4. чатуттхавагго
1. витаккасуттаван̣н̣ана̄
80. чатуттхаваггасса пат̣хаме акусалавитакка̄ти акосалласамбхӯта̄ витакка̄, миччха̄витакка̄ти аттхо. анаван̃н̃аттипат̣исам̣йуттоти еттха анаван̃н̃аттӣти анаван̃н̃а̄ парехи аттано ахӣл̣итата̄ апарибхӯтата̄, ‘‘ахо вата мам̣ паре на аваджа̄неййу’’нти евам̣ паватто иччха̄ча̄ро, та̄йа анаван̃н̃аттийа̄ пат̣исам̣йутто сам̣сат̣т̣хо, там̣ ва̄ а̄раббха паватто анаван̃н̃аттипат̣исам̣йутто витакко. тасма̄ ‘‘катхам̣ ну кхо мам̣ паре гахат̣т̣ха̄ чева паббаджита̄ ча на оракато дахеййу’’нти самбха̄ванакамйата̄йа иччха̄ча̄ре, т̣хатва̄ паваттитавитаккассетам̣ адхивачанам̣. ла̄бхасакка̄расилокапат̣исам̣йуттоти чӣвара̄дила̄бхена чева сакка̄рена ча киттисаддена ча а̄рамман̣акаран̣авасена пат̣исам̣йутто. пара̄нуддайата̄пат̣исам̣йуттоти паресу ануддайата̄патирӯпакена гехаситапемена пат̣исам̣йутто. йам̣ сандха̄йа вуттам̣ –
‘‘сам̣сат̣т̣хо вихарати ра̄джӯхи ра̄джамаха̄маттехи бра̄хман̣ехи гахапатикехи титтхийехи титтхийаса̄вакехи саханандӣ сахасокӣ, сукхитесу сукхито, дуккхитесу дуккхито, уппаннесу киччакаран̣ӣйесу аттана̄ва йогам̣ а̄паджджатӣ’’ти (сам̣. ни. 3.3; 4.241; вибха. 888).
га̄тха̄су анаван̃н̃аттийа̄ пат̣исам̣йутто пуггало анаван̃н̃аттисам̣йутто. ла̄бхасакка̄ре га̄раво етасса, на дхаммети ла̄бхасакка̄рага̄раво. сукхадуккхесу ама̄ саха бхава̄ти амачча̄, саха̄йасадиса̄ упат̣т̣ха̄ка̄. техи гехаситапемавасена саха нанданасӣло саханандӣ амаччехи, имина̄ пара̄нуддайата̄пат̣исам̣йуттам̣ витаккам̣ дассети. а̄ра̄ сам̣йоджанаккхайа̄ти имехи тӣхи витаккехи абхибхӯто пуггало сам̣йоджанаккхайато арахаттато дӯре, тасса там̣ дуллабханти аттхо.
путтапасунти путте ча пасаво ча. путтасаддена четтха да̄ра̄дайо; пасусаддена ассамахим̣сакхеттаваттха̄дайо ча сан̇гахита̄. вива̄хети вива̄хака̄ра̄пане. имина̄ а̄ва̄хопи сан̇гахито. сам̣хара̄нӣти париггаха̄ни, париккха̄расан̇гаха̄нӣти аттхо. ‘‘сантхава̄нӣ’’ти ча пат̣ханти, миттасантхава̄нӣти аттхо. саббаттха хитва̄ти самбандхо. бхаббо со та̄дисо бхиккхӯти со йатха̄вуттам̣ саббам̣ папан̃чам̣ париччаджитва̄ йатха̄ саттха̄ра̄ вутта̄йа самма̄пат̣ипаттийа̄, татха̄ пасситаббато та̄дисо сам̣са̄ре бхайам̣ иккхатӣти бхиккху уттамам̣ самбодхим̣ арахаттам̣ паттум̣ арахати.
пат̣хамасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
2. сакка̄расуттаван̣н̣ана̄
81. дутийе сакка̄рена̄ти сакка̄рена хетубхӯтена, атха ва̄ сакка̄рена̄ти сакка̄рахетуна̄, сакка̄рахетукена ва̄. сакка̄ран̃хи нисса̄йа идхекачче пуггала̄ па̄пиччха̄ иччха̄паката̄ иччха̄ча̄ре т̣хатва̄ ‘‘сакка̄рам̣ ниббаттесса̄ма̄’’ти анекавихитам̣ анесанам̣ аппатирӯпам̣ а̄паджджитва̄ ито чута̄ апа̄йесу ниббаттанти, апаре йатха̄сакка̄рам̣ лабхитва̄ таннимиттам̣ ма̄намадамаччхарийа̄дивасена пама̄дам̣ а̄паджджитва̄ ито чута̄ апа̄йесу ниббаттанти. йам̣ сандха̄йа вуттам̣ – ‘‘сакка̄рена абхибхӯта̄ парийа̄динначитта̄’’ти. таттха абхибхӯта̄ти аджджхоттхат̣а̄. парийа̄динначитта̄ти кхепитачитта̄, иччха̄ча̄рена ма̄намада̄дина̄ ча кхайам̣ па̄питакусалачитта̄. атха ва̄ парийа̄динначитта̄ти парито а̄динначитта̄, вуттаппака̄рена акусалакот̣т̣ха̄сена йатха̄ кусалачиттасса уппаттива̄ро на хоти, евам̣ самантато гахитачиттасанта̄на̄ти аттхо. асакка̄рена̄ти хӣл̣етва̄ парибхавитва̄ парехи аттани паваттитена асакка̄рена хетуна̄, асакка̄рахетукена ва̄ ма̄на̄дина̄. сакка̄рена ча асакка̄рена ча̄ти кехичи паваттитена сакка̄рена кехичи паваттитена асакка̄рена ча. йе хи кехичи пат̣хамам̣ сакката̄ хутва̄ техийева аса̄рабха̄вам̣ н̃атва̄ паччха̄ асакката̄ хонти, та̄дисе сандха̄йа вуттам̣ ‘‘сакка̄рена ча асакка̄рена ча̄’’ти.
еттха сакка̄рена абхибхӯта̄ девадатта̄дайо нидассетабба̄. вуттампи четам̣ –
‘‘пхалам̣ ве кадалим̣ ханти, пхалам̣ вел̣ум̣ пхалам̣ нал̣ам̣;
сакка̄ро ка̄пурисам̣ ханти, габбхо ассатарим̣ йатха̄’’ти. (сам̣. ни. 1.183; а. ни. 4.68; чӯл̣ава. 335);
са̄дхӯнам̣ упари катена асакка̄рена абхибхӯта̄ дан̣д̣акӣра̄джака̄лин̇гара̄джамаджджхара̄джа̄дайо нидассетабба̄. вуттампи четам̣ –
‘‘кисан̃хи ваччхам̣ авакирийа дан̣д̣акӣ,
уччхиннамӯло саджано сарат̣т̣хо;
куккул̣ана̄ме нирайамхи паччати,
тасса пхулин̇га̄ни патанти ка̄йе.
‘‘йо сан̃н̃ате паббаджите аван̃чайи,
дхаммам̣ бхан̣анте саман̣е адӯсаке;
там̣ на̄л̣икерам̣ сунакха̄ параттха,
сан̇гамма кха̄данти випхандама̄нам̣’’. (джа̄. 2.17.70-71);
‘‘упахачча манам̣ маджджхо, ма̄тан̇гасмим̣ йасассине;
сапа̄рисаджджо уччхинно, маджджха̄ран̃н̃ам̣ тада̄ ахӯ’’ти. (джа̄. 2.19.96);
сакка̄рена ча асакка̄рена ча абхибхӯта̄ ан̃н̃атиттхийа̄ на̄т̣апутта̄дайо нидассетабба̄.
