10. тевиджджасуттаван̣н̣ана̄

99. дасаме дхаммена̄ти н̃а̄йена, самма̄пат̣ипаттисан̇кха̄тена хетуна̄ ка̄ран̣ена. йа̄йа хи пат̣ипада̄йа тевиджджо хоти, са̄ пат̣ипада̄ идха дхаммоти ведитабба̄. ка̄ пана са̄ пат̣ипада̄ти? чаран̣асампада̄ ча виджджа̄сампада̄ ча. тевиджджанти пуббенива̄са̄нуссатин̃а̄н̣а̄дӣхи тӣхи виджджа̄хи саманна̄гатам̣. бра̄хман̣анти ба̄хитапа̄пабра̄хман̣ам̣. пан̃н̃а̄пемӣти ‘‘бра̄хман̣о’’ти джа̄на̄пеми патит̣т̣хапеми. на̄н̃н̃ам̣ лапитала̄панаматтена̄ти ан̃н̃ам̣ джа̄тиматтабра̄хман̣ам̣ ат̣т̣хака̄дӣхи лапитаматтавиппалапанаматтена бра̄хман̣ам̣ на пан̃н̃а̄пемӣти. атха ва̄ лапитала̄панаматтена̄ти манта̄нам̣ аджджхенааджджха̄панаматтена. убхайатха̄пи йам̣ пана бра̄хман̣а̄ са̄маведа̄диведаттайааджджхенена тевиджджам̣ бра̄хман̣ам̣ ваданти, там̣ пат̣иккхипати. бхагавата̄ хи ‘‘параматтхато атевиджджам̣ бра̄хман̣ам̣йева чете бхова̄дино авиджджа̄нивута̄ ‘тевиджджо бра̄хман̣о’ти ваданти, евам̣ пана тевиджджо бра̄хман̣о хотӣ’’ти дассанаттхам̣ татха̄ буджджханака̄нам̣ пуггала̄нам̣ аджджха̄сайена айам̣ десана̄ а̄раддха̄.

таттха йасма̄ виджджа̄сампанно чаран̣асампаннойева хоти чаран̣асампада̄йа вина̄ виджджа̄сампаттийа̄ абха̄вато, тасма̄ чаран̣асампадам̣ антогадхам̣ катва̄ виджджа̄сӣсенева бра̄хман̣ам̣ пан̃н̃а̄петука̄мо ‘‘дхаммена̄хам̣, бхиккхаве, тевиджджам̣ бра̄хман̣ам̣ пан̃н̃а̄пемӣ’’ти десанам̣ самут̣т̣ха̄петва̄ ‘‘катхан̃ча̄хам̣, бхиккхаве, дхаммена тевиджджам̣ бра̄хман̣ам̣ пан̃н̃а̄пемӣ’’ти катхетукамйата̄йа пуччхам̣ катва̄ пуггала̄дхит̣т̣ха̄на̄йа десана̄йа виджджаттайам̣ вибхаджанто ‘‘идха, бхиккхаве, бхиккхӯ’’тиа̄дима̄ха.

таттха анекавихитанти анекавидхам̣, анекехи ва̄ пака̄рехи паваттитам̣, сам̣ван̣н̣итанти аттхо. пуббенива̄санти саманантара̄тӣтабхавам̣ а̄дим̣ катва̄ таттха таттха нивуттхаккхандхасанта̄нам̣. нивуттханти аджджха̄вуттхам̣ анубхӯтам̣, аттано санта̄не уппаджджитва̄ нируддхам̣, нивуттхадхаммам̣ ва̄ нивуттхам̣, гочаранива̄сена нивуттхам̣, аттано вин̃н̃а̄н̣ена вин̃н̃а̄там̣ паравин̃н̃а̄н̣авин̃н̃а̄тампи ва̄ чхиннават̣умака̄нуссаран̣а̄дӣсу. ануссаратӣти ‘‘екампи джа̄тим̣ двепи джа̄тийо’’ти евам̣ джа̄типат̣ипа̄т̣ивасена анугантва̄ сарати, анудева ва̄ сарати, читте абхининна̄мите парикаммасаманантарам̣ сарати.

