1. йуганаддхакатха̄

йуганаддхакатха̄ван̣н̣ана̄

1. ида̄ни ман̣д̣апеййагун̣асса арийамаггасса йуганаддхагун̣ам̣ дассентена катхита̄йа суттантапуббан̇гама̄йа йуганаддхакатха̄йа апуббаттха̄нуван̣н̣ана̄. йасма̄ пана дхаммасена̄пати дхаммара̄дже дхарама̄нейева дхаммара̄джасса паринибба̄насам̣ваччхаре париниббуто, тасма̄ дхаммара̄дже дхарама̄нейева дхаммабхан̣д̣а̄га̄рикена деситам̣ идам̣ суттантам̣ тассева саммукха̄ сутва̄ евам̣ ме сутантиа̄дима̄ха̄ти ведитаббам̣. таттха а̄йасма̄ти пийавачанам̣ гарувачанам̣ сага̄равасаппатиссавачанам̣, а̄йума̄ти аттхо. а̄нандоти тасса тхерасса на̄мам̣. со хи джа̄йама̄нойева куле а̄нандам̣ бхусам̣ тут̣т̣хим̣ ака̄си. тасма̄сса ‘‘а̄нандо’’ти на̄мам̣ катанти ведитаббам̣. косамбийанти евам̣на̄маке нагаре. тасса хи нагарасса а̄ра̄мапоккхаран̣ӣа̄дӣсу тесу тесу т̣ха̄несу косамбаруккха̄ уссанна̄ ахесум̣, тасма̄ там̣ косамбӣти сан̇кхам̣ агама̄си. ‘‘кусамбасса исино ассамато авидӯре ма̄питатта̄’’ти еке.

гхосита̄ра̄мети гхоситасет̣т̣хина̄ ка̄рите а̄ра̄ме. косамбийан̃хи тайо сет̣т̣хино ахесум̣ гхоситасет̣т̣хи куккут̣асет̣т̣хи па̄ва̄рикасет̣т̣хӣти. те тайопи ‘‘локе буддхо уппанно’’ти сутва̄ пан̃чахи пан̃чахи сакат̣асатехи да̄нӯпакаран̣а̄ни га̄ха̄петва̄ са̄ваттхим̣ гантва̄ джетаванасамӣпе кхандха̄ва̄рам̣ бандхитва̄ саттху сантикам̣ гантва̄ вандитва̄ пат̣исантха̄рам̣ катва̄ нисинна̄ саттху дхаммадесанам̣ сутва̄ сота̄паттипхале патит̣т̣хахитва̄ саттха̄рам̣ нимантетва̄ буддхаппамукхасса бхиккхусан̇гхасса ад̣д̣хама̄саматтам̣ маха̄да̄нам̣ датва̄ бхагавато па̄дамӯле нипаджджитва̄ сакаджанападагаманаттхам̣ бхагавантам̣ йа̄читва̄ ‘‘сун̃н̃а̄га̄ре кхо гахапатайо татха̄гата̄ абхирамантӣ’’ти бхагавата̄ вутте ‘‘динна̄ но бхагавата̄ пат̣ин̃н̃а̄’’ти н̃атва̄ ативийа тут̣т̣ха̄ дасабалам̣ вандитва̄ никкханта̄ антара̄магге йоджане йоджане бхагавато нива̄саттхам̣ виха̄рам̣ ка̄рента̄ анупуббена косамбим̣ патва̄ аттано аттано а̄ра̄ме махантам̣ дханапаричча̄гам̣ катва̄ бхагавато виха̄ре ка̄ра̄пайим̣су. таттха гхоситасет̣т̣хина̄ ка̄рито гхосита̄ра̄мо на̄ма ахоси, куккут̣асет̣т̣хина̄ ка̄рито куккут̣а̄ра̄мо на̄ма, па̄ва̄рикасет̣т̣хина̄ амбаване ка̄рито па̄ва̄рикамбаванам̣ на̄ма. там̣ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘гхоситасет̣т̣хина̄ ка̄рите а̄ра̄ме’’ти.

а̄вусо бхиккхавоти еттха буддха̄ бхагаванто са̄ваке а̄лапанта̄ ‘‘бхиккхаво’’ти а̄лапанти. са̄вака̄ пана ‘‘буддхехи садиса̄ ма̄ хома̄’’ти ‘‘а̄вусо’’ти пат̣хамам̣ ватва̄ паччха̄ ‘‘бхиккхаво’’ти ваданти. буддхехи ча а̄лапите бхиккхусан̇гхо ‘‘бхаданте’’ти пат̣ивачанам̣ дети, са̄вакехи а̄лапите ‘‘а̄вусо’’ти.

