8. калйа̄н̣асӣласуттаван̣н̣ана̄
97. ат̣т̣хаме калйа̄н̣асӣлоти сундарасӣло, пасаттхасӣло, парипун̣н̣асӣло. таттха сӣлапа̄рипӯрӣ двӣхи ка̄ран̣ехи хоти саммадева сӣлавипаттийа̄ а̄дӣнавадассанена, сӣласампаттийа̄ ча а̄нисам̣садассанена. идха пана саббапарибандхавиппамуттасса сабба̄ка̄рапарипун̣н̣асса маггасӣласса пхаласӣласса ча васена калйа̄н̣ата̄ ведитабба̄. калйа̄н̣адхаммоти саббе бодхипаккхийадхамма̄ адхиппета̄, тасма̄ калйа̄н̣а̄ сатипат̣т̣ха̄на̄дибодхипаккхийадхамма̄ етасса̄ти калйа̄н̣адхаммо. калйа̄н̣апан̃н̃оти ча маггапхалапан̃н̃а̄васенева калйа̄н̣апан̃н̃о. локуттара̄ ева хи сӣла̄дидхамма̄ екантакалйа̄н̣а̄ на̄ма акуппасабха̄ватта̄. кечи пана ‘‘чатупа̄рисуддхисӣлавасена калйа̄н̣асӣло, випассана̄маггадхаммавасена калйа̄н̣адхаммо, маггапхалапан̃н̃а̄васена калйа̄н̣апан̃н̃о’’ти ваданти. асеккха̄ ева те сӣладхаммапан̃н̃а̄ти еке. апаре пана бхан̣анти – сота̄паннасакада̄га̄мӣнам̣ маггапхаласӣлам̣ калйа̄н̣асӣлам̣ на̄ма, тасма̄ ‘‘калйа̄н̣асӣло’’ти имина̄ сота̄панно сакада̄га̄мӣ ча гахита̄ хонти. те хи сӣлесу парипӯрака̄рино на̄ма. ана̄га̄мимаггапхаладхамма̄ аггамаггадхамма̄ ча калйа̄н̣адхамма̄ на̄ма. таттха хи бодхипаккхийадхамма̄ бха̄вана̄па̄рипӯрим̣ гаччханти. тасма̄ ‘‘калйа̄н̣адхаммо’’ти имина̄ татийамаггат̣т̣хато пат̣т̣ха̄йа тайо арийа̄ гахита̄ хонти. пан̃н̃а̄киччасса маттхакаппаттийа̄ аггапхале пан̃н̃а̄ калйа̄н̣апан̃н̃а̄ на̄ма, тасма̄ пан̃н̃а̄вепуллаппатто араха̄ ‘‘калйа̄н̣апан̃н̃о’’ти вутто. евамева пуггала̄ гахита̄ хонтӣти. ким̣ имина̄ папан̃чена? аггамаггапхаладхамма̄ идха калйа̄н̣асӣла̄дайо вутта̄ти айамамха̄кам̣ кханти. дхаммавибха̄гена хи айам̣ пуггалавибха̄го, на дхаммавибха̄готи.
кевалӣти еттха кевалам̣ вуччати кеначи авомиссаката̄йа саббасан̇кхатавивиттам̣ нибба̄нам̣, тасса адхигататта̄ араха̄ кевалӣ. атха ва̄ паха̄набха̄вана̄па̄рипӯрийа̄ парийоса̄наанаваджджадхаммапа̄рипӯрийа̄ ча калйа̄н̣акат̣т̣хена абйа̄секасукхата̄йа ча кевалам̣ арахаттам̣, тададхигамена кевалӣ кхӣн̣а̄саво. маггабрахмачарийава̄сам̣ васитва̄ парийоса̄петва̄ т̣хитоти вуситава̄. уттамехи аггабхӯтехи ва̄ асеккхадхаммехи саманна̄гататта̄ ‘‘уттамапурисо’’ти вуччати.