га̄тха̄су убхайанти убхайена сакка̄рена ча асакка̄рена ча. сама̄дхи на викампатӣти на чалати, екаггабха̄вена тит̣т̣хати. касса пана на чалатӣти а̄ха ‘‘аппама̄давиха̄рино’’ти. йо пама̄дакарадхамма̄нам̣ ра̄га̄дӣнам̣ сут̣т̣ху пахӣнатта̄ аппама̄давиха̄рӣ араха̄, тасса. со хи локадхаммехи на викампати. сукхумадит̣т̣хивипассаканти пхаласама̄паттиаттхам̣ сукхума̄йа дит̣т̣хийа̄ пан̃н̃а̄йа абхин̣хам̣ паваттавипассанатта̄ сукхумадит̣т̣хивипассакам̣. упа̄да̄наккхайа̄ра̄манти чатуннам̣ упа̄да̄на̄нам̣ кхайам̣ парийоса̄набхӯтам̣ арахаттапхалам̣ а̄рамитаббам̣ етасса̄ти упа̄да̄наккхайа̄ра̄мам̣. сесам̣ вуттанайамева.
дутийасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
3. девасаддасуттаван̣н̣ана̄
82. татийе девесӯти т̣хапетва̄ арӯпа̄вачарадеве чева асан̃н̃адеве ча тадан̃н̃есу упапаттидевесу. девасадда̄ти дева̄нам̣ пӣтисамуда̄ха̄расадда̄. ниччхарантӣти ан̃н̃аман̃н̃ам̣ а̄ла̄пасалла̄павасена паваттанти. самайа̄ самайам̣ упа̄да̄йа̄ти самайато самайам̣ пат̣ичча. идам̣ вуттам̣ хоти – йасмим̣ ка̄ле т̣хита̄ те дева̄ там̣ ка̄лам̣ а̄гамма нам̣ пассиссанти, тато там̣ самайам̣ сампаттам̣ а̄гамма̄ти. ‘‘самайам̣ самайам̣ упа̄да̄йа̄’’ти ча кечи пат̣ханти, тесам̣ там̣ там̣ самайам̣ пат̣ичча̄ти аттхо. йасмим̣ самайети йада̄ ‘‘ат̣т̣хикан̇калӯпама̄ ка̄ма̄’’тиа̄дина̄ (ма. ни. 1.234; па̄чи. 417), ‘‘самба̄дхо гхара̄ва̄со’’тиа̄дина̄ (дӣ. ни. 1.191; сам̣. ни. 2.154) ча ка̄месу гхара̄ва̄се ча а̄дӣнава̄, таппат̣ипаккхато неккхамме а̄нисам̣са̄ ча судит̣т̣ха̄ хонти, тасмим̣ самайе. тада̄ хисса екантена паббаджджа̄йа читтам̣ намати. арийаса̄вакоти арийасса буддхасса бхагавато са̄вако, са̄вакабха̄вам̣ упагантука̄мо, арийаса̄вако ва̄ авассам̣бха̄вӣ. антимабхавикам̣ са̄вакабодхисаттам̣ сандха̄йа айама̄рамбхо. кесамассум̣ оха̄ретва̄ти кесе ча массун̃ча оха̄ретва̄ апанетва̄. ка̄са̄йа̄ни ваттха̄ни аччха̄детва̄ти каса̄йена раттата̄йа ка̄са̄йа̄ни брахмачарийам̣ чаранта̄нам̣ ануччхавика̄ни ваттха̄ни нива̄сетва̄ чева па̄рупитва̄ ча. ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджджа̄йа чететӣти ага̄расма̄ гхара̄ никкхамитва̄ анага̄рийам̣ паббаджджам̣ паббаджеййанти паббаджджа̄йа четети пакаппети, паббаджатӣти аттхо. еттха ча йасма̄ ага̄расса хитам̣ касиван̣иджджа̄дикаммам̣ ага̄рийанти вуччати, тан̃ча паббаджджа̄йа наттхи, тасма̄ паббаджджа̄ анага̄рийанти н̃а̄табба̄.
ма̄рена̄ти килесама̄рена. сан̇га̄ма̄йа чететӣти йуджджханаттха̄йа читтам̣ уппа̄дети, ма̄рам̣ абхивиджетум̣ саннайхати. йасма̄ пана еварӯпасса пат̣ипаджджанакапуггаласса девапуттама̄ропи антара̄йа̄йа упаккамати, тасма̄ тассапи васена ма̄рена̄ти еттха девапуттама̄рена̄типи аттхо ведитаббо. тасса̄пи айам̣ иччха̄вигха̄там̣ кариссатева̄ти. йасма̄ пана паббаджитадивасато пат̣т̣ха̄йа кхураггато ва̄ пат̣т̣ха̄йа сӣла̄ни сама̄дийанто парисодхенто саматхавипассана̄су каммам̣ каронто йатха̄рахам̣ тадан̇гаппаха̄навиккхамбханаппаха̄на̄нам̣ васена килесама̄рам̣ парипа̄тети на̄ма, на йуджджхати на̄ма сампаха̄расса абха̄вато, тасма̄ вуттам̣ ‘‘ма̄рена саддхим̣ сан̇га̄ма̄йа чететӣ’’ти.
саттаннанти кот̣т̣ха̄сато саттаннам̣, пабхедато пана те саттатим̣са хонти. катхам̣? чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄, чатта̄ро саммаппадха̄на̄, чатта̄ро иддхипа̄да̄, пан̃чиндрийа̄ни, пан̃ча бала̄ни, сатта боджджхан̇га̄, арийо ат̣т̣хан̇гико магготи. евам̣ пабхедато саттатим̣савидха̄пи сатипат̣т̣ха̄на̄дикот̣т̣ха̄сато саттева хонтӣти вуттам̣ ‘‘саттанна’’нти. бодхипаккхийа̄нанти буджджханат̣т̣хена бодхӣти ладдхана̄масса арийапуггаласса магган̃а̄н̣ассева ва̄ паккхе бхава̄нам̣ бодхипаккхийа̄нам̣, бодхикот̣т̣ха̄сийа̄нанти аттхо. ‘‘бодхипаккхика̄на’’нтипи па̄т̣хо, бодхипаккхаванта̄нам̣, бодхипаккхе ва̄ нийутта̄нанти аттхо. бха̄вана̄нуйогамануйуттоти випассанам̣ уссукка̄петва̄ арийамаггабха̄вана̄нуйогамануйутто. випассана̄ккхан̣е хи сатипат̣т̣ха̄на̄дайо парийа̄йена бодхипаккхийа̄ на̄ма, маггаккхан̣ейева пана те ниппарийа̄йена бодхипаккхийа̄ на̄ма хонти.
а̄сава̄нам̣ кхайа̄ти ка̄ма̄сава̄дӣнам̣ саббесам̣ а̄сава̄нам̣ кхайа̄. а̄савесу хи кхӣн̣есу саббе килеса̄ кхӣн̣а̄йева хонти. тена арахаттамагго вутто хоти. ана̄саванти а̄сававирахитам̣. четовимуттим̣ пан̃н̃а̄вимуттинти еттха четовачанена арахаттапхаласама̄дхи, пан̃н̃а̄вачанена там̣сампайутта̄ ча пан̃н̃а̄ вутта̄. таттха сама̄дхи ра̄гато вимуттатта̄ четовимутти, пан̃н̃а̄ авиджджа̄йа вимуттатта̄ пан̃н̃а̄вимуттӣти ведитабба̄. вуттан̃хетам̣ бхагавата̄ –
‘‘йо хисса, бхиккхаве, сама̄дхи, тадасса сама̄дхиндрийам̣. йа̄ хисса, бхиккхаве, пан̃н̃а̄, тадасса пан̃н̃индрийам̣. ити кхо, бхиккхаве, ра̄гавира̄га̄ четовимутти, авиджджа̄вира̄га̄ пан̃н̃а̄вимуттӣ’’ти (сам̣. ни. 5.516).
