; ма. ни. 3.253) вуттам̣. пан̣д̣итехи пан̣д̣итасса пан̣д̣итоти саллаккхан̣ато тивидхам̣ пан̣д̣италаккхан̣ам̣.

‘‘тӣн̣има̄ни, бхиккхаве, сан̇кхатасса сан̇кхаталаккхан̣а̄ни. катама̄ни тӣн̣и? уппа̄до пан̃н̃а̄йати, вайо пан̃н̃а̄йати, т̣хитасса ан̃н̃атхаттам̣ пан̃н̃а̄йати. има̄ни кхо, бхиккхаве, тӣн̣и сан̇кхатасса сан̇кхаталаккхан̣а̄нӣ’’ти (а. ни. 3.47-48) вуттам̣. уппа̄до ева сан̇кхатамити лаккхан̣анти сан̇кхаталаккхан̣ам̣. евамитарадвайепи аттхо ведитаббо. имина̄ уппа̄даккхан̣е сесадвиннам̣, т̣хитиккхан̣е сесадвиннам̣, бхан̇гаккхан̣е ча сесадвиннам̣ абха̄во дассито. йам̣ панеттха пеййа̄ламукхена джа̄тийа̄ ча джара̄маран̣асса ча уппа̄да̄дилаккхан̣ам̣ вуттам̣, там̣ випарин̣а̄масун̃н̃ата̄йа джа̄тиджара̄маран̣а̄ни хитва̄ бхавапарийоса̄нассева найасса вачанена ча уппа̄да̄дӣнам̣ уппа̄да̄диавачанасамайена ча вируджджхати. лаккхан̣асоте патитатта̄ пана сотапатитам̣ катва̄ ликхитанти ведитаббам̣. йатха̄ ча абхидхамме (дха. са. 562-565) ахетукавипа̄каманодха̄тумановин̃н̃а̄н̣адха̄тӯнам̣ сан̇гахава̄ре лаббхама̄нампи джха̄нан̇гам̣ пан̃чавин̃н̃а̄н̣асоте патитва̄ гатанти на уддхат̣анти вуттам̣, евамидха̄пи сотапатитата̄ ведитабба̄. атха ва̄ джа̄тиджара̄маран̣аванта̄нам̣ сан̇кха̄ра̄нам̣ уппа̄да̄дайо ‘‘джа̄тиджара̄маран̣ам̣ аниччато’’тиа̄дӣсу (пат̣и. ма. 1.73; 2.4) вийа тесам̣ вийа катва̄ вуттанти ведитаббам̣.

неккхаммена ка̄маччхандо виккхамбхито чева сун̃н̃о ча̄ти ка̄маччхандо неккхаммена виккхамбхито чева неккхаммасса таттха абха̄вато тенева виккхамбханасан̇кха̄тена неккхаммена сун̃н̃о ча. евам̣ сесесупи йоджана̄ ка̄табба̄. тадан̇гаппаха̄насамуччхедаппаха̄несупи четтха тадан̇гавасена ча самуччхедавасена ча пахӣнам̣ дӯрӣкатамева хотӣти имина̄ дӯрӣкаран̣ат̣т̣хена виккхамбханам̣ вуттам̣.