сеййатхиданти а̄раддхаппака̄радассанаттхе нипа̄то. тенева йва̄йам̣ пуббенива̄со а̄раддхо хоти, тасса пака̄рам̣ дассенто ‘‘екампи джа̄ти’’нтиа̄дима̄ха. таттха екампи джа̄тинти екампи пат̣исандхимӯлакам̣ чутипарийоса̄нам̣ екабхавапарийа̄паннам̣ кхандхасанта̄нам̣. еса найо двепи джа̄тийотиа̄дӣсу. анекепи сам̣ват̣т̣акаппетиа̄дӣсу пана париха̄йама̄но каппо сам̣ват̣т̣акаппо, вад̣д̣хама̄но виват̣т̣акаппо. таттха сам̣ват̣т̣ена сам̣ват̣т̣ат̣т̣ха̄йӣ гахито хоти таммӯлакатта̄, виват̣т̣ена ча виват̣т̣ат̣т̣ха̄йӣ. еван̃хи сати йа̄ни та̄ни ‘‘чатта̄рима̄ни, бхиккхаве, каппасса асан̇кхйеййа̄ни. катама̄ни чатта̄ри? сам̣ват̣т̣о, сам̣ват̣т̣ат̣т̣ха̄йӣ, виват̣т̣о, виват̣т̣ат̣т̣ха̄йӣ’’ти (а. ни. 4.156) вутта̄ни чатта̄ри асан̇кхйеййа̄ни, та̄ни париггахита̄ни хонти.

таттха тайо сам̣ват̣т̣а̄ – теджосам̣ват̣т̣о, а̄посам̣ват̣т̣о, ва̄йосам̣ват̣т̣оти. тиссо сам̣ват̣т̣асӣма̄ – а̄бхассара̄, субхакин̣ха̄, вехаппхала̄ти. йада̄ каппо теджена сам̣ват̣т̣ати, а̄бхассарато хет̣т̣ха̄ аггина̄ д̣айхати. йада̄ удакена сам̣ват̣т̣ати, субхакин̣хато хет̣т̣ха̄ удакена вилӣйати. йада̄ ва̄тена сам̣ват̣т̣ати, вехаппхалато хет̣т̣ха̄ ва̄тена виддхам̣сийати. виттха̄рато пана кот̣исатасахассачаккава̄л̣ам̣ екато винассати. ити еварӯпо айам̣ пуббенива̄сам̣ ануссаранто бхиккху анекепи сам̣ват̣т̣акаппе анекепи виват̣т̣акаппе анекепи сам̣ват̣т̣авиват̣т̣акаппе ануссарати. катхам̣? амутра̄синтиа̄дина̄ найена.

таттха амутра̄синти амумхи сам̣ват̣т̣акаппе амумхи бхаве ва̄ йонийа̄ ва̄ гатийа̄ ва̄ вин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хитийа̄ ва̄ сатта̄ва̄се ва̄ саттаника̄йе ва̄ ахамахосим̣. евам̣на̄моти тиссо ва̄ пхуссо ва̄. евам̣готтоти готамо ва̄ кассапо ва̄. евам̣ван̣н̣оти ода̄то ва̄ са̄мо ва̄. евама̄ха̄роти са̄лимам̣содана̄ха̄ро ва̄ паваттапхалабходжано ва̄. евам̣сукхадуккхаппат̣исам̣ведӣти анекаппака̄ра̄нам̣ ка̄йикачетасика̄нам̣ са̄мисанира̄миса̄диппабхеда̄нам̣ ва̄ сукхадуккха̄нам̣ пат̣исам̣ведӣ. евама̄йупарийантоти евам̣ вассасатапарима̄н̣а̄йупарийанто ва̄ чатура̄сӣтикаппасатасахассапарима̄н̣а̄йупарийанто ва̄. со тато чуто амутра удапа̄динти сохам̣ тато бхавато йонито гатито вин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хитито сатта̄ва̄сато саттаника̄йато ва̄ чуто пуна амукасмим̣ на̄ма бхаве йонийа̄ гатийа̄ вин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хитийа̄ сатта̄ва̄се саттаника̄йе ва̄ удапа̄дим̣. татра̄па̄синти атха татрапи бхаве йонийа̄ гатийа̄ вин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хитийа̄ сатта̄ва̄се саттаника̄йе ва̄ пуна ахосим̣. евам̣на̄мотиа̄ди вуттанайамева.