апичеттха саматхапхалам̣ четовимутти, випассана̄пхалам̣ пан̃н̃а̄вимуттӣти ведитабба̄. дит̣т̣хева дхаммети имасмим̣йева аттабха̄ве. сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ти аттана̄йева абхивисит̣т̣ха̄йа пан̃н̃а̄йа паччаккхам̣ катва̄ апараппаччайена н̃атва̄. упасампаджджа вихаратӣти па̄пун̣итва̄ сампа̄детва̄ вихарати. тамева сан̇га̄масӣсам̣ абхивиджийа аджджха̄васатӣти ма̄рам̣ абхивиджинитва̄ виджитавиджайатта̄ тена катасан̇га̄масан̇кха̄тасса арийамаггасса сӣсабхӯтам̣ арахаттапхаласама̄паттииссарийат̣т̣ха̄нам̣, абхибхаванто а̄васати, сама̄паджджати иччева аттхо. име ча девасадда̄ дит̣т̣хасаччесу девесу паваттанти, висесато суддха̄ва̄садевесӯти ведитаббам̣.
га̄тха̄су махантанти сӣла̄дигун̣амахаттена махантам̣. вӣтаса̄раданти са̄раджджакара̄нам̣ килеса̄нам̣ абха̄вена вигатаса̄раджджам̣ апагатаман̇кубха̄вам̣. пуриса̄джан̃н̃а̄ти асса̄дӣсу асса̄джа̄нӣйа̄дайо вийа пурисесу а̄джа̄нӣйабхӯта̄ уттамапуриса̄. дуджджайамаджджхабхӯти пачураджанехи джетум̣ асаккун̣еййам̣ килесава̄хиним̣ абхибхави аджджхоттхари. ‘‘аджджайӣ’’типи пат̣ханти, аджинӣти аттхо. джетва̄на маччуно сенам̣, вимоккхена ана̄варанти локаттайа̄бхибйа̄панато дийад̣д̣хасахасса̄дивибха̄гато ча випулатта̄ ан̃н̃ехи а̄варитум̣ пат̣иседхетум̣ асаккун̣еййатта̄ ча ана̄варам̣, маччуно ма̄расса сенам̣ вимоккхена арийамаггена джетва̄ йо твам̣ дуджджайам̣ аджайи, тасса намо, те пуриса̄джан̃н̃а̄ти самбандхо.
итӣти вуттаппака̄рена. хи-ити нипа̄таматтам̣. етам̣ паттама̄насам̣ адхигата̄рахаттам̣ кхӣн̣а̄савам̣ девата̄намассантӣти вуттамеваттхам̣ нигаманавасена дассети. атха ва̄ итӣти имина̄ ка̄ран̣ена. ким̣ пана етам̣ ка̄ран̣ам̣? намучисена̄виджайена паттама̄насаттам̣. имина̄ ка̄ран̣ена там̣ девата̄ намассантӣти аттхо. ида̄ни там̣ ка̄ран̣ам̣ пхалато дассетум̣ ‘‘тан̃хи тасса на пассанти, йена маччувасам̣ вадже’’ти вуттам̣. тассаттхо – йасма̄ тасса пуриса̄джан̃н̃асса пан̣идха̄йа гавесанта̄пи дева̄ ан̣уматтампи там̣ ка̄ран̣ам̣ на пассанти, йена со маччуно маран̣асса васам̣ вадже упагаччхеййа. тасма̄ там̣ висуддхидева̄ намассантӣти.
татийасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
4. пан̃чапуббанимиттасуттаван̣н̣ана̄
83. чатуттхе йада̄ти йасмим̣ ка̄ле. девоти упапаттидево. тайо хи дева̄ – саммутидева̄, упапаттидева̄, висуддхидева̄ти. тесу саммутидева̄ на̄ма ра̄джа̄но кхаттийа̄. упапаттидева̄ на̄ма ча̄тумаха̄ра̄джикато пат̣т̣ха̄йа тадупаридева̄. висуддхидева̄ на̄ма кхӣн̣а̄сава̄. идха пана ка̄ма̄вачарадево адхиппето. тена вуттам̣ ‘‘девоти упапаттидево’’ти. девака̄йа̄ти девасамӯхато, деват̣т̣ха̄нато ва̄, девалокатоти аттхо. самӯханива̄сава̄чако хи айам̣ ка̄йасаддо. чаванадхаммоти маран̣адхаммо, а̄йуккхайена ва̄ пун̃н̃аккхайена ва̄ упат̣т̣хитамаран̣оти аттхо.
пан̃часса пуббанимитта̄ни па̄тубхавантӣти асса упат̣т̣хитамаран̣асса девапуттасса пан̃ча маран̣асса пуббанимитта̄ни уппаджджанти, пака̄са̄ни ва̄ хонти. ма̄ла̄ мила̄йантӣти тена пил̣андхитама̄ла̄ маджджханхикасамайе а̄тапе кхитта̄ вийа мила̄та̄ вихатасобха̄ хонти.
ваттха̄ни килиссантӣти сарадасамайе вигатавала̄хаке а̄ка̄се аббхуссаккама̄наба̄ласӯрийасадисаппабха̄ни на̄на̄вира̄гаван̣н̣а̄ни тена ниваттхапа̄рутаваттха̄ни там̣ кхан̣ам̣йева каддаме кхипитва̄ маддита̄ни вийа вихатаппабха̄ни малина̄ни хонти.
каччхехи седа̄ муччантӣти супарисуддхаджа̄тиман̣и вийа сусиккхитасиппа̄чарийарачитасуван̣н̣апат̣има̄ вийа ча пуббе седамаладжаллика̄рахитасарӣрасса тасмим̣ кхан̣е убхохи каччхехи седадха̄ра̄ санданти паггхаранти. на кевалан̃ча каччхехийева, сакаласарӣратопи панасса седаджалакан̣н̣ика̄ муччатийева, йена а̄муттамутта̄джа̄лагаваччхито вийа тасса ка̄йо хоти.
ка̄йе дуббан̣н̣ийам̣ оккаматӣти пуббе пат̣исандхито пат̣т̣ха̄йа йатха̄нубха̄вам̣ екайоджанам̣ двийоджанам̣ йа̄ва два̄дасайоджанаматтампи падесам̣ а̄бха̄йа пхаритва̄ виджджотама̄но ка̄йо хоти кхан̣д̣иччапа̄личча̄дивирахито, на сӣтам̣ на ун̣хам̣ упагха̄такам̣, девадхӣта̄ сол̣асавассуддесика̄ вийа хоти, девапутто вӣсативассуддесико вийа, там̣ кхан̣ам̣йева ниппабхе ниттедже ка̄йе вирӯпабха̄во анупависати сан̣т̣ха̄ти.
саке дево дева̄сане на̄бхираматӣти аттано аччхара̄ган̣ехи саддхим̣ кӣл̣анапаричаран̣акадибба̄сане на рамати, на читтасса̄дам̣ лабхати. тасса кира мануссаган̣ана̄йа саттахи дивасехи маран̣ам̣ бхависсатӣти има̄ни пуббанимитта̄ни па̄тубхаванти. со тесам̣ уппаттийа̄ ‘‘еварӯпа̄йа на̄ма сампаттийа̄ вина̄ бхависса̄мӣ’’ти балавасока̄бхибхӯто хоти. тенасса ка̄йе маха̄парил̣а̄хо уппаджджати, тена саббато гаттехи седа̄ муччанти. чиратарам̣ ка̄лам̣ апаричитадуккхо там̣ адхива̄сетум̣ асакконто екаччо ‘‘дайха̄ми дайха̄мӣ’’ти канданто паридеванто каттхачи асса̄дам̣ алабханто виджаппанто вилапанто тахим̣ тахим̣ а̄хин̣д̣ати. екаччо сатим̣ упат̣т̣хапетва̄ ка̄йава̄ча̄хи вика̄рам̣ акаронтопи пийавиппайогадуккхам̣ асаханто вихан̃н̃ама̄но вичарати.