сӣлава̄ти еттха кенат̣т̣хена сӣлам̣? сӣланат̣т̣хена сӣлам̣. кимидам̣ сӣланам̣ на̄ма? сама̄дха̄нам̣, сусӣлйавасена ка̄йакамма̄дӣнам̣ авиппакин̣н̣ата̄ти аттхо. атха ва̄ упадха̄ран̣ам̣, джха̄на̄дикусаладхамма̄нам̣ патит̣т̣ха̄навасена а̄дха̄рабха̄воти аттхо. тасма̄ сӣлати, сӣлетӣти ва̄ сӣлам̣. айам̣ та̄ва саддалаккхан̣анайена сӣлат̣т̣хо. апаре пана ‘‘сират̣т̣хо сӣлат̣т̣хо, сӣталат̣т̣хо сӣлат̣т̣хо, сиват̣т̣хо сӣлат̣т̣хо’’ти нируттинайена аттхам̣ ван̣н̣айанти. тайидам̣ па̄рипӯрито атисайато ва̄ сӣлам̣ асса аттхӣти сӣлава̄, чатупа̄рисуддхисӣлавасена сӣласампанноти аттхо. таттха йам̣ джет̣т̣хакасӣлам̣, там̣ виттха̄ретва̄ дассетум̣ ‘‘па̄тимоккхасам̣варасам̣вуто’’тиа̄ди вуттанти екачча̄нам̣ а̄чарийа̄нам̣ адхиппа̄йо.
апарена пана бхан̣анти – убхайаттха̄пи па̄тимоккхасам̣варо бхагавата̄ вутто. па̄тимоккхасам̣варо ева хи сӣлам̣, итаресу индрийасам̣варо чхадва̄рараккхан̣аматтамева, а̄джӣвапа̄рисуддхи дхаммена паччайуппа̄данаматтамева, паччайасаннисситам̣ пат̣иладдхапаччайе ‘‘идаматтха’’нти паччавеккхитва̄ парибхун̃джанаматтамева. ниппарийа̄йена па̄тимоккхасам̣варова сӣлам̣. йасса со бхинно, со сӣсаччхинно пурисо вийа хаттхапа̄де ‘‘сеса̄ни раккхиссатӣ’’ти на ваттаббо. йасса пана со арого, аччхиннасӣсо вийа пурисо, та̄ни пуна па̄катика̄ни катва̄ раккхитум̣ саккоти. тасма̄ сӣлава̄ти имина̄ па̄тимоккхасӣламева уддиситва̄ там̣ виттха̄ретум̣ ‘‘па̄тимоккхасам̣варасам̣вуто’’тиа̄ди вуттанти.
таттха па̄тимоккханти сиккха̄падасӣлам̣. тан̃хи йо нам̣ па̄ти раккхати, там̣ моккхети мочети а̄па̄йика̄дӣхи дуккхехӣти па̄тимоккхам̣. сам̣варан̣ам̣ сам̣варо, ка̄йава̄ча̄хи авӣтиккамо. па̄тимоккхамева сам̣варо па̄тимоккхасам̣варо, тена сам̣вуто пихитака̄йава̄чоти па̄тимоккхасам̣варасам̣вуто. идамасса тасмим̣ сӣле патит̣т̣хитабха̄вапаридӣпанам̣. вихаратӣти таданурӯпавиха̄расаман̇гибха̄вапаридӣпанам̣. а̄ча̄рагочарасампанноти хет̣т̣ха̄ па̄тимоккхасам̣варасса, упари висеса̄нуйогасса ча упака̄ракадхаммапаридӣпанам̣. ан̣уматтесу ваджджесу бхайадасса̄вӣти па̄тимоккхасӣлато ачаванадхаммата̄паридӣпанам̣. сама̄да̄йа̄ти сиккха̄пада̄нам̣ анавасесато а̄да̄напаридӣпанам̣. сиккхатӣти сиккха̄йа саман̇гибха̄вапаридӣпанам̣. сиккха̄падесӯти сиккхитаббадхаммапаридӣпанам̣.