атха ва̄ йасма̄ ‘‘амутра̄си’’нти идам̣ анупуббена а̄рохантасса аттано абхинӣха̄ра̄нурӯпам̣ йатха̄балам̣ саран̣ам̣, ‘‘со тато чуто’’ти пат̣иниваттантасса паччавеккхан̣ам̣, тасма̄ ‘‘идхӯпапанно’’ти имисса̄ идхӯпапаттийа̄ анантарам̣ ‘‘амутра удапа̄ди’’нти вуттам̣. татра̄па̄синти татрапи бхаве…пе… саттаника̄йе ва̄ а̄сим̣. евам̣на̄моти датто ва̄ митто ва̄, евам̣готтоти ва̄сет̣т̣хо ва̄ кассапо ва̄. евам̣ван̣н̣оти ка̄л̣о ва̄ ода̄то ва̄. евама̄ха̄роти судха̄ха̄ро ва̄ са̄лиодана̄диа̄ха̄ро ва̄. евам̣сукхадуккхаппат̣исам̣ведӣти диббасукхаппат̣исам̣ведӣ ва̄ ма̄нусасукхадуккхаппат̣исам̣ведӣ ва̄. евама̄йупарийантоти евам̣ там̣там̣парама̄йупарийанто. со тато чутоти сохам̣ тато бхава̄дито чуто. идхӯпапанноти идха имасмим̣ чаримабхаве мануссо хутва̄ упапанно ниббатто.

итӣти евам̣. са̄ка̄рам̣ сауддесанти на̄маготта̄дивасена сауддесам̣, ван̣н̣а̄дивасена са̄ка̄рам̣. на̄маготтена хи сатта̄ ‘‘тиссо готамо’’ти уддисӣйанти, ван̣н̣а̄дӣхи ‘‘са̄мо ода̄то’’ти на̄наттато пан̃н̃а̄йанти. тасма̄ на̄маготтам̣ уддесо, итаре а̄ка̄ра̄. айамасса пат̣хама̄ виджджа̄ адхигата̄ти айам̣ имина̄ бхиккхуна̄ пат̣хамам̣ адхигамавасена пат̣хама̄, видитакаран̣ат̣т̣хена виджджа̄ адхигата̄ саччхиката̄ хоти. ким̣ пана̄йам̣ видитам̣ кароти? пуббенива̄сам̣. авиджджа̄ти тассева пуббенива̄сасса авидитакаран̣ат̣т̣хена тасса пат̣иччха̄дакамохо вуччати. тамоти свева мохо пат̣иччха̄дакат̣т̣хена тамоти вуччати. а̄локоти са̄ ева виджджа̄ обха̄сакаран̣ат̣т̣хена а̄локо. еттха ча виджджа̄ адхигата̄ти айам̣ аттхо, сесам̣ пасам̣са̄вачанам̣. йоджана̄ панеттха – айам̣ кхо тена бхиккхуна̄ виджджа̄ адхигата̄, тасса адхигатавиджджасса авиджджа̄ вихата̄, винат̣т̣ха̄ти аттхо. касма̄? йасма̄ виджджа̄ уппанна̄ти. сесапададвайепи есева найо.

йатха̄ танти еттха йатха̄ти опамматтхе, танти нипа̄таматтам̣. сатийа̄ авиппава̄сена аппаматтасса. вӣрийа̄та̄пена а̄та̄пино. ка̄йе ча джӣвите ча анапеккхата̄йа пахитаттасса песитачиттасса̄ти аттхо. идам̣ вуттам̣ хоти – йатха̄ аппаматтасса а̄та̄пино пахитаттасса вихарато авиджджа̄ вихан̃н̃еййа, виджджа̄ уппаджджеййа, тамо вихан̃н̃еййа, а̄локо уппаджджеййа; евамева тасса бхиккхуно авиджджа̄ вихата̄, виджджа̄ уппанна̄, тамо вихато, а̄локо уппанно, тасса падха̄на̄нуйогасса анурӯпамева пхалам̣ лабхитва̄ вихаратӣти.