има̄ни пана пуббанимитта̄ни йатха̄ локе маха̄пун̃н̃а̄нам̣ ра̄джара̄джамаха̄матта̄дӣнам̣йева укка̄па̄табхӯмича̄лачандагга̄ха̄дӣни нимитта̄ни пан̃н̃а̄йанти, на саббесам̣; евамева махесаккхадева̄нам̣йева пан̃н̃а̄йати. уппанна̄ни ча та̄ни ‘‘има̄ни маран̣асса пуббанимитта̄ни на̄ма̄’’ти кечи дева̄ джа̄нанти, на саббе. таттха йо мандена кусалакаммена ниббатто, со ‘‘ида̄ни ко джа̄на̄ти, ‘кухим̣ ниббаттисса̄мӣ’’’ти бха̄йати. йо пана маха̄пун̃н̃о, со ‘‘бахум̣ майа̄ да̄нам̣ диннам̣, сӣлам̣ раккхитам̣, пун̃н̃ам̣ упачитам̣, ито чутасса ме сугатийева па̄т̣икан̇кха̄’’ти на бха̄йати на викампати. евам̣ упат̣т̣хитапуббанимиттам̣ пана там̣ гахетва̄ девата̄ нанданаванам̣ павесенти саббадевалокесу нанданаванам̣ аттхийева.
тӣхи ва̄ча̄хи анумодентӣти ида̄ни вуччама̄нехи тӣхи вачанехи анумоденти, модам̣ памодам̣ уппа̄денти, асса̄сенти, абхиваданавасена ва̄ там̣кхан̣а̄нурӯпам̣ памодам̣ каронти. кечи пана ‘‘анумодентӣ’’ти падасса ‘‘овадантӣ’’ти ваданти. итоти девалокато. бхоти а̄лапанам̣. сугатинти сундарагатим̣, мануссалокам̣ сандха̄йа ваданти. гаччха̄ти пат̣исандхиггахан̣авасена упехи.
евам̣ вуттети евам̣ тада̄ техи девехи тасса ‘‘ито бхо сугатим̣ гаччха̄’’тиа̄дина̄ ваттаббавачане бхагавата̄ вутте ан̃н̃атаро на̄маготтена апа̄кат̣о тассам̣ париса̄йам̣ нисинно анусандхикусало еко бхиккху ‘‘ете сугатиа̄дайо бхагавата̄ ависесато вутта̄ авибхӯта̄, ханда те вибхӯтатаре ка̄ра̄песса̄мӣ’’ти етам̣ ‘‘ким̣ну кхо, бханте’’тиа̄дивачанам̣ авоча. саддха̄дигун̣ависесапат̣ила̄бхака̄ран̣ато девӯпапаттихетуто ча мануссаттам̣ дева̄нам̣ абхисамматанти а̄ха ‘‘мануссаттам̣ кхо бхиккху дева̄нам̣ сугатигаманасан̇кха̄та’’нти.
сугатигаманасан̇кха̄танти ‘‘сугатигамана’’нти самма̄ катхитам̣, ван̣н̣итам̣ тхомитанти аттхо. йам̣ мануссабхӯтоти еттха йанти кирийа̄пара̄масанам̣, тена пат̣илабхатӣти еттха пат̣илабханакирийа̄ а̄масӣйати, йо саддха̄пат̣ила̄бхоти аттхо. мануссабхӯтоти мануссесу уппанно, мануссабха̄вам̣ ва̄ патто. йасма̄ девалоке уппанна̄нам̣ татха̄гатасса дхаммадесана̄ йебхуййена дуллабха̄ савана̄йа, на татха̄ манусса̄нам̣, тасма̄ вуттам̣ ‘‘мануссабхӯто’’ти. татха̄гатаппаведите дхаммавинайети татха̄гатена бхагавата̄ десите сиккхаттайасан̇гахе са̄сане. тан̃хи дхаммато анапетатта̄ дхаммо ча, а̄сайа̄нурӯпам̣ винеййа̄нам̣ винайанато винайо ча̄ти дхаммавинайо, упаниссайасампаттийа̄ ва̄ дхаммато анапетатта̄ дхаммам̣ аппараджаккхаджа̄тикам̣ винетӣти дхаммавинайо. дхамменева ва̄ винайо, на дан̣д̣асаттхехӣти дхаммавинайо, дхаммайутто ва̄ винайоти дхаммавинайо, дхамма̄йа ва̄ саха маггапхаланибба̄на̄йа винайоти дхаммавинайо, маха̄карун̣а̄саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣а̄дидхаммато ва̄ паватто винайоти дхаммавинайо. дхаммо ва̄ бхагава̄ дхаммабхӯто дхаммака̄йо дхаммасса̄мӣ, тасса дхаммасса винайо, на таккийа̄нанти дхаммавинайо, дхамме ва̄ маггапхале ниппха̄детаббависайабхӯте ва̄ паватто винайоти дхаммавинайоти вуччати. тасмим̣ дхаммавинайе.
саддхам̣ пат̣илабхатӣти ‘‘сва̄ккха̄то бхагавата̄ дхаммо’’тиа̄дина̄ саддхам̣ уппа̄дети. саддхо хи имасмим̣ дхаммавинайе йатха̄нусит̣т̣хам̣ пат̣ипаджджама̄но дит̣т̣хадхаммикасампара̄йикапараматтхе а̄ра̄дхессати. суладдхала̄бхасан̇кха̄танти еттха йатха̄ хиран̃н̃асуван̣н̣акхеттаваттха̄дила̄бхо сатта̄нам̣ упабхогасукхам̣ а̄вахати, кхуппипа̄са̄дидуккхам̣ пат̣иба̄хати, дханада̄лиддийам̣ вӯпасамети, мутта̄диратанапат̣ила̄бхахету хоти, локасантатин̃ча а̄вахати; евам̣ локийалокуттара̄ саддха̄пи йатха̄самбхавам̣ локийалокуттарам̣ випа̄касукхама̄вахати, саддха̄дхурена пат̣ипанна̄нам̣ джа̄тиджара̄дидуккхам̣ пат̣иба̄хати, гун̣ада̄лиддийам̣ вӯпасамети, сатисамбоджджхан̇га̄диратанапат̣ила̄бхахету хоти, локасантатин̃ча а̄вахати. вуттан̃хетам̣ –
‘‘саддхо сӣлена сампанно, йасо бхогасамаппито;
йам̣ йам̣ падесам̣ бхаджати, таттха таттхева пӯджито’’ти. (дха. па. 303);
евам̣ саддха̄пат̣ила̄бхасса суладдхала̄бхата̄ ведитабба̄. йасма̄ пана̄йам̣ саддха̄пат̣ила̄бхо ануга̄мико анан̃н̃аса̄дха̄ран̣о саббасампаттихету, локийасса ча хиран̃н̃асуван̣н̣а̄дидханала̄бхасса ка̄ран̣ам̣. саддхойева хи да̄на̄дӣни пун̃н̃а̄ни катва̄ ул̣а̄рул̣а̄равиттӯпакаран̣а̄ни адхигаччхати, техи ча аттано паресан̃ча аттхамева сампа̄дети. ассаддхасса пана та̄ни анаттха̄ваха̄ни хонти, идха чева сампара̄йе ча̄ти, евампи саддха̄йа суладдхала̄бхата̄ ведитабба̄. татха̄ хи –
‘‘саддха̄ бандхати па̄тхеййам̣’’. (сам̣. ни. 1.79).
‘‘саддха̄ дутийа̄ пурисасса хотӣ’’ти ча. (сам̣. ни. 1.36, 59).
‘‘саддхӣдха виттам̣ пурисасса сет̣т̣ха’’нти ча. (сам̣. ни. 1.73; су. ни. 184).
‘‘саддха̄хаттхо маха̄на̄го’’ти ча. (а. ни. 6.43; тхерага̄. 694).
‘‘саддха̄ бӣджам̣ тапо вут̣т̣хӣ’’ти ча. (сам̣. ни. 1.197; су. ни. 77).
‘‘саддхесико, бхиккхаве, арийаса̄вако’’ти (а. ни. 7.67) ча.
‘‘саддха̄йа тарати огха’’нти ча. (сам̣. ни. 1.246) –
анекесу т̣ха̄несу анекехи ка̄ран̣ехи саддха̄ сам̣ван̣н̣ита̄.
