5. бахуджанахитасуттаван̣н̣ана̄
84. пан̃чаме локети еттха тайо лока̄ – сатталоко, сан̇кха̄ралоко, ока̄салокоти. тесу индрийабаддха̄нам̣ рӯпадхамма̄нам̣ арӯпадхамма̄нам̣ рӯпа̄рӯпадхамма̄нан̃ча санта̄навасена ваттама̄на̄нам̣ самӯхо сатталоко, патхавӣпаббата̄дибхедо ока̄салоко, убхайепи кхандха̄ сан̇кха̄ралоко. тесу сатталоко идха адхиппето. тасма̄ локети сатталоке. таттха̄пи на девалоке, на брахмалоке, мануссалоке. мануссалокепи на ан̃н̃асмим̣ чаккава̄л̣е, имасмим̣йева чаккава̄л̣е. татра̄пи на саббат̣т̣ха̄несу, ‘‘пураттхима̄йа диса̄йа гаджан̇галам̣ на̄ма нигамо, тасса апарена маха̄са̄ла̄, тато парам̣ паччантима̄ джанапада̄, орато маджджхе; пураттхимадаккхин̣а̄йа диса̄йа саллаватӣ на̄ма надӣ, тато парам̣ паччантима̄ джанапада̄, орато маджджхе; даккхин̣а̄йа диса̄йа сетакан̣н̣икам̣ на̄ма нигамо, тато парам̣ паччантима̄ джанапада̄, орато маджджхе; паччхима̄йа диса̄йа тхӯн̣ам̣ на̄ма бра̄хман̣ага̄мо, тато парам̣ паччантима̄ джанапада̄, орато маджджхе; уттара̄йа диса̄йа усираддхаджо на̄ма паббато, тато парам̣ паччантима̄ джанапада̄, орато маджджхе’’ти (маха̄ва. 259) евам̣ париччхинне а̄йа̄мато тийоджанасате виттха̄рато ад̣д̣хатеййайоджанасате париккхепато навайоджанасате маджджхимадесе уппаджджати татха̄гато. на кевалан̃ча татха̄гатова паччекабуддха̄ аггаса̄вака̄ асӣтимаха̄тхера̄ буддхама̄та̄ буддхапита̄ чаккаваттира̄джа̄ ан̃н̃е ча са̄раппатта̄ бра̄хман̣агахапатика̄ еттхева уппаджджанти. идха пана татха̄гатава̄рейева саббаттхакавасена айам̣ найо лаббхати, итаресу екадесавасена.
уппаджджама̄на̄ уппаджджантӣти идам̣ пана убхайампи виппакатавачанамева, уппаджджанта̄ бахуджанахитаттха̄йа уппаджджанти, на ан̃н̃ена ка̄ран̣ена̄ти еваметтха аттхо ведитаббо. еварӯпан̃хеттха саддалаккхан̣ам̣ на сакка̄ ан̃н̃ена саддалаккхан̣ена пат̣иба̄хитум̣.