йо хи кочӣти анийамавачанам̣. етена та̄диса̄нам̣ саббабхиккхӯнам̣ парийа̄да̄нам̣. мама сантикети мама самӣпе. арахаттаппаттанти аттана̄ арахаттасса паттам̣. напум̣саке бха̄ве сиддхавачанам̣. арахаттам̣ паттанти ва̄ падаччхедо, аттана̄ паттам̣ арахаттанти аттхо. арахаттаппаттам̣ атта̄нанти ва̄ па̄т̣хасесо. чатӯхи маггехӣти упари вуччама̄нехи чатӯхи пат̣ипада̄маггехи, на арийамаггехи. ‘‘чатӯхи маггехӣ’’ти висун̃ча вуттатта̄ кассачи арахато пат̣хамасса арийамаггасса дхаммуддхаччапуббан̇гамо магго, екасса арийамаггасса саматхапуббан̇гамо, екасса випассана̄пуббан̇гамо, екасса йуганаддхапуббан̇гамоти евам̣ чатта̄ропи пат̣ипада̄ магга̄ хонтӣти ведитаббам̣. етесам̣ ва̄ ан̃н̃атарена̄ти етесам̣ чатуннам̣ пат̣ипада̄нам̣ магга̄нам̣ екена ва̄, пат̣ипада̄маггена арахаттаппаттам̣ бйа̄каротӣти аттхо. суккхавипассакасса хи арахато дхаммуддхаччапуббан̇гамам̣ сота̄паттимаггам̣ патва̄ сесамаггаттайампи суддхавипассана̄хийева паттасса арахаттаппатти дхаммуддхаччапуббан̇гамамагга̄ хоти. дхаммуддхаччавиггахам̣ патва̄ ва̄ аппатва̄ ва̄ саматхапуббан̇гама̄дӣнам̣ тин̣н̣ам̣ пат̣ипада̄нам̣ магга̄нам̣ екекасса васена паттачатумаггасса арахато арахаттаппатти итараекекамаггапуббан̇гама̄ хоти. тасма̄ а̄ха – ‘‘етесам̣ ва̄ ан̃н̃атарена̄’’ти.

саматхапуббан̇гамам̣ випассанам̣ бха̄ветӣти саматхам̣ пуббан̇гамам̣ пуреча̄рикам̣ катва̄ випассанам̣ бха̄вети, пат̣хамам̣ сама̄дхим̣ уппа̄детва̄ паччха̄ випассанам̣ бха̄ветӣти аттхо. магго сан̃джа̄йатӣти пат̣хамо локуттарамагго ниббаттати. со там̣ маггантиа̄дӣсу екачиттаккхан̣икасса маггасса а̄севана̄дӣни на̄ма наттхи, дутийамагга̄дайо пана уппа̄денто тамева маггам̣ ‘‘а̄севати бха̄вети бахулӣкаротӣ’’ти вуччати. сан̃н̃оджана̄ни пахӣйанти, анусайа̄ бйантӣхонтӣти йа̄ва арахаттамагга̄ камена саббе сан̃н̃оджана̄ пахӣйанти, анусайа̄ бйантӣхонти. анусайа̄ бйантӣхонтӣти ча пуна ануппаттийа̄ вигатанта̄ хонтӣти аттхо.

пуна чапаранти пуна ча апарам̣ ка̄ран̣ам̣. випассана̄пуббан̇гамам̣ саматхам̣ бха̄ветӣти випассанам̣ пуббан̇гамам̣ пуреча̄рикам̣ катва̄ саматхам̣ бха̄вети, пат̣хамам̣ випассанам̣ уппа̄детва̄ паччха̄ сама̄дхим̣ бха̄ветӣти аттхо. йуганаддхам̣ бха̄ветӣти йуганаддхам̣ катва̄ бха̄вети. еттха тенева читтена сама̄паттим̣ сама̄паджджитва̄ тенева сан̇кха̄ре саммаситум̣ на сакка̄. айам̣ пана йа̄вата̄ сама̄паттийо сама̄паджджати, та̄вата̄ сан̇кха̄ре саммасати. йа̄вата̄ сан̇кха̄ре саммасати, та̄вата̄ сама̄паттийо сама̄паджджати. катхам̣? пат̣хамаджджха̄нам̣ сама̄паджджати, тато вут̣т̣ха̄йа сан̇кха̄ре саммасати. сан̇кха̄ре саммаситва̄ дутийаджджха̄нам̣ сама̄паджджати, тато вут̣т̣ха̄йа сан̇кха̄ре саммасати. сан̇кха̄ре саммаситва̄ татийаджджха̄нам̣…пе… невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанасама̄паттим̣ сама̄паджджати, тато вут̣т̣ха̄йа сан̇кха̄ре саммасати. евам̣ саматхавипассанам̣ йуганаддхам̣ бха̄вети на̄ма.

дхаммуддхаччавиггахитам̣ ма̄насам̣ хотӣти еттха мандапан̃н̃а̄нам̣ випассака̄нам̣ упаккилесаваттхутта̄ випассанупаккилесасан̃н̃итесу обха̄са̄дӣсу дасасу дхаммесу бхантата̄васена уддхаччасахагатачиттуппаттийа̄ виккхепасан̇кха̄там̣ уддхаччам̣ дхаммуддхаччам̣, тена дхаммуддхаччена виггахитам̣ вирӯпаггахитам̣ виродхама̄па̄дитам̣ ма̄насам̣ читтам̣ дхаммуддхаччавиггахитам̣ ма̄насам̣ хоти, тена ва̄ дхаммуддхаччена ка̄ран̣абхӯтена таммӯлакатан̣ха̄ма̄надит̣т̣хуппаттийа̄ виггахитам̣ ма̄насам̣ хоти. дхаммуддхаччавиггахитама̄насанти ва̄ па̄т̣хо. хоти со а̄вусо самайоти имина̄ магга̄маггававаттха̄нена там̣ дхаммуддхаччам̣ пат̣иба̄хитва̄ пуна випассана̄вӣтхим̣ пат̣ипаннака̄лам̣ дассети. йам̣ там̣ читтанти йасмим̣ самайе там̣ випассана̄вӣтхим̣ оккамитва̄ паваттам̣ читтам̣. аджджхаттамева сантит̣т̣хатӣти випассана̄вӣтхим̣ паччотаритва̄ тасмим̣ самайе гочараджджхаттасан̇кха̄те а̄рамман̣е сантит̣т̣хати патит̣т̣ха̄ти. саннисӣдатӣти таттхева паваттивасена самма̄ нисӣдати. екоди хотӣти екаггам̣ хоти. сама̄дхийатӣти самма̄ а̄дхийати сут̣т̣ху т̣хитам̣ хотӣти.

