4. метта̄катха̄
метта̄катха̄ван̣н̣ана̄
22. ида̄ни боджджхан̇гакатха̄нантарам̣ катхита̄йа боджджхан̇гакатха̄гатийа̄ суттантапуббан̇гама̄йа метта̄катха̄йа апуббаттха̄нуван̣н̣ана̄. таттха суттанте та̄ва а̄севита̄йа̄ти а̄дарена севита̄йа. бха̄вита̄йа̄ти вад̣д̣хита̄йа. бахулӣката̄йа̄ти пунаппунам̣ ката̄йа. йа̄нӣката̄йа̄ти йуттайа̄насадиса̄йа ката̄йа. ваттхуката̄йа̄ти патит̣т̣ха̄нат̣т̣хена ваттху вийа ката̄йа. анут̣т̣хита̄йа̄ти паччупат̣т̣хита̄йа. паричита̄йа̄ти самантато чита̄йа упачита̄йа. сусама̄раддха̄йа̄ти сут̣т̣ху сама̄раддха̄йа суката̄йа. а̄нисам̣са̄ти гун̣а̄. па̄т̣икан̇кха̄ти пат̣икан̇кхитабба̄ иччхитабба̄. сукхам̣ супатӣти йатха̄ сесаджана̄ сампариваттама̄на̄ ка̄каччхама̄на̄ дуккхам̣ супанти, евам̣ асупитва̄ сукхам̣ супати. ниддам̣ оккантопи сама̄паттим̣ сама̄панно вийа хоти. сукхам̣ пат̣ибуджджхатӣти йатха̄ ан̃н̃е ниттхунанта̄ виджамбханта̄ сампариваттанта̄ дуккхам̣ пат̣ибуджджханти, евам̣ апат̣ибуджджхитва̄ викасама̄намива падумам̣ сукхам̣ ниббика̄рам̣ пат̣ибуджджхати. на па̄пакам̣ супинам̣ пассатӣти супинам̣ пассантопи бхаддакамева супинам̣ пассати. четийам̣ ванданто вийа пӯджам̣ каронто вийа дхаммам̣ сун̣анто вийа ча хоти. йатха̄ панан̃н̃е атта̄нам̣ чорехи парива̄ритам̣ вийа ва̄л̣ехи упаддутам̣ вийа папа̄те патантам̣ вийа ча пассанти, на евам̣ па̄пакам̣ супинам̣ пассати. манусса̄нам̣ пийо хотӣти уре а̄муттамутта̄ха̄ро вийа сӣсе пил̣андхама̄ла̄ вийа ча манусса̄нам̣ пийо хоти мана̄по. аманусса̄нам̣ пийо хотӣти йатхева ча манусса̄нам̣, евам̣ аманусса̄нампи пийо хоти. девата̄ раккхантӣти путтамива ма̄та̄питаро девата̄ раккханти. на̄сса агги ва̄ висам̣ ва̄ саттхам̣ ва̄ каматӣти метта̄виха̄рисса ка̄йе агги ва̄ висам̣ ва̄ саттхам̣ ва̄ на камати на пависати, на̄сса ка̄йам̣ викопетӣти вуттам̣ хоти. туват̣ам̣ читтам̣ сама̄дхийатӣти метта̄виха̄рино кхиппамева читтам̣ сама̄дхийати, наттхи тасса дандха̄йитаттам̣. мукхаван̣н̣о виппасӣдатӣти бандхана̄ памуттата̄лапаккам̣ вийа часса виппасаннаван̣н̣ам̣ мукхам̣ хоти. асаммӯл̣хо ка̄лам̣ каротӣти метта̄виха̄рино саммохамаран̣ам̣ на̄ма наттхи, асаммӯл̣хо ниддам̣ оккаманто вийа ка̄лам̣ кароти. уттари аппат̣ивиджджхантоти метта̄сама̄паттито уттарим̣ арахаттам̣ адхигантум̣ асакконто ито чавитва̄ суттаппабуддхо вийа брахмалокӯпаго хотӣти брахмалокам̣ упападжджатӣти аттхо.