ида̄ни йа̄йа саддха̄йа са̄сане кусаладхаммесу суппатит̣т̣хито на̄ма хоти нийа̄моккантийа̄, там̣ саддхам̣ дассетум̣ ‘‘са̄ кхо панасса̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха асса̄ти имасса бхавеййа̄ти аттхо. нивит̣т̣ха̄ти абхинивит̣т̣ха̄ читтасанта̄нам̣ анупавит̣т̣ха̄. мӯладжа̄та̄ти джа̄тамӯла̄. ким̣ пана саддха̄йа мӯлам̣ на̄ма? саддхеййаваттхусмим̣ окаппанахетубхӯто упа̄йаманасика̄ро. апича саппурисасевана̄ саддхаммассаванам̣ йонисоманасика̄ро дхамма̄нудхаммаппат̣ипаттӣти чатта̄ри сота̄паттийан̇га̄ни мӯла̄ни ведитабба̄ни. патит̣т̣хита̄ти арийамагга̄дхигамена кеначи акампанӣйабха̄вена ават̣т̣хита̄. тенева̄ха ‘‘дал̣ха̄ асам̣ха̄рийа̄’’ти. дал̣ха̄ти тхира̄. асам̣ха̄рийа̄ти кеначи сам̣харитум̣ ва̄ ха̄петум̣ ва̄ апанетум̣ ва̄ асаккун̣еййа̄. ити те дева̄ тасса сота̄паттимаггасамадхигамам̣ а̄сӣсанта̄ евам̣ ваданти. аттано девалоке ка̄масукхӯпабхога̄рахамева хи арийапуггалам̣ те иччханти. тена̄ха ‘‘ехи, дева, пунаппуна’’нти.
га̄тха̄су пун̃н̃аккхайамаран̣ампи джӣвитиндрийупаччхеденева хотӣти а̄ха ‘‘чавати а̄йусан̇кхайа̄’’ти. анумодатанти анумоданта̄нам̣. манусса̄нам̣ сахабйатанти мануссехи сахабха̄вам̣. саха бйетӣти сахабйо, сахапаваттанако, тасса бха̄во сахабйата̄. нивит̣т̣хасса̄ти нивит̣т̣ха̄ бхавеййа. йа̄ваджӣванти йа̄ва джӣвитаппаваттийа̄, йа̄ва паринибба̄на̄ти аттхо.
аппама̄н̣анти саккаччам̣ бахум̣ ул̣а̄рам̣ бахуккхаттун̃ча каран̣авасена пама̄н̣арахитам̣. нирӯпадхинти килесӯпадхирахитам̣, сувисуддхам̣ ниммаланти аттхо. йасма̄ пана те дева̄ махаггатакусалам̣ на иччханти ка̄малокасаматиккаманато, ка̄ма̄вачарапун̃н̃амева иччханти, тасма̄ еваметтха аттхо ведитаббо – ‘‘ито девалокато чуто мануссесу уппаджджитва̄ вин̃н̃утам̣ патто ка̄йадуччарита̄дим̣ саббам̣ дуччаритам̣ паха̄йа ка̄йасучарита̄дим̣ саббам̣ сучаритам̣ ул̣а̄рам̣ випулам̣ упачинитва̄ арийамаггена а̄гатасаддхо бхава̄хӣ’’ти. йасма̄ пана локуттаресу пат̣хамамаггам̣ дутийамаггампи ва̄ иччханти аттано девалокӯпапаттийа̄ анативаттанато, тасма̄ тесампи васена ‘‘аппама̄н̣ам̣ нирӯпадхи’’нтипада̄нам̣ аттхо ведитаббо – пама̄н̣акара̄нам̣ дит̣т̣хекат̣т̣хаол̣а̄рикака̄мара̄га̄дикилеса̄нам̣ упаччхедена аппама̄н̣ам̣, саттамабхавато ва̄ уппаджджана̄рахасса кхандхӯпадхисса там̣ниббаттакаабхисан̇кха̄рӯпадхисса там̣там̣маггаваджджхакилесӯпадхисса ча паха̄нена тесам̣ аниббаттанато нирупадхисан̇кха̄танибба̄насаннисситатта̄ ча нирупадхӣти.
евам̣ аччантамева апа̄йадва̄рапидха̄йакам̣ каммам̣ дассетва̄ ида̄ни саггасампаттиниббаттакакаммам̣ дассетум̣ ‘‘тато опадхика’’нтиа̄ди вуттам̣. таттха опадхиканти упадхивепаккам̣ аттабха̄васампаттийа̄ чева бхогасампаттийа̄ ча ниббаттаканти аттхо. упадхӣти хи аттабха̄во вуччати. йатха̄ха ‘‘сантекачча̄ни па̄пака̄ни каммасама̄да̄на̄ни упадхисампаттипат̣иба̄хита̄ни на випаччантӣ’’ти (вибха. 810). ка̄магун̣а̄пи. йатха̄ха ‘‘упадхӣхи нарасса сочана̄’’ти (сам̣. ни. 1.12; су. ни. 34). татра̄йам̣ вачанаттхо – упадхӣйати еттха сукхадуккханти упадхи, аттабха̄во ка̄магун̣а̄ ча. упадхикаран̣ам̣ сӣлам̣ етасса, упадхим̣ ва̄ арахатӣти опадхикам̣, пун̃н̃ам̣, там̣ бахум̣ ул̣а̄рам̣ катва̄. катхам̣? да̄нена. да̄нан̃хи итарехи сукаранти евам̣ вуттам̣. да̄нена̄ти ва̄ падена абхайада̄нампи вуттам̣, на а̄мисада̄намева̄ти сӣласса̄пи сан̇гахо дат̣т̣хаббо. йасма̄ пана те дева̄ асурака̄йаха̄ним̣ екантенева девака̄йапа̄рипӯрин̃ча иччханти, тасма̄ тасса упа̄йам̣ дассента̄ ‘‘ан̃н̃епи мачче саддхамме, брахмачарийе нивесайа̄’’ти дхаммада̄не нийодженти. йада̄ видӯти йасмим̣ ка̄ле дева̄ девам̣ чавантам̣ видӯ виджа̄неййум̣, тада̄ има̄йа йатха̄вутта̄йа анукампа̄йа дуккха̄панайанакамйата̄йа ‘‘дева, име девака̄йе пунаппунам̣ уппаджджанавасена ехи а̄гаччха̄хӣ’’ти ча анумодентӣти.
чатуттхасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
5. бахуджанахитасуттаван̣н̣ана̄
84. пан̃чаме локети еттха тайо лока̄ – сатталоко, сан̇кха̄ралоко, ока̄салокоти. тесу индрийабаддха̄нам̣ рӯпадхамма̄нам̣ арӯпадхамма̄нам̣ рӯпа̄рӯпадхамма̄нан̃ча санта̄навасена ваттама̄на̄нам̣ самӯхо сатталоко, патхавӣпаббата̄дибхедо ока̄салоко, убхайепи кхандха̄ сан̇кха̄ралоко. тесу сатталоко идха адхиппето. тасма̄ локети сатталоке. таттха̄пи на девалоке, на брахмалоке, мануссалоке. мануссалокепи на ан̃н̃асмим̣ чаккава̄л̣е, имасмим̣йева чаккава̄л̣е. татра̄пи на саббат̣т̣ха̄несу, ‘‘пураттхима̄йа диса̄йа гаджан̇галам̣ на̄ма нигамо, тасса апарена маха̄са̄ла̄, тато парам̣ паччантима̄ джанапада̄, орато маджджхе; пураттхимадаккхин̣а̄йа диса̄йа саллаватӣ на̄ма надӣ, тато парам̣ паччантима̄ джанапада̄, орато маджджхе; даккхин̣а̄йа диса̄йа сетакан̣н̣икам̣ на̄ма нигамо, тато парам̣ паччантима̄ джанапада̄, орато маджджхе; паччхима̄йа диса̄йа тхӯн̣ам̣ на̄ма бра̄хман̣ага̄мо, тато парам̣ паччантима̄ джанапада̄, орато маджджхе; уттара̄йа диса̄йа усираддхаджо на̄ма паббато, тато парам̣ паччантима̄ джанапада̄, орато маджджхе’’ти (маха̄ва. 259) евам̣ париччхинне а̄йа̄мато тийоджанасате виттха̄рато ад̣д̣хатеййайоджанасате париккхепато навайоджанасате маджджхимадесе уппаджджати татха̄гато. на кевалан̃ча татха̄гатова паччекабуддха̄ аггаса̄вака̄ асӣтимаха̄тхера̄ буддхама̄та̄ буддхапита̄ чаккаваттира̄джа̄ ан̃н̃е ча са̄раппатта̄ бра̄хман̣агахапатика̄ еттхева уппаджджанти. идха пана татха̄гатава̄рейева саббаттхакавасена айам̣ найо лаббхати, итаресу екадесавасена.