айам̣ суттантаван̣н̣ана̄.

1. суттантаниддесаван̣н̣ана̄

2. тасса суттантасса ниддесакатха̄йа таттха джа̄те дхаммети тасмим̣ сама̄дхисмим̣ джа̄те читтачетасике дхамме. аниччато анупассанат̣т̣хена̄тиа̄дина̄ випассана̄йа бхедам̣ дассети. самма̄дит̣т̣хи магготи самма̄дит̣т̣хисан̇кха̄то магго. ат̣т̣хасу магган̇гесу екекопи хи магготи вуччати.а̄севатӣти сота̄паттимаггавасена. бха̄ветӣти сакада̄га̄мимаггуппа̄данена. бахулӣкаротӣти ана̄га̄миарахаттамаггуппа̄данена. имесам̣ тин̣н̣ам̣ аваттха̄бхедепи сати а̄ваджджана̄дӣнам̣ са̄дха̄ран̣атта̄ садисамева виссаджджанам̣ катам̣.

3. а̄локасан̃н̃а̄пат̣иниссагга̄нупассана̄нам̣ антара̄пеййа̄ле авиккхепа̄дӣни ча джха̄на сама̄паттикасин̣а̄нуссатиасубха̄ ча дӣгхам̣ асса̄са̄дӣни ча а̄нантарикасама̄дхин̃а̄н̣аниддесе (пат̣и. ма. 1.80-81) ниддит̣т̣хатта̄ сан̇кхитта̄ни. таттха ча авиккхепавасена̄ти пуббабха̄га̄виккхепавасена гахетаббам̣. аничча̄нупассӣ асса̄савасена̄тиа̄дике суддхавипассана̄васена вуттачатукке пана тарун̣авипассана̄ка̄ле випассана̄сампайуттасама̄дхипуббан̇гама̄ балававипассана̄ ведитабба̄.

4. випассана̄пуббан̇гамава̄ре пат̣хамам̣ аниччатотиа̄дина̄ а̄рамман̣ам̣ анийаметва̄ випассана̄ вутта̄, паччха̄ рӯпам̣ аниччатотиа̄дина̄ а̄рамман̣ам̣ нийаметва̄ вутта̄. таттха джа̄та̄нанти тасса̄ випассана̄йа джа̄та̄нам̣ читтачетасика̄нам̣ дхамма̄нам̣. восагга̄рамман̣ата̄ти еттха восагго нибба̄нам̣. нибба̄нан̃хи сан̇кхатавосаггато паричча̄гато ‘‘восагго’’ти вутто. випассана̄ ча там̣сампайуттадхамма̄ ча нибба̄нанинната̄йа аджджха̄сайавасена нибба̄не патит̣т̣хитатта̄ нибба̄напатит̣т̣ха̄ нибба̄на̄рамман̣а̄. патит̣т̣ха̄пи хи а̄ламбӣйатӣти а̄рамман̣ам̣ на̄ма хоти, нибба̄не патит̣т̣хат̣т̣хенева нибба̄на̄рамман̣а̄. ан̃н̃аттха па̄л̣ийампи хи патит̣т̣ха̄ ‘‘а̄рамман̣а’’нти вуччанти. йатха̄ха – ‘‘сеййатха̄пи, а̄вусо, нал̣а̄га̄рам̣ ва̄ тин̣а̄га̄рам̣ ва̄ суккхам̣ кол̣а̄пам̣ теровассикам̣ пураттхима̄йа чепи диса̄йа пурисо а̄дитта̄йа тин̣укка̄йа упасан̇камеййа, лабхетха агги ота̄рам̣, лабхетха агги а̄рамман̣а’’нтиа̄ди (сам̣. ни. 4.243). тасма̄ таттха джа̄та̄нам̣ дхамма̄нам̣ восагга̄рамман̣ата̄йа нибба̄напатит̣т̣ха̄бха̄вена хетубхӯтена уппа̄дито йо читтасса екаггата̄сан̇кха̄то упача̄раппана̄бхедо авиккхепо, со сама̄дхӣти випассана̄то паччха̄ уппа̄дито ниббедхабха̄гийо сама̄дхи ниддит̣т̣хо хоти. тасма̄йева хи ити пат̣хамам̣ випассана̄, паччха̄ саматхоти вуттам̣.

