4. чатукканипа̄то
1. бра̄хман̣адхаммайа̄гасуттаван̣н̣ана̄
100. чатукканипа̄тасса пат̣хаме аханти аттаниддесо. йо хи паро на хоти, со нийакаджджхаттасан̇кха̄то атта̄ ‘‘аха’’нти вуччати. асмӣти пат̣иджа̄нана̄. йо параматтхабра̄хман̣абха̄во ‘‘аха’’нти вуччама̄но, тасса аттани аттхибха̄вам̣ пат̣иджа̄нанто хи саттха̄ ‘‘асмӣ’’ти авоча. ‘‘ахамасмӣ’’ти ча йатха̄ ‘‘ахамасми брахма̄ маха̄брахма̄, сеййохамасмӣ’’ти ча аппахӣнадит̣т̣хима̄на̄нусайа̄ путхуджджана̄ аттано дит̣т̣хима̄наман̃н̃ана̄бхинивесавасена абхиваданти, на евам̣ вуттам̣. саббасо пана пахӣнадит̣т̣хима̄на̄нусайо бхагава̄ саман̃н̃ам̣ анатидха̄ванто локасаман̃н̃а̄нуродхена венеййасанта̄несу дхаммам̣ патит̣т̣хапенто кевалам̣ та̄дисасса гун̣асса аттани виджджама̄натам̣ пат̣иджа̄нанто ‘‘ахамасмӣ’’ти а̄ха. бра̄хман̣оти ба̄хитапа̄патта̄ брахмасса ча ан̣анато бра̄хман̣о. айан̃хеттха аттхо – бхиккхаве, ахам̣ параматтхато бра̄хман̣осмӣти. бхагава̄ сабба̄ка̄рапарипун̣н̣асса да̄насам̣йама̄диватасама̄да̄насса ниравасеса̄йа тапачарийа̄йа па̄рам̣ гато саммадева вуситабрахмачарийава̄со сакалаведантагӯ сувисуддхавиджджа̄чаран̣о саббатха̄ нинха̄тапа̄памало ануттарасса арийамаггасан̇кха̄тасса бра̄хман̣асса ватта̄ паватта̄, супарисуддхасса ча са̄санабрахмачарийасса паведета̄, тасма̄ саббасо ба̄хитапа̄патта̄ брахмасса ча ан̣анато катханато параматтхена бра̄хман̣оти вуччати.
ити бхагава̄ садеваке локе аттано ануттарам̣ бра̄хман̣абха̄вам̣ паведетва̄ йа̄ни та̄ни бра̄хман̣ада̄на̄дӣни чха камма̄ни бра̄хман̣асса пан̃н̃а̄пенти, тесампи супарисуддха̄нам̣ уккам̣сато аттани сам̣виджджама̄натам̣ дассетум̣ ‘‘йа̄чайого’’тиа̄дима̄ха.
таттха йа̄чайоготи йа̄чехи йутто. йа̄чантӣти йа̄ча̄, йа̄чака̄, те панеттха венеййа̄ ведитабба̄. те хи ‘‘десету, бханте бхагава̄, дхаммам̣; десету, сугато, дхамма’’нти бхагавантам̣ упасан̇камитва̄ дхаммадесанам̣ йа̄чанти. бхагава̄ ча тесам̣ иччха̄вигха̄там̣ акаронто йатха̄ручи дхаммам̣ десенто дхаммада̄нам̣ детӣти йа̄чайого, сада̄ саббака̄лам̣ техи авирахито. атха ва̄ йа̄чайоготи йа̄чанайогго, адхиппа̄йапӯран̣ато йа̄читум̣ йуттоти аттхо ‘‘йа̄джайого’’типи па̄т̣хо. таттха йа̄джо вуччати маха̄да̄нам̣, йит̣т̣ханти аттхо. идха пана дхаммада̄нам̣ ведитаббам̣, йа̄дже нийуттоти йа̄джайога̄. сада̄ти саббада̄, анаваратаппаваттасаддхаммамаха̄да̄ноти аттхо. атха ва̄ йа̄джена йоджетӣтипи йа̄джайого. тивидхада̄насан̇кха̄тена йа̄джена сатте йатха̄рахам̣ йоджети, таттха да̄не нийоджетӣти аттхо. ‘‘йа̄джайого сатата’’нтипи пат̣ханти. пайатапа̄н̣ӣти парисуддхахаттхо. йо хи да̄на̄дхимутто а̄мисада̄нам̣ денто саккаччам̣ сахаттхена деййадхаммам̣ да̄тум̣ сада̄ дхотахаттхойева хоти, со ‘‘пайатапа̄н̣ӣ’’ти вуччати. бхагава̄пи дхаммада̄на̄дхимутто саккаччам̣ саббака̄лам̣ дхаммада̄не йуттаппайуттоти катва̄ вуттам̣ ‘‘пайатапа̄н̣ӣ’’ти. ‘‘сада̄’’ти ча падам̣ имина̄пи саддхим̣ йоджетаббам̣ ‘‘сада̄ пайатапа̄н̣ӣ’’ти. авибха̄гена хи саттха̄ венеййалокасса саддхаммада̄нам̣ сада̄ саббака̄лам̣ паваттенто таттха йуттаппайутто хутва̄ вихарати.
апаро найо – його вуччати бха̄вана̄. йатха̄ха ‘‘йога̄ ве джа̄йате бхӯрӣ’’ти (дха. па. 282). тасма̄ йа̄джайоготи йа̄джабха̄ванам̣, паричча̄габха̄ванам̣ ануйуттоти аттхо. бхагава̄ хи абхисамбодхито пуббе бодхисаттабхӯтопи карун̣а̄самусса̄хито анавасесато да̄нам̣ парибрӯхенто таттха уккам̣сапа̄рамиппатто хутва̄ абхисамбодхим̣ па̄пун̣и, буддхо хутва̄пи тивидхам̣ да̄нам̣ парибрӯхеси висесато дхаммада̄нам̣, парепи таттха нийоджеси. татха̄ хи со венеййайа̄чака̄нам̣ кассачи саран̣а̄ни ада̄си, кассачи пан̃ча сӣла̄ни, кассачи даса сӣла̄ни, кассачи чатупа̄рисуддхисӣлам̣, кассачи дхутадхамме, кассачи чатта̄ри джха̄на̄ни, кассачи ат̣т̣ха сама̄паттийо, кассачи пан̃ча̄бхин̃н̃а̄йо, чатта̄ро магге, чатта̄ри са̄ман̃н̃апхала̄ни, тиссо виджджа̄, чатассо пат̣исамбхида̄ти евама̄дилокийалокуттарабхедам̣ гун̣адханам̣ дхаммада̄навасена йатха̄дхиппа̄йам̣ денто паре ча ‘‘детха̄’’ти нийодженто паричча̄габха̄ванам̣ парибрӯхеси. тена вуттам̣ ‘‘паричча̄габха̄ванам̣ ануйутто’’ти.
пайатапа̄н̣ӣти ва̄ а̄йатапа̄н̣ӣ, хаттхагатам̣ кин̃чи да̄тум̣ ‘‘ехи ган̣ха̄’’ти паса̄ритахаттхо вийа а̄чарийамут̣т̣хим̣ акатва̄ саддхаммада̄не йуттаппайуттоти аттхо. пайатапа̄н̣ӣти ва̄ усса̄хитахаттхо, а̄мисада̄нам̣ да̄тум̣ усса̄хитахаттхо вийа дхаммада̄не катусса̄хоти аттхо. антимадехадхароти брахмачарийавасена бра̄хман̣акаран̣а̄нам̣ дхамма̄нам̣ па̄рипӯрийа̄ паччхиматтабха̄вадха̄рӣ. авуситавато хи васалакаран̣а̄нам̣ дхамма̄нам̣ аппаха̄нена васала̄дисаман̃н̃а̄ гати а̄йатим̣ габбхасеййа̄ сийа̄. тена бхагава̄ аттано аччантавуситабра̄хман̣абха̄вам̣ дассети. ануттаро бхисакко саллакаттоти дуттикиччхасса ват̣т̣адуккхарогасса тикиччханато уттамо бхисакко, ан̃н̃ехи ануддхаран̣ӣйа̄нам̣ ра̄га̄дисалла̄нам̣ кантанато самуччхедавасена самуддхаран̣ато уттамо саллакантанаведжджо. имина̄ ниппарийа̄йато бра̄хман̣акаран̣а̄нам̣ дхамма̄нам̣ аттани патит̣т̣хита̄нам̣ парасантатийам̣ патит̣т̣ха̄панена паресампи бра̄хман̣акаран̣ама̄ха.
тасса ме тумхе путта̄ти тасса еварӯпасса мама тумхе, бхиккхаве, путта̄ атраджа̄ хотха. ораса̄ти ураси самбандха̄. йатха̄ хи сатта̄нам̣ орасапутта̄ атраджа̄ висесена питусантакасса да̄йаджджасса бха̄гино хонти, еваметепи арийапуггала̄ самма̄самбуддхасса дхаммассавананте арийа̄йа джа̄тийа̄ джа̄та̄. тасса сантакасса вимуттисукхасса арийадхаммаратанасса ча екам̣сабха̄гийата̄йа ораса̄. атха ва̄ бхагавато дхаммадесана̄нубха̄вена арийабхӯмим̣ оккамама̄на̄ окканта̄ ча арийаса̄вака̄ саттху уре ва̄йа̄маджанита̄бхиджа̄тита̄йа ниппарийа̄йена ‘‘орасапутта̄’’ти ваттаббатам̣ араханти. татха̄ хи те бхагавата̄ а̄сайа̄нусайачарийа̄дхимуттиа̄диволоканена ваджджа̄нучинтанена ча хадайе катва̄ ваджджато нива̄ретва̄ анавадждже патит̣т̣хапентена сӣла̄дидхаммасарӣрапосанена сам̣вад̣д̣хита̄. мукхато джа̄та̄ти мукхато джа̄та̄йа дхаммадесана̄йа арийа̄йа джа̄тийа̄ джа̄татта̄ мукхато джа̄та̄. атха ва̄ анан̃н̃аса̄дха̄ран̣ато саббасса кусаладхаммасса мукхато па̄тимоккхато вут̣т̣ха̄нага̄минивипассана̄сан̇кха̄тато вимоккхамукхато ва̄ арийамаггаджа̄тийа̄ джа̄та̄типи мукхато джа̄та̄. сиккхаттайасан̇гахе са̄санадхамме арийамаггадхамме ва̄ джа̄та̄ти дхаммаджа̄. тенева дхаммена ниммита̄ ма̄пита̄ти дхамманиммита̄. сатидхаммавичайа̄ди дхаммада̄йа̄да̄, на ла̄бхасакка̄ра̄ди а̄мисада̄йа̄да̄, дхаммада̄йа̄да̄ но а̄мисада̄йа̄да̄ хотха̄ти аттхо.
таттха дхаммо дувидхо – ниппарийа̄йадхаммо, парийа̄йадхаммоти. а̄мисампи дувидхам̣ – ниппарийа̄йа̄мисам̣, парийа̄йа̄мисанти. катхам̣? маггапхаланибба̄наппабхедо хи нававидхо локуттарадхаммо ниппарийа̄йадхаммо, ниббаттитадхаммойева, на кеначи парийа̄йена ка̄ран̣ена ва̄ лесена ва̄ дхаммо. йам̣ панидам̣ виват̣т̣ӯпанисситам̣ кусалам̣, сеййатхидам̣ – идхекаччо виват̣т̣ам̣ паттхенто да̄нам̣ дети, сӣлам̣ сама̄дийати, упосатхакаммам̣ кароти, гандхама̄ла̄дӣхи ваттхупӯджам̣ кароти, дхаммам̣ сун̣а̄ти, десети, джха̄насама̄паттийо ниббаттети, евам̣ каронто анупуббена ниппарийа̄йам̣ аматам̣ нибба̄нам̣ пат̣илабхати, айам̣ парийа̄йадхаммо. татха̄ чӣвара̄дайо чатта̄ро паччайа̄ ниппарийа̄йа̄мисамева, на ан̃н̃ена парийа̄йена ва̄ ка̄ран̣ена ва̄ лесена ва̄ а̄мисам̣. йам̣ панидам̣ ват̣т̣ага̄микусалам̣, сеййатхидам̣ – идхекаччо ват̣т̣ам̣ паттхенто сампаттибхавам̣ иччхама̄но да̄нам̣ дети…пе… сама̄паттийо ниббаттети, евам̣ каронто анупуббена девамануссасампаттийо пат̣илабхати, идам̣ парийа̄йа̄мисам̣ на̄ма.
таттха ниппарийа̄йадхаммопи бхагаватойева сантако. бхагавата̄ хи катхитатта̄ бхиккхӯ маггапхаланибба̄на̄ни адхигаччханти. вуттан̃хетам̣ –
‘‘со, хи, бра̄хман̣а, бхагава̄ ануппаннасса маггасса уппа̄дета̄, асан̃джа̄тасса маггасса сан̃джанета̄…пе… магга̄нуга̄ ча панетарахи са̄вака̄ вихаранти паччха̄ саманна̄гата̄’’ти (ма. ни. 3.79; чӯлани. могхара̄джама̄н̣авапуччха̄ниддеса 85).
‘‘со, ха̄вусо, бхагава̄ джа̄нам̣ джа̄на̄ти, пассам̣ пассати, чаккхубхӯто н̃а̄н̣абхӯто дхаммабхӯто брахмабхӯто, ватта̄ паватта̄, аттхасса ниннета̄, аматасса да̄та̄, дхаммасса̄мӣ татха̄гато’’ти (ма. ни. 1.203; 3.281) ча.
парийа̄йадхаммопи бхагаватойева сантако. бхагавата̄ хи катхитатта̄ ева джа̄нанти ‘‘виват̣т̣ам̣ паттхетва̄ да̄нам̣ денто…пе… сама̄паттийо ниббаттенто ануккамена аматам̣ нибба̄нам̣ пат̣илабхатӣ’’ти. ниппарийа̄йа̄мисампи бхагаватойева сантакам̣. бхагавата̄ хи анун̃н̃а̄татта̄йева бхиккхӯхи джӣвакаваттхум̣ а̄дим̣ катва̄ пан̣ӣтачӣварам̣ ладдхам̣. йатха̄ха –
‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, гахапатичӣварам̣. йо иччхати, пам̣сукӯлико хоту. йо иччхати, гахапатичӣварам̣ са̄дийату. итарӣтаренапа̄хам̣, бхиккхаве, сантут̣т̣хим̣йева ван̣н̣емӣ’’ти (маха̄ва. 337).
евам̣ итарепи паччайа̄ бхагавата̄ анун̃н̃а̄татта̄ ева бхиккхӯхи парибхун̃джитум̣ ладдха̄. парийа̄йа̄мисампи бхагаватойева сантакам̣. бхагавата̄ хи катхитатта̄ ева джа̄нанти ‘‘сампаттибхавам̣ паттхенто да̄нам̣ датва̄ сӣлам̣…пе… сама̄паттийо ниббаттетва̄ ануккамена парийа̄йа̄мисам̣ диббасампаттим̣ мануссасампаттин̃ча пат̣илабхатӣ’’ти. йадева йасма̄ ниппарийа̄йадхаммопи парийа̄йадхаммопи ниппарийа̄йа̄мисампи парийа̄йа̄мисампи бхагаватойева сантакам̣, тасма̄ таттха аттано са̄мибха̄вам̣ дассенто таттха ча йам̣ сет̣т̣хатарам̣ аччантахитасукха̄вахам̣ таттхева не нийодженто евама̄ха ‘‘тасса ме тумхе путта̄ ораса̄…пе… но а̄мисада̄йа̄да̄’’ти.