апича уппаджджама̄но на̄ма уппаджджати на̄ма уппанно на̄ма̄ти айам̣ пабхедо ведитаббо. татха̄гато хи маха̄бхинӣха̄рам̣ каронто, буддхакаре дхамме парийесанто, па̄рамийо пӯренто, пан̃ча маха̄паричча̄ге париччаджанто, н̃а̄таттхачарийам̣ чаранто, локаттхачарийам̣, буддхаттхачарийам̣ кот̣им̣ па̄пенто, па̄рамийо пӯретва̄ туситабхаване тит̣т̣ханто, тато отаритва̄ чаримабхаве пат̣исандхим̣ ган̣ханто, ага̄рамаджджхе васанто, абхиниккхаманто, маха̄падха̄нам̣ падаханто, парипаккан̃а̄н̣о бодхиман̣д̣ам̣ а̄руйха ма̄рабалам̣ видхаменто пат̣хамайа̄ме пуббенива̄сам̣ ануссаранто, маджджхимайа̄ме диббачаккхум̣ висодхенто, паччхимайа̄ме пат̣иччасамуппа̄де н̃а̄н̣ам̣ ота̄ретва̄ анека̄ка̄рам̣ саббасан̇кха̄ре саммаситва̄ сота̄паттимаггам̣ пат̣ивиджджханто йа̄ва ана̄га̄мипхалам̣ саччхикаронтопи уппаджджама̄но ева на̄ма, арахаттамаггаккхан̣е уппаджджати на̄ма, арахаттапхалаккхан̣е пана уппанно на̄ма. буддха̄нан̃хи са̄вака̄нам̣ вийа на пат̣ипа̄т̣ийа̄ иддхивидхан̃а̄н̣а̄дӣнам̣ уппа̄данакиччам̣ аттхи, сахева пана арахаттамаггена сакалопи буддхагун̣ара̄си а̄гатова на̄ма хоти. тасма̄ те ниббаттасаббакиччатта̄ арахаттапхалаккхан̣е уппанна̄ на̄ма хонти. идха арахаттапхалаккхан̣ам̣ сандха̄йа ‘‘уппаджджатӣ’’ти вутто. уппанно хотӣти айан̃хеттха аттхо.
са̄вакопи кхӣн̣а̄саво са̄вакабодхийа̄ хетубхӯте пун̃н̃асамбха̄ре самбхаранто пуббайогам̣ пуббачарийам̣ гатапачча̄гатаваттам̣ пӯренто чаримабхаве ниббаттанто ануккамена вин̃н̃утам̣ патва̄ сам̣са̄ре а̄дӣнавам̣ дисва̄ паббаджджа̄йа четайама̄но паббаджджам̣ маттхакам̣ па̄петва̄ сӣла̄дӣни парипӯренто дхутадхамме сама̄да̄йа ваттама̄но джа̄гарийам̣ ануйун̃джанто н̃а̄н̣а̄ни ниббаттенто випассанам̣ пат̣т̣хапетва̄ хет̣т̣химамагге адхигаччхантопи уппаджджама̄но ева на̄ма, арахаттамаггаккхан̣е уппаджджати на̄ма, арахаттапхалаккхан̣е пана уппанно на̄ма. секкхо пана пуббӯпаниссайато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва готрабхун̃а̄н̣а̄ уппаджджама̄но на̄ма, пат̣хамамаггаккхан̣е уппаджджати на̄ма, пат̣хамапхалаккхан̣ато пат̣т̣ха̄йа уппанно на̄ма. етта̄вата̄ ‘‘тайоме, бхиккхаве, пуггала̄ локе уппаджджама̄на̄ уппаджджантӣ’’ти пада̄нам̣ аттхо вутто хоти.
ида̄ни бахуджанахита̄йа̄тиа̄дӣсу бахуджанахита̄йа̄ти маха̄джанасса хитаттха̄йа. бахуджанасукха̄йа̄ти маха̄джанасса сукхаттха̄йа. лока̄нукампа̄йа̄ти сатталокасса анукампам̣ пат̣ичча. катарасатталокасса̄ти? йо татха̄гатасса дхаммадесанам̣ сутва̄ дхаммам̣ пат̣ивиджджхати, аматапа̄нам̣ пивати, тасса. бхагавато хи дхаммачаккаппаваттанасуттантадесана̄йа ан̃н̃а̄такон̣д̣ан̃н̃аппамукха̄ ат̣т̣ха̄раса брахмакот̣ийо дхаммам̣ пат̣ивиджджхим̣су. евам̣ йа̄ва субхаддапарибба̄джакавинайана̄ дхаммам̣ пат̣ивиддхасатта̄нам̣ ган̣ана̄ наттхи, маха̄самайасуттантадесана̄йам̣ ман̇галасуттам̣, чӯл̣ара̄хулова̄дам̣, самачиттадесана̄йанти имесу чатӯсу т̣ха̄несу абхисамайам̣ паттасатта̄нам̣ париччхедо наттхи. еваметасса апарима̄н̣асса сатталокасса анукампа̄йа. са̄вакасса пана арахато секкхасса ча лока̄нукампа̄йа уппатти дхаммасена̄патиа̄дӣхи дхаммабхан̣д̣а̄га̄рика̄дӣхи ча деситадесана̄йа пат̣иведхаппаттасатта̄нам̣ васена, апарабха̄ге ча маха̄махиндаттхера̄дӣхи деситадесана̄йа пат̣ивиддхасачча̄нам̣ васена, йа̄ваджджатана̄ ито парам̣ ана̄гате ча са̄санам̣ нисса̄йа саггамоккхамаггесу патит̣т̣хаханта̄нам̣ васенапи айаматтхо вибха̄ветаббо.