5. йуганаддханиддесе йасма̄ хет̣т̣ха̄ суттантаван̣н̣ана̄йам̣ вутто йуганаддхаккамо пуримадвайаниддесанайенева па̄кат̣о, маггаккхан̣е йуганаддхаккамо пана на па̄кат̣о, тасма̄ пуббабха̄ге анекантикам̣ йуганаддхабха̄ванам̣ аватва̄ маггаккхан̣е екантена лаббхама̄найуганаддхабха̄ванамева дассенто сол̣асахи а̄ка̄рехӣтиа̄дима̄ха. таттха а̄рамман̣ат̣т̣хена̄тиа̄дӣсу саттарасасу а̄ка̄ресу анте уддит̣т̣хам̣ йуганаддхам̣ мӯлападена екат̣т̣хатта̄ там̣ виппаха̄йа сеса̄нам̣ васена ‘‘сол̣асахӣ’’ти вуттам̣. а̄рамман̣ат̣т̣хена̄ти а̄ламбанат̣т̣хена, а̄рамман̣авасена̄ти аттхо. евам̣ сесесупи. гочарат̣т̣хена̄ти а̄рамман̣ат̣т̣хепи сати ниссайитаббат̣т̣ха̄нат̣т̣хена. паха̄нат̣т̣хена̄ти паджаханат̣т̣хена. паричча̄гат̣т̣хена̄ти паха̄непи сати пуна ана̄дийанена паричча̄гат̣т̣хена. вут̣т̣ха̄нат̣т̣хена̄ти уггаманат̣т̣хена. виват̣т̣анат̣т̣хена̄ти уггаманепи сати апунара̄ват̣т̣анена ниваттанат̣т̣хена. сантат̣т̣хена̄ти ниббутат̣т̣хена. пан̣ӣтат̣т̣хена̄ти ниббутат̣т̣хепи сати уттамат̣т̣хена, атаппакат̣т̣хена ва̄. вимуттат̣т̣хена̄ти бандхана̄пагатат̣т̣хена. ана̄сават̣т̣хена̄ти бандханамоккхепи сати а̄рамман̣ам̣ катва̄ паваттама̄на̄сававирахитат̣т̣хена. таран̣ат̣т̣хена̄ти аносӣдитва̄ пилаванат̣т̣хена, атиккаманат̣т̣хена ва̄. анимиттат̣т̣хена̄ти сан̇кха̄ранимиттавирахитат̣т̣хена. аппан̣ихитат̣т̣хена̄ти пан̣идхивирахитат̣т̣хена. сун̃н̃атат̣т̣хена̄ти абхинивесавирахитат̣т̣хена. екарасат̣т̣хена̄ти екакиччат̣т̣хена. анативаттанат̣т̣хена̄ти ан̃н̃аман̃н̃ам̣ анатиккаманат̣т̣хена. йуганаддхат̣т̣хена̄ти йугалакат̣т̣хена.

уддхаччам̣ паджахато, авиджджам̣ паджахатоти йогино тасса тасса пат̣ипаккхаппаха̄навасена вуттам̣. ниродхо четтха нибба̄намева. ан̃н̃аман̃н̃ам̣ на̄тиваттантӣти саматхо че випассанам̣ ативаттеййа, лӣнапаккхикатта̄ саматхасса читтам̣ косаджджа̄йа сам̣ваттеййа. випассана̄ че саматхам̣ ативаттеййа, уддхаччапаккхикатта̄ випассана̄йа читтам̣ уддхачча̄йа сам̣ваттеййа. тасма̄ саматхо ча випассанам̣ анативаттама̄но косаджджапа̄там̣ на кароти, випассана̄ саматхам̣ анативаттама̄на̄ уддхаччапа̄там̣ на кароти. саматхо самам̣ паваттама̄но випассанам̣ уддхаччапа̄тато раккхати, випассана̄ самам̣ паваттама̄на̄ саматхам̣ косаджджапа̄тато раккхати. евамиме убхо ан̃н̃аман̃н̃ам̣ анативаттанакиччена екакичча̄, сама̄ хутва̄ паваттама̄нена ан̃н̃аман̃н̃ам̣ анативаттама̄на̄ аттхасиддхикара̄ хонти. тесам̣ маггаккхан̣е йуганаддхаттам̣ вут̣т̣ха̄нага̄минивипассана̄ккхан̣е йуганаддхатта̄йева хоти. паха̄напаричча̄гавут̣т̣ха̄навиват̣т̣анакаран̣а̄нам̣ маггакиччавасена вуттатта̄ сакаласса маггакиччасса дассанаттхам̣ уддхаччасахагатакилеса̄ ча кхандха̄ ча авиджджа̄сахагатакилеса̄ ча кхандха̄ ча ниддит̣т̣ха̄. сеса̄нам̣ на татха̄ вуттатта̄ пат̣ипаккхадхаммаматтадассанавасена уддхачча̄виджджа̄ ева ниддит̣т̣ха̄. виват̣т̣атоти ниваттантасса.

сама̄дхи ка̄ма̄сава̄ вимутто хотӣти сама̄дхисса ка̄маччхандапат̣ипаккхатта̄ вуттам̣. ра̄гавира̄га̄ти ра̄гасса вира̄го саматиккамо етисса̄ аттхӣти ра̄гавира̄га̄, ‘‘ра̄гавира̄гато’’ти ниссаккавачанам̣ ва̄. татха̄ авиджджа̄вира̄га̄. четовимуттӣти маггасампайутто сама̄дхи. пан̃н̃а̄вимуттӣти маггасампайутта̄ пан̃н̃а̄. таратоти тарантасса. саббапан̣идхӣхӣти ра̄гадосамохапан̣идхӣхи, саббапаттхана̄хи ва̄. евам̣ чуддаса а̄ка̄ре виссаджджитва̄ екарасат̣т̣хан̃ча анативаттанат̣т̣хан̃ча авибхаджитва̄ва имехи сол̣асахи а̄ка̄рехӣти а̄ха. касма̄? тесам̣ чуддасаннам̣ а̄ка̄ра̄нам̣ екекасса аваса̄не ‘‘екараса̄ хонти, йуганаддха̄ хонти, ан̃н̃аман̃н̃ам̣ на̄тиваттантӣ’’ти ниддит̣т̣хатта̄ те двепи а̄ка̄ра̄ ниддит̣т̣ха̄ва хонти. тасма̄ ‘‘сол̣асахӣ’’ти а̄ха. йуганаддхат̣т̣хо пана уддесепи на бхан̣итойева̄ти.