метта̄ниддесе анодхисо пхаран̣а̄ти одхи марийа̄да̄, на одхи анодхи. тато анодхисо, анодхитоти аттхо, ниппадесато пхусана̄ти вуттам̣ хоти. одхисоти падесавасена. диса̄пхаран̣а̄ти диса̄су пхаран̣а̄. саббети анавасесапарийа̄да̄нам̣. сатта̄типадасса аттхо н̃а̄н̣акатха̄ма̄тика̄ван̣н̣ана̄йам̣ вутто, рул̣хӣсаддена пана вӣтара̄гесупи айам̣ воха̄ро ваттати вилӣвамайепи бӣджанивисесе та̄лаван̣т̣авоха̄ро вийа. авера̄ти верарахита̄. абйа̄паджджа̄ти бйа̄па̄дарахита̄. анӣгха̄ти ниддуккха̄. аниггха̄типи па̄т̣хо. сукхӣ атта̄нам̣парихарантӯти сукхита̄ хутва̄ аттабха̄вам̣ ваттайанту. ‘‘авера̄’’ти ча сакасанта̄не ча паре пат̣ичча, парасанта̄не ча итаре пат̣ичча вера̄бха̄во дассито, ‘‘абйа̄паджджа̄’’тиа̄дӣсу вера̄бха̄ва̄ таммӯлакабйа̄па̄да̄бха̄во, ‘‘анӣгха̄’’ти бйа̄па̄да̄бха̄ва̄ таммӯлакадуккха̄бха̄во, ‘‘сукхӣ атта̄нам̣ парихарантӯ’’ти дуккха̄бха̄ва̄сукхена аттабха̄вапарихаран̣ам̣ дасситанти еваметтха вачанасамбандхо ведитабботи. имесу ча ‘‘авера̄ хонтӯ’’тиа̄дӣсу чатӯсупи вачанесу йам̣ йам̣ па̄кат̣ам̣ хоти, тасса тасса васена метта̄йа пхарати.
па̄н̣а̄тиа̄дӣсу па̄н̣аната̄йа па̄н̣а̄, асса̄сапасса̄са̄йаттавуттита̄йа̄ти аттхо. бхӯтатта̄ бхӯта̄, абхиниббатта̄ти аттхо. пум̣ вуччати нирайо, там̣ пум̣ галанти гаччхантӣти пуггала̄. аттабха̄во вуччати сарӣрам̣, кхандхапан̃чакамева ва̄, там̣ упа̄да̄йа пан̃н̃аттиматтасаббха̄вато, тасмим̣ аттабха̄ве парийа̄панна̄ париччхинна̄ антогадха̄ти аттабха̄вапарийа̄панна̄. йатха̄ ча сатта̄ти вачанам̣, евам̣ сеса̄нипи рул̣хӣвасена а̄ропетва̄ сабба̄нета̄ни саббасаттавевачана̄нӣти ведитабба̄ни. ка̄ман̃ча ан̃н̃а̄нипи ‘‘саббе джантӯ саббе джӣва̄’’тиа̄дӣни саббасаттавевачана̄ни аттхи, па̄кат̣авасена пана има̄нева пан̃ча гахетва̄ ‘‘пан̃чаха̄ка̄рехи анодхисо пхаран̣а̄ метта̄четовимуттӣ’’ти вуччати. йе пана ‘‘сатта̄ па̄н̣а̄’’тиа̄дӣнам̣ на кевалам̣ вачанаматтатова, атха кхо аттхатопи на̄наттамева иччхеййум̣, тесам̣ анодхисо пхаран̣а̄ вируджджхати. тасма̄ татха̄ аттхам̣ аггахетва̄ имесу пан̃часу а̄ка̄ресу ан̃н̃атаравасена анодхисо метта̄йа пхарати.
одхисо пхаран̣е пана иттхийо пуриса̄ти лин̇гавасена вуттам̣, арийа̄ анарийа̄ти арийапутхуджджанавасена, дева̄манусса̄ винипа̄тика̄ти упапаттивасена. диса̄пхаран̣епи диса̄вибха̄гам̣ акатва̄ саббадиса̄су ‘‘саббе сатта̄’’тиа̄дина̄ найена пхаран̣ато анодхисо пхаран̣а̄ хоти, саббадиса̄су ‘‘сабба̄ иттхийо’’тиа̄дина̄ найена пхаран̣ато одхисо пхаран̣а̄.