уппаджджама̄на̄ уппаджджантӣти идам̣ пана убхайампи виппакатавачанамева, уппаджджанта̄ бахуджанахитаттха̄йа уппаджджанти, на ан̃н̃ена ка̄ран̣ена̄ти еваметтха аттхо ведитаббо. еварӯпан̃хеттха саддалаккхан̣ам̣ на сакка̄ ан̃н̃ена саддалаккхан̣ена пат̣иба̄хитум̣.
апича уппаджджама̄но на̄ма уппаджджати на̄ма уппанно на̄ма̄ти айам̣ пабхедо ведитаббо. татха̄гато хи маха̄бхинӣха̄рам̣ каронто, буддхакаре дхамме парийесанто, па̄рамийо пӯренто, пан̃ча маха̄паричча̄ге париччаджанто, н̃а̄таттхачарийам̣ чаранто, локаттхачарийам̣, буддхаттхачарийам̣ кот̣им̣ па̄пенто, па̄рамийо пӯретва̄ туситабхаване тит̣т̣ханто, тато отаритва̄ чаримабхаве пат̣исандхим̣ ган̣ханто, ага̄рамаджджхе васанто, абхиниккхаманто, маха̄падха̄нам̣ падаханто, парипаккан̃а̄н̣о бодхиман̣д̣ам̣ а̄руйха ма̄рабалам̣ видхаменто пат̣хамайа̄ме пуббенива̄сам̣ ануссаранто, маджджхимайа̄ме диббачаккхум̣ висодхенто, паччхимайа̄ме пат̣иччасамуппа̄де н̃а̄н̣ам̣ ота̄ретва̄ анека̄ка̄рам̣ саббасан̇кха̄ре саммаситва̄ сота̄паттимаггам̣ пат̣ивиджджханто йа̄ва ана̄га̄мипхалам̣ саччхикаронтопи уппаджджама̄но ева на̄ма, арахаттамаггаккхан̣е уппаджджати на̄ма, арахаттапхалаккхан̣е пана уппанно на̄ма. буддха̄нан̃хи са̄вака̄нам̣ вийа на пат̣ипа̄т̣ийа̄ иддхивидхан̃а̄н̣а̄дӣнам̣ уппа̄данакиччам̣ аттхи, сахева пана арахаттамаггена сакалопи буддхагун̣ара̄си а̄гатова на̄ма хоти. тасма̄ те ниббаттасаббакиччатта̄ арахаттапхалаккхан̣е уппанна̄ на̄ма хонти. идха арахаттапхалаккхан̣ам̣ сандха̄йа ‘‘уппаджджатӣ’’ти вутто. уппанно хотӣти айан̃хеттха аттхо.
са̄вакопи кхӣн̣а̄саво са̄вакабодхийа̄ хетубхӯте пун̃н̃асамбха̄ре самбхаранто пуббайогам̣ пуббачарийам̣ гатапачча̄гатаваттам̣ пӯренто чаримабхаве ниббаттанто ануккамена вин̃н̃утам̣ патва̄ сам̣са̄ре а̄дӣнавам̣ дисва̄ паббаджджа̄йа четайама̄но паббаджджам̣ маттхакам̣ па̄петва̄ сӣла̄дӣни парипӯренто дхутадхамме сама̄да̄йа ваттама̄но джа̄гарийам̣ ануйун̃джанто н̃а̄н̣а̄ни ниббаттенто випассанам̣ пат̣т̣хапетва̄ хет̣т̣химамагге адхигаччхантопи уппаджджама̄но ева на̄ма, арахаттамаггаккхан̣е уппаджджати на̄ма, арахаттапхалаккхан̣е пана уппанно на̄ма. секкхо пана пуббӯпаниссайато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва готрабхун̃а̄н̣а̄ уппаджджама̄но на̄ма, пат̣хамамаггаккхан̣е уппаджджати на̄ма, пат̣хамапхалаккхан̣ато пат̣т̣ха̄йа уппанно на̄ма. етта̄вата̄ ‘‘тайоме, бхиккхаве, пуггала̄ локе уппаджджама̄на̄ уппаджджантӣ’’ти пада̄нам̣ аттхо вутто хоти.
ида̄ни бахуджанахита̄йа̄тиа̄дӣсу бахуджанахита̄йа̄ти маха̄джанасса хитаттха̄йа. бахуджанасукха̄йа̄ти маха̄джанасса сукхаттха̄йа. лока̄нукампа̄йа̄ти сатталокасса анукампам̣ пат̣ичча. катарасатталокасса̄ти? йо татха̄гатасса дхаммадесанам̣ сутва̄ дхаммам̣ пат̣ивиджджхати, аматапа̄нам̣ пивати, тасса. бхагавато хи дхаммачаккаппаваттанасуттантадесана̄йа ан̃н̃а̄такон̣д̣ан̃н̃аппамукха̄ ат̣т̣ха̄раса брахмакот̣ийо дхаммам̣ пат̣ивиджджхим̣су. евам̣ йа̄ва субхаддапарибба̄джакавинайана̄ дхаммам̣ пат̣ивиддхасатта̄нам̣ ган̣ана̄ наттхи, маха̄самайасуттантадесана̄йам̣ ман̇галасуттам̣, чӯл̣ара̄хулова̄дам̣, самачиттадесана̄йанти имесу чатӯсу т̣ха̄несу абхисамайам̣ паттасатта̄нам̣ париччхедо наттхи. еваметасса апарима̄н̣асса сатталокасса анукампа̄йа. са̄вакасса пана арахато секкхасса ча лока̄нукампа̄йа уппатти дхаммасена̄патиа̄дӣхи дхаммабхан̣д̣а̄га̄рика̄дӣхи ча деситадесана̄йа пат̣иведхаппаттасатта̄нам̣ васена, апарабха̄ге ча маха̄махиндаттхера̄дӣхи деситадесана̄йа пат̣ивиддхасачча̄нам̣ васена, йа̄ваджджатана̄ ито парам̣ ана̄гате ча са̄санам̣ нисса̄йа саггамоккхамаггесу патит̣т̣хаханта̄нам̣ васенапи айаматтхо вибха̄ветаббо.
апича бахуджанахита̄йа̄ти бахуджанасса хитаттха̄йа, несам̣ пан̃н̃а̄сампаттийа̄ дит̣т̣хадхаммикасампара̄йикахитӯпадесакоти. бахуджанасукха̄йа̄ти бахуджанасса сукхаттха̄йа, ча̄гасампаттийа̄ упакаран̣асукхасампада̄йакоти. лока̄нукампа̄йа̄ти локасса анукампанаттха̄йа, метта̄карун̣а̄сампаттийа̄ ма̄та̄питаро вийа локасса раккхита̄ гопита̄ти. аттха̄йа хита̄йа сукха̄йа деваманусса̄нанти идха девамануссаггахан̣ена бхаббапуггале венеййасатте ева гахетва̄ тесам̣ нибба̄намаггапхала̄дхигама̄йа татха̄гатасса уппатти дассита̄ пат̣хамава̄ре, дутийататийава̄ресу пана арахато секкхасса ча васена йоджетаббам̣. таттха аттха̄йа̄ти имина̄ параматтха̄йа, нибба̄на̄йа̄ти вуттам̣ хоти. хита̄йа̄ти там̣сампа̄пакамаггаттха̄йа̄ти вуттам̣ хоти. нибба̄насампа̄пакамаггато хи уттарим̣ хитам̣ на̄ма наттхи. сукха̄йа̄ти пхаласама̄паттисукхаттха̄йа̄ти вуттам̣ хоти, тато уттари сукха̄бха̄вато. вуттан̃хетам̣ ‘‘айам̣ сама̄дхи паччуппаннасукхо чева а̄йатин̃ча сукхавипа̄ко’’ти (дӣ. ни. 3.355; а. ни. 5.27; вибха. 804).