диббена чаккхуна̄ти еттха йам̣ ваттаббам̣, там̣ хет̣т̣ха̄ вуттамева. висуддхена̄ти чутӯпапа̄тадассанена дит̣т̣хивисуддхихетубха̄вато висуддхам̣. йо хи чутиматтамева пассати на упапа̄там̣, со уччхедадит̣т̣хим̣ ган̣ха̄ти. йо упапа̄таматтамева пассати на чутим̣, со навасаттапа̄тубха̄вадит̣т̣хим̣ ган̣ха̄ти. йо пана тадубхайам̣ пассати, со йасма̄ дувидхампи там̣ дит̣т̣хигатам̣ ативаттати, тасма̄сса там̣ дассанам̣ дит̣т̣хивисуддхихету хоти, тадубхайампа̄йам̣ буддхапутто пассати. тена вуттам̣ ‘‘чутӯпапа̄тадассанена дит̣т̣хивисуддхихетубха̄вато висуддха’’нти. ека̄дасаупаккилесавирахато ва̄ висуддхам̣. йатха̄ха ‘‘вичикиччха̄ читтасса упаккилесоти – ити видитва̄ вичикиччхам̣ читтасса упаккилесам̣ паджахим̣, аманасика̄ро…пе… тхинамиддхам̣, чхамбхитаттам̣, уппиллам̣, дут̣т̣хуллам̣, ачча̄раддхавӣрийам̣, атилӣнавӣрийам̣, абхиджаппа̄, на̄наттасан̃н̃а̄, атиниджджха̄йитаттам̣ рӯпа̄нам̣ читтасса упаккилесо’’ти (ма. ни. 3.242) евам̣ вуттехи ека̄дасахи упаккилесехи анупаккилит̣т̣хатта̄ висуддхам̣. мануссӯпача̄рам̣ атиккамитва̄ рӯпадассанена атиккантама̄нусакам̣, мам̣сачаккхум̣ ва̄ атиккантатта̄ атиккантама̄нусакам̣. тена диббена чаккхуна̄ висуддхена атиккантама̄нусакена. сатте пассатӣти мануссамам̣сачаккхуна̄ вийа сатте пассати даккхати а̄локети.

чавама̄не упападжджама̄нети еттха чутиккхан̣е упапаттиккхан̣е ва̄ диббачаккхуна̄пи дат̣т̣хум̣ на сакка̄. йе пана а̄санначутика̄ ида̄ни чависсанти, те чавама̄на̄. йе ча гахитапат̣исандхика̄ сампатиниббатта̄ ва̄, те упападжджама̄на̄ти адхиппета̄. те еварӯпе чавама̄не упападжджама̄не ча пассатӣти дассети. хӣнети моханиссандайуттатта̄ хӣна̄нам̣ джа̄тикулабхога̄дӣнам̣ васена хӣл̣ите парибхӯте. пан̣ӣтети амоханиссандайуттатта̄ таббипарӣте. суван̣н̣ети адосаниссандайуттатта̄ ит̣т̣хакантамана̄паван̣н̣айутте. дуббан̣н̣ети досаниссандайуттатта̄ анит̣т̣хааканта̄мана̄паван̣н̣айутте. абхирӯпе вирӯпетипи аттхо. сугатети сугатигате, алобханиссандайуттатта̄ ва̄ ад̣д̣хе махаддхане. дуггатети дуггатигате, лобханиссандайуттатта̄ ва̄ далидде аппаннапа̄набходжане. йатха̄каммӯпагети йам̣ йам̣ каммам̣ упачитам̣, тена тена упагате. таттха пуримехи ‘‘чавама̄не’’тиа̄дӣхи диббачаккхукиччам̣ вуттам̣, имина̄ пана падена йатха̄каммӯпаган̃а̄н̣акиччам̣.