йасма̄ пана айам̣ тивидха̄пи метта̄пхаран̣а̄ аппана̄паттачиттасса васена вутта̄, тасма̄ тӣсу ва̄ресу аппана̄ гахетабба̄. анодхисо пхаран̣е та̄ва ‘‘саббе сатта̄ авера̄ хонтӯ’’ти ека̄, ‘‘абйа̄паджджа̄ хонтӯ’’ти ека̄ ‘‘анӣгха̄ хонтӯ’’ти ека̄, ‘‘сукхӣ атта̄нам̣ парихарантӯ’’ти ека̄. та̄нипи хи чатта̄ри хитопасам̣ха̄равасенева вутта̄ни. хитопасам̣ха̄ралаккхан̣а̄ хи метта̄. ити ‘‘сатта̄’’тиа̄дӣсу пан̃часу а̄ка̄ресу чатассаннам̣ чатассаннам̣ аппана̄нам̣ васена вӣсати аппана̄ хонти, одхисо пхаран̣е ‘‘сабба̄ иттхийо’’тиа̄дӣсу саттасу а̄ка̄ресу чатассаннам̣ чатассаннам̣ васена ат̣т̣хавӣсати аппана̄. диса̄пхаран̣е пана ‘‘саббе пураттхима̄йа диса̄йа сатта̄’’тиа̄дина̄ найена екамекисса̄ диса̄йа вӣсати вӣсати катва̄ две сата̄ни, ‘‘сабба̄ пураттхима̄йа диса̄йа иттхийо’’тиа̄дина̄ найена екамекисса̄ диса̄йа ат̣т̣хавӣсати ат̣т̣хавӣсати катва̄ асӣти две сата̄нӣти чатта̄ри сата̄ни асӣти ча аппана̄. ити сабба̄нипи идха вутта̄ни ат̣т̣хавӣса̄дхика̄ни пан̃ча аппана̄сата̄ни хонти. йатха̄ ча метта̄йа тивидхена пхаран̣а̄ вутта̄, татха̄ карун̣а̄мудита̄упеккха̄нампи вутта̄ва хотӣти ведитаббам̣.
1. индрийава̄раван̣н̣ана̄
23. атха меттӯпасам̣ха̄ра̄ка̄рам̣ индрийа̄дипарибха̄ванан̃ча дассетум̣ саббесам̣ сатта̄нам̣ пӣл̣анам̣ ваджджетва̄тиа̄дима̄ха. таттха пӣл̣ананти аббхантарато сарӣрапӣл̣анам̣. упагха̄танти ба̄хирато сарӣропагха̄там̣. санта̄панти йатха̄ татха̄ ва̄ читтасанта̄панам̣. парийа̄да̄нанти пакатийа̄ джӣвита̄дипариккхайам̣. вихесанти парато джӣвитавихет̣ханам̣. ваджджетва̄ти пӣл̣ана̄дӣсу екекам̣ аттано читтенева апанетва̄. има̄ни пӣл̣ана̄дӣни пан̃ча пада̄ни меттопасам̣ха̄расса пат̣ипаккхавиваджджанавасена вутта̄ни, апӣл̣ана̄йа̄тиа̄дӣни меттопасам̣ха̄равасена. апӣл̣ана̄йа̄ти апӣл̣ана̄ка̄рена, саббе сатте метта̄йатӣти самбандхо. евам̣ сесесупи. ма̄ верино ма̄ дуккхино ма̄ дуккхитатта̄ти има̄нипи тӣн̣и меттопасам̣ха̄расса пат̣ипаккхапат̣иккхепавачана̄ни. ма̄-вачанасса ма̄ хонтӯти аттхо. аверино сукхино сукхитатта̄ти има̄ни тӣн̣и меттопасам̣ха̄равачана̄ни. ‘‘абйа̄паджджа̄ анӣгха̄’’ти идам̣ двайам̣ ‘‘сукхино’’ти вачанена сан̇гахитанти ведитаббам̣. сукхитатта̄ти тассева сукхасса ниччаппаваттидассанам̣. ‘‘сукхитатта̄’’ти ча ‘‘сукхӣ атта̄нам̣ парихарантӯ’’ти ча аттхато екам̣. ‘‘апӣл̣ана̄йа̄’’тиа̄дӣхи ва̄ абйа̄паджджа̄нӣгхавачана̄ни сан̇гахита̄ни. ат̣т̣хаха̄ка̄рехӣти ‘‘апӣл̣ана̄йа̄’’тиа̄дайо пан̃ча меттопасам̣ха̄ра̄ка̄ра̄ ‘‘аверино хонтӯ’’тиа̄дайо тайо меттопасам̣ха̄ра̄ка̄ра̄ти имехи ат̣т̣хаха̄ка̄рехи. метта̄йатӣти синийхати. там̣ дхаммам̣ четайатӣти там̣ хитопасам̣ха̄рам̣ четайати абхисандахати, паваттетӣти аттхо. саббабйа̄па̄дапарийут̣т̣ха̄нехи вимуччатӣти метта̄йа пат̣ипаккхабхӯтехи саббехи бйа̄па̄дасамуда̄ча̄рехи виккхамбханато вимуччати. метта̄ ча чето ча вимутти ча̄ти ека̄йева метта̄ тидха̄ ван̣н̣ита̄.