ити бхагава̄ парипун̣н̣аватасама̄да̄нам̣ тапачарийам̣ саммадева вуситабрахмачарийам̣ сувисуддхавиджджа̄чаран̣асампаннам̣ анавасесаведантапа̄рагум̣ ба̄хитасаббапа̄пам̣ сататам̣ йа̄чайогам̣ садеваке локе ануттарадаккхин̣еййабха̄ваппаттам̣ аттано параматтхабра̄хман̣абха̄вам̣ арийаса̄вака̄нан̃ча аттано орасапутта̄дибха̄вам̣ паведеси. бхагава̄ хи ‘‘сӣхоти кхо, бхиккхаве, татха̄гатассетам̣ адхивачанам̣ арахато самма̄самбуддхасса̄’’ти (а. ни. 5.99) еттха сӣхасадисам̣, ‘‘пурисо маггакусалоти кхо, тисса, татха̄гатассетам̣ адхивачана’’нти (сам̣. ни. 3.84) еттха маггадесакапурисасадисам̣, ‘‘ра̄джа̄хамасми села̄’’ти (ма. ни. 2.399; су. ни. 559) еттха ра̄джасадисам̣, ‘‘бхисакко саллакаттоти кхо, сунаккхатта, татха̄гатассетам̣ адхивачана’’нти (ма. ни. 3.65) еттха веджджасадисам̣, ‘‘бра̄хман̣оти кхо, бхиккхаве, татха̄гатассетам̣ адхивачана’’нти (а. ни. 8.85) еттха бра̄хман̣асадисам̣ атта̄нам̣ катхеси. идха̄пи бра̄хман̣а садисам̣ катва̄ катхеси.
ида̄ни йехи да̄на̄дӣхи йуттасса ито ба̄хиракабра̄хман̣асса бра̄хман̣акиччам̣ парипун̣н̣ам̣ ман̃н̃анти, техи аттано да̄на̄дӣнам̣ аггасет̣т̣хабха̄вам̣ пака̄сетум̣ ‘‘двема̄ни, бхиккхаве, да̄на̄нӣ’’тиа̄ди а̄раддхам̣. таттха йа̄га̄ти маха̄йан̃н̃а̄, маха̄да̄на̄нӣти аттхо, йа̄ни ‘‘йит̣т̣ха̄нӣ’’типи вуччанти. таттха вела̄мада̄навессантарада̄намаха̄виджитайан̃н̃асадиса̄ а̄мисайа̄га̄ ведитабба̄, маха̄самайасуттаман̇галасуттачӯл̣ара̄хулова̄дасуттасамачиттасуттадесана̄дайо дхаммайа̄га̄. сесам̣ хет̣т̣ха̄ вуттанайамева.
га̄тха̄йам̣ айаджӣти ада̄си. амаччхарӣти саббамаччхарийа̄нам̣ бодхимӯлейева суппахӣнатта̄ маччхерарахито. саббабхӯта̄нукампӣти маха̄карун̣а̄йа саббасатте пийапуттам̣ вийа анугган̣ханасӣло. вуттан̃хетам̣ –
‘‘вадхаке девадатте ча, чоре ан̇гулима̄лаке;
дханапа̄ле ра̄хуле чева, самачитто маха̄мунӣ’’ти. (ми. па. 6.6.5) –
сесам̣ сувин̃н̃еййамева.
пат̣хамасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
2. сулабхасуттаван̣н̣ана̄
101. дутийе аппа̄нӣти паритта̄ни. сулабха̄нӣти сукхена ладдхабба̄ни, йаттха каттхачи ва̄ сакка̄ хоти ладдхум̣. анаваджджа̄нӣти ваджджарахита̄ни ниддоса̄ни а̄гаманасуддхито ка̄йаман̣д̣ана̄дикилесаваттхубха̄ва̄бха̄вато ча. таттха сулабхата̄йа парийесанадуккхасса абха̄во дассито, аппата̄йа парихаран̣адуккхассапи абха̄во дассито, анаваджджата̄йа агарахитаббата̄йа бхиккхуса̄руппабха̄во дассито хоти. аппата̄йа ва̄ паритта̄сасса аваттхута̄, сулабхата̄йа гедха̄йа аваттхута̄, анаваджджата̄йа а̄дӣнававасена ниссаран̣апан̃н̃а̄йа ваттхута̄ дассита̄ хоти. аппата̄йа ва̄ ла̄бхена на соманассам̣ джанайанти, сулабхата̄йа ала̄бхена на доманассам̣ джанайанти, анаваджджата̄йа виппат̣иса̄ранимиттам̣ ан̃н̃а̄н̣упеккхам̣ на джанайанти авиппат̣иса̄раваттхубха̄вато.
пам̣сукӯланти ратхика̄суса̄насан̇ка̄ракӯт̣а̄дӣсу йаттха каттхачи пам̣сӯнам̣ упари т̣хитатта̄ аббхуггатат̣т̣хена пам̣сукӯлам̣ вийа̄ти пам̣сукӯлам̣, пам̣су вийа куччхитабха̄вам̣ улати гаччхатӣти пам̣сукӯланти евам̣ ладдхана̄мам̣ ратхика̄дӣсу патитанантака̄ни уччинитва̄ катачӣварам̣. пин̣д̣ийа̄лопоти джан̇гхапин̣д̣ийа̄ балена чаритва̄ гхаре гхаре а̄лопаматтам̣ катва̄ ладдхабходжанам̣. руккхамӯланти вивека̄нурӯпам̣ йам̣кин̃чи руккхасамӣпам̣. пӯтимуттанти йам̣кин̃чи гомуттам̣. йатха̄ хи суван̣н̣аван̣н̣опи ка̄йо пӯтика̄йова евам̣ абхинавампи муттам̣ пӯтимуттамева. таттха кечи гомуттабха̄витам̣ харитакӣкхан̣д̣ам̣ ‘‘пӯтимутта’’нти ваданти, пӯтибха̄вена а̄пан̣а̄дито виссат̣т̣хам̣ чхад̣д̣итам̣ апариггахитам̣ йам̣кин̃чи бхесаджджам̣ пӯтимуттанти адхиппетанти апаре.
йато кхоти паччатте ниссаккавачанам̣, йам̣ кхоти вуттам̣ хоти. тена ‘‘тут̣т̣хо хотӣ’’ти вуттакирийам̣ пара̄масати. тут̣т̣хоти сантут̣т̣хо. идамасса̄ханти йва̄йам̣ чатуббидхена йатха̄вуттена паччайена аппена сулабхена сантосо, идам̣ имасса бхиккхуно сӣласам̣вара̄дӣсу ан̃н̃атарам̣ екам̣ са̄ман̃н̃ан̇гам̣ саман̣абха̄вака̄ран̣анти ахам̣ вада̄ми. сантут̣т̣хасса хи чатупа̄рисуддхисӣлам̣ супарипун̣н̣ам̣ хоти, саматхавипассана̄ ча бха̄вана̄па̄рипӯрим̣ гаччханти. атха ва̄ са̄ман̃н̃ам̣ на̄ма арийамагго. тасса сан̇кхепато две ан̇га̄ни – ба̄хирам̣, аджджхаттиканти. таттха ба̄хирам̣ саппурисӯпаниссайо саддхаммассаванан̃ча, аджджхаттикам̣ пана йонисо манасика̄ро дхамма̄нудхаммапат̣ипатти ча. тесу йасма̄ йатха̄рахам̣ дхамма̄нудхаммапат̣ипаттибхӯта̄ тасса̄ мӯлабхӯта̄ чете дхамма̄, йадидам̣ аппиччхата̄ сантут̣т̣хита̄ павивиттата̄ асам̣сат̣т̣хата̄ а̄раддхавӣрийата̄ти евама̄дайо, тасма̄ вуттам̣ ‘‘идамасса̄хам̣ ан̃н̃атарам̣ са̄ман̃н̃ан̇ганти вада̄мӣ’’ти.
га̄тха̄су сена̄санама̄раббха̄ти виха̄ра̄дим̣ ман̃чапӣт̣ха̄дин̃ча сена̄санам̣ нисса̄йа. чӣварам̣ па̄набходжананти нива̄сана̄дичӣварам̣, амбапа̄нака̄дипа̄нам̣, кха̄данӣйабходжанӣйа̄дибхун̃джитаббаваттхун̃ча а̄раббха̄ти самбандхо. вигха̄то вихатабха̄во четодуккхам̣ на хотӣти йоджана̄. айан̃хеттха сан̇кхепаттхо – ‘‘асукасмим̣ на̄ма а̄ва̄се паччайа̄ сулабха̄’’ти лабхитаббат̣т̣ха̄нагаманена ва̄ ‘‘майхам̣ па̄пун̣а̄ти на туйха’’нти вива̄да̄паджджанена ва̄ навакаммакаран̣а̄дивасена ва̄ сена̄сана̄дӣни парийесанта̄нам̣ асантут̣т̣ха̄нам̣ иччхитала̄бха̄дина̄ йо вигха̄то читтасса хоти, со таттха сантут̣т̣хасса на хотӣти. диса̄ наппат̣ихан̃н̃атӣти сантут̣т̣хийа̄ ча̄туддиса̄бха̄вена диса̄ наппат̣иханти. вуттан̃хетам̣ –
‘‘ча̄туддисо аппат̣игхо ча хоти,
сантуссама̄но итарӣтарена̄’’ти. (су. ни. 42; чӯл̣ани. кхаггависа̄н̣асуттаниддеса 128);
йасса хи ‘‘асукат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма гато чӣвара̄дӣни лабхисса̄мӣ’’ти читтам̣ уппаджджати, тасса диса̄ пат̣ихан̃н̃ати на̄ма. йасса пана евам̣ на уппаджджати, тасса диса̄ на пат̣ихан̃н̃ати на̄ма. дхамма̄ти пат̣ипаттидхамма̄. са̄ман̃н̃асса̄нуломика̄ти саман̣адхаммасса саматхавипассана̄бха̄вана̄йа арийамаггассева ва̄ ануччхавика̄ аппиччхата̄дайо. адхиггахита̄ти саббе те тут̣т̣хачиттасса сантут̣т̣хачиттена бхиккхуна̄ адхиггахита̄ пат̣ипаккхадхамме абхибхавитва̄ гахита̄ хонти аббхантарагата̄, на ба̄хирагата̄ти.
дутийасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
3. а̄саваккхайасуттаван̣н̣ана̄
102. татийе джа̄натоти джа̄нантасса. пассатоти пассантасса. йадипи има̄ни двепи пада̄ни екаттха̄ни, бйан̃джанамева на̄нам̣, евам̣ сантепи ‘‘джа̄нато’’ти н̃а̄н̣алаккхан̣ам̣ упа̄да̄йа пуггалам̣ ниддисати. джа̄наналаккхан̣ан̃хи н̃а̄н̣ам̣. ‘‘пассато’’ти н̃а̄н̣аппабха̄вам̣ упа̄да̄йа. дассанаппабха̄ван̃хи упа̄да̄йа н̃а̄н̣асаман̇гӣ пуггало чаккхума̄ вийа пуггало чаккхуна̄ рӯпа̄ни, н̃а̄н̣ена виват̣е дхамме пассати. атха ва̄ джа̄натоти анубодхан̃а̄н̣ена джа̄нато. пассатоти пат̣иведхан̃а̄н̣ена пассато. пат̣иломато ва̄ дассанамаггена пассато, бха̄вана̄маггена джа̄нато. кечи пана ‘‘н̃а̄татӣран̣апаха̄напарин̃н̃а̄хи джа̄нато, сикха̄ппаттавипассана̄йа пассато’’ти ваданти. атха ва̄ дуккхам̣ парин̃н̃а̄бхисамайена джа̄нато, ниродхам̣ саччхикирийа̄бхисамайена пассато. тадубхайе ча сати паха̄набха̄вана̄бхисамайа̄ сиддха̄ ева хонтӣти чатусачча̄бхисамайо вутто хоти. йада̄ четтха випассана̄н̃а̄н̣ам̣ адхиппетам̣, тада̄ ‘‘джа̄нато пассато’’ти пада̄нам̣ хетуаттхадӣпаната̄ дат̣т̣хабба̄. йада̄ пана магган̃а̄н̣ам̣ адхиппетам̣, тада̄ маггакиччаттхадӣпаната̄.
а̄сава̄нам̣ кхайанти ‘‘джа̄нато, ахам̣ бхиккхаве, пассато а̄сава̄нам̣ кхайам̣ вада̄мӣ’’ти (ма. ни. 1.15; сам̣. ни. 3.101; 5.1095) евама̄гате сабба̄савасам̣варапарийа̄йе ‘‘а̄сава̄нам̣ кхайа̄ ана̄савам̣ четовимутти’’нтиа̄дӣсу (ма. ни. 1.438) ча суттападесу а̄сава̄нам̣ паха̄нам̣ аччантаккхайо асамуппа̄до кхӣн̣а̄ка̄ро наттхибха̄во ‘‘а̄саваккхайо’’ти вутто. ‘‘а̄сава̄нам̣ кхайа̄ саман̣о хотӣ’’тиа̄дӣсу (ма. ни. 1.438) пхалам̣.
‘‘параваджджа̄нупассисса, ниччам̣ уджджха̄насан̃н̃ино;
а̄сава̄ тасса вад̣д̣ханти, а̄ра̄ со а̄саваккхайа̄’’ти. (дха. па. 253); –
а̄дӣсу нибба̄нам̣.
‘‘секхасса сиккхама̄насса, уджумагга̄нуса̄рино;
кхайасмим̣ пат̣хамам̣ н̃а̄н̣ам̣, тато ан̃н̃а̄ анантара̄;
тато ан̃н̃а̄вимуттасса, н̃а̄н̣ам̣ ве хоти та̄дино’’ти. (а. ни. 3.86; итиву. 62) –
евама̄гате индрийасутте идха ча магго ‘‘а̄саваккхайо’’ти вутто. тасма̄ йатха̄вуттанайена джа̄нантасса пассантасса ахам̣ арийамагга̄дхигамам̣ вада̄мӣти вуттам̣ хоти. но аджа̄нато но апассатоти йо пана на джа̄на̄ти на пассати, тасса но вада̄мӣти аттхо. етена йе аджа̄нато апассатопи сам̣са̄расуддхим̣ ваданти, те пат̣иккхипати. пуримена ва̄ пададвайена упа̄йо вутто, имина̄ анупа̄йапат̣иседхо. сан̇кхепена четтха н̃а̄н̣ам̣ а̄саваккхайакарам̣, сесам̣ тасса париккха̄роти дассети.
ида̄ни йам̣ джа̄нато йам̣ пассато а̄саваккхайо хоти, там̣ дассетум̣ ‘‘кин̃ча, бхиккхаве, джа̄нато’’ти пуччхам̣ а̄рабхи. таттха джа̄нана̄ бахувидха̄. даббаджа̄тико ева хи кочи бхиккху чхаттам̣ ка̄тум̣ джа̄на̄ти, кочи чӣвара̄дӣнам̣ ан̃н̃атарам̣, тасса ӣдиса̄ни камма̄ни ваттасӣсе т̣хатва̄ каронтасса са̄ джа̄нана̄ ‘‘маггапхала̄нам̣ падат̣т̣ха̄нам̣ на хотӣ’’ти на ваттабба̄. йо пана са̄сане паббаджитва̄ веджджакамма̄дӣни ка̄тум̣ джа̄на̄ти, тассевам̣ джа̄нато а̄сава̄ вад̣д̣хантийева. тасма̄ йам̣ джа̄нато йам̣ пассато а̄сава̄нам̣ кхайо хоти, тадева дассенто а̄ха ‘‘идам̣ дуккха’’нтиа̄ди. таттха йам̣ ваттаббам̣ чатусаччакаммат̣т̣ха̄нам̣, там̣ хет̣т̣ха̄ йонисоманасика̄расутте сан̇кхепато вуттамева.