2. дхаммуддхаччава̄раниддесаван̣н̣ана̄

6. дхаммуддхаччава̄ре аниччато манасикарото обха̄со уппаджджатӣти удайаббайа̄нупассана̄йа т̣хитасса тӣхи анупассана̄хи пунаппунам̣ сан̇кха̄ре випассантасса випассантасса випассана̄н̃а̄н̣есу парипа̄кагатесу тадан̇гавасена килесаппаха̄нена парисуддхачиттасса аниччато ва̄ дуккхато ва̄ анаттато ва̄ манасика̄раккхан̣е випассана̄н̃а̄н̣а̄нубха̄вена пакатийа̄ва обха̄со уппаджджатӣти пат̣хамам̣ та̄ва аниччато манасикарото обха̄со катхито. акусало випассако тасмим̣ обха̄се уппанне ‘‘на ча вата ме ито пуббе еварӯпо обха̄со уппаннапуббо, аддха̄ маггам̣ паттомхи, пхалам̣ паттомхӣ’’ти амаггам̣йева ‘‘магго’’ти, апхаламева ‘‘пхала’’нти ган̣ха̄ти. тасса амаггам̣ ‘‘магго’’ти, апхалам̣ ‘‘пхала’’нти ган̣хато випассана̄вӣтхи укканта̄ хоти. со аттано випассана̄вӣтхим̣ виссаджджетва̄ виккхепама̄панно ва̄ обха̄самева тан̣ха̄дит̣т̣химан̃н̃ана̄хи ман̃н̃ама̄но ва̄ нисӣдати. со кхо пана̄йам̣ обха̄со кассачи бхиккхуно паллан̇кат̣т̣ха̄наматтамева обха̄сенто уппаджджати, кассачи антогаббхам̣, кассачи бахигаббхампи, кассачи сакалавиха̄рам̣, га̄вутам̣ ад̣д̣хайоджанам̣ йоджанам̣ двийоджанам̣…пе… кассачи патхавиталато йа̄ва аканит̣т̣хабрахмалока̄ ека̄локам̣ курума̄но. бхагавато пана дасасахассилокадха̄тум̣ обха̄сенто удапа̄ди. айан̃хи обха̄со чатуран̇гасаманна̄гатепи андхака̄ре там̣ там̣ т̣ха̄нам̣ обха̄сенто уппаджджати.

обха̄со дхаммоти обха̄сам̣ а̄ваджджатӣти айам̣ обха̄со маггадхаммо пхаладхаммоти ва̄ там̣ там̣ обха̄сам̣ манаси кароти. тато виккхепо уддхаччанти тато обха̄сато дхаммоти а̄ваджджанакаран̣ато ва̄ йо уппаджджати виккхепо, со уддхаччам̣ на̄ма̄ти аттхо. тена уддхаччена виггахитама̄насоти тена евам̣ уппаджджама̄нена уддхаччена виродхитачитто, тена ва̄ уддхаччена ка̄ран̣абхӯтена таммӯлакакилесуппаттийа̄ виродхитачитто випассако випассана̄вӣтхим̣ оккамитва̄ виккхепам̣ ва̄ таммӯлакакилесесу ва̄ т̣хитатта̄ аниччато дуккхато анаттато упат̣т̣ха̄на̄ни йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄ти. ‘‘тена вуччати дхаммуддхаччавиггахитама̄насо’’ти евам̣ ити-саддо йоджетаббо. хоти со самайоти евам̣ асса̄давасена упаккилит̣т̣хачиттасса̄пи йогино саче упапариккха̄ уппаджджати, со евам̣ паджа̄на̄ти – ‘‘випассана̄ на̄ма сан̇кха̄ра̄рамман̣а̄, маггапхала̄ни нибба̄на̄рамман̣а̄ни, има̄ни ча читта̄ни сан̇кха̄ра̄рамман̣а̄ни, тасма̄ на̄йамобха̄со магго, удайаббайа̄нупассана̄йева нибба̄насса локико магго’’ти магга̄маггам̣ ваваттхапетва̄ там̣ виккхепам̣ париваджджайитва̄ удайаббайа̄нупассана̄йа т̣хатва̄ са̄дхукам̣ сан̇кха̄ре аниччато дуккхато анаттато випассати. евам̣ упапариккхантасса со самайо хоти. евам̣ апассанто пана ‘‘маггапхалаппаттомхӣ’’ти адхима̄нико хоти.