апича бахуджанахита̄йа̄ти бахуджанасса хитаттха̄йа, несам̣ пан̃н̃а̄сампаттийа̄ дит̣т̣хадхаммикасампара̄йикахитӯпадесакоти. бахуджанасукха̄йа̄ти бахуджанасса сукхаттха̄йа, ча̄гасампаттийа̄ упакаран̣асукхасампада̄йакоти. лока̄нукампа̄йа̄ти локасса анукампанаттха̄йа, метта̄карун̣а̄сампаттийа̄ ма̄та̄питаро вийа локасса раккхита̄ гопита̄ти. аттха̄йа хита̄йа сукха̄йа деваманусса̄нанти идха девамануссаггахан̣ена бхаббапуггале венеййасатте ева гахетва̄ тесам̣ нибба̄намаггапхала̄дхигама̄йа татха̄гатасса уппатти дассита̄ пат̣хамава̄ре, дутийататийава̄ресу пана арахато секкхасса ча васена йоджетаббам̣. таттха аттха̄йа̄ти имина̄ параматтха̄йа, нибба̄на̄йа̄ти вуттам̣ хоти. хита̄йа̄ти там̣сампа̄пакамаггаттха̄йа̄ти вуттам̣ хоти. нибба̄насампа̄пакамаггато хи уттарим̣ хитам̣ на̄ма наттхи. сукха̄йа̄ти пхаласама̄паттисукхаттха̄йа̄ти вуттам̣ хоти, тато уттари сукха̄бха̄вато. вуттан̃хетам̣ ‘‘айам̣ сама̄дхи паччуппаннасукхо чева а̄йатин̃ча сукхавипа̄ко’’ти (дӣ. ни. 3.355; а. ни. 5.27; вибха. 804).
татха̄гатотиа̄дӣнам̣ пада̄нам̣ аттхо хет̣т̣ха̄ вутто. виджджа̄чаран̣асампаннотиа̄дӣсу тиссопи виджджа̄ бхайабхераве (ма. ни. 1.34 а̄дайо) а̄гатанайена, чхапи виджджа̄ чхал̣абхин̃н̃а̄васена, ат̣т̣хапи виджджа̄ амбат̣т̣хасутте а̄гата̄ти виджджа̄хи, сӣласам̣вара̄дӣхи, паннарасахи чаран̣адхаммехи ча, анан̃н̃аса̄дха̄ран̣ехи сампанно саманна̄гатоти виджджа̄чаран̣асампанно. собханагаманатта̄, сундарам̣ т̣ха̄нам̣ гататта̄, самма̄ гататта̄, самма̄ гадатта̄ ча сугато. саббатха̄ видиталокатта̄ локавидӯ. наттхи етасса уттароти ануттаро. пурисадамме пурисавенеййе са̄рети винетӣти пурисадаммаса̄ратхи. дит̣т̣хадхаммикасампара̄йикапараматтхехи йатха̄рахам̣ ануса̄сатӣти саттха̄. саббасса̄пи неййасса саббаппака̄рена сайамбхун̃а̄н̣ена буддхатта̄ буддхоти айаметтха сан̇кхепо, виттха̄ро пана висуддхимаггато (висуддхи. 1.132-133) гахетаббо.