таттха пана ‘‘йонисо, бхиккхаве, бхиккху манаси каронто акусалам̣ паджахати, кусалам̣ бха̄ветӣ’’ти (итиву. 16) а̄гататта̄ ‘‘идам̣ дуккханти йонисо манаси каротӣ’’тиа̄дина̄ аттхавибха̄вана̄ ката̄. идха ‘‘идам̣ дуккханти, бхиккхаве, джа̄нато пассато а̄сава̄нам̣ кхайо хотӣ’’ти (ма. ни. 1.15; сам̣. ни. 3.101; 5.1095) а̄гататта̄ ‘‘идам̣ дуккханти парин̃н̃а̄пат̣иведхавасена парин̃н̃а̄бхисамайавасена магган̃а̄н̣ена джа̄нато пассато а̄сава̄нам̣ кхайо хотӣ’’тиа̄дина̄ найена йоджетаббам̣. а̄савесу ча пат̣хамамаггена дит̣т̣ха̄саво кхӣйати, татийамаггена ка̄ма̄саво, чатуттхамаггена бхава̄саво авиджджа̄саво ча кхӣйатӣти ведитаббо.
га̄тха̄су вимуттин̃а̄н̣анти вимуттийам̣ нибба̄не пхале ча паччавеккхан̣ан̃а̄н̣ам̣. уттаманти уттамадхамма̄рамман̣атта̄ уттамам̣. кхайе н̃а̄н̣анти а̄сава̄нам̣ сам̣йоджана̄нан̃ча кхайе кхайакаре арийамагге н̃а̄н̣ам̣. ‘‘кхӣн̣а̄ сам̣йоджана̄ ити н̃а̄н̣а’’нти идха̄пи а̄нетва̄ самбандхитаббам̣. тена пахӣнакилесапаччавеккхан̣ам̣ дассети. еваметтха чатта̄рипи паччавеккхан̣ан̃а̄н̣а̄ни вутта̄ни хонти. авасит̣т̣хакилесапаччавеккхан̣а̄ хи идха наттхи арахаттапхала̄дхигамасса адхиппетатта̄. йатха̄ четтха джа̄нато пассатоти нибба̄на̄дхигамена самма̄дит̣т̣хикиччам̣ адхикам̣ катва̄ вуттам̣, евам̣ саммаппадха̄накиччампи адхикамева иччхитаббанти дассенто ‘‘на твевидам̣ кусӣтена̄’’ти оса̄нага̄тхама̄ха.
таттха на твевиданти на ту ева идам̣. тусаддо нипа̄таматтам̣. ба̄ленамавиджа̄ната̄ти мака̄ро падасандхикаро. айан̃хеттха сан̇кхепаттхо – идам̣ секкхамаггена асеккхамаггена ча паттаббам̣ абхиджджха̄ка̄йагантха̄дисаббагантха̄нам̣ памочанам̣ памочанасса нимиттабхӯтам̣ нибба̄нам̣ ‘‘идам̣ дуккха’’нтиа̄дина̄ чатта̄ри сачча̄ни йатха̄бхӯтам̣ авиджа̄ната̄ тато ева ба̄лена авиддасуна̄ йатха̄ адхигантум̣ на сакка̄, евам̣ кусӣтена ниббӣрийена̄пи, тасма̄ тададхигама̄йа а̄раддхавӣрийена бхавитаббанти. тена̄ха бхагава̄ ‘‘а̄раддхавӣрийасса̄йам̣ дхаммо, но кусӣтасса’’ (дӣ. ни. 3.358).
‘‘а̄рамбхатха никкаматха, йун̃джатха буддхаса̄сане;
дхуна̄тха маччуно сенам̣, нал̣а̄га̄рам̣ва кун̃джаро’’ти. (сам̣. ни. 1.185; нетти. 29; ми. па. 5.1.4);
татийасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
4. саман̣абра̄хман̣асуттаван̣н̣ана̄
103. чатуттхе йе хи кечӣти йе кечи. идам̣ дуккханти йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄нантӣти ‘‘идам̣ дуккхам̣, еттакам̣ дуккхам̣, на ито бхиййо’’ти авипарӣтам̣ сабха̄васарасалаккхан̣ато випассана̄пан̃н̃а̄сахита̄йа маггапан̃н̃а̄йа дуккхасаччам̣ на джа̄нанти на пат̣ивиджджханти. сесесупи есева найо. на ме те, бхиккхаветиа̄дӣсу айам̣ сан̇кхепаттхо – бхиккхаве, чатусаччакаммат̣т̣ха̄нам̣ анануйутта̄ паббаджджа̄маттасаман̣а̄ чева джа̄тиматтабра̄хман̣а̄ ча на майа̄ те самитапа̄пасаман̣есу саман̣оти, ба̄хитапа̄пабра̄хман̣есу бра̄хман̣оти ча саммата̄ анун̃н̃а̄та̄. касма̄? саман̣акаран̣а̄нам̣ бра̄хман̣акаран̣а̄нан̃ча дхамма̄нам̣ абха̄ватоти. тенева̄ха ‘‘на ча пана те а̄йасманто’’тиа̄ди. таттха са̄ман̃н̃аттханти са̄ман̃н̃асан̇кха̄там̣ аттхам̣, чатта̄ри са̄ман̃н̃апхала̄нӣти аттхо. брахман̃н̃аттханти тассева вевачанам̣. апаре пана ‘‘са̄ман̃н̃аттханти чатта̄ро арийамагга̄, брахман̃н̃аттханти чатта̄ри арийапхала̄нӣ’’ти ваданти. сесам̣ вуттанайамева. суккапаккхо вуттавипарийа̄йена ведитаббо. га̄тха̄су апуббам̣ наттхи.
чатуттхасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
5. сӣласампаннасуттаван̣н̣ана̄
104. пан̃чаме сӣласампанна̄ти еттха сӣлам̣ на̄ма кхӣн̣а̄сава̄нам̣ локийалокуттарасӣлам̣, тена сампанна̄ саманна̄гата̄ти сӣласампанна̄. сама̄дхипан̃н̃а̄супи есева найо. вимутти пана пхалавимуттийева, вимуттин̃а̄н̣адассанам̣ паччавеккхан̣ан̃а̄н̣ам̣. еваметтха сӣла̄дайо тайо локийалокуттара̄, вимутти локуттара̄ва, вимуттин̃а̄н̣адассанам̣ локийамева. дит̣т̣хадхаммикасампара̄йикапараматтхехи йатха̄рахам̣ паре оваданти ануса̄сантӣти ова̄дака̄. вин̃н̃а̄пака̄ти камма̄ни каммапхала̄ни ча, вин̃н̃а̄пака̄, таттха ча ‘‘име дхамма̄ кусала̄, име дхамма̄ акусала̄. име дхамма̄ са̄ваджджа̄, име дхамма̄ анаваджджа̄’’тиа̄дина̄ кусала̄дивибха̄гато кхандха̄дивибха̄гато салаккхан̣ато са̄ман̃н̃алаккхан̣атоти вивидхехи найехи дхамма̄нам̣ н̃а̄пака̄ авабодхака̄. сандассака̄ти тейева дхамме хаттхена гахетва̄ вийа парасса паччаккхато дассета̄ро. сама̄дапака̄ти йам̣ сӣла̄ди йехи асама̄диннам̣, тасса сама̄да̄пета̄ро, таттха те патит̣т̣ха̄пета̄ро. самуттеджака̄ти евам̣ кусаладхаммесу патит̣т̣хита̄нам̣ упари адхичитта̄нуйоге нийоджанавасена читтасса самма̄ уттеджака̄, йатха̄ висеса̄дхигамо хоти, евам̣ ниса̄манавасена теджака̄. сампахам̣сака̄ти тесам̣ йатха̄ладдхехи упариладдхаббехи ча гун̣ависесехи читтасса самма̄ пахам̣сака̄, ладдхасса̄давасена сут̣т̣ху тосака̄. алам̣самаккха̄та̄роти алам̣ парийаттам̣ йатха̄вуттам̣ апариха̄петва̄ саммадева ануггаха̄дхиппа̄йена аккха̄та̄ро.
атха ва̄ сандассака̄ти дхаммам̣ десента̄ паваттиниваттийо сабха̄васарасалаккхан̣ато саммадева дассета̄ро. сама̄дапака̄ти читте патит̣т̣ха̄панавасена тассева аттхасса га̄ха̄пака̄. самуттеджака̄ти тадаттхаггахан̣е усса̄хаджананена саммадева водапака̄ джотака̄ ва̄. сампахам̣сака̄ти тадаттхапат̣ипаттийам̣ а̄нисам̣садассанена саммадева пахам̣сака̄ тосака̄. алам̣самаккха̄та̄роти саматтха̄ хутва̄ вуттанайена самаккха̄та̄ро. саддхаммасса̄ти пат̣иведхасаддхаммасса, тивидхасса̄пи ва̄ саддхаммасса десета̄ро.
дассанампаханти дассанампи ахам̣. там̣ панетам̣ чаккхудассанам̣ н̃а̄н̣адассананти дувидхам̣. таттха пасаннехи чаккхӯхи арийа̄нам̣ олоканам̣ чаккхудассанам̣ на̄ма. арийабха̄вакара̄нам̣ пана дхамма̄нам̣ арийабха̄васса ча випассана̄маггапхалехи адхигамо н̃а̄н̣адассанам̣ на̄ма. имасмим̣ панаттхе чаккхудассанам̣ адхиппетам̣. арийа̄нан̃хи пасаннехи чаккхӯхи олоканампи сатта̄нам̣ бахӯпака̄рамева. савананти ‘‘асуко на̄ма кхӣн̣а̄саво асукасмим̣ на̄ма рат̣т̣хе ва̄ джанападе ва̄ га̄ме ва̄ нигаме ва̄ виха̄ре ва̄ лен̣е ва̄ васатӣ’’ти катхента̄нам̣ сотена саванам̣, етампи бахӯпака̄рамева. упасан̇камананти ‘‘да̄нам̣ ва̄ дасса̄ми, пан̃хам̣ ва̄ пуччхисса̄ми, дхаммам̣ ва̄ сосса̄ми, сакка̄рам̣ ва̄ карисса̄мӣ’’ти еварӯпена читтена арийа̄нам̣ упасан̇каманам̣. пайирупа̄сананти пан̃хапайирупа̄санам̣, арийа̄нам̣ гун̣е сутва̄ те упасан̇камитва̄ нимантетва̄ да̄нам̣ ва̄ датва̄ ваттам̣ ва̄ катва̄ ‘‘ким̣, бханте, кусала’’нтиа̄дина̄ найена пан̃хапуччхананти аттхо. веййа̄вачча̄дикаран̣ам̣ пайирупа̄санам̣йева. ануссаран̣анти раттит̣т̣ха̄надива̄т̣т̣ха̄несу нисиннасса ‘‘ида̄ни арийа̄ гумбален̣аман̣д̣апа̄дӣсу джха̄навипассана̄маггапхаласукхехи вӣтина̄ментӣ’’ти тесам̣ диббавиха̄ра̄дигун̣ависеса̄рамман̣ам̣ ануссаран̣ам̣. йо ва̄ тесам̣ сантика̄ ова̄до ладдхо хоти, там̣ а̄ваджджитва̄ ‘‘имасмим̣ т̣ха̄не сӣлам̣ катхитам̣, имасмим̣ сама̄дхи, имасмим̣ випассана̄, имасмим̣ магго, имасмим̣ пхала’’нти евам̣ ануссаран̣ам̣.
анупаббаджджанти арийесу читтам̣ паса̄детва̄ гхара̄ никкхамма тесам̣ сантике паббаджджам̣. арийесу хи читтам̣ паса̄детва̄ тесам̣йева сантике паббаджитва̄ тесам̣йева ова̄да̄нуса̄саним̣ пачча̄сӣсама̄насса чаратопи паббаджджа̄ анупаббаджджа̄ на̄ма, ан̃н̃есам̣ сантике ова̄да̄нуса̄саним̣ пачча̄сӣсама̄насса чаратопи паббаджджа̄ анупаббаджджа̄ на̄ма, арийесу паса̄дена ан̃н̃аттха паббаджитва̄ арийа̄нам̣ сантике ова̄да̄нуса̄саним̣ пачча̄сӣсама̄насса чаратопи паббаджджа̄ анупаббаджджа̄ва. ан̃н̃есу пана паса̄дена ан̃н̃есам̣йева сантике паббаджитва̄ ан̃н̃есам̣йева ова̄да̄нуса̄саним̣ пачча̄сӣсама̄насса чарато паббаджджа̄ анупаббаджджа̄ на̄ма на хоти. вуттанайена паббаджитесу пана маха̄кассапаттхерасса та̄ва анупаббаджджам̣ паббаджита̄ сатасахассаматта̄ ахесум̣, татха̄ тхерассева саддхивиха̄рикасса чандагуттаттхерасса, тасса̄пи саддхивиха̄рикасса сӯрийагуттаттхерасса, тасса̄пи саддхивиха̄рикасса ассагуттаттхерасса, тасса̄пи саддхивиха̄рикасса йонакадхаммараккхитаттхерасса. тасса пана саддхивиха̄рико асокаран̃н̃о канит̣т̣хабха̄та̄ тиссаттхеро на̄ма ахоси. тасса анупаббаджджам̣ паббаджита̄ ад̣д̣хатеййакот̣исан̇кха̄ ахесум̣. дӣпаппаса̄дакамаха̄махиндаттхерасса пана анупаббаджита̄нам̣ ган̣анапариччхедо наттхи. йа̄ваджджадиваса̄ лан̇ка̄дӣпе саттхари паса̄дена паббаджанта̄ маха̄махиндаттхерассева анупаббаджджанти на̄ма.
ида̄ни йена ка̄ран̣ена тесам̣ арийа̄нам̣ дассана̄ди бахӯпака̄ранти вуттам̣, там̣ дассетум̣ ‘‘татха̄рӯпе’’тиа̄дима̄ха. таттха татха̄рӯпети та̄дисе сӣла̄дигун̣асампанне арийе. йасма̄ дассанасавана̄нуссаран̣а̄ни упасан̇каманапайирупа̄санат̣т̣ха̄на̄ни, тасма̄ та̄ни ана̄маситва̄ упасан̇каманапайирупа̄сана̄нийева дассетум̣ ‘‘севато бхаджато пайирупа̄сато’’ти вуттам̣. дассанасавана̄нуссаран̣ато хи арийесу уппаннасаддхо те упасан̇камитва̄ пайирупа̄ситва̄ пан̃хам̣ пуччхитва̄ ладдхасавана̄нуттарийо апарипӯре сӣла̄дигун̣е парипӯрессатӣти. татха̄ хи вуттам̣ ‘‘саддха̄джа̄то упасан̇камати, упасан̇каманто пайирупа̄сатӣ’’тиа̄ди (ма. ни. 2.183).
таттха севатоти ваттапат̣иваттакаран̣авасена ка̄лена ка̄лам̣ упасан̇камато. бхаджатоти сампийа̄йанабхаттивасена бхаджато. пайирупа̄сатоти пан̃хапуччханена пат̣ипаттианукаран̣ена ча пайирупа̄сатоти тин̣н̣ам̣ пада̄нам̣ аттхавибха̄го дӣпетаббо. вимуттин̃а̄н̣адассанасса па̄рипӯри екӯнавӣсатимасса паччавеккхан̣ан̃а̄н̣асса уппаттийа̄ ведитабба̄.