неккхаммена ка̄маччхандо тадан̇гасун̃н̃оти неккхаммена пахӣно ка̄маччхандо тена неккхаммасан̇кха̄тена ан̇гена сун̃н̃о. атха ва̄ йо кочи ка̄маччхандо неккхаммасса таттха абха̄вато неккхаммена тена ан̇гена сун̃н̃о. евам̣ сесесупи йоджана̄ ка̄табба̄. тасса тасса ан̇гасса таттха таттха абха̄ваматтенева четтха упача̄раппана̄джха̄навасена ча випассана̄васена ча тадан̇гасун̃н̃ата̄ ниддит̣т̣ха̄. паха̄надӣпакасса вачанасса абха̄вена пана виват̣т̣ана̄нупассанам̣йева парийоса̄нам̣ катва̄ випассана̄ ниддит̣т̣ха̄, чатта̄ро магга̄ на ниддит̣т̣ха̄. неккхаммена ка̄маччхандо самуччхинно чева сун̃н̃о ча̄тиа̄дӣсу виккхамбхане вуттанайенева аттхо ведитаббо. тадан̇гавиккхамбханавасена пахӣна̄нипи четтха самуда̄ча̄ра̄бха̄вато самуччхинна̄ни на̄ма хонтӣти имина̄ парийа̄йена самуччхедо вутто, там̣там̣самуччхедакиччаса̄дханавасена ва̄ маггасампайуттанеккхамма̄дивасена вуттантипи ведитаббам̣. пат̣иппассаддхиниссаран̣асун̃н̃есу ча идха вуттанайенева аттхо ведитаббо. тадан̇гавиккхамбханасамуччхедапаха̄несу панеттха пат̣иппассаддхиматтаттам̣ ниссат̣аматтаттан̃ча гахетва̄ вуттам̣. пан̃часупи етесу сун̃н̃есу неккхамма̄дӣнийева виккхамбханатадан̇гасамуччхедапат̣иппассаддхиниссаран̣ана̄мена вутта̄ни. аджджхаттанти аджджхаттабхӯтам̣. бахиддха̄ти бахиддха̄бхӯтам̣. дубхатосун̃н̃анти убхайасун̃н̃ам̣. паччатта̄дӣсупи хи то-итивачанам̣ хотийева.

чха аджджхаттика̄йатана̄дӣни чхааджджхаттика̄йатана̄дӣнам̣ бха̄вена сабха̄га̄ни. парехи висабха̄га̄ни. вин̃н̃а̄н̣ака̄йа̄тиа̄дӣсу четтха ка̄йавачанена вин̃н̃а̄н̣а̄дӣнийева вутта̄ни. неккхаммесана̄дӣсу неккхамма̄дӣнийева тадаттхикехи вин̃н̃ӯхи есӣйантӣти есана̄. атха ва̄ пуббабха̄ге неккхамма̄дӣнам̣ есана̄пи ка̄маччханда̄дӣхи сун̃н̃а̄, ким̣ пана неккхамма̄дӣнӣтипи вуттам̣ хоти? париггаха̄дӣсу неккхамма̄дӣнийева пуббабха̄ге есита̄ни апарабха̄ге париггайхантӣти париггахоти, париггахита̄ни паттивасена пат̣илаббхантӣти пат̣ила̄бхоти, пат̣иладдха̄ни н̃а̄н̣авасена пат̣ивиджджхӣйантӣти пат̣иведхоти ча вутта̄ни. екаттасун̃н̃ан̃ча на̄наттасун̃н̃ан̃ча саким̣йева пуччхитва̄ екаттасун̃н̃ам̣ виссаджджетва̄ на̄наттасун̃н̃ам̣ ависсаджджетва̄ва саким̣ нигаманам̣ катам̣. касма̄ на виссаджджитанти че? вуттапарийа̄йеневеттха йоджана̄ н̃а̄йатӣти на виссаджджитанти ведитаббам̣. айам̣ панеттха йоджана̄ – неккхаммам̣ екаттам̣, ка̄маччхандо на̄наттам̣, ка̄маччхандо на̄наттам̣, неккхаммекаттена сун̃н̃анти. евам̣ сесесупи йоджана̄ ведитабба̄.

кхантиа̄дӣсу неккхамма̄дӣнийева кхаманато руччанато кхантӣти, рочита̄нийева пависитва̄ тит̣т̣ханато адхит̣т̣ха̄нанти, пависитва̄ т̣хита̄нам̣ йатха̄ручимева севанато парийога̄хананти ча вутта̄ни. идха сампаджа̄нотиа̄дико параматтхасун̃н̃аниддесо паринибба̄нан̃а̄н̣аниддесе ван̣н̣итойева.

имесу ча саббесу сун̃н̃есу сан̇кха̄расун̃н̃ам̣ випарин̣а̄масун̃н̃ам̣ лаккхан̣асун̃н̃ан̃ча йатха̄вутта̄нам̣ дхамма̄нам̣ ан̃н̃аман̃н̃аасаммиссата̄дассанаттхам̣. йаттха пана акусалапаккхика̄нам̣ кусалапаккхикена сун̃н̃ата̄ вутта̄, тена акусале а̄дӣнавадассанаттхам̣. йаттха пана кусалапаккхика̄нам̣ акусалапаккхикена сун̃н̃ата̄ вутта̄, тена кусале а̄нисам̣садассанаттхам̣. йаттха аттаттанийа̄дӣхи сун̃н̃ата̄ вутта̄, там̣ саббасан̇кха̄ресу ниббида̄джананаттхам̣. аггасун̃н̃ам̣ параматтхасун̃н̃ан̃ча нибба̄не усса̄хаджананаттхам̣ вуттанти ведитаббам̣.