апаро найо – килеса̄нам̣ балавабха̄вато па̄пакирийа̄йа сукарабха̄вато пун̃н̃акирийа̄йа ча дуккарабха̄вато бахуккхаттум̣ апа̄йесу патанасӣлоти па̄тӣ, путхуджджано. аниччата̄йа ва̄ бхава̄дӣсу каммавегаккхитто гхат̣ийантам̣ вийа анават̣т̣ха̄нена париббхаманато гаманасӣлоти па̄тӣ, маран̣авасена ва̄ тамхи тамхи саттаника̄йе аттабха̄васса па̄танасӣлоти па̄тӣ, саттасанта̄но, читтамева ва̄. там̣ па̄тинам̣ сам̣са̄радуккхато моккхетӣти па̄тимоккхо. читтасса хи вимоккхена сатто вимутто. ‘‘читтавода̄на̄ висуджджхантӣ’’ти (сам̣. ни. 3.100) ‘‘анупа̄да̄йа а̄савехи читтам̣ вимутта’’нти (ма. ни. 2.206) ча вуттам̣. атха ва̄ авиджджа̄дина̄ хетуна̄ сам̣са̄ре патати гаччхати паваттатӣти па̄ти. ‘‘авиджджа̄нӣваран̣а̄нам̣ сатта̄нам̣ тан̣ха̄сам̣йоджана̄нам̣ сандха̄ватам̣ сам̣сарата’’нти (сам̣. ни. 2.124; 5.520) хи вуттам̣. тасса па̄тино саттасса тан̣ха̄дисам̣килесаттайато моккхо етена̄ти па̄тимоккхо. ‘‘кан̣т̣хека̄ло’’тиа̄дӣнам̣ вийасса сама̄сасиддхи ведитабба̄.
атха ва̄ па̄тети винипа̄тети дуккхети па̄ти, читтам̣. вуттан̃хи ‘‘читтена нӣйати локо, читтена парикассатӣ’’ти (сам̣. ни. 1.62). тасса па̄тино моккхо етена̄ти па̄тимоккхо. патати ва̄ етена апа̄йадуккхе сам̣са̄радуккхе ча̄ти па̄ти, тан̣ха̄дисам̣килесо. вуттан̃хи ‘‘тан̣ха̄ джанети пурисам̣ (сам̣. ни. 1.56-57), тан̣ха̄дутийо пурисо’’ти (итиву. 15, 105; чӯл̣ани. па̄ра̄йана̄нугӣтига̄тха̄ниддеса 107) ча а̄ди. тато па̄тито моккхоти па̄тимоккхо. атха ва̄ патати еттха̄ти па̄ти, чха аджджхаттика̄ни ба̄хира̄ни ча а̄йатана̄ни. вуттан̃хи ‘‘чхасу локо самуппанно, чхасу куббати сантхава’’нти (сам̣. ни. 1.70). тато чхааджджхаттикаба̄хира̄йатанасан̇кха̄тато па̄тито моккхоти па̄тимоккхо. атха ва̄ па̄то винипа̄то асса аттхӣти па̄тӣ, сам̣са̄ро. тато моккхоти па̄тимоккхо. атха ва̄ саббалока̄дхипатибха̄вато дхаммиссаро бхагава̄ патӣти вуччати, муччати етена̄ти моккхо, патино моккхо тена пан̃н̃аттатта̄ти патимоккхо, патимоккхо ева па̄тимоккхо. саббагун̣а̄нам̣ ва̄ мӯлабха̄вато уттамат̣т̣хена пати ча со йатха̄вуттат̣т̣хена моккхо ча̄ти патимоккхо, патимоккхо ева па̄тимоккхо. татха̄ хи вуттам̣ ‘‘па̄тимоккханти мукхаметам̣ памукхамета’’нти (маха̄ва. 135) виттха̄ро.
атха ва̄ паити пака̄ре, атӣти аччантаттхе нипа̄то. тасма̄ пака̄рехи аччантам̣ моккхетӣти па̄тимоккхо. идан̃хи сӣлам̣ сайам̣ тадан̇гавасена, сама̄дхисахитам̣ пан̃н̃а̄сахитан̃ча виккхамбханавасена самуччхедавасена ча аччантам̣ моккхети мочетӣти па̄тимоккхам̣. пати пати моккхоти ва̄ патимоккхо, тамха̄ тамха̄ вӣтиккамитаббадосато пати паччекам̣ моккхоти аттхо. патимоккхо ева па̄тимоккхо. моккхоти ва̄ нибба̄нам̣, тасса моккхасса пат̣ибимбабхӯтанти патимоккхам̣. па̄тимоккхасӣласам̣варо хи сӯрийасса арун̣уггаманам̣ вийа нибба̄насса удайабхӯто таппат̣ибха̄го вийа хоти йатха̄рахам̣ килесанибба̄панатоти патимоккхам̣, патимоккхам̣ ева па̄тимоккхам̣. атха ва̄ моккхам̣ пати ваттати моккха̄бхимукханти патимоккхам̣, патимоккхамева па̄тимоккханти евам̣ та̄веттха па̄тимоккхасаддасса аттхо ведитаббо.