еварӯпа̄ ча те, бхиккхаве, бхиккхӯтиа̄дӣсу йе йатха̄вуттагун̣асаманна̄гамена еварӯпа̄ едиса̄ бхиннасаббакилеса̄ бхиккхӯ, те дит̣т̣хадхаммика̄дихитесу сатта̄нам̣ нийоджанавасена ануса̄санато саттха̄ротипи вуччанти. джа̄тиканта̄ра̄диниттхаран̣ато саттхава̄ха̄типи, ра̄га̄диран̣а̄нам̣ джаханато джаха̄панато ча ран̣ан̃джаха̄типи, авиджджа̄тамасса виноданато винода̄панато ча тамонуда̄типи, сапарасанта̄несу пан̃н̃а̄а̄локапан̃н̃а̄обха̄сапан̃н̃а̄паджджота̄нам̣ каран̣ена ниббаттанена а̄лока̄дикара̄типи, татха̄ н̃а̄н̣укка̄н̃а̄н̣аппабха̄дхаммукка̄дхаммаппабха̄нам̣ дха̄ран̣ена каран̣ена ча укка̄дха̄ра̄типи, пабхан̇кара̄типи, а̄ракатта̄ килесехи, анайе на ирийанато, айе ча ирийанато паресам̣ татха̄бха̄вахетубха̄вато, садевакена локена аран̣ӣйато арийа̄типи, пан̃н̃а̄чаккхудхаммачаккхӯнам̣ са̄тисайапат̣ила̄бхена чаккхумантотипи вуччанти.
га̄тха̄су па̄моджджакаран̣ам̣ т̣ха̄нанти нира̄мисасса памодасса ниббаттакам̣ т̣ха̄нам̣ ка̄ран̣ам̣. етанти ида̄ни ваттаббанидассанам̣ сандха̄йа вадати. виджа̄натанти сам̣килесавода̄не йа̄тха̄вато джа̄нанта̄нам̣. бха̄витатта̄нанти бха̄витасабха̄ва̄нам̣, ка̄йабха̄вана̄дӣхи бха̄витасанта̄на̄нанти аттхо. дхаммаджӣвинанти миччха̄джӣвам̣ паха̄йа дхаммена н̃а̄йена джӣвикакаппанато, дхаммена ва̄ н̃а̄йена аттабха̄васса паваттанато, сама̄паттибахулата̄йа ва̄ аггапхаладхаммена джӣванато дхаммаджӣвинам̣. айан̃хеттха сан̇кхепаттхо – йадидам̣ бха̄витатта̄нам̣ паринит̣т̣хитасама̄дхипан̃н̃а̄бха̄вана̄нам̣ тато ева дхаммаджӣвинам̣ арийа̄нам̣ дассанам̣. етам̣ авиппат̣иса̄ранимитта̄нам̣ сӣла̄дӣнам̣ па̄рипӯрихетубха̄вато виджа̄натам̣ саппан̃н̃аджа̄тика̄нам̣ екантенева пӣтипа̄моджджака̄ран̣анти.
ида̄ни там̣ тасса ка̄ран̣абха̄вам̣ дассетум̣ ‘‘те джотайантӣ’’ти оса̄нага̄тха̄двайама̄ха. таттха тети те бха̄витатта̄ дхаммаджӣвино арийа̄. джотайантӣти пака̄сайанти. бха̄сайантӣти саддхаммобха̄сена локам̣ пабха̄сайанти, дхаммам̣ десентӣти аттхо. йесанти йесам̣ арийа̄нам̣. са̄сананти ова̄дам̣. саммадан̃н̃а̄йа̄ти пуббабха̄ган̃а̄н̣ехи саммадева джа̄нитва̄. сесам̣ вуттанайамева.
пан̃чамасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
6. тан̣хуппа̄дасуттаван̣н̣ана̄
105. чхат̣т̣хе тан̣хуппа̄да̄ти еттха уппаджджати етесӯти уппа̄да̄. ка̄ уппаджджати? тан̣ха̄. тан̣ха̄йа уппа̄да̄ тан̣хуппа̄да̄, тан̣ха̄ваттхӯни тан̣ха̄ка̄ран̣а̄нӣти аттхо. йаттха̄ти йесу нимиттабхӯтесу. уппаджджама̄на̄ти уппаджджанасӣла̄. чӣварахетӯти ‘‘каттха мана̄пам̣ чӣварам̣ лабхисса̄мӣ’’ти чӣварака̄ран̣а̄ уппаджджати. сесападесупи есева найо. итибхава̄бхавахетӯти еттха пана итӣти нидассанаттхе нипа̄то. йатха̄ чӣвара̄дихету, евам̣ бхава̄бхавахетупӣти аттхо. бхава̄бхава̄ти четтха пан̣ӣтаппан̣ӣта̄ни саппинаванӣта̄дӣни адхиппета̄ни бхавати а̄рогйам̣ етена̄ти катва̄. ‘‘сампаттибхавесу пан̣ӣтаппан̣ӣтатаро бхава̄бхаво’’типи ваданти. бхавоти ва̄ сампатти, абхавоти випатти. бхавоти вуд̣д̣хи, абхавоти ха̄ни. там̣ нимиттан̃ча тан̣ха̄ уппаджджатӣти вуттам̣ ‘‘бхава̄бхавахету ва̄’’ти.
га̄тха̄ хет̣т̣ха̄ вуттаттха̄ ева. апича тан̣ха̄дутийоти тан̣ха̄саха̄йо. айан̃хи сатто анаматагге сам̣са̄рават̣т̣е сам̣саранто на екакова сам̣сарати, тан̣хам̣ пана дутийикам̣ саха̄йикам̣ лабхитва̄ва сам̣сарати. татха̄ хи там̣ папа̄тапа̄там̣ ачинтетва̄ мадхуган̣ханакалуддакам̣ вийа анека̄дӣнава̄кулесупи бхавесу а̄нисам̣самева дассентӣ анаттхаджа̄ле са̄ париббхама̄пети. етама̄дӣнавам̣ н̃атва̄ти етам̣ атӣта̄на̄гатапаччуппаннесу кхандхесу иттхабха̄ван̃н̃атха̄бха̄васан̃н̃итам̣ а̄дӣнавам̣ джа̄нитва̄. тан̣хам̣ дуккхасса самбхаванти ‘‘тан̣ха̄ ча̄йам̣ ват̣т̣адуккхасса самбхаво пабхаво ка̄ран̣а’’нти джа̄нитва̄. етта̄вата̄ ча екасса бхиккхуно випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ арахаттуппатти дассита̄. ида̄ни там̣ кхӣн̣а̄савам̣ тхоменто ‘‘вӣтатан̣хо’’тиа̄дима̄ха. йам̣ панеттха авуттам̣, там̣ хет̣т̣ха̄ вуттанайамева.
чхат̣т̣хасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
7. сабрахмакасуттаван̣н̣ана̄
106. саттаме сабрахмака̄нӣти сасет̣т̣хака̄ни. йесанти йесам̣ кула̄нам̣. путта̄нанти путтехи пӯджитасаддайогена хи идам̣ каран̣аттхе са̄мивачанам̣. аджджха̄га̄рети саке гхаре. пӯджита̄ хонтӣти йам̣ гхаре аттхи, тена пат̣иджаггита̄ мана̄пена чева ка̄йикава̄часикена ча паччупат̣т̣хита̄ хонти. ити ма̄та̄питупӯджака̄ни кула̄ни ‘‘сабрахмака̄нӣ’’ти пасам̣ситва̄ упарипи несам̣ пасам̣санӣйатам̣ дассенто ‘‘сапуббадевата̄нӣ’’тиа̄дима̄ха.
таттха брахма̄тиа̄дӣни тесам̣ брахма̄дибха̄васа̄дханаттхам̣ вутта̄ни. татра̄йаматтхавибха̄вана̄ – брахма̄ти сет̣т̣ха̄дхивачанам̣. йатха̄ хи брахмуно чатассо бха̄вана̄ авиджахита̄ хонти метта̄, карун̣а̄, мудита̄, упеккха̄ти, евам̣ ма̄та̄питӯнам̣ путтесу чатассо бха̄вана̄ авиджахита̄ хонти. та̄ тасмим̣ тасмим̣ ка̄ле ведитабба̄ – куччхигатасмин̃хи да̄раке ‘‘када̄ на кхо путтакам̣ арогам̣ парипун̣н̣ан̇гапаччан̇гам̣ пассисса̄ма̄’’ти ма̄та̄питӯнам̣ меттачиттам̣ уппаджджати. йада̄ панеса мандо утта̄насеййако ӯка̄хи ва̄ ман̇кулехи ва̄ дат̣т̣хо дуккхасеййа̄йа ва̄ пӣл̣ито пародати виравати, тада̄сса саддам̣ сутва̄ ма̄та̄питӯнам̣ ка̄рун̃н̃ам̣ уппаджджати. а̄дха̄витва̄ видха̄витва̄ кӣл̣анака̄ле пана лобханӣйавайасмим̣ ва̄ т̣хитака̄ле да̄ракам̣ олокетва̄ ма̄та̄питӯнам̣ читтам̣ саппиман̣д̣е паккхиттасатавихатакаппа̄сапичупат̣алам̣ вийа мудукам̣ а̄модитам̣ памодитам̣, тада̄ несам̣ мудита̄ лаббхати. йада̄ пана тесам̣ путто да̄рабхаран̣ам̣ паччупат̣т̣хапетва̄ па̄т̣ийеккам̣ ага̄рам̣ аджджха̄васати, тада̄ ма̄та̄питӯнам̣ ‘‘саккоти да̄ни но путтако аттано дхаммата̄йа джӣвиту’’нти маджджхаттабха̄во уппаджджати. евам̣ тасмим̣ ка̄ле упеккха̄ лаббхати. евам̣ ма̄та̄питӯнам̣ путтесу йатха̄ка̄лам̣ чатуббидхассапи брахмавиха̄расса лаббханато брахмасадисавуттита̄йа вуттам̣ ‘‘брахма̄ти, бхиккхаве, ма̄та̄питӯнам̣ етам̣ адхивачана’’нти.
пуббадевата̄ти еттха дева̄ на̄ма тивидха̄ – саммутидева̄, упапаттидева̄, висуддхидева̄ти. тесу саммутидева̄ на̄ма ра̄джа̄но кхаттийа̄. те хи ‘‘дево, девӣ’’ти локе вохарӣйанти, дева̄ вийа локасса ниггаха̄нуггахасаматтха̄ ча хонти. упапаттидева̄ на̄ма ча̄тумаха̄ра̄джикато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва бхавагга̄ уппанна̄ сатта̄. висуддхидева̄ на̄ма кхӣн̣а̄сава̄ саббакилесависуддхито. татра̄йам̣ вачанаттхо – диббанти, кӣл̣анти, лал̣анти, джотанти пат̣ипаккхам̣ джайанти ва̄ти дева̄. тесу саббасет̣т̣ха̄ висуддхидева̄. йатха̄ те ба̄ладжанехи катам̣ апара̄дхам̣ аган̣етва̄ екантенева тесам̣ анаттхаха̄ним̣ аттхуппаттин̃ча а̄кан̇кханта̄ва йатха̄вуттабрахмавиха̄райогена аттха̄йа хита̄йа сукха̄йа пат̣ипаджджанти, даккхин̣еййата̄йа ча тесам̣ ка̄ра̄нам̣ махаппхалатам̣ маха̄нисам̣сатан̃ча а̄ваханти; евамева ма̄та̄питаропи путта̄нам̣ апара̄дхам̣ аган̣етва̄ екантенева тесам̣ анаттхаха̄ним̣ аттхуппаттин̃ча а̄кан̇кханта̄ вуттанайенева чатуббидхассапи брахмавиха̄расса лаббханато аттха̄йа хита̄йа сукха̄йа пат̣ипаджджанта̄ парамадаккхин̣еййа̄ хутва̄ аттани ката̄нам̣ ка̄ра̄нам̣ махаппхалатам̣ маха̄нисам̣сатан̃ча а̄ваханти. саббадевехи ча пат̣хамам̣ тесам̣ упака̄равантата̄йа те а̄дитойева дева̄. тесан̃хи васена те пат̣хамам̣ ан̃н̃е деве ‘‘дева̄’’ти джа̄нанти а̄ра̄дхенти пайирупа̄санти, а̄ра̄дханавидхим̣ н̃атва̄ татха̄ пат̣ипаджджанта̄ тасса̄ пат̣ипаттийа̄ пхалам̣ адхигаччханти, тасма̄ те паччха̄дева̄ на̄ма. тена вуттам̣ ‘‘пуббадевата̄ти, бхиккхаве, ма̄та̄питӯнам̣ етам̣ адхивачана’’нти.
пубба̄чарийа̄ти пат̣хамаа̄чарийа̄. ма̄та̄питаро хи путте сиккха̄пента̄ атитарун̣ака̄лато пат̣т̣ха̄йа ‘‘евам̣ нисӣда, евам̣ гаччха, евам̣ тит̣т̣ха, евам̣ сайа, евам̣ кха̄да, евам̣ бхун̃джа, айам̣ те ‘та̄та̄’ти ваттаббо, айам̣ ‘бха̄тика̄’ти, айам̣ ‘бхагинӣ’ти, идам̣ на̄ма ка̄тум̣ ват̣т̣ати, идам̣ на ват̣т̣ати, асукам̣ на̄ма упасан̇камитум̣ ват̣т̣ати, асукам̣ на̄ма на ват̣т̣атӣ’’ти га̄хенти сиккха̄пенти. апарабха̄ге ан̃н̃е а̄чарийа̄пи сиппам̣ муддам̣ ган̣ананти евама̄дим̣ сиккха̄пенти, ан̃н̃е саран̣а̄ни денти, сӣлесу патит̣т̣ха̄пенти, пабба̄дженти, дхаммам̣ угган̣ха̄пенти, упасампа̄денти, сота̄паттимагга̄дӣни па̄пенти. ити саббепи те паччха̄а̄чарийа̄ на̄ма. ма̄та̄питаро пана саббапат̣хамам̣. тена̄ха ‘‘пубба̄чарийа̄ти, бхиккхаве, ма̄та̄питӯнам̣ етам̣ адхивачана’’нти.
а̄хунеййа̄ти а̄нетва̄ хунитаббанти а̄хунам̣, дӯратопи а̄нетва̄ пхалависесам̣ а̄кан̇кхантена гун̣авантесу да̄табба̄нам̣ аннапа̄наваттхаччха̄дана̄дӣнам̣ етам̣ на̄мам̣, упака̄ракхеттата̄йа там̣ а̄хунам̣ арахантӣти а̄хунеййа̄. тена вуттам̣ ‘‘а̄хунеййа̄ти, бхиккхаве, ма̄та̄питӯнам̣ етам̣ адхивачана’’нти.