со дхаммам̣ десети а̄ди…пе… парийоса̄накалйа̄н̣анти со бхагава̄ саттесу ка̄рун̃н̃ам̣ пат̣ичча хитва̄пи ануттарам̣ вивекасукхам̣ дхаммам̣ десети. тан̃ча кхо аппам̣ ва̄ бахум̣ ва̄ десенто а̄дикалйа̄н̣а̄диппака̄рамева десети. катхам̣? екага̄тха̄пи хи самантабхаддакатта̄ дхаммасса пат̣хамапа̄дена а̄дикалйа̄н̣а̄, дутийататийехи маджджхекалйа̄н̣а̄, паччхимена парийоса̄накалйа̄н̣а̄. ека̄нусандхикам̣ суттам̣ нида̄нена а̄дикалйа̄н̣ам̣, нигаманена парийоса̄накалйа̄н̣ам̣, сесена маджджхекалйа̄н̣ам̣. на̄на̄нусандхикам̣ суттам̣ пат̣хамена анусандхина̄ а̄дикалйа̄н̣ам̣, паччхимена парийоса̄накалйа̄н̣ам̣, сесехи маджджхекалйа̄н̣ам̣. сакалопи ва̄ са̄санадхаммо аттано аттхабхӯтена сӣлена а̄дикалйа̄н̣о, саматхавипассана̄маггапхалехи маджджхекалйа̄н̣о, нибба̄нена парийоса̄накалйа̄н̣о. сӣласама̄дхӣхи ва̄ а̄дикалйа̄н̣о, випассана̄маггехи маджджхекалйа̄н̣о, пхаланибба̄нехи парийоса̄накалйа̄н̣о. буддхасубуддхата̄йа ва̄ а̄дикалйа̄н̣о, дхаммасудхаммата̄йа маджджхекалйа̄н̣о, сан̇гхасуппат̣ипаттийа̄ парийоса̄накалйа̄н̣о. там̣ сутва̄ татхатта̄йа пат̣ипаннена адхигантабба̄йа абхисамбодхийа̄ ва̄ а̄дикалйа̄н̣о, паччекабодхийа̄ маджджхекалйа̄н̣о, са̄вакабодхийа̄ парийоса̄накалйа̄н̣о. суййама̄но чеса нӣваран̣авиккхамбханато саваненапи калйа̄н̣амева а̄вахатӣти а̄дикалйа̄н̣о, пат̣ипаджджийама̄но саматхавипассана̄сукха̄ваханато пат̣ипаттийа̄пи сукхамева а̄вахатӣти маджджхекалйа̄н̣о, татха̄пат̣ипанно ча пат̣ипаттипхале нит̣т̣хите та̄дибха̄ва̄ваханато пат̣ипаттипхаленапи калйа̄н̣амева а̄вахатӣти парийоса̄накалйа̄н̣о. на̄тхаппабхаватта̄ ча пабхавасуддхийа̄ а̄дикалйа̄н̣о, аттхасуддхийа̄ маджджхекалйа̄н̣о, киччасуддхийа̄ парийоса̄накалйа̄н̣о. тена вуттам̣ ‘‘со дхаммам̣ десети а̄ди…пе… парийоса̄накалйа̄н̣а’’нти.