аверино кхемино сукхиноти има̄ни тӣн̣и пада̄ни пуббе вутте а̄ка̄ре сан̇кхепена сан̇гахетва̄ вутта̄ни. саддха̄йа адхимуччатӣтиа̄дина̄ найена вутта̄ни пан̃чиндрийа̄ни метта̄йа сампайутта̄нийева. а̄севана̄тиа̄дӣсу чхасу ва̄ресу а̄севӣйати етехи метта̄ти а̄севана̄. татха̄ бха̄вана̄ бахулӣкаммам̣. алан̇ка̄ра̄ти вибхӯсана̄. сва̄лан̇ката̄ти сут̣т̣ху алан̇ката̄ бхӯсита̄. париккха̄ра̄ти самбха̄ра̄. супариккхата̄ти сут̣т̣ху самбхата̄. парива̄ра̄ти раккханат̣т̣хена. пуна а̄севана̄дӣни ат̣т̣хавӣсати пада̄ни метта̄йа ван̣н̣абхан̣анаттхам̣ вутта̄ни. таттха па̄рипӯрӣти парипун̣н̣абха̄ва̄. сахагата̄ти метта̄йа сахагата̄. татха̄ сахаджа̄та̄дайо. паккхандана̄ти метта̄йа пависана̄, паккхандати етехи метта̄ти ва̄ паккхандана̄. татха̄ сам̣сӣдана̄дайо. етам̣ сантанти пхассана̄ти еса̄ метта̄ санта̄ти етехи пхассана̄ хотӣти етам̣ сантанти пхассана̄ ‘‘етадагга’’нтиа̄дӣсу (а. ни. 1.188 а̄дайо) вийа напум̣сакавачанам̣. сва̄дхит̣т̣хита̄ти сут̣т̣ху патит̣т̣хита̄. сусамуггата̄ти сут̣т̣ху самуссита̄. сувимутта̄ти аттано аттано паччанӣкехи сут̣т̣ху вимутта̄. ниббаттентӣти метта̄сампайутта̄ хутва̄ меттам̣ ниббаттенти. джотентӣти па̄кат̣ам̣ каронти. пата̄пентӣти вироченти.
2-4. бала̄дива̄раттайаван̣н̣ана̄
24-27. индрийава̄ре вуттанайенева балава̄ропи ведитаббо. боджджхан̇гамагган̇гава̄ра̄ парийа̄йена вутта̄, на йатха̄лаккхан̣авасена. магган̇гава̄ре самма̄ва̄ча̄камманта̄джӣва̄ метта̄йа пуббабха̄гавасена вутта̄, на аппана̄васена. на хи ете метта̄йа саха бхаванти. саббесам̣ па̄н̣а̄нантиа̄дӣнам̣ сесава̄ра̄нампи саттава̄ре вуттанайенева аттхо ведитаббо. метта̄бха̄вана̄видха̄нам̣ пана висуддхимаггато (висуддхи. 1.240 а̄дайо) гахетаббанти.
метта̄катха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.