ида̄ни тесам̣ брахма̄дибха̄ве ка̄ран̣ам̣ дассетум̣ ‘‘там̣ кисса хету? бахука̄ра̄’’тиа̄ди вуттам̣. там̣ кисса хетӯти там̣ ма̄та̄питӯнам̣ брахма̄диадхивачанам̣ кена ка̄ран̣ена̄ти чети аттхо. бахука̄ра̄ти бахӯпака̄ра̄. а̄па̄дака̄ти джӣвитасса а̄па̄дака̄, па̄лака̄. путта̄нан̃хи ма̄та̄питӯхи джӣвитам̣ а̄па̄дитам̣ па̄литам̣ гхат̣итам̣ ануппабандхена паваттитам̣ сампа̄дитам̣. посака̄ти хаттхапа̄де вад̣д̣хетва̄ хадайалохитам̣ па̄йетва̄ посета̄ро. имасса локасса дассета̄роти путта̄нам̣ имасмим̣ локе ит̣т̣ха̄нит̣т̣ха̄рамман̣адассанам̣ на̄ма ма̄та̄питаро нисса̄йа джа̄танти те несам̣ имасса локасса дассета̄ро на̄ма. ити тесам̣ бахука̄раттам̣ брахма̄дибха̄васса ка̄ран̣ам̣ дасситам̣, йена путто ма̄та̄питӯнам̣ локийена упака̄рена кеначи парийа̄йена парийантам̣ пат̣ика̄рам̣ ка̄тум̣ на саматтхойева. саче хи путто ‘‘ма̄та̄питӯнам̣ упака̄расса паччупака̄рам̣ карисса̄мӣ’’ти ут̣т̣ха̄йа самут̣т̣ха̄йа ва̄йаманто даккхин̣е ам̣сакӯт̣е ма̄тарам̣, итарасмим̣ питарам̣ т̣хапетва̄ вассасата̄йуко сакалам̣ вассасатампи парихареййа чатӯхи паччайехи уччха̄данапаримаддананха̄панасамба̄хана̄дӣхи ча йатха̄ручи упат̣т̣хаханто тесам̣ муттакарӣсампи аджигуччханто, на етта̄вата̄ путтена ма̄та̄питӯнам̣ пат̣ика̄ро като хоти ан̃н̃атра саддха̄дигун̣ависесе патит̣т̣ха̄пана̄. вуттан̃хетам̣ бхагавата̄ –
‘‘двинна̄хам̣, бхиккхаве, на суппат̣ика̄рам̣ вада̄ми. катамесам̣ двиннам̣? ма̄ту ча питу ча. екена, бхиккхаве, ам̣сена ма̄тарам̣ парихареййа, екена ам̣сена питарам̣ парихареййа вассасата̄йуко вассасатаджӣвӣ, со ча несам̣ уччха̄данапаримаддананха̄панасамба̄ханена, те ча таттхева муттакарӣсам̣ чаджеййум̣, на твева, бхиккхаве, ма̄та̄питӯнам̣ катам̣ ва̄ хоти пат̣икатам̣ ва̄. имисса̄ ча, бхиккхаве, маха̄патхавийа̄ пахӯтараттаратана̄йа ма̄та̄питаро иссарийа̄дхипачче радждже патит̣т̣ха̄пеййа, на твева, бхиккхаве, ма̄та̄питӯнам̣ катам̣ ва̄ хоти пат̣икатам̣ ва̄. там̣ кисса хету? бахука̄ра̄, бхиккхаве, ма̄та̄питаро путта̄нам̣ а̄па̄дака̄ посака̄ имасса локасса дассета̄ро.
‘‘йо ча кхо, бхиккхаве, ма̄та̄питаро ассаддхе саддха̄сампада̄йа сама̄дапети нивесети патит̣т̣ха̄пети. дуссӣле сӣласампада̄йа, маччхарино ча̄гасампада̄йа, дуппан̃н̃е пан̃н̃а̄сампада̄йа сама̄дапети нивесети патит̣т̣ха̄пети. етта̄вата̄ кхо, бхиккхаве, ма̄та̄питӯнам̣ катан̃ча хоти пат̣икатан̃ча̄’’ти (а. ни. 2.34).
татха̄ –
‘‘ма̄та̄питуупат̣т̣ха̄нам̣, путтада̄расса сан̇гахо’’ти; (кху. па̄. 5.6);
‘‘ма̄та̄питуупат̣т̣ха̄нам̣, бхиккхаве, пан̣д̣итапан̃н̃атта’’нти ча –
евама̄дӣни ма̄та̄питӯнам̣ путтасса бахӯпака̄рабха̄васа̄дхака̄ни сутта̄ни дат̣т̣хабба̄ни.
га̄тха̄су вуччарети вуччанти катхӣйанти. паджа̄йа анукампака̄ти паресам̣ па̄н̣ам̣ чхиндитва̄пи аттано сантакам̣ йам̣кин̃чи чаджитва̄пи аттано паджам̣ пат̣иджагганти гопайанти, тасма̄ паджа̄йа аттано путта̄нам̣ анукампака̄ анугга̄хака̄.
намассеййа̄ти са̄йам̣ па̄там̣ упат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ ‘‘идам̣ майхам̣ уттамам̣ пун̃н̃аккхетта’’нти намакка̄рам̣ кареййа. саккареййа̄ти сакка̄рена пат̣има̄неййа. ида̄ни там̣ сакка̄рам̣ дассенто ‘‘аннена̄’’тиа̄дима̄ха. таттха аннена̄ти йа̄губхаттакха̄данӣйена. па̄нена̄ти ат̣т̣хавидхапа̄нена. ваттхена̄ти нива̄санапа̄рупанена. сайанена̄ти ман̃чапӣт̣хабхисибимбохана̄дина̄ сайанена. уччха̄данена̄ти дуггандхам̣ пат̣ивинодетва̄ сугандхакаран̣уччха̄данена. нха̄нена̄ти сӣтака̄ле ун̣ходакена, ун̣хака̄ле сӣтодакена гатта̄ни парисин̃читва̄ нха̄панена. па̄да̄нам̣ дхованена ча̄ти ун̣ходакасӣтодакехи па̄дадхованена чева теламаккханена ча.
та̄йа нам̣ па̄ричарийа̄йа̄ти еттха нанти нипа̄таматтам̣, йатха̄вуттапаричаран̣ена. атха ва̄ па̄ричарийа̄йа̄ти бхаран̣акиччакаран̣акулавам̣сапатит̣т̣ха̄пана̄дина̄ пан̃чавидхаупат̣т̣ха̄нена. вуттан̃хетам̣ –
‘‘пан̃чахи кхо, гахапатипутта, т̣ха̄нехи путтена пураттхима̄ диса̄ ма̄та̄питаро паччупат̣т̣ха̄табба̄ ‘бхато не бхарисса̄ми, киччам̣ несам̣ карисса̄ми, кулавам̣сам̣ т̣хапесса̄ми, да̄йаджджам̣ пат̣ипаджджисса̄ми. атха ва̄ пана несам̣ пета̄нам̣ ка̄лаката̄нам̣ даккхин̣амануппадасса̄мӣ’ти. имехи кхо, гахапатипутта, пан̃чахи т̣ха̄нехи путтена пураттхима̄ диса̄ ма̄та̄питаро паччупат̣т̣хита̄ пан̃чахи т̣ха̄нехи путтам̣ анукампанти – па̄па̄ нива̄ренти, калйа̄н̣е нивесенти, сиппам̣ сиккха̄пенти, патирӯпена да̄рена сам̣йодженти, самайе да̄йаджджам̣ ниййа̄дентӣ’’ти (дӣ. ни. 3.267).
апича йо ма̄та̄питаро тӣсу ваттхӯсу абхиппасанне катва̄ сӣлесу ва̄ патит̣т̣ха̄петва̄ паббаджджа̄йа ва̄ нийоджетва̄ упат̣т̣хахати, айам̣ ма̄та̄питуупат̣т̣ха̄ка̄нам̣ агготи ведитаббо. са̄ пана̄йам̣ па̄ричарийа̄ путтасса убхайалокахитасукха̄ваха̄ти дассенто ‘‘идхева нам̣ пасам̣санти, печча сагге памодатӣ’’ти а̄ха. таттха идха̄ти имасмим̣ локе. ма̄та̄питуупат̣т̣ха̄кан̃хи пуггалам̣ пан̣д̣итаманусса̄ таттха па̄ричарийа̄йа пасам̣санти ван̣н̣енти тхоменти, тасса ча дит̣т̣ха̄нугатим̣ а̄паджджанта̄ сайампи аттано ма̄та̄питӯсу татха̄ пат̣ипаджджитва̄ махантам̣ пун̃н̃ам̣ пасаванти. печча̄ти паралокам̣ гантва̄ сагге т̣хито ма̄та̄питупат̣т̣ха̄ко диббасампаттӣхи модати памодати абхинандатӣти.
саттамасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
8. бахука̄расуттаван̣н̣ана̄
107. ат̣т̣хаме бра̄хман̣агахапатика̄ти бра̄хман̣а̄ чева гахапатика̄ ча. т̣хапетва̄ бра̄хман̣е йе кечи ага̄рам̣ аджджха̄васанта̄ идха гахапатика̄ти ведитабба̄. йети анийамато ниддит̣т̣хапара̄масанам̣. воти упайогабахувачанам̣. айан̃хеттха сан̇кхепаттхо – бхиккхаве, тумха̄кам̣ бахӯпака̄ра̄ бра̄хман̣агахапатика̄, йе бра̄хман̣а̄ чева сесаага̄рика̄ ча ‘‘тумхе ева амха̄кам̣ пун̃н̃аккхеттам̣, йаттха майам̣ уддхаггикам̣ даккхин̣ам̣ патит̣т̣ха̄пема соваггикам̣ сукхавипа̄кам̣ саггасам̣ваттаника’’нти чӣвара̄дӣхи паччайехи патиупат̣т̣хита̄ти.
евам̣ ‘‘а̄мисада̄нена а̄мисасам̣вибха̄гена а̄миса̄нуггахена гахат̣т̣ха̄ бхиккхӯнам̣ упака̄раванто’’ти дассетва̄ ида̄ни дхаммада̄нена дхаммасам̣вибха̄гена дхамма̄нуггахена бхиккхӯнампи тесам̣ упака̄равантатам̣ дассетум̣ ‘‘тумхепи, бхиккхаве,’’тиа̄ди вуттам̣, там̣ вуттанайамева.
имина̄ ким̣ катхитам̣? пин̣д̣а̄пача̄йанам̣ на̄ма катхитам̣. айан̃хеттха адхиппа̄йо – бхиккхаве, йасма̄ име бра̄хман̣агахапатика̄ нева тумха̄кам̣ н̃а̄така̄, на митта̄, на ин̣ам̣ ва̄ дха̄ренти, атха кхо ‘‘име саман̣а̄ саммаггата̄ самма̄ пат̣ипанна̄, еттха но ка̄ра̄ махаппхала̄ бхависсанти маха̄нисам̣са̄’’ти пхалависесам̣ а̄кан̇кханта̄ тумхе чӣвара̄дӣхи упат̣т̣хаханти. тасма̄ там̣ тесам̣ адхиппа̄йам̣ парипӯрента̄ аппама̄дена сампа̄детха, дхаммадесана̄пи во ка̄рака̄нам̣йева собхати, а̄деййа̄ ча хоти, на итаресанти евам̣ самма̄пат̣ипаттийам̣ аппама̄до каран̣ӣйоти.
евамидам̣, бхиккхаветиа̄дӣсу айам̣ сан̇кхепаттхо – бхиккхаве, евам̣ имина̄ вуттаппака̄рена гахат̣т̣хапаббаджитехи а̄мисада̄надхаммада̄навасена ан̃н̃аман̃н̃ам̣ саннисса̄йа ка̄ма̄дивасена чатуббидхассапи огхасса ниттхаран̣аттха̄йа сакалассапи ват̣т̣адуккхасса саммадева парийоса̄накаран̣а̄йа упосатхасӣланийама̄дивасена чатупа̄рисуддхисӣла̄дивасена ва̄ идам̣ са̄санабрахмачарийам̣ маггабрахмачарийан̃ча вуссати чарӣйатӣти.
га̄тха̄су са̄га̄ра̄ти гахат̣т̣ха̄. анага̄ра̄ти париччаттаага̄ра̄ паббаджита̄. убхо ан̃н̃он̃н̃аниссита̄ти те убхопи ан̃н̃аман̃н̃асанниссита̄. са̄га̄ра̄ хи анага̄ра̄нам̣ дхаммада̄насанниссита̄, анага̄ра̄ ча са̄га̄ра̄нам̣ паччайада̄насанниссита̄. а̄ра̄дхайантӣти са̄дхенти сампа̄денти. саддхамманти пат̣ипаттисаддхаммам̣ пат̣иведхасаддхамман̃ча. таттха йам̣ уттамам̣, там̣ дассенто а̄ха ‘‘йогаккхемам̣ ануттара’’нти арахаттам̣ нибба̄нан̃ча. са̄га̄ресӯти са̄га̄рехи, ниссакке идам̣ бхуммавачанам̣, са̄га̄ра̄нам̣ ва̄ сантике. паччайанти вутта̄васесам̣ дувидхам̣ паччайам̣ пин̣д̣апа̄там̣ бхесаджджан̃ча. париссайавинодананти утупариссайа̄дипариссайахаран̣ам̣ виха̄ра̄диа̄васатхам̣. сугатанти самма̄ пат̣ипаннам̣ калйа̄н̣апутхуджджанена саддхим̣ ат̣т̣хавидхам̣ арийапуггалам̣. са̄вако хи идха сугатоти адхиппето. гхарамесиноти гхарам̣ есино, гехе т̣хатва̄ гхара̄ва̄сам̣ васанта̄ бхогӯпакаран̣а̄ни чева гахат̣т̣хасӣла̄дӣни ча есанасӣла̄ти аттхо. саддаха̄но арахатанти араханта̄нам̣ арийа̄нам̣ вачанам̣, тесам̣ ва̄ самма̄пат̣ипаттим̣ саддаханта̄. ‘‘аддха̄ име самма̄ пат̣ипанна̄, йатха̄ име катхенти, татха̄ пат̣ипаджджанта̄нам̣ са̄ пат̣ипатти саггамоккхасампаттийа̄ сам̣ваттатӣ’’ти абхисаддаханта̄ти аттхо. ‘‘саддаханта̄’’типи па̄т̣хо. арийапан̃н̃а̄йа̄ти сувисуддхапан̃н̃а̄йа. джха̄йиноти а̄рамман̣алаккхан̣ӯпаниджджха̄навасена дувидхенапи джха̄нена джха̄йино.
идха дхаммам̣ чаритва̄на̄ти имасмим̣ аттабха̄ве, имасмим̣ ва̄ са̄сане локийалокуттарасукхасса маггабхӯтам̣ сӣла̄дидхаммам̣ пат̣ипаджджитва̄ йа̄ва паринибба̄нам̣ на па̄пун̣анти, та̄вадева сугатига̄мино. нандиноти пӣтисоманассайогена нанданасӣла̄. кечи пана ‘‘дхаммам̣ чаритва̄на магганти сота̄паттимаггам̣ па̄пун̣итва̄’’ти ваданти. девалокасминти чхаббидхепи ка̄ма̄вачарадевалоке. моданти ка̄мака̄миноти йатхиччхитаваттхуниппхаттито ка̄мака̄мино ка̄маванто хутва̄ памодантӣти.
ат̣т̣хамасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
9. кухасуттаван̣н̣ана̄
108. наваме куха̄ти са̄мантаджаппана̄дина̄ куханаваттхуна̄ кухака̄, асантагун̣асамбха̄ваниччха̄йа кохан̃н̃ам̣ катва̄ паресам̣ вимха̄пака̄ти аттхо. тхаддха̄ти кодхена ча ма̄нена ча тхаддхама̄наса̄. ‘‘кодхано хоти упа̄йа̄сабахуло, аппампи вутто сама̄но абхисаджджати куппати бйа̄паджджати патиттхӣйатӣ’’ти (а. ни. 3.25; пу. па. 101) евам̣ вуттена кодхена ча, ‘‘дуббачо хоти довачассакаран̣ехи дхаммехи саманна̄гато аккхамо аппадаккхин̣агга̄хӣ ануса̄сани’’нти (ма. ни. 1.181) евам̣ вуттена довачассена ча, ‘‘джа̄тимадо, готтамадо, сиппамадо, а̄рогйамадо, йоббанамадо, джӣвитамадо’’ти (вибха. 832) евам̣ вуттена джа̄тимада̄дибхедена мадена ча гарука̄таббесу гарӯсу параманипаччака̄рам̣ акатва̄ айосала̄кам̣ гилитва̄ т̣хита̄ вийа аноната̄ хутва̄ вичаран̣ака̄. лапа̄ти упала̄пака̄ миччха̄джӣвавасена куласан̇га̄хака̄ паччайаттхам̣ пайуттава̄ча̄васена ниппесиката̄васена ча лапака̄ти ва̄ аттхо.