йам̣ там̣ читтанти йам̣ там̣ випассана̄читтам̣. аджджхаттамева̄ти аничча̄нупассана̄йа а̄рамман̣е гочараджджхаттейева. н̃а̄н̣ам̣ уппаджджатӣти тассева йога̄вачарасса рӯпа̄рӯпадхамме тулайантасса тӣрайантасса виссат̣т̣хаиндаваджирамива авихатавегам̣ тикхин̣ам̣ сӯрамативисадам̣ випассана̄н̃а̄н̣ам̣ уппаджджати. пӣти уппаджджатӣти тассева тасмим̣ самайе кхуддика̄ пӣти, кхан̣ика̄ пӣти, оккантика̄ пӣти, уббега̄ пӣти, пхаран̣а̄ пӣтӣти айам̣ пан̃чавидха̄ випассана̄сампайутта̄ пӣти сакаласарӣрам̣ пӯрайама̄на̄ уппаджджати. пассаддхи уппаджджатӣти тассева тасмим̣ самайе ка̄йачитта̄нам̣ нева даратхо, на га̄равата̄, на каккхал̣ата̄, на акамман̃н̃ата̄, на гелан̃н̃ата̄, на ван̇ката̄ хоти. атха кхо панасса ка̄йачитта̄ни пассаддха̄ни лахӯни мудӯни камман̃н̃а̄ни пагун̣а̄ни сувисада̄ни уджука̄нийева хонти. со имехи пассаддха̄дӣхи ануггахитака̄йачитто тасмим̣ самайе ама̄нусим̣ на̄ма ратим̣ анубхавати. йам̣ сандха̄йа вуттам̣ –

‘‘сун̃н̃а̄га̄рам̣ павит̣т̣хасса, сантачиттасса бхиккхуно;

ама̄нусӣ ратӣ хоти, самма̄ дхаммам̣ випассато.

‘‘йато йато саммасати, кхандха̄нам̣ удайаббайам̣;

лабхатӣ пӣтипа̄моджджам̣, аматам̣ там̣ виджа̄ната’’нти. (дха. па. 373-4) –

евамасса имам̣ ама̄нусим̣ ратим̣ са̄дхайама̄на̄ лахута̄дӣхи сахита̄ випассана̄сампайутта̄ ка̄йачиттапассаддхи уппаджджати. сукхам̣ уппаджджатӣти тассева тасмим̣ самайе сакаласарӣрам̣ абхисандайама̄нам̣ випассана̄сампайуттам̣ сукхам̣ уппаджджати. адхимоккхо уппаджджатӣти тассева тасмим̣ самайе читтачетасика̄нам̣ атисайапаса̄дабхӯта̄ випассана̄сампайутта̄ саддха̄ уппаджджати. паггахо уппаджджатӣти тассева тасмим̣ самайе аситхиламаначча̄раддхам̣ супаггахитам̣ випассана̄сампайуттам̣ вӣрийам̣ уппаджджати. упат̣т̣ха̄нам̣ уппаджджатӣти тассева тасмим̣ самайе сӯпат̣т̣хита̄ суппатит̣т̣хита̄ никха̄та̄ ачала̄ паббатара̄джасадиса̄ випассана̄сампайутта̄ сати уппаджджати. со йам̣ йам̣ т̣ха̄нам̣ а̄ваджджати саманна̄харати манаси кароти паччавеккхати, там̣ там̣ т̣ха̄намасса оккантитва̄ паккхандитва̄ диббачаккхуно паралоко вийа сатийа̄ упат̣т̣ха̄ти (висуддхи. 2.734).

упеккха̄ти випассанупеккха̄ чева а̄ваджджанупеккха̄ ча. тасмин̃хи самайе саббасан̇кха̄ресу маджджхаттабхӯта̄ випассанупеккха̄пи балаватӣ уппаджджати, манодва̄ре а̄ваджджанупеккха̄пи. са̄ хисса там̣ там̣ т̣ха̄нам̣ а̄ваджджантасса виссат̣т̣хаиндаваджирамива паттапут̣е паккхандататтана̄ра̄чо вийа ча сӯра̄ тикхин̣а̄ хутва̄ вахати. еван̃хи висуддхимагге (висуддхи. 2.734) вуттам̣. випассанупеккха̄ти четтха ‘‘випассана̄сампайутта̄ татрамаджджхаттупеккха̄’’ти а̄чарийа̄ ваданти. випассана̄н̃а̄н̣е хи гайхама̄не ‘‘н̃а̄н̣ам̣ уппаджджатӣ’’ти випассана̄н̃а̄н̣асса а̄гататта̄ пунаруттидосо хоти. татийаджджха̄наван̣н̣ана̄йан̃ча ‘‘сан̇кха̄рупеккха̄випассанупеккха̄нампи аттхато екӣбха̄во. пан̃н̃а̄ ева хи са̄, киччавасена двидха̄ бхинна̄’’ти вуттам̣. тасма̄ випассана̄сампайутта̄йа татрамаджджхаттупеккха̄йа вуччама̄на̄йа пунаруттидосо ча на хоти, татийаджджха̄наван̣н̣ана̄йа ча самети. йасма̄ ча пан̃часу индрийесу ‘‘н̃а̄н̣ам̣ адхимоккхо паггахо упат̣т̣ха̄на’’нти пан̃н̃индрийасаддхиндрийавӣрийиндрийасатиндрийа̄ни ниддит̣т̣ха̄ни, сама̄дхиндрийам̣ пана аниддит̣т̣хам̣ хоти, йуганаддхавасена̄пи ча сама̄дхиндрийам̣ ниддиситаббамева хоти, тасма̄ самаппаватто сама̄дхи пуна сама̄дха̄не бйа̄па̄раппаха̄накаран̣ена ‘‘упеккха̄’’ти вуттоти ведитаббам̣.