татха̄гатотиа̄дӣнам̣ пада̄нам̣ аттхо хет̣т̣ха̄ вутто. виджджа̄чаран̣асампаннотиа̄дӣсу тиссопи виджджа̄ бхайабхераве (ма. ни. 1.34 а̄дайо) а̄гатанайена, чхапи виджджа̄ чхал̣абхин̃н̃а̄васена, ат̣т̣хапи виджджа̄ амбат̣т̣хасутте а̄гата̄ти виджджа̄хи, сӣласам̣вара̄дӣхи, паннарасахи чаран̣адхаммехи ча, анан̃н̃аса̄дха̄ран̣ехи сампанно саманна̄гатоти виджджа̄чаран̣асампанно. собханагаманатта̄, сундарам̣ т̣ха̄нам̣ гататта̄, самма̄ гататта̄, самма̄ гадатта̄ ча сугато. саббатха̄ видиталокатта̄ локавидӯ. наттхи етасса уттароти ануттаро. пурисадамме пурисавенеййе са̄рети винетӣти пурисадаммаса̄ратхи. дит̣т̣хадхаммикасампара̄йикапараматтхехи йатха̄рахам̣ ануса̄сатӣти саттха̄. саббасса̄пи неййасса саббаппака̄рена сайамбхун̃а̄н̣ена буддхатта̄ буддхоти айаметтха сан̇кхепо, виттха̄ро пана висуддхимаггато (висуддхи. 1.132-133) гахетаббо.
со дхаммам̣ десети а̄ди…пе… парийоса̄накалйа̄н̣анти со бхагава̄ саттесу ка̄рун̃н̃ам̣ пат̣ичча хитва̄пи ануттарам̣ вивекасукхам̣ дхаммам̣ десети. тан̃ча кхо аппам̣ ва̄ бахум̣ ва̄ десенто а̄дикалйа̄н̣а̄диппака̄рамева десети. катхам̣? екага̄тха̄пи хи самантабхаддакатта̄ дхаммасса пат̣хамапа̄дена а̄дикалйа̄н̣а̄, дутийататийехи маджджхекалйа̄н̣а̄, паччхимена парийоса̄накалйа̄н̣а̄. ека̄нусандхикам̣ суттам̣ нида̄нена а̄дикалйа̄н̣ам̣, нигаманена парийоса̄накалйа̄н̣ам̣, сесена маджджхекалйа̄н̣ам̣. на̄на̄нусандхикам̣ суттам̣ пат̣хамена анусандхина̄ а̄дикалйа̄н̣ам̣, паччхимена парийоса̄накалйа̄н̣ам̣, сесехи маджджхекалйа̄н̣ам̣. сакалопи ва̄ са̄санадхаммо аттано аттхабхӯтена сӣлена а̄дикалйа̄н̣о, саматхавипассана̄маггапхалехи маджджхекалйа̄н̣о, нибба̄нена парийоса̄накалйа̄н̣о. сӣласама̄дхӣхи ва̄ а̄дикалйа̄н̣о, випассана̄маггехи маджджхекалйа̄н̣о, пхаланибба̄нехи парийоса̄накалйа̄н̣о. буддхасубуддхата̄йа ва̄ а̄дикалйа̄н̣о, дхаммасудхаммата̄йа маджджхекалйа̄н̣о, сан̇гхасуппат̣ипаттийа̄ парийоса̄накалйа̄н̣о. там̣ сутва̄ татхатта̄йа пат̣ипаннена адхигантабба̄йа абхисамбодхийа̄ ва̄ а̄дикалйа̄н̣о, паччекабодхийа̄ маджджхекалйа̄н̣о, са̄вакабодхийа̄ парийоса̄накалйа̄н̣о. суййама̄но чеса нӣваран̣авиккхамбханато саваненапи калйа̄н̣амева а̄вахатӣти а̄дикалйа̄н̣о, пат̣ипаджджийама̄но саматхавипассана̄сукха̄ваханато пат̣ипаттийа̄пи сукхамева а̄вахатӣти маджджхекалйа̄н̣о, татха̄пат̣ипанно ча пат̣ипаттипхале нит̣т̣хите та̄дибха̄ва̄ваханато пат̣ипаттипхаленапи калйа̄н̣амева а̄вахатӣти парийоса̄накалйа̄н̣о. на̄тхаппабхаватта̄ ча пабхавасуддхийа̄ а̄дикалйа̄н̣о, аттхасуддхийа̄ маджджхекалйа̄н̣о, киччасуддхийа̄ парийоса̄накалйа̄н̣о. тена вуттам̣ ‘‘со дхаммам̣ десети а̄ди…пе… парийоса̄накалйа̄н̣а’’нти.
йам̣ пана бхагава̄ дхаммам̣ десенто са̄санабрахмачарийам̣ маггабрахмачарийан̃ча пака̄сети, на̄на̄найехи дӣпети, там̣ йатха̄нурӯпам̣ аттхасампаттийа̄ са̄ттхам̣, бйан̃джанасампаттийа̄ сабйан̃джанам̣. сан̇ка̄сана, пака̄сана, виваран̣а, вибхаджана, утта̄нӣкаран̣а пан̃н̃аттиаттхападасама̄йогато са̄ттхам̣, аккхарападабйан̃джана̄ка̄ранируттиниддесасампаттийа̄ сабйан̃джанам̣, аттхагамбхӣрата̄пат̣иведхагамбхӣрата̄хи ва̄ са̄ттхам̣, дхаммагамбхӣрата̄десана̄гамбхӣрата̄хи сабйан̃джанам̣. аттхапат̣ибха̄напат̣исамбхида̄висайато ва̄ са̄ттхам̣, дхамманируттипат̣исамбхида̄висайато сабйан̃джанам̣. пан̣д̣итаведанӣйато париккхакаджанаппаса̄даканти са̄ттхам̣, саддхеййато локийаджанаппаса̄даканти сабйан̃джанам̣. гамбхӣра̄дхиппа̄йато са̄ттхам̣, утта̄нападато сабйан̃джанам̣. упанетаббасса абха̄вато сакалапарипун̣н̣абха̄вена кевалапарипун̣н̣ам̣, апанетаббасса абха̄вато ниддосабха̄вена парисуддхам̣, апича пат̣ипаттийа̄ адхигамабйаттито са̄ттхам̣, парийаттийа̄ а̄гамабйаттито сабйан̃джанам̣, сӣла̄дипан̃чадхаммаккхандхапа̄рипӯрийа̄ парипун̣н̣ам̣, нирупаккилесато ниттхаран̣аттха̄йа паваттито лока̄мисанирапеккхато ча парисуддхам̣, сиккхаттайапариггахитатта̄ брахмабхӯтехи сет̣т̣хехи чаритаббато тесам̣ чарийабха̄вато ча брахмачарийам̣. тасма̄ ‘‘са̄ттхам̣ сабйан̃джанам̣…пе… пака̄сетӣ’’ти вуччати. пат̣хамоти ган̣ана̄нупуббато саббалокуттамабха̄вато ча пат̣хамо пуггало.
тассева саттху са̄вакоти тассева йатха̄вуттагун̣асса саттху самма̄самбуддхасса дхаммадесана̄йа савананте джа̄то дхаммасена̄патисадисо са̄вако, на пӯран̣а̄ди вийа пат̣ин̃н̃а̄маттена саттху са̄вако. па̄т̣ипадоти пат̣ипада̄сан̇кха̄тена арийамаггена арийа̄йа джа̄тийа̄ джа̄то бхавоти па̄т̣ипадо, анит̣т̣хитапат̣ипаттикиччо пат̣ипаджджама̄ноти аттхо. суттагеййа̄ди парийаттидхаммо бахум̣ суто етена̄ти бахуссуто. па̄тимоккхасам̣вара̄дисӣлена чева а̄ран̃н̃икан̇га̄дидхутан̇гаватехи ча упапанно сампанно саманна̄гатоти сӣлаватӯпапанно. ити бхагава̄ ‘‘лока̄нукампа̄ на̄ма хитаджджха̄сайена дхаммадесана̄, са̄ ча имесу ева тӣсу пуггалесу пат̣ибаддха̄’’ти дассети. сесам̣ сувин̃н̃еййамева.