син̇гӣти ‘‘таттха катамам̣ син̇гам̣? йам̣ син̇гам̣ син̇га̄рата̄ ча̄турата̄ ча̄турийам̣ париккхаттата̄ па̄риккхаттийа’’нти (вибха. 852) евам̣ вуттехи син̇гасадисехи па̄кат̣акилесехи саманна̄гата̄. уннал̣а̄ти уггатанал̣а̄, нал̣асадисам̣ туччхама̄нам̣ уккхипитва̄ вичаран̣ака̄. асама̄хита̄ти читтекаггата̄маттасса̄пи ала̄бхино. на ме те, бхиккхаве, бхиккхӯ ма̄мака̄ти те майхам̣ бхиккхӯ мама сантака̄ на хонти. мети идам̣ падам̣ атта̄нам̣ уддисса паббаджитатта̄ бхагавата̄ вуттам̣. йасма̄ пана те кухана̄дийогато на самма̄ пат̣ипанна̄, тасма̄ ‘‘на ма̄мака̄’’ти вутта̄. апагата̄ти йадипи те мама са̄сане паббаджита̄, йатха̄нусит̣т̣хам̣ пана аппат̣ипаджджанато апагата̄ ева имасма̄ дхаммавинайа̄, ито те сувидӯравидӯре т̣хита̄ти дассети. вуттан̃хетам̣ –
‘‘набхан̃ча дӯре патхавӣ ча дӯре,
па̄рам̣ самуддасса тада̄ху дӯре;
тато хаве дӯратарам̣ ваданти,
сатан̃ча дхаммам̣ асатан̃ча ра̄джа̄’’ти. (а. ни. 4.47; джа̄. 2.21.414);
вуддхим̣ вирӯл̣хим̣ вепуллам̣ а̄паджджантӣти сӣла̄дигун̣ехи вад̣д̣ханавасена вуддхим̣, таттха ниччалабха̄вена вирӯл̣хим̣, саббаттха паттхат̣абха̄вена сӣла̄дидхаммаккхандхапа̄рипӯрийа̄ вепуллам̣. на ча те куха̄дисабха̄ва̄ бхиккхӯ а̄паджджанти, на ча па̄пун̣антӣти аттхо. те кхо ме, бхиккхаве, бхиккхӯ ма̄мака̄ти идха̄пи мети атта̄нам̣ уддисса паббаджитатта̄ вадати, самма̄ пат̣ипаннатта̄ пана ‘‘ма̄мака̄’’ти а̄ха. вуттавипарийа̄йена суккапаккхо ведитаббо. таттха йа̄ва арахаттамагга̄ вирӯханти на̄ма, арахаттапхале пана сампатте вирӯл̣хим̣ вепуллам̣ а̄панна̄ на̄ма. га̄тха̄ сувин̃н̃еййа̄ ева.
навамасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
10. надӣсотасуттаван̣н̣ана̄
109. дасаме сеййатха̄пӣти опаммадассанаттхе нипа̄то, йатха̄ на̄ма̄ти аттхо. надийа̄ сотена овуйхеййа̄ти сӣгхасота̄йа ха̄раха̄ринийа̄ надийа̄ удакавегена хет̣т̣хато вуйхеййа адхо харийетха. пийарӯпаса̄тарӯпена̄ти пийасабха̄вена са̄тасабха̄вена ча ка̄ран̣абхӯтена, тассам̣ надийам̣ тасса̄ ва̄ паратӣре ман̣исуван̣н̣а̄ди ан̃н̃ам̣ ва̄ пийаваттху виттӯпакаран̣ам̣ аттхи, там̣ гахесса̄мӣти надийам̣ патитва̄ сотена авакад̣д̣хеййа. кин̃ча̄пӣти ануджа̄нанаасамбха̄ванаттхе нипа̄то. ким̣ ануджа̄на̄ти, ким̣ на самбха̄вети? тена пурисена адхиппетасса пийаваттхусса таттха аттхибха̄вам̣ ануджа̄на̄ти, татха̄гаманам̣ пана а̄дӣнававантата̄йа на самбха̄вети. идам̣ вуттам̣ хоти – амбхо, пуриса, йадипи тайа̄ адхиппетам̣ пийаваттху таттха упалаббхати, евам̣ гамане пана айама̄дӣнаво, йам̣ твам̣ хет̣т̣ха̄ рахадам̣ патва̄ маран̣ам̣ маран̣аматтам̣ ва̄ дуккхам̣ па̄пун̣еййа̄сӣти.
аттхи четтха хет̣т̣ха̄ рахадоти етисса̄ надийа̄ хет̣т̣ха̄ анусотабха̄ге ативийа гамбхӣравиттхато еко маха̄саро аттхи. со ча самантато ва̄та̄бхигха̄тасамут̣т̣хита̄хи ман̣имайапаббатакӯт̣асаннибха̄хи махатӣхи ӯмӣхи вӣчӣхи саӯми, висамесу бхӯмиппадесесу савегам̣ анупаккхандантена имисса̄ та̄ва надийа̄ махогхена тахим̣ тахим̣ а̄ват̣т̣ама̄навипуладжалата̄йа балава̄мукхасадисехи саха а̄ват̣т̣ехӣти са̄ват̣т̣о. там̣ рахадам̣ отин̣н̣асаттейева аттано нибаддха̄мисагочаре катва̄ аджджха̄васантена ативийа бхайа̄накадассанена гхорачетаса̄ дакараккхасена сагахо сараккхасо, чан̣д̣амаччхамакара̄дина̄ ва̄ сагахо, йатха̄вуттараккхасена сараккхасо.
йанти евам̣ саппат̣ибхайам̣ йам̣ рахадам̣. амбхо пуриса̄ти а̄лапанам̣. маран̣ам̣ ва̄ нигаччхасӣти та̄хи ва̄ ӯмӣхи аджджхоттхат̣о, тесу ва̄ а̄ват̣т̣есу нипатито сӣсам̣ уккхипитум̣ асакконто тесам̣ ва̄ чан̣д̣амаччхамакара̄дӣнам̣ мукхе нипатито. тасса ва̄ дакараккхасасса хаттхам̣ гато маран̣ам̣ ва̄ гамиссаси, атха ва̄ пана а̄йусесе сати тато муччитва̄ апагаччханто техи ӯмиа̄дӣхи джанитагхат̣т̣итавасена маран̣аматтам̣ маран̣аппама̄н̣ам̣ дуккхам̣ нигаччхаси. пат̣исотам̣ ва̄йамеййа̄ти со пуббе анусотам̣ вуйхама̄но тасса пурисасса вачанам̣ сутва̄ ‘‘анаттхо кира ме упат̣т̣хито, маччумукхе кира̄хам̣ париватта̄мӣ’’ти уппаннабалавабхайо самбхаманто дигун̣ам̣ катва̄ усса̄хам̣ хаттхехи ча па̄дехи ча ва̄йамеййа тареййа, на чиренева тӣрам̣ сампа̄пун̣еййа.
аттхасса вин̃н̃а̄пана̄йа̄ти чатусаччапат̣иведха̄нукӯласса аттхасса самбодхана̄йа упама̄ ката̄. айан̃четтха аттхоти айамева ида̄ни вуччама̄но идха майа̄ адхиппето упамеййаттхо, йасса вин̃н̃а̄пана̄йа упама̄ а̄хат̣а̄.
тан̣ха̄йетам̣ адхивачананти еттха чатӯхи а̄ка̄рехи тан̣ха̄йа сотасадисата̄ ведитабба̄ ануккамапаривуд̣д̣хито ануппабандхато осӣда̄панато дуруттаран̣ато ча. йатха̄ хи упари маха̄мегхе абхиппавут̣т̣хе удакам̣ паббатакандарападараса̄кха̄йо пӯретва̄ тато бхасситва̄ кусуббхе пӯретва̄ тато бхасситва̄ куннадийо пӯретва̄ тато маха̄надийо паккхандитва̄ екогхам̣ хутва̄ паваттама̄нам̣ ‘‘надӣсото’’ти вуччати, евамева аджджхаттикаба̄хира̄дивасена анекабхедесу рӯпа̄дӣсу а̄рамман̣есу лобхо уппаджджитва̄ ануккамена паривуд̣д̣хим̣ гаччханто ‘‘тан̣ха̄сото’’ти вуччати, йатха̄ ча надӣсото а̄гаманато йа̄ва самуддаппатти, та̄ва сати виччхедапаччайа̄бха̄ве авиччхиджджама̄но ануппабандхена паваттати, евам̣ тан̣ха̄сотопи а̄гаманато пат̣т̣ха̄йа асати виччхедапаччайе авиччхиджджама̄но апа̄йасамудда̄бхимукхо ануппабандхена паваттати. йатха̄ пана надӣсото тадантогадхе сатте осӣда̄пети, сӣсам̣ уккхипитум̣ на дети, маран̣ам̣ ва̄ маран̣аматтам̣ ва̄ дуккхам̣ па̄пети, евам̣ тан̣ха̄сотопи аттано сотантогате сатте осӣда̄пети, пан̃н̃а̄сӣсам̣ уккхипитум̣ на дети, кусаламӯлаччхеданена сам̣килесадхаммасама̄паджджанена ча маран̣ам̣ ва̄ маран̣аматтам̣ ва̄ дуккхам̣ па̄пети.
йатха̄ ча надийа̄ сото махогхабха̄вена паваттама̄но ул̣умпам̣ ва̄ на̄вам̣ ва̄ бандхитум̣ нетун̃ча чхекам̣ пурисам̣ нисса̄йа паратӣрам̣ гантум̣ аджджха̄сайам̣ катва̄ таджджам̣ ва̄йа̄мам̣ каронтена таритаббо, на йена ва̄ тена ва̄ти дуруттаро, евам̣ тан̣ха̄сотопи ка̄могхабхавогхабхӯто сӣласам̣варам̣ пӯретум̣ саматхавипассана̄су каммам̣ ка̄тум̣ ‘‘нипакена арахаттам̣ па̄пун̣исса̄мӣ’’ти аджджха̄сайам̣ самут̣т̣ха̄петва̄ калйа̄н̣амитте нисса̄йа саматхавипассана̄на̄вам̣ абхирухитва̄ самма̄ва̄йа̄мам̣ каронтена таритаббо, на йена ва̄ тена ва̄ти дуруттаро. евам̣ ануккамапаривуд̣д̣хито ануппабандхато осӣда̄панато дуруттаран̣атоти чатӯхи а̄ка̄рехи тан̣ха̄йа надӣсотасадисата̄ ведитабба̄.
пийарӯпам̣ са̄тарӯпанти пийаджа̄тикам̣ пийасабха̄вам̣ пийарӯпам̣, мадхураджа̄тикам̣ мадхурасабха̄вам̣ са̄тарӯпам̣, ит̣т̣хасабха̄ванти аттхо. чханнетанти чханнам̣ етам̣. аджджхаттика̄нанти еттха ‘‘евам̣ майам̣ атта̄ти гахан̣ам̣ гамисса̄ма̄’’ти имина̄ вийа адхиппа̄йена атта̄нам̣ адхика̄рам̣ катва̄ паватта̄нӣти аджджхаттика̄ни. таттха гочараджджхаттам̣, нийакаджджхаттам̣, висайаджджхаттам̣, аджджхаттаджджхаттанти чатуббидхам̣ аджджхаттам̣. тесу ‘‘аджджхаттарато сама̄хито’’ти евама̄дӣсу (дха. па. 362) вуттам̣ идам̣ гочараджджхаттам̣ на̄ма. ‘‘аджджхаттам̣ сампаса̄дана’’нти (дӣ. ни. 1.228; дха. са. 161) а̄гатам̣ идам̣ нийакаджджхаттам̣ на̄ма. ‘‘саббанимитта̄нам̣ аманасика̄ра̄ аджджхаттам̣ сун̃н̃атам̣ упасампаджджа вихаратӣ’’ти (ма. ни. 3.187) евама̄гатам̣ идам̣ висайаджджхаттам̣ на̄ма. ‘‘аджджхаттика̄ дхамма̄, ба̄хира̄ дхамма̄’’ти (дха. са. тикама̄тика̄ 20) еттха вуттам̣ аджджхаттам̣ аджджхаттаджджхаттам̣ на̄ма. идха̄пи етадева адхиппетам̣, тасма̄ аджджхатта̄нийева аджджхаттика̄ни. атха ва̄ йатха̄вуттенева аттхена ‘‘аджджхатта̄ дхамма̄, бахиддха̄ дхамма̄’’тиа̄дӣсу вийа тесу аджджхаттесу бхава̄ни аджджхаттика̄ни, чаккха̄дӣни. тесам̣ аджджхаттика̄нам̣.
а̄йатана̄нанти еттха а̄йатанато, а̄йа̄нам̣ тананато, а̄йатасса ча найанато а̄йатана̄нӣти. чаккха̄дӣсу хи там̣там̣два̄раваттхука̄ читтачетасика̄ дхамма̄ сакена сакена анубхавана̄дина̄ киччена а̄йатанти ут̣т̣хаханти гхат̣анти ва̄йаманти, те ча а̄йабхӯте дхамме ета̄ни танонти виттха̄ренти, йан̃ча анаматагге сам̣са̄ре паваттам̣ ативийа а̄йатам̣ ват̣т̣адуккхам̣, там̣ найанти паваттенти. ити саббатха̄пиме дхамма̄ а̄йатанато, а̄йа̄нам̣ тананато, а̄йатасса ча найанато а̄йатана̄нӣти вуччанти. апича нива̄сат̣т̣ха̄нат̣т̣хена, а̄карат̣т̣хена, самосаран̣ат̣т̣ха̄нат̣т̣хена, сан̃джа̄тидесат̣т̣хена, ка̄ран̣ат̣т̣хена ча а̄йатанам̣ ведитаббам̣. татха̄ хи локе ‘‘иссара̄йатанам̣ дева̄йатана’’нтиа̄дӣсу нива̄сат̣т̣ха̄нам̣ а̄йатананти вуччати. ‘‘суван̣н̣а̄йатанам̣ раджата̄йатана’’нтиа̄дӣсу а̄каро. са̄сане пана ‘‘манораме а̄йатане, севанти нам̣ вихан̇гама̄’’тиа̄дӣсу самосаран̣ат̣т̣ха̄нам̣. ‘‘даккхин̣а̄патхо гуннам̣ а̄йатана’’нтиа̄дӣсу сан̃джа̄тидесо. ‘‘татра татрева саккхибхаббатам̣ па̄пун̣а̄ти сати сатиа̄йатане’’тиа̄дӣсу (ма. ни. 3.158; а. ни. 3.102) ка̄ран̣ам̣ а̄йатананти вуччати. чаккха̄дӣсу ча те те читтачетасика̄ дхамма̄ нивасанти тада̄йаттавуттита̄йа̄ти чаккха̄дайо тесам̣ нива̄сат̣т̣ха̄нам̣. таттха ча те а̄кин̣н̣а̄ таннисситатта̄ти те несам̣ а̄каро, самосаран̣ат̣т̣ха̄нан̃ча таттха ваттхудва̄рабха̄вена самосаран̣ато, сан̃джа̄тидесо ча танниссайабха̄вена тесам̣ таттхева уппаттито, ка̄ран̣ан̃ча тадабха̄ве тесам̣ абха̄ватоти. ити нива̄сат̣т̣ха̄нат̣т̣хена, а̄карат̣т̣хена, самосаран̣ат̣т̣ха̄нат̣т̣хена, сан̃джа̄тидесат̣т̣хена, ка̄ран̣ат̣т̣хена̄ти имехи ка̄ран̣ехи чаккха̄дӣни а̄йатана̄нӣти вуччанти. тена вуттам̣ ‘‘чханнетам̣ аджджхаттика̄нам̣ а̄йатана̄на’’нти.