никанти уппаджджатӣти евам̣ обха̄са̄дипат̣иман̣д̣ита̄йа випассана̄йа а̄лайам̣ курума̄на̄ сукхума̄ санта̄ка̄ра̄ никанти уппаджджати, йа̄ килесоти париггахетумпи на сакка̄ хоти. йатха̄ ча обха̄се, евам̣ етесупи ан̃н̃атарасмим̣ уппанне йога̄вачаро ‘‘на ча вата ме ито пуббе еварӯпам̣ н̃а̄н̣ам̣ уппаннапуббам̣, еварӯпа̄ пӣти пассаддхи сукхам̣ адхимоккхо паггахо упат̣т̣ха̄нам̣ упеккха̄ никанти уппаннапубба̄, аддха̄ маггам̣ паттомхи, пхалам̣ паттомхӣ’’ти амаггамева ‘‘магго’’ти, апхаламева ‘‘пхала’’нти ган̣ха̄ти. тасса амаггам̣ ‘‘магго’’ти, апхалан̃ча ‘‘пхала’’нти ган̣хато випассана̄вӣтхи укканта̄ хоти. со аттано мӯлакаммат̣т̣ха̄нам̣ виссаджджетва̄ никантимева асса̄денто нисӣдати. еттха ча обха̄са̄дайо упаккилесаваттхута̄йа упаккилеса̄ти вутта̄, на акусалатта̄. никанти пана упаккилесо чева упаккилесаваттху ча. ваттхувасенева чете даса, га̄хавасена пана саматим̣са хонти. катхам̣? ‘‘мама обха̄со уппанно’’ти ган̣хато хи дит̣т̣хигга̄хо хоти, ‘‘мана̄по вата обха̄со уппанно’’ти ган̣хато ма̄нагга̄хо, обха̄сам̣ асса̄дайато тан̣ха̄гга̄хо. ити обха̄се дит̣т̣хима̄натан̣ха̄васена тайо га̄ха̄. татха̄ сесесупӣти евам̣ га̄хавасена саматим̣са упаккилеса̄ хонти. дуккхато манасикарото, анаттато манасикарототи ва̄ресупи имина̄ва найена аттхо ведитаббо. екекаанупассана̄васена хеттха екекасса випассанупаккилесуппатти ведитабба̄, на екассева.

тӣсу анупассана̄су. евам̣ абхедато випассана̄васена упаккилесе дассетва̄ пуна бхедавасена дассенто рӯпам̣ аниччато манасикарототиа̄дима̄ха. таттха джара̄маран̣ам̣ аниччато упат̣т̣ха̄нанти джара̄маран̣асса аниччато упат̣т̣ха̄нам̣.

7. йасма̄ пуббе вутта̄нам̣ саматим̣са̄йа упаккилеса̄нам̣ васена акусало абйатто йога̄вачаро обха̄са̄дӣсу викампати, обха̄са̄дӣсу екекам̣ ‘‘етам̣ мама, есохамасми, есо ме атта̄’’ти саманупассати, тасма̄ таматтхам̣ дассенто обха̄се чева н̃а̄н̣е ча̄тиа̄дига̄тха̄двайама̄ха. таттха викампатӣти обха̄са̄дике а̄рамман̣е на̄на̄килесавасена вивидха̄ кампати ведхати. йехи читтам̣ паведхатӣти йехи пассаддхисукхехи читтам̣ на̄на̄килесавасена на̄наппака̄рена ведхати кампати. тасма̄ пассаддхийа̄ сукхе чева йога̄вачаро викампатӣти самбандхо ведитаббо. упеккха̄ваджджана̄йа чева̄ти упеккха̄сан̇кха̄та̄йа а̄ваджджана̄йа чева викампати, а̄ваджджанупеккха̄йа чева викампатӣти аттхо. висуддхимагге (висуддхи. 2.736) пана ‘‘упеккха̄ваджджана̄йан̃ча̄’’ти вуттам̣. упеккха̄йа ча̄ти хет̣т̣ха̄ вуттаппака̄ра̄йа упеккха̄йа ча викампати, никантийа̄ ча викампатӣти аттхо. еттха ча двиннам̣ упеккха̄нам̣ ниддит̣т̣хатта̄ хет̣т̣ха̄ ‘‘упеккха̄ уппаджджатӣ’’ти вуттат̣т̣ха̄не ча убхайатха̄ аттхо вутто. аничча̄нупассана̄дӣсу ча екекисса̄йева а̄ваджджанупеккха̄йа саббха̄вато екека̄йева анупассана̄ аниччам̣ аниччам̣, дуккхам̣ дуккхам̣, анатта̄ анатта̄ти пунаппунам̣ бха̄вӣйатӣти вуттам̣ хоти. йасма̄ пана кусало пан̣д̣ито бйатто буддхисампанно йога̄вачаро обха̄са̄дӣсу уппаннесу ‘‘айам̣ кхо ме обха̄со уппанно, со кхо пана̄йам̣ аниччо сан̇кхато пат̣иччасамуппанно кхайадхаммо вайадхаммо вира̄гадхаммо ниродхадхаммо’’ти ити ва̄ нам̣ пан̃н̃а̄йа париччхиндати упапариккхати. атха ва̄ панасса евам̣ хоти – саче обха̄со атта̄ бхавеййа, ‘‘атта̄’’ти гахетум̣ ват̣т̣еййа. анатта̄ва пана̄йам̣ ‘‘атта̄’’ти гахито. тасма̄йам̣ авасаваттанат̣т̣хена анатта̄ти пассанто дит̣т̣хим̣ уггха̄т̣ети. саче обха̄со ниччо бхавеййа, ‘‘ниччо’’ти гахетум̣ ват̣т̣еййа. аниччова пана̄йам̣ ‘‘ниччо’’ти гахито. тасма̄йам̣ хутва̄ абха̄ват̣т̣хена аниччоти пассанто ма̄нам̣ самуггха̄т̣ети. саче обха̄со сукхо бхавеййа, ‘‘сукхо’’ти гахетум̣ ват̣т̣еййа. дуккхова пана̄йам̣ ‘‘сукхо’’ти гахито. тасма̄йам̣ уппа̄давайапат̣ипӣл̣анат̣т̣хена дуккхоти пассанто никантим̣ парийа̄дийати. йатха̄ ча обха̄се, евам̣ сесесупи.