сам̣варати пидахати етена̄ти сам̣варо, па̄тимоккхамева сам̣вароти па̄тимоккхасам̣варо. аттхато пана тато тато вӣтиккамитаббато виратийо четана̄ ва̄, тена па̄тимоккхасам̣варена упето саманна̄гато па̄тимоккхасам̣варасам̣вутоти вутто. вуттан̃хетам̣ вибхан̇ге –
‘‘имина̄ па̄тимоккхасам̣варена упето хоти самупето упагато самупагато сампанно саманна̄гато. тена вуччати па̄тимоккхасам̣варасам̣вуто’’ти (вибха. 511).
вихаратӣти ирийа̄патхавиха̄рена вихарати, ирийати, ваттати. а̄ча̄рагочарасампанноти вел̣уда̄на̄димиччха̄джӣвасса ка̄йапа̄габбхийа̄дӣнан̃ча акаран̣ена, саббасо ана̄ча̄рам̣ ваджджетва̄ ‘‘ка̄йико авӣтиккамо, ва̄часико авӣтиккамо’’ти евам̣ вуттабхиккхуса̄руппаа̄ча̄расампаттийа̄ весийа̄диагочарам̣ ваджджетва̄ пин̣д̣апа̄та̄диаттхам̣ упасан̇камитум̣ йуттат̣т̣ха̄насан̇кха̄тагочарена ча сампаннатта̄ а̄ча̄рагочарасампанно. апича йо бхиккху саттхари сага̄раво саппатиссо сабрахмача̄рӣсу сага̄раво саппатиссо хироттаппасампанно суниваттхо супа̄руто па̄са̄дикена абхиккантена пат̣иккантена а̄локитена вилокитена самин̃джитена паса̄ритена оккхиттачаккху ирийа̄патхасампанно индрийесу гуттадва̄ро бходжане маттан̃н̃ӯ джа̄гарийа̄нуйутто сатисампаджан̃н̃ена саманна̄гато аппиччхо сантут̣т̣хо павивитто асам̣сат̣т̣хо а̄бхисама̄ча̄рикесу саккаччака̄рӣ гаручиттӣка̄рабахуло вихарати, айам̣ вуччати а̄ча̄расампанно.
гочаро пана – упаниссайагочаро, а̄раккхагочаро, упанибандхагочароти тивидхо. таттха дасакатха̄ваттхугун̣асаманна̄гато вутталаккхан̣о калйа̄н̣амитто йам̣ нисса̄йа асутам̣ сун̣а̄ти, сутам̣ парийодапети, кан̇кхам̣ витарати, дит̣т̣хим̣ уджукам̣ кароти, читтам̣ паса̄дети, йасса ча анусиккханто саддха̄йа вад̣д̣хати, сӣлена, сутена, ча̄гена, пан̃н̃а̄йа вад̣д̣хати, айам̣ упаниссайагочаро. йо бхиккху антарагхарам̣ павит̣т̣хо вӣтхим̣ пат̣ипанно оккхиттачаккху йугаматтадасса̄вӣ сам̣вуто гаччхати, на хаттхим̣ олокенто, на ассам̣, на ратхам̣, на паттим̣, на иттхим̣, на пурисам̣ олокенто, на уддхам̣ олокенто, на адхо олокенто, на диса̄видиса̄ пеккхама̄но гаччхати, айам̣ а̄раккхагочаро. упанибандхагочаро пана чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄, йаттха бхиккху аттано читтам̣ упанибандхати. вуттан̃хетам̣ бхагавата̄ –
‘‘ко ча, бхиккхаве, бхиккхуно гочаро сако петтико висайо? йадидам̣ – чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄’’ти (сам̣. ни. 5.372).