йадипи рӯпа̄дайопи дхамма̄ ‘‘рӯпам̣ локе пийарӯпам̣ са̄тарӯпам̣, еттхеса̄ тан̣ха̄ уппаджджама̄на̄ уппаджджатӣ’’ти тан̣ха̄ваттхубха̄вато пийарӯпаса̄тарӯпабха̄вена вутта̄. чаккха̄дике пана мун̃читва̄ аттабха̄вапан̃н̃аттийа̄ абха̄вато ‘‘мама чаккху мама сота’’нтиа̄дина̄ адхикасинехаваттхубха̄вена чаккха̄дайо са̄тисайам̣ пийарӯпам̣ са̄тарӯпанти ниддесам̣ арахантӣти дассетум̣ ‘‘пийарӯпам̣ са̄тарӯпанти кхо, бхиккхаве, чханнетам̣ аджджхаттика̄нам̣ а̄йатана̄нам̣ адхивачана’’нти вуттам̣.
орамбха̄гийа̄нанти еттха орам̣ вуччати ка̄мадха̄ту, таппарийа̄панна̄ орамбха̄га̄, паччайабха̄вена тесам̣ хита̄ти орамбха̄гийа̄. йасса сам̣виджджанти, там̣ пуггалам̣ ват̣т̣асмим̣ сам̣йодженти бандхантӣти сам̣йоджана̄ни. сакка̄йадит̣т̣хивичикиччха̄сӣлаббатапара̄ма̄сака̄мара̄габйа̄па̄да̄нам̣ етам̣ адхивачанам̣. те хи ка̄мабхавӯпага̄нам̣ сан̇кха̄ра̄нам̣ паччайа̄ хутва̄ рӯпа̄рӯпадха̄туто хет̣т̣ха̄бха̄вена нихӣнабха̄вена орамбха̄габхӯтена ка̄мабхавена сатте сам̣йодженти. етенева тесам̣ хет̣т̣ха̄рахадасадисата̄ дӣпита̄ти дат̣т̣хабба̄. ӯмибхайанти кхо, бхиккхаве, кодхупа̄йа̄сассетам̣ адхивачананти бха̄йати етасма̄ти бхайам̣, ӯми ева бхайанти ӯмибхайам̣. куджджханат̣т̣хена кодхо, свева читтасса сарӣрасса ча абхиппамадданапаведхануппа̄данена дал̣хам̣ а̄йа̄санат̣т̣хена упа̄йа̄со.
еттха ча анекава̄рам̣ паваттитва̄ аттана̄ самаветам̣ саттам̣ аджджхоттхаритва̄ сӣсам̣ уккхипитум̣ адатва̄ анайабйасана̄па̄данена кодхупа̄йа̄сасса ӯмисадисата̄ дат̣т̣хабба̄. татха̄ ка̄магун̣а̄нам̣ килеса̄бхибхӯте сатте ито ча етто, етто ча итоти евам̣ мана̄пийарӯпа̄дивисайасан̇кха̄те аттани сам̣са̄ретва̄ йатха̄ тато бахибхӯте неккхамме читтампи на уппаджджати евам̣ а̄ват̣т̣етва̄ бйасана̄па̄данена а̄ват̣т̣асадисата̄ дат̣т̣хабба̄. йатха̄ пана гахараккхасопи а̄раккхарахитам̣ аттано гочарабхӯмигатам̣ пурисам̣ абхибхуййа гахетва̄ агочаре т̣хитампи раккхасама̄йа̄йа гочарам̣ нетва̄ бхераварӯпадассана̄дина̄ авасам̣ аттано упака̄рам̣ ка̄тум̣ асаматтхам̣ катва̄ анва̄виситва̄ ван̣н̣абалабхогайасасукхехипи вийодженто махантам̣ анайабйасанам̣ а̄па̄дети, евам̣ ма̄туга̄мопи йонисоманасика̄рарахитам̣ авӣрапурисам̣ иттхикуттабхӯтехи аттано ха̄вабха̄вавила̄сехи абхибхуййа гахетва̄ вӣраджа̄тийампи аттано рӯпа̄дӣхи палобханавасена иттхима̄йа̄йа анва̄виситва̄ авасам̣ аттано упака̄радхамме сӣла̄дайо сампа̄детум̣ асаматтхам̣ каронто гун̣аван̣н̣а̄дӣхи вийоджетва̄ махантам̣ анайабйасанам̣ а̄па̄дети, евам̣ ма̄туга̄масса гахараккхасасадисата̄ дат̣т̣хабба̄. тена вуттам̣ ‘‘а̄ват̣т̣анти кхо, бхиккхаве, пан̃чаннетам̣ ка̄магун̣а̄нам̣ адхивачанам̣, гахараккхасоти кхо, бхиккхаве, ма̄туга̄массетам̣ адхивачана’’нти.
пат̣исототи кхо бхиккхаве неккхаммассетам̣ адхивачананти еттха паббаджджа̄ саха упача̄рена пат̣хамаджджха̄нам̣ випассана̄пан̃н̃а̄ ча нибба̄нан̃ча неккхаммам̣ на̄ма. саббепи кусала̄ дхамма̄ неккхаммам̣ на̄ма. вуттан̃хетам̣ –
‘‘паббаджджа̄ пат̣хамам̣ джха̄нам̣, нибба̄нан̃ча випассана̄;
саббепи кусала̄ дхамма̄, неккхамманти павуччаре’’ти.
имесам̣ пана паббаджджа̄дӣнам̣ тан̣ха̄сотасса пат̣иломато пат̣исотасадисата̄ ведитабба̄. ависесена хи дхаммавинайо неккхаммам̣, тасса адхит̣т̣ха̄нам̣ паббаджджа̄ ча, дхаммавинайо ча тан̣ха̄сотасса пат̣исотам̣ вуччати. вуттан̃хетам̣ –
‘‘пат̣исотага̄мим̣ нипун̣ам̣, гамбхӣрам̣ дуддасам̣ ан̣ум̣;
ра̄гаратта̄ на даккханти, тамокхандхена а̄вута̄’’ти. (дӣ. ни. 2.65; ма. ни. 1.281; сам̣. ни. 1.172);
вӣрийа̄рамбхасса̄ти чатуббидхасаммаппадха̄навӣрийасса. тасса ка̄могха̄дибхедатан̣ха̄сотасантаран̣асса хаттхехи па̄дехи чатуран̇ганадӣсотасантаран̣ава̄йа̄масса садисата̄ па̄кат̣а̄йева. татха̄ надӣсотасса тӣре т̣хитасса чаккхумато пурисасса ка̄ма̄дим̣ чатуббидхампи огхам̣ таритва̄ тасса паратӣрабхӯте нибба̄натхале т̣хитасса пан̃чахи чаккхӯхи чаккхумато бхагавато садисабха̄во. тена вуттам̣ ‘‘чаккхума̄ пурисо…пе… самма̄самбуддхасса̄’’ти.
татридам̣ опаммасам̣санданам̣ – надӣсото вийа ануппабандхавасена паваттама̄но тан̣ха̄сото, тена вуйхама̄но пурисо вийа анаматагге сам̣са̄рават̣т̣е париббхаманато тан̣ха̄сотена вуйхама̄но сатто, тасса таттха пийарӯпаса̄тарӯпаваттхусмим̣ абхинивесо вийа имасса чаккха̄дӣсу абхинивесо, саӯмиса̄ват̣т̣асагахараккхасо хет̣т̣ха̄рахадо вийа кодхупа̄йа̄сапан̃чака̄магун̣ама̄туга̄масама̄куло пан̃чорамбха̄гийасам̣йоджанасамӯхо, таматтхам̣ йатха̄бхӯтам̣ видитва̄ тасса надӣсотасса паратӣре т̣хито чаккхума̄ пурисо вийа сакалам̣ сам̣са̄ра̄дӣнавам̣ саббан̃ча н̃еййадхаммам̣ йатха̄бхӯтам̣ видитва̄ тан̣ха̄сотасса паратӣрабхӯте нибба̄натхале т̣хито самантачаккху бхагава̄, тасса пурисасса тасмим̣ надийа̄ сотена вуйхама̄не пурисе анукампа̄йа рахадасса рахада̄дӣнавасса ча а̄чиккханам̣ вийа тан̣ха̄сотена вуйхама̄насса саттасса маха̄карун̣а̄йа бхагавато тан̣ха̄дӣнам̣ тада̄дӣнавасса ча вибха̄вана̄, тасса вачанам̣ асаддахитва̄ анусотага̄мино тасса пурисасса тасмим̣ рахаде маран̣аппаттимаран̣аматтадуккхаппаттийо вийа бхагавато вачанам̣ асампат̣иччхантасса апа̄йуппатти, сугатийам̣ дуккхуппатти ча, тасса пана вачанам̣ саддахитва̄ хаттхехи ча па̄дехи ча ва̄йа̄макаран̣ам̣ вийа тена ча ва̄йа̄мена паратӣрам̣ патва̄ сукхена йатхиччхитат̣т̣ха̄нагаманам̣ вийа бхагавато вачанам̣ сампат̣иччхитва̄ тан̣ха̄дӣсу а̄дӣнавам̣ пасситва̄ тан̣ха̄сотасса пат̣исотапаббаджджа̄динеккхаммавасена вӣрийа̄рамбхо, а̄раддхавӣрийасса ча тенева вӣрийа̄рамбхена тан̣ха̄сота̄тиккаманам̣ нибба̄натӣрам̣ патва̄ арахаттапхаласама̄паттивасена йатха̄ручи сукхавиха̄роти.
га̄тха̄су саха̄пи дуккхена джахеййа ка̄мети джха̄намагга̄дхигаматтхам̣ саматхавипассана̄нуйогам̣ каронто бхиккху йадипи тесам̣ пуббабха̄гапат̣ипада̄ киччхена касирена сампаджджати, на сукхена вӣтхим̣ отарати пуббабха̄габха̄вана̄йа килеса̄нам̣ балавабха̄вато, индрийа̄нам̣ ва̄ атиккхабха̄вато. татха̄ сати саха̄пи дуккхена джахеййа ка̄ме, пат̣хамаджджха̄нена виккхамбхенто татийамаггена самуччхинданто килесака̄ме паджахеййа. етена дуккхапат̣ипаде джха̄намагге дассети.
йогаккхемам̣ а̄йатим̣ паттхайа̄ноти ана̄га̄митам̣ арахаттам̣ иччханто а̄кан̇кхама̄но. айан̃хеттха адхиппа̄йо – йадипи етарахи киччхена касирена джха̄напуримамагге адхигаччха̄ми, име пана нисса̄йа упари арахаттам̣ адхигантва̄ катакиччо пахӣнасаббадуккхо бхависса̄мӣти саха̄пи дуккхена джха̄на̄дӣхи ка̄ме паджахеййа̄ти. атха ва̄ йо ка̄мавитаккабахуло пуггало калйа̄н̣амиттасса васена паббаджджам̣ сӣлависодханам̣ джха̄на̄дӣнам̣ пуббабха̄гапат̣ипаттим̣ ва̄ пат̣ипаджджанто киччхена касирена ассумукхо родама̄но там̣ витаккам̣ виккхамбхети, там̣ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘саха̄пи дуккхена джахеййа ка̄ме’’ти. со хи киччхенапи ка̄ме паджаханто джха̄нам̣ ниббаттетва̄ там̣ джха̄нам̣ па̄дакам̣ катва̄ випассанто ануккамена арахатте патит̣т̣хахеййа. тена вуттам̣ ‘‘йогаккхемам̣ а̄йатим̣ паттхайа̄но’’ти.
саммаппаджа̄ноти випассана̄сахита̄йа маггапан̃н̃а̄йа саммадева паджа̄нанто. сувимуттачиттоти тасса арийамагга̄дхигамасса анантарам̣ пхалавимуттийа̄ сут̣т̣ху вимуттачитто. вимуттийа̄ пхассайе таттха таттха̄ти тасмим̣ тасмим̣ маггапхала̄дхигаманака̄ле вимуттим̣ нибба̄нам̣ пхассайе пхусеййа па̄пун̣еййа адхигаччхеййа саччхикареййа. упайогаттхе хи ‘‘вимуттийа̄’’ти идам̣ са̄мивачанам̣. вимуттийа̄ ва̄ а̄рамман̣абхӯта̄йа таттха таттха там̣там̣пхаласама̄паттика̄ле аттано пхалачиттам̣ пхассайе пхусеййа па̄пун̣еййа, нибба̄ногадха̄йа пхаласама̄паттийа̄ вихареййа̄ти аттхо. са ведагӯти со ведасан̇кха̄тена магган̃а̄н̣ена чатуннам̣ сачча̄нам̣ гататта̄ пат̣ивиддхатта̄ ведагӯ. локантагӯти кхандхалокасса парийантам̣ гато. сесам̣ сувин̃н̃еййамева.
дасамасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
11. чарасуттаван̣н̣ана̄
110. ека̄дасаме чаратоти гаччхантасса, чан̇камантасса ва̄. уппаджджати ка̄мавитакко ва̄ти ваттхука̄месу авӣтара̄гата̄йа та̄дисе паччайе ка̄мапат̣исам̣йутто ва̄ витакко уппаджджати че, йади уппаджджати. бйа̄па̄давитакко ва̄ вихим̣са̄витакко ва̄ти а̄гха̄танимиттабйа̄па̄дапат̣исам̣йутто ва̄ витакко, лед̣д̣удан̣д̣а̄дӣхи паравихет̣ханавасена вихим̣са̄пат̣исам̣йутто ва̄ витакко уппаджджати чети самбандхо. адхива̄сетӣти там̣ йатха̄вуттам̣ ка̄мавитакка̄дим̣ йатха̄паччайам̣ аттано читте уппаннам̣ ‘‘итипа̄йам̣ витакко па̄пако, итипи акусало, итипи са̄ваджджо, со ча кхо аттабйа̄ба̄дха̄йапи сам̣ваттатӣ’’тиа̄дина̄ найена паччавеккхан̣а̄йа абха̄вато адхива̄сети аттано читтам̣ а̄ропетва̄ ва̄сети че. адхива̄сентойева ча наппаджахати тадан̇га̄диппаха̄навасена на пат̣иниссаджджати, тато ева на винодети аттано читтасанта̄нато на нудати на нӣхарати, татха̄ авиноданато на бйантӣкароти на вигатантам̣ кароти. а̄та̄пӣ пахитатто йатха̄ тесам̣ антопи на̄васиссати антамасо бхан̇гаматтампи евам̣ кароти, айам̣ пана татха̄ на каротӣти аттхо. татха̄бхӯтова на анабха̄вам̣ гамети ану ану абха̄вам̣ на гамети. на паджахати че, на винодети четиа̄дина̄ че-саддам̣ йоджетва̄ аттхо ведитаббо.