йам̣ пана бхагава̄ дхаммам̣ десенто са̄санабрахмачарийам̣ маггабрахмачарийан̃ча пака̄сети, на̄на̄найехи дӣпети, там̣ йатха̄нурӯпам̣ аттхасампаттийа̄ са̄ттхам̣, бйан̃джанасампаттийа̄ сабйан̃джанам̣. сан̇ка̄сана, пака̄сана, виваран̣а, вибхаджана, утта̄нӣкаран̣а пан̃н̃аттиаттхападасама̄йогато са̄ттхам̣, аккхарападабйан̃джана̄ка̄ранируттиниддесасампаттийа̄ сабйан̃джанам̣, аттхагамбхӣрата̄пат̣иведхагамбхӣрата̄хи ва̄ са̄ттхам̣, дхаммагамбхӣрата̄десана̄гамбхӣрата̄хи сабйан̃джанам̣. аттхапат̣ибха̄напат̣исамбхида̄висайато ва̄ са̄ттхам̣, дхамманируттипат̣исамбхида̄висайато сабйан̃джанам̣. пан̣д̣итаведанӣйато париккхакаджанаппаса̄даканти са̄ттхам̣, саддхеййато локийаджанаппаса̄даканти сабйан̃джанам̣. гамбхӣра̄дхиппа̄йато са̄ттхам̣, утта̄нападато сабйан̃джанам̣. упанетаббасса абха̄вато сакалапарипун̣н̣абха̄вена кевалапарипун̣н̣ам̣, апанетаббасса абха̄вато ниддосабха̄вена парисуддхам̣, апича пат̣ипаттийа̄ адхигамабйаттито са̄ттхам̣, парийаттийа̄ а̄гамабйаттито сабйан̃джанам̣, сӣла̄дипан̃чадхаммаккхандхапа̄рипӯрийа̄ парипун̣н̣ам̣, нирупаккилесато ниттхаран̣аттха̄йа паваттито лока̄мисанирапеккхато ча парисуддхам̣, сиккхаттайапариггахитатта̄ брахмабхӯтехи сет̣т̣хехи чаритаббато тесам̣ чарийабха̄вато ча брахмачарийам̣. тасма̄ ‘‘са̄ттхам̣ сабйан̃джанам̣…пе… пака̄сетӣ’’ти вуччати. пат̣хамоти ган̣ана̄нупуббато саббалокуттамабха̄вато ча пат̣хамо пуггало.
тассева саттху са̄вакоти тассева йатха̄вуттагун̣асса саттху самма̄самбуддхасса дхаммадесана̄йа савананте джа̄то дхаммасена̄патисадисо са̄вако, на пӯран̣а̄ди вийа пат̣ин̃н̃а̄маттена саттху са̄вако. па̄т̣ипадоти пат̣ипада̄сан̇кха̄тена арийамаггена арийа̄йа джа̄тийа̄ джа̄то бхавоти па̄т̣ипадо, анит̣т̣хитапат̣ипаттикиччо пат̣ипаджджама̄ноти аттхо. суттагеййа̄ди парийаттидхаммо бахум̣ суто етена̄ти бахуссуто. па̄тимоккхасам̣вара̄дисӣлена чева а̄ран̃н̃икан̇га̄дидхутан̇гаватехи ча упапанно сампанно саманна̄гатоти сӣлаватӯпапанно. ити бхагава̄ ‘‘лока̄нукампа̄ на̄ма хитаджджха̄сайена дхаммадесана̄, са̄ ча имесу ева тӣсу пуггалесу пат̣ибаддха̄’’ти дассети. сесам̣ сувин̃н̃еййамева.
га̄тха̄су тассанвайоти тассева саттху пат̣ипаттийа̄ дхаммадесана̄йа ча анугаманена тассанвайо ануджа̄то. авиджджандхака̄рам̣ видхамитва̄ сапарасанта̄несу дхамма̄локасан̇кха̄та̄йа пабха̄йа каран̣ато пабхан̇кара̄. дхаммамудӣрайанта̄ти чатусаччадхаммам̣ катхента̄. апа̄пурантӣти уггха̄т̣енти. аматасса нибба̄насса. два̄рам̣ арийамаггам̣. йога̄ти ка̄майога̄дито. саттхава̄хена̄ти венеййасаттхава̄ханато бхаваканта̄раниттхаран̣ато саттхава̄хо, бхагава̄, тена саттхава̄хена. судеситам̣ маггамануккамантӣти тена самма̄ деситам̣ арийамаггам̣ тасса десана̄нуса̄рена анугаччханти пат̣ипаджджанти. идхева̄ти имасмим̣йева аттабха̄ве. сесам̣ утта̄намева.
пан̃чамасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.