тесу аггасун̃н̃ан̃ча параматтхасун̃н̃ан̃ча̄ти две сун̃н̃а̄ни аттхато екамева нибба̄нам̣ аггапараматтхавасена саупа̄дисесаанупа̄дисесавасена ча двидха̄ катва̄ вуттам̣. та̄ни две аттаттанийасун̃н̃ато сан̇кха̄расун̃н̃ато ча сабха̄га̄ни. ‘‘сун̃н̃асун̃н̃ам̣ аджджхаттасун̃н̃ам̣ бахиддха̄сун̃н̃ам̣ дубхатосун̃н̃ам̣ сабха̄гасун̃н̃ам̣ висабха̄гасун̃н̃а’’нти има̄ни чха сун̃н̃а̄ни сун̃н̃асун̃н̃амева хоти. аджджхатта̄дибхедато пана чхадха̄ вутта̄ни. та̄ни чха ча аттаттанийа̄дисун̃н̃ато сабха̄га̄ни. сан̇кха̄равипарин̣а̄малаккхан̣асун̃н̃а̄ни, виккхамбханатадан̇гасамуччхедапат̣иппассаддхиниссаран̣асун̃н̃а̄ни, есана̄париггахапат̣ила̄бхапат̣иведхасун̃н̃а̄ни, екаттана̄наттасун̃н̃а̄ни, кхантиадхит̣т̣ха̄напарийога̄ханасун̃н̃а̄ни ча̄ти саттараса сун̃н̃а̄ни аттани авиджджама̄нехи техи техи дхаммехи сун̃н̃атта̄ авиджджама̄на̄нам̣ васена висум̣ висум̣ вутта̄ни. сан̇кха̄равипарин̣а̄малаккхан̣асун̃н̃а̄ни пана итарена итарена асаммиссавасена сабха̄га̄ни, виккхамбхана̄дӣни пан̃ча кусалапаккхена сун̃н̃атта̄ сабха̄га̄ни, есана̄дӣни чатта̄ри, кхантиа̄дӣни ча тӣн̣и акусалапаккхена сун̃н̃атта̄ сабха̄га̄ни, екаттана̄наттасун̃н̃а̄ни ан̃н̃аман̃н̃апат̣ипаккхавасена сабха̄га̄ни.

саббе дхамма̄ сама̄сена, тидха̄ дведха̄ татхекадха̄;

сун̃н̃а̄ти сун̃н̃аттхавидӯ, ван̣н̣айантӣдха са̄сане.

катхам̣? саббе та̄ва локийа̄ дхамма̄ дхувасубхасукхааттавирахитатта̄ дхувасубхасукхааттасун̃н̃а̄. маггапхаладхамма̄ дхувасукхаттавирахитатта̄ дхувасукхаттасун̃н̃а̄. аниччатта̄йева сукхена сун̃н̃а̄. ана̄саватта̄ на субхена сун̃н̃а̄. нибба̄надхаммо аттассева абха̄вато аттасун̃н̃о. локийалокуттара̄ пана саббепи сан̇кхата̄ дхамма̄ саттасса кассачи абха̄вато саттасун̃н̃а̄. асан̇кхато нибба̄надхаммо тесам̣ сан̇кха̄ра̄нампи абха̄вато сан̇кха̄расун̃н̃о. сан̇кхата̄сан̇кхата̄ пана саббепи дхамма̄ аттасан̇кха̄тасса пуггаласса абха̄вато аттасун̃н̃а̄ти.

саддхаммаппака̄синийа̄ пат̣исамбхида̄маггаат̣т̣хакатха̄йа

сун̃н̃акатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

йуганаддхаваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

нит̣т̣хита̄ ча маджджхимаваггасса апуббаттха̄нуван̣н̣ана̄.