ити йатха̄вутта̄йа а̄ча̄расампаттийа̄ има̄йа ча гочарасампаттийа̄ саманна̄гататта̄ а̄ча̄рагочарасампанно.
ан̣уматтесу ваджджесу бхайадасса̄вӣти аппаматтакесу ан̣уппама̄н̣есу асан̃чичча а̄паннасекхийаакусалачиттуппа̄да̄дибхедесу ваджджесу бхайадассанасӣло. йо хи бхиккху парама̄н̣уматтам̣ ваджджам̣ ат̣т̣хасат̣т̣хийоджанасатасахассуббедхасинерупаббатара̄джасадисам̣ катва̄ пассати, йопи бхиккху саббалахукам̣ дуббха̄ситаматтам̣ па̄ра̄джикасадисам̣ катва̄ пассати, айам̣ ан̣уматтесу ваджджесу бхайадасса̄вӣ на̄ма. сама̄да̄йа сиккхати сиккха̄падесӯти йам̣ кин̃чи сиккха̄падесу сиккхитаббам̣, там̣ саббена саббам̣ саббатха̄ саббам̣ анавасесам̣ сама̄дийитва̄ сиккхати ваттати, пӯретӣти аттхо. ити калйа̄н̣асӣлоти имина̄ пака̄рена калйа̄н̣асӣло сама̄но. пуггала̄дхит̣т̣ха̄навасена хи ниддит̣т̣хам̣ сӣлам̣ ‘‘евам̣ кхо, бхиккхаве, бхиккху калйа̄н̣асӣло хотӣ’’ти вуттапуггала̄дхит̣т̣ха̄навасенева нигаметва̄ ‘‘калйа̄н̣адхаммо’’ти еттха вуттадхамме ниддиситука̄мена ‘‘тесам̣ дхамма̄нам̣ идам̣ сӣлам̣ адхит̣т̣ха̄на’’нти дассетум̣ пуна ‘‘ити калйа̄н̣асӣло’’ти вуттам̣. саттаннам̣ бодхипаккхийа̄нантиа̄ди саббам̣ хет̣т̣ха̄ вуттаттхамева. пуна калйа̄н̣асӣлотиа̄ди нигаманам̣.
га̄тха̄су дуккат̣анти дут̣т̣ху катам̣, дуччаританти аттхо. хиримананти хиримантам̣ хирисампаннам̣, саббасо па̄папаваттийа̄ джигуччханасабха̄ванти аттхо. хиримананти ва̄ хирисахитачиттам̣. хириггахан̣енева четтха оттаппампи гахитанти ведитаббам̣. хироттаппаггахан̣ена ча саббасо дуччарита̄бха̄васса хетум̣ дассенто калйа̄н̣асӣлатам̣ хетуто вибха̄вети. самбодхӣти арийан̃а̄н̣ам̣, там̣ гаччханти бхаджантӣти самбодхига̄мино, бодхипаккхика̄ти аттхо. ануссаданти ра̄гуссада̄дирахитам̣. ‘‘татха̄видха’’нтипи пат̣ханти. ‘‘бодхипаккхика̄нам̣ дхамма̄нам̣ бха̄вана̄нуйогамануйутто’’ти йатха̄ йатха̄ пуббе вуттам̣, татха̄видхам̣ та̄дисанти аттхо. дуккхасса̄ти ват̣т̣адуккхасса, ват̣т̣адуккхахетуно ва̄. идхева кхайаматтаноти а̄саваккхайа̄дхигамена аттано ват̣т̣адуккхахетуно самудайапаккхийасса килесаган̣асса идхева имасмим̣йева аттабха̄ве кхайам̣ ануппа̄дам̣ паджа̄на̄ти, ват̣т̣адуккхассева ва̄ идхева чаримакачиттаниродхена кхайам̣ кхӣн̣абха̄вам̣ паджа̄на̄ти. техи дхаммехи сампаннанти техи йатха̄вуттасӣла̄дидхаммехи саманна̄гатам̣. аситанти тан̣ха̄дит̣т̣хиниссайа̄нам̣ пахӣнатта̄ аситам̣, каттхачи анисситам̣. саббалокасса̄ти саббасмим̣ сатталоке. сесам̣ вуттанайамева.
ат̣т̣хамасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.