чаранти чаранто. евам̣бхӯтоти евам̣ ка̄мавитакка̄дипа̄павитаккехи саман̇гӣбхӯто. ана̄та̄пӣ анотта̄пӣти килеса̄нам̣ а̄та̄панасса вӣрийасса абха̄вена ана̄та̄пӣ, па̄путра̄саа̄та̄панапарита̄паналаккхан̣асса оттаппасса абха̄вена анотта̄пӣ. сататам̣ самитанти саббака̄лам̣ нирантарам̣. кусӣто хӣнавӣрийоти кусалехи дхаммехи париха̄йитва̄ акусалапаккхе куччхитам̣ сӣданато косаджджасаманна̄гамена ча кусӣто, саммаппадха̄навӣрийа̄бха̄вена хӣнавӣрийо вӣрийавирахитоти вуччати катхӣйати. т̣хитасса̄ти гаманам̣ упаччхиндитва̄ тит̣т̣хато. сайанаирийа̄патхасса висесато косаджджапаккхикатта̄ йатха̄ там̣саман̇гино витакка̄ самбхаванти, там̣ дассетум̣ ‘‘джа̄гарасса̄’’ти вуттам̣.
суккапаккхе тан̃че, бхиккхаве, бхиккху на̄дхива̄сетӣти а̄раддхавӣрийасса̄пи вихарато ана̄димати сам̣са̄ре чирака̄лабха̄витена татха̄рӯпаппаччайасама̄йогена сатисаммосена ва̄ ка̄мавитакка̄ди уппаджджати че, там̣ бхиккху аттано читтам̣ а̄ропетва̄ на ва̄сети че, аббхантаре на ва̄сети чети аттхо. анадхива̄сенто ким̣ каротӣти? паджахати чхад̣д̣ети. ким̣ качаварам̣ вийа пит̣акена? на хи, апича кхо там̣ винодети нудати нӣхарати. ким̣ балӣбаддам̣ вийа патодена? на хи, атха кхо нам̣ бйантӣкароти вигатантам̣ кароти. йатха̄ тесам̣ антопи на̄васиссати антамасо бхан̇гаматтампи, татха̄ те кароти. катхам̣ пана те татха̄ кароти? анабха̄вам̣ гамети ану ану абха̄вам̣ гамети, виккхамбханаппаха̄нена йатха̄ сувиккхамбхита̄ хонти татха̄ не каротӣти вуттам̣ хоти.
евам̣бхӯтотиа̄дӣсу евам̣ ка̄мавитакка̄дӣнам̣ анадхива̄санена сувисуддха̄сайо сама̄но та̄йа ча а̄сайасампаттийа̄ таннимитта̄йа ча пайогасампаттийа̄ парисуддхасӣло индрийесу гуттадва̄ро бходжане маттан̃н̃ӯ сатисампаджан̃н̃ена саманна̄гато джа̄гарийам̣ ануйутто тадан̇га̄дивасена килеса̄нам̣ а̄та̄паналаккхан̣ена вӣрийена саманна̄гататта̄ а̄та̄пӣ, саббасо па̄путра̄сена саманна̄гататта̄. отта̄пӣ сататам̣ раттиндивам̣, самитам̣ нирантарам̣ саматхавипассана̄бха̄вана̄нуйогавасена чатуббидхасаммаппадха̄насиддхийа̄, а̄раддхавӣрийо пахитатто нибба̄нам̣ пат̣ипеситачиттоти вуччати катхӣйатӣти аттхо. сесам̣ вуттанайамева.
га̄тха̄су геханисситанти еттха гехава̄сӣхи апариччаттатта̄ гехава̄сӣнам̣ сабха̄ватта̄ гехадхамматта̄ ва̄ гехам̣ вуччати ваттхука̄мо. атха ва̄ гехапат̣ибаддхабха̄вато килесака̄ма̄нам̣ нива̄сат̣т̣ха̄набха̄вато там̣ваттхукатта̄ ва̄ ка̄мавитакка̄ди геханисситам̣ на̄ма. куммаггам̣ пат̣ипанноти йасма̄ арийамаггасса уппатхабха̄вато абхиджджха̄дайо тадекат̣т̣хадхамма̄ ча куммагго, тасма̄ ка̄мавитакка̄дибахуло пуггало куммаггам̣ пат̣ипанно на̄ма. моханеййесу муччхитоти мохасам̣ваттанийесу рӯпа̄дӣсу муччхито самматто аджджхопанно. самбодхинти арийамагган̃а̄н̣ам̣. пхут̣т̣хунти пхуситум̣ паттум̣, со та̄дисо миччха̄сан̇каппагочаро абхаббо, на када̄чи там̣ па̄пун̣а̄тӣти аттхо.
витаккам̣ самайитва̄на̄ти йатха̄вуттам̣ миччха̄витаккам̣ пат̣исан̇кха̄набха̄вана̄балехи вӯпасаметва̄. витаккӯпасаме ратоти наваннампи маха̄витакка̄нам̣ аччантавӯпасамабхӯте арахатте нибба̄не ева ва̄ аджджха̄сайена рато абхирато. бхаббо со та̄дисоти со йатха̄вутто самма̄ пат̣ипаджджама̄но пуггало пуббабха̄ге саматхавипассана̄балена саббавитакке йатха̄рахам̣ тадан̇га̄дивасена вӯпасаметва̄ т̣хито, випассанам̣ уссукка̄петва̄ маггапат̣ипа̄т̣ийа̄ арахаттамагган̃а̄н̣асан̇кха̄там̣ нибба̄насан̇кха̄тан̃ча ануттарам̣ самбодхим̣ пхут̣т̣хум̣ адхигантум̣ бхаббо саматтхоти.
ека̄дасамасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
12. сампаннасӣласуттаван̣н̣ана̄
111. два̄дасаме сампаннасӣла̄ти еттха тивидхам̣ сампаннам̣ парипун̣н̣асаман̇гӣмадхуравасена. тесу –
‘‘сампаннам̣ са̄ликеда̄рам̣, сува̄ бхун̃джанти косийа;
пат̣иведеми те брахме, на не ва̄ретумуссахе’’ти. (джа̄. 1.14.1) –
еттха парипун̣н̣аттхо сампаннасаддо. ‘‘имина̄ па̄тимоккхасам̣варена упето хоти самупето упагато самупагато сампанно саманна̄гато’’ти (вибха. 511) еттха саман̇гибха̄ваттхо сампаннасаддо. ‘‘имисса̄, бханте, маха̄патхавийа̄ хет̣т̣химаталам̣ сампаннам̣ – сеййатха̄пи кхуддамадхум̣ анӣлакам̣, евамасса̄да’’нти (па̄ра̄. 17) еттха мадхураттхо сампаннасаддо. идха пана парипун̣н̣аттхепи саман̇гибха̄вепи ват̣т̣ати, тасма̄ сампаннасӣла̄ти парипун̣н̣асӣла̄ хутва̄типи, сӣласаман̇гино хутва̄типи еваметтха аттхо ведитаббо.
таттха ‘‘парипун̣н̣асӣла̄’’ти имина̄ аттхена кхеттадосавигамена кхеттапа̄рипӯри вийа парипун̣н̣ам̣ на̄ма хоти. тена вуттам̣ ‘‘кхеттадосавигамена кхеттапа̄рипӯри вийа сӣладосавигамена сӣлапа̄рипӯри вутта̄’’ти. ‘‘сӣласаман̇гино’’ти имина̄ пана аттхена сӣлена саман̇гӣбхӯта̄ самодха̄нагата̄ саманна̄гата̄ хутва̄ вихаратха̄ти вуттам̣ хоти. таттха двӣхи ка̄ран̣ехи сампаннасӣлата̄ хоти сӣлавипаттийа̄ а̄дӣнавадассанена, сӣласампаттийа̄ а̄нисам̣садассанена ча. тадубхайампи висуддхимагге (висуддхи. 1.20-21) вуттанайена ведитаббам̣. таттха ‘‘сампаннасӣла̄’’ти етта̄вата̄ кира бхагава̄ чатупа̄рисуддхисӣлам̣ уддиситва̄ ‘‘па̄тимоккхасам̣варасам̣вута̄’’ти имина̄ джет̣т̣хакасӣлам̣ дассетӣтиа̄дина̄ еттха йам̣ ваттаббам̣, там̣ хет̣т̣ха̄ вуттамева. кимасса уттари каран̣ӣйанти евам̣ сампаннасӣла̄нам̣ вихаратам̣ тумха̄кам̣ кинти сийа̄ уттари ка̄таббам̣, пат̣ипаджджитаббанти чети аттхо.
евам̣ ‘‘сампаннасӣла̄, бхиккхаве, вихаратха̄’’тиа̄дина̄ сампа̄данӯпа̄йена саддхим̣ сӣласампада̄йа бхиккхӯ нийодженто анекапуггала̄дхит̣т̣ха̄нам̣ катва̄ десанам̣ а̄рабхитва̄ ида̄ни йасма̄ екапуггала̄дхит̣т̣ха̄навасена паваттита̄пи бхагавато десана̄ анекапуггала̄дхит̣т̣ха̄на̄ва хоти саббаса̄дха̄ран̣атта̄, тасма̄ там̣ екапуггала̄дхит̣т̣ха̄навасена дассенто ‘‘чарато чепи, бхиккхаве, бхиккхуно’’тиа̄дима̄ха.
таттха абхиджджха̄йати ета̄йа̄ти абхиджджха̄, парабхан̣д̣а̄бхиджджха̄йаналаккхан̣асса лобхассетам̣ адхивачанам̣. бйа̄паджджати пӯтибхавати читтам̣ етена̄ти бйа̄па̄до, ‘‘анаттхам̣ ме ачарӣ’’тиа̄динайаппаваттасса екӯнавӣсатиа̄гха̄таваттхувисайасса досассетам̣ адхивачанам̣. убхиннампи ‘‘таттха катамо ка̄маччхандо? йо ка̄месу ка̄маччхандо ка̄маснехо ка̄мапипа̄са̄ ка̄мапарил̣а̄хо ка̄мамуччха̄ ка̄маджджхоса̄на’’нти (дха. са. 1159), татха̄ ‘‘лобхо луббхана̄ луббхитаттам̣ са̄ра̄го са̄раджджана̄ са̄раджджитаттам̣ абхиджджха̄ лобхо акусаламӯла’’нтиа̄дина̄ (дха. са. 391), ‘‘досо дуссана̄ дусситаттам̣ бйа̄патти бйа̄паджджана̄ бйа̄паджджитаттам̣ виродхо пат̣ивиродхо чан̣д̣иккам̣ асуропо анаттаманата̄ читтасса̄’’тиа̄дина̄ (дха. са. 418, 1237) ча виттха̄ро ведитаббо. вигато хотӣти айан̃ча абхиджджха̄, айан̃ча бйа̄па̄до вигато хоти апагато, пахӣно хотӣти аттхо. етта̄вата̄ ка̄маччханданӣваран̣асса ча бйа̄па̄данӣваран̣асса ча паха̄нам̣ дасситам̣ хоти.
тхинамиддханти тхинан̃чева миддхан̃ча. тесу читтасса акамман̃н̃ата̄ тхинам̣, а̄ласийассетам̣ адхивачанам̣, ведана̄дӣнам̣ тин̣н̣ам̣ кхандха̄нам̣ акамман̃н̃ата̄ миддхам̣, пачала̄йикабха̄вассетам̣ адхивачанам̣. убхиннампи ‘‘таттха катамам̣ тхинам̣? йа̄ читтасса акаллата̄ акамман̃н̃ата̄ олӣйана̄ саллӣйана̄. таттха катамам̣ миддхам̣? йа̄ ка̄йасса акаллата̄ акамман̃н̃ата̄ она̄хо парийона̄хо’’тиа̄дина̄ (дха. са. 1162-1163) найена виттха̄ро ведитаббо.
уддхаччакуккуччанти уддхаччан̃чева куккуччан̃ча. таттха уддхаччам̣ на̄ма читтасса уддхата̄ка̄ро, куккуччам̣ на̄ма акатакалйа̄н̣асса катапа̄пасса таппаччайа̄ виппат̣иса̄ро. убхиннампи ‘‘таттха катамам̣ уддхаччам̣? йам̣ читтасса уддхаччам̣ авӯпасамо четасо виккхепо бхантаттам̣ читтасса̄’’тиа̄дина̄ (дха. са. 1165) виттха̄ро. ‘‘акатам̣ вата ме калйа̄н̣ам̣, акатам̣ кусалам̣, акатам̣ бхӣрутта̄нам̣; катам̣ па̄пам̣, катам̣ луддам̣, катам̣ киббиса’’нтиа̄дина̄ (ма. ни. 3.248; нетти. 120) паваттиа̄ка̄ро ведитаббо.
вичикиччха̄ти буддха̄дӣсу сам̣сайо. тасса̄ ‘‘саттхари кан̇кхати вичикиччхати, на̄дхимуччати на сампасӣдатӣ’’тиа̄дина̄ (вибха. 915), ‘‘таттха катама̄ вичикиччха̄? йа̄ кан̇кха̄ кан̇кха̄йана̄ кан̇кха̄йитаттам̣ вимати вичикиччха̄ двел̣хакам̣ дведха̄патхо сам̣сайо анекам̣сагга̄хо а̄саппана̄ парисаппана̄ апарийога̄хана̄ чхамбхитаттам̣ читтасса мановилекхо’’тиа̄дина̄ (дха. са. 1008) ча найена виттха̄ро ведитаббо.
еттха ча абхиджджха̄бйа̄па̄да̄дӣнам̣ вигамавасена ча паха̄навасена ча тесам̣ виккхамбханамева ведитаббам̣. йам̣ сандха̄йа вуттам̣ –
‘‘со абхиджджхам̣ локе паха̄йа вигата̄бхиджджхена четаса̄ вихарати, абхиджджха̄йа читтам̣ парисодхети. бйа̄па̄дападосам̣ паха̄йа абйа̄панначитто вихарати, бйа̄па̄дападоса̄ читтам̣ парисодхети. тхинамиддхам̣ паха̄йа вигататхинамиддхо вихарати а̄локасан̃н̃ӣ сато сампаджа̄но, тхинамиддха̄ читтам̣ парисодхети. уддхаччакуккуччам̣ паха̄йа ануддхато вихарати аджджхаттам̣ упасантачитто уддхаччакуккучча̄ читтам̣ парисодхети. вичикиччхам̣ паха̄йа тин̣н̣авичикиччхо вихарати акатхам̣катхӣ кусалесу дхаммесу, вичикиччха̄йа читтам̣ парисодхетӣ’’ти (вибха. 508).
таттха йатха̄ нӣваран̣а̄нам̣ паха̄нам̣ хоти, там̣ ведитаббам̣. катхан̃ча несам̣ паха̄нам̣ хоти? ка̄маччхандасса та̄ва асубханимитте йонисоманасика̄рена паха̄нам̣ хоти, субханимитте айонисоманасика̄ренасса уппатти. тена̄ха бхагава̄ –
‘‘аттхи, бхиккхаве, субханимиттам̣. таттха айонисоманасика̄рабахулӣка̄ро айама̄ха̄ро ануппаннасса ва̄ ка̄маччхандасса уппа̄да̄йа, уппаннасса ва̄ ка̄маччхандасса бхиййобха̄ва̄йа вепулла̄йа̄’’ти (сам̣. ни. 5.232).
евам̣ субханимитте айонисоманасика̄рена уппаджджантасса ка̄маччхандасса таппат̣ипаккхато асубханимитте йонисоманасика̄рена паха̄нам̣ хоти. таттха асубханимиттам̣ на̄ма асубхампи асубха̄рамман̣ампи, йонисоманасика̄ро на̄ма упа̄йаманасика̄ро, патхаманасика̄ро, аничче аниччанти ва̄, дуккхе дуккханти ва̄, анаттани анатта̄ти ва̄, асубхе асубханти ва̄ манасика̄ро. там̣ таттха бахулам̣ паваттайато ка̄маччхандо пахӣйати. тена̄ха бхагава̄ –