евам̣ упапариккхитва̄ обха̄сам̣ ‘‘нетам̣ мама, несохамасми, на месо атта̄’’ти саманупассати. н̃а̄н̣ам̣…пе… никантим̣ ‘‘нетам̣ мама, несохамасми, на месо атта̄’’ти саманупассати. евам̣ саманупассанто обха̄са̄дӣсу на кампати на ведхати. тасма̄ таматтхам̣ дассенто има̄ни даса т̣ха̄на̄нӣти га̄тхама̄ха. таттха даса т̣ха̄на̄нӣти обха̄са̄дӣни. пан̃н̃а̄ йасса париччита̄ти йасса упаккилесавимутта̄йа пан̃н̃а̄йа паричита̄ни пунаппунам̣ пхут̣т̣ха̄ни парибха̄вита̄ни. дхаммуддхаччакусало хотӣти со пан̃н̃а̄йа паричитадасат̣т̣ха̄но йога̄вачаро пуббе вуттаппака̄расса дхаммуддхаччасса йатха̄сабха̄вапат̣иведхена чхеко хоти. на ча саммоха гаччхатӣти дхаммуддхаччакусалатта̄йева тан̣ха̄ма̄надит̣т̣хуггха̄т̣авасена саммохан̃ча на гаччхати.

ида̄ни пуббе вуттамева видхим̣ апарена парийа̄йена вибха̄ветва̄ дассенто виккхипати чева килиссати ча̄тиа̄дига̄тхама̄ха. таттха мандапан̃н̃о йога̄вачаро обха̄са̄дӣсу виккхепан̃ча авасесакилесуппаттин̃ча па̄пун̣а̄ти. маджджхимапан̃н̃о виккхепамева па̄пун̣а̄ти, на̄васесакилесуппаттим̣, со адхима̄нико хоти. тиккхапан̃н̃о виккхепам̣ па̄пун̣итва̄пи там̣ адхима̄нам̣ паха̄йа випассанам̣ а̄рабхати. атитиккхапан̃н̃о на виккхепам̣ па̄пун̣а̄ти, на ча̄васесакилесуппаттим̣. виккхиппати чева̄ти тесу мандапан̃н̃о дхаммуддхаччасан̇кха̄там̣ виккхепан̃чева па̄пун̣ӣйати. килиссати ча̄ти тан̣ха̄ма̄надит̣т̣хикилесехи килесӣйати ча, упата̄пӣйати виба̄дхӣйатӣти аттхо. чавати читтабха̄вана̄ти тасса мандапан̃н̃асса випассана̄читтабха̄вана̄ килесесуйева т̣ха̄нато пат̣ипаккха̄вихататта̄ чавати, парипататӣти аттхо. виккхипати на килиссатӣти маджджхимапан̃н̃о виккхепена виккхипати, килесехи на килиссати. бха̄вана̄ париха̄йатӣти тасса маджджхимапан̃н̃асса адхима̄никатта̄ випассана̄рамбха̄бха̄вена випассана̄ париха̄йати, наппаваттатӣти аттхо. виккхипати на килиссатӣти тиккхапан̃н̃опи виккхепена виккхипати, килесехи на килиссати. бха̄вана̄ на париха̄йатӣти тасса тиккхапан̃н̃асса сантепи виккхепе там̣ адхима̄навиккхепам̣ паха̄йа випассана̄рамбхасаббха̄вена випассана̄бха̄вана̄ на париха̄йати, паваттатӣти аттхо. на ча виккхипате читтам̣ на килиссатӣти атитиккхапан̃н̃асса читтам̣ на виккхепена виккхипати, на ча килесехи килиссати. на чавати читтабха̄вана̄ти тасса випассана̄читтабха̄вана̄ на чавати, виккхепакилеса̄бха̄вена йатха̄т̣ха̄не тит̣т̣хатӣти аттхо.

имехи чатӯхи т̣ха̄нехӣтиа̄дӣсу ида̄ни вуттехи имехи чатӯхи т̣ха̄нехи хетубхӯтехи, каран̣абхӯтехи ва̄ обха̄са̄дике даса т̣ха̄не читтасса сан̇кхепена ча виккхепена ча виггахитам̣ ма̄насам̣ виккхепакилесуппаттивирахито чатуттхо кусало маха̄пан̃н̃о йога̄вачаро мандапан̃н̃а̄дӣнам̣ тин̣н̣ам̣ йога̄вачара̄нам̣ ма̄насам̣ еван̃ча еван̃ча хотӣти на̄наппака̄рато джа̄на̄тӣти самбандхато аттхаван̣н̣ана̄ ведитабба̄. сан̇кхепоти четтха виккхепасса чева килеса̄нан̃ча уппаттивасена читтасса лӣнабха̄во ведитаббо. виккхепоти ‘‘виккхипати на килиссатӣ’’ти двӣсу т̣ха̄несу вуттавиккхепавасена читтасса уддхатабха̄во ведитабботи.

йуганаддхакатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.