тасса ча н̃а̄н̣асса айам̣ уппаттиккамо – идха бхиккху хет̣т̣ха̄ нирайа̄бхимукхам̣ а̄локам̣ вад̣д̣хетва̄ нерайике сатте пассати махантам̣ дуккхам̣ анубхавама̄не, идам̣ дассанам̣ диббачаккхун̃а̄н̣акиччамева. со ча евам̣ манаси кароти ‘‘ким̣ ну кхо каммам̣ катва̄ име сатта̄ етам̣ дуккхам̣ анубхавантӣ’’ти, атхасса ‘‘идам̣ на̄ма катва̄’’ти там̣камма̄рамман̣ам̣ н̃а̄н̣ам̣ уппаджджати. татха̄ упари девалока̄бхимукхам̣ а̄локам̣ вад̣д̣хетва̄ нанданаванамиссакаванапха̄русакавана̄дӣсу сатте пассати диббасампаттим̣ анубхавама̄не, идампи дассанам̣ диббачаккхун̃а̄н̣акиччамева. со евам̣ манаси кароти ‘‘ким̣ ну кхо каммам̣ катва̄ име сатта̄ етам̣ сампаттим̣ анубхавантӣ’’ти? атхасса ‘‘идам̣ на̄ма катва̄’’ти там̣камма̄рамман̣ам̣ н̃а̄н̣ам̣ уппаджджати, идам̣ йатха̄каммӯпаган̃а̄н̣ам̣ на̄ма. имасса висум̣ парикаммам̣ на̄ма наттхи. йатха̄ чимасса, евам̣ ана̄гатам̣сан̃а̄н̣ассапи. диббачаккхупа̄дака̄нева хи има̄ни диббачаккхуна̄ сахева иджджханти. ка̄йадуччаритена̄тиа̄дӣсу йам̣ ваттаббам̣, там̣ хет̣т̣ха̄ вуттанайамева. идха виджджа̄ти диббачаккхун̃а̄н̣авиджджа̄. авиджджа̄ти сатта̄нам̣ чутипат̣исандхиччха̄дика̄ авиджджа̄. сесам̣ вуттанайамева.

татийава̄ре виджджа̄ти арахаттамагган̃а̄н̣авиджджа̄. авиджджа̄ти чатусаччаппат̣иччха̄дика̄ авиджджа̄. сесам̣ хет̣т̣ха̄ вуттанайатта̄ сувин̃н̃еййамева. евам̣ кхотиа̄ди нигаманам̣.

га̄тха̄су айам̣ сан̇кхепаттхо – йо йатха̄вуттам̣ пуббенива̄сам̣ авети авагаччхати, вуттанайена па̄кат̣ам̣ катва̄ джа̄на̄ти. ‘‘йоведӣ’’типи па̄т̣хо, йо аведи видитам̣ катва̄ т̣хитоти аттхо. чхаббӣсатидевалокасан̇кха̄там̣ саггам̣ чатуббидхам̣ апа̄йан̃ча вуттанайенева диббачаккхуна̄ пассати. атхоти тато парам̣ джа̄тиккхайасан̇кха̄там̣ арахаттам̣ нибба̄намева ва̄ патто адхигато. тато ева абхин̃н̃а̄ абхивисит̣т̣ха̄йа маггапан̃н̃а̄йа джа̄нитаббам̣ чатусаччадхаммам̣ джа̄нитва̄ киччавоса̄нена восито нит̣т̣ха̄наппатто. монеййадхаммасаманна̄гамена муни, кхӣн̣а̄саво йасма̄ ета̄хи йатха̄вутта̄хи тӣхи виджджа̄хи саманна̄гататта̄ тато татийавиджджа̄йа саббатха̄ ба̄хитапа̄патта̄ ча тевиджджо бра̄хман̣о на̄ма хоти. тасма̄ тамева ахам̣ тевиджджам̣ бра̄хман̣ам̣ вада̄ми, ан̃н̃ам̣ пана лапитала̄панам̣ йаджуа̄димантапада̄нам̣ аджджха̄панапарам̣ тевиджджам̣ бра̄хман̣ам̣ на вада̄ми, тевиджджоти там̣ на катхемӣти.

ити имасмим̣ вагге дутийасутте ват̣т̣ам̣ катхитам̣, пан̃чамаат̣т̣хамадасамасуттесу виват̣т̣ам̣ катхитам̣, итаресу ват̣т̣авиват̣т̣ам̣ катхитанти ведитаббам̣.

дасамасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

пан̃чамаваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

параматтхадӣпанийа̄ кхуддаканика̄йа-ат̣т̣хакатха̄йа

итивуттакасса тиканипа̄таван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.