га̄тха̄су тассанвайоти тассева саттху пат̣ипаттийа̄ дхаммадесана̄йа ча анугаманена тассанвайо ануджа̄то. авиджджандхака̄рам̣ видхамитва̄ сапарасанта̄несу дхамма̄локасан̇кха̄та̄йа пабха̄йа каран̣ато пабхан̇кара̄. дхаммамудӣрайанта̄ти чатусаччадхаммам̣ катхента̄. апа̄пурантӣти уггха̄т̣енти. аматасса нибба̄насса. два̄рам̣ арийамаггам̣. йога̄ти ка̄майога̄дито. саттхава̄хена̄ти венеййасаттхава̄ханато бхаваканта̄раниттхаран̣ато саттхава̄хо, бхагава̄, тена саттхава̄хена. судеситам̣ маггамануккамантӣти тена самма̄ деситам̣ арийамаггам̣ тасса десана̄нуса̄рена анугаччханти пат̣ипаджджанти. идхева̄ти имасмим̣йева аттабха̄ве. сесам̣ утта̄намева.
пан̃чамасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
6. асубха̄нупассӣсуттаван̣н̣ана̄
85. чхат̣т̣хе асубха̄нупассӣти асубхам̣ анупассанта̄ дваттим̣са̄ка̄равасена чева уддхума̄така̄дӣсу гахитанимиттасса упасам̣харан̣авасена ча ка̄йасмим̣ асубхам̣ асубха̄ка̄рам̣ анупассака̄ хутва̄ вихаратха. а̄на̄па̄нассатӣти а̄на̄па̄не сати, там̣ а̄раббха паватта̄ сати, асса̄сапасса̄сапаригга̄хика̄ сатӣти аттхо. вуттан̃хетам̣ ‘‘а̄нанти асса̄со, но пасса̄со. па̄нанти пасса̄со, но асса̄со’’тиа̄ди (пат̣и. ма. 1.160).
воти тумха̄кам̣. аджджхаттанти идха гочараджджхаттам̣ адхиппетам̣. паримукханти абхимукхам̣. сӯпат̣т̣хита̄ти сут̣т̣ху упат̣т̣хита̄. идам̣ вуттам̣ хоти – а̄на̄па̄нассати ча тумха̄кам̣ каммат̣т̣ха̄на̄бхимукхам̣ сут̣т̣ху упат̣т̣хита̄ хотӯти. атха ва̄ паримукханти париггахитаниййа̄нам̣. вуттан̃хетам̣ пат̣исамбхида̄йам̣ – ‘‘парӣти париггахат̣т̣хо, мукханти ниййа̄нат̣т̣хо, сатӣти упат̣т̣ха̄нат̣т̣хо, тена вуччати паримукхам̣ сати’’нти (пат̣и. ма. 1.164). имина̄ чатусатипат̣т̣ха̄насол̣асаппабхеда̄ а̄на̄па̄нассатикаммат̣т̣ха̄набха̄вана̄ дассита̄ти дат̣т̣хабба̄.
евам̣ сан̇кхепенева ра̄гачаритавитаккачарита̄нам̣ саппа̄йам̣ пат̣икӯламанасика̄рака̄йа̄нупассана̄васена саматхакаммат̣т̣ха̄нам̣ випассана̄каммат̣т̣ха̄нан̃ча упадиситва̄ ида̄ни суддхавипассана̄каммат̣т̣ха̄намева дассенто ‘‘саббасан̇кха̄ресу аничча̄нупассино вихаратха̄’’ти а̄ха. таттха аниччам̣, аниччалаккхан̣ам̣, аничча̄нупассана̄, аничча̄нупассӣти идам̣ чатуккам̣ ведитаббам̣. хутва̄, абха̄вато, удайаббайайогато, та̄вака̄ликато, ниччапат̣иккхепато ча кхандхапан̃чакам̣ аниччам̣ на̄ма. тасса йо хутва̄ абха̄ва̄ка̄ро, там̣ аниччалаккхан̣ам̣ на̄ма. там̣ а̄раббха паватта̄ випассана̄ аничча̄нупассана̄. там̣ аниччанти випассако аничча̄нупассӣ. еттха ча ека̄дасавидха̄ асубхакатха̄ пат̣хамаджджха̄нам̣ па̄петва̄, сол̣асаваттхука̄ ча а̄на̄па̄накатха̄ чатуттхаджджха̄нам̣ па̄петва̄, випассана̄катха̄ ча виттха̄рато ваттабба̄, са̄ пана сабба̄ка̄рато висуддхимагге (висуддхи. 2.737-740) катхита̄ти таттха вуттанайенева ведитабба̄.
ида̄ни асубха̄нупассана̄дӣхи ниппха̄детаббам̣ пхалависесам̣ дассетум̣ ‘‘асубха̄нупассӣна’’нтиа̄дима̄ха. таттха субха̄йа дха̄туйа̄ти субхабха̄ве, субханимиттети аттхо. ра̄га̄нусайоти субха̄рамман̣е уппаджджана̄рахо ка̄мара̄га̄нусайо. со кеса̄дӣсу уддхума̄така̄дӣсу ва̄ асубха̄нупассӣнам̣ асубханимиттам̣ гахетва̄ таттха пат̣хамаджджха̄нам̣ ниббаттетва̄ там̣ па̄дакам̣ катва̄ випассанам̣ пат̣т̣хапетва̄ адхигатена ана̄га̄мимаггена пахӣйати, саббасо самуччхиндӣйатӣти аттхо. вуттан̃хетам̣ ‘‘асубха̄ бха̄ветабба̄ ка̄мара̄гасса паха̄на̄йа̄’’ти (а. ни. 9.3; уда̄. 31). ба̄хира̄ти бахиддха̄ваттхукатта̄ анаттха̄вахатта̄ ча ба̄хира̄ бахибхӯта̄. витакка̄сайа̄ти ка̄масан̇каппа̄димиччха̄витакка̄. те хи аппахӣна̄ а̄сайа̄нугата̄ сати паччайасамава̄йе уппаджджанато витакка̄сайа̄ти вутта̄. ка̄мавитакко четтха ка̄мара̄гаггахан̣ена гахито ева̄ти тадавасеса̄ витакка̄ ева вутта̄ти ведитабба̄. вигха̄тапаккхика̄ти дуккхабха̄гийа̄, иччха̄вигха̄таниббаттанака̄ ва̄. те на хонтӣти те пахӣйанти. бйа̄па̄давитакко, вихим̣са̄витакко, н̃а̄тивитакко, джанападавитакко, амара̄витакко, анаван̃н̃аттипат̣исам̣йутто витакко, ла̄бхасакка̄расилокапат̣исам̣йутто витакко, пара̄нуддайата̄пат̣исам̣йутто витаккоти ат̣т̣ха, ка̄мавитаккена саддхим̣ нававидха̄ маха̄витакка̄ а̄на̄па̄нассатисама̄дхина̄ танниссита̄йа ча випассана̄йа пуббабха̄ге виккхамбхита̄. там̣ па̄дакам̣ катва̄ адхигатена арийамаггена йатха̄рахам̣ анавасесато пахӣйанти. вуттампи четам̣ ‘‘а̄на̄па̄нассати бха̄ветабба̄ витаккупаччхеда̄йа̄’’ти (а. ни. 9.3; уда̄. 31).
йа̄ авиджджа̄, са̄ пахӣйатӣти йа̄ саччасабха̄вапат̣иччха̄динӣ сабба̄наттхака̄рӣ сакаласса ват̣т̣адуккхасса мӯлабхӯта̄ авиджджа̄, са̄ аничча̄нупассӣнам̣ вихаратам̣ самуччхиджджати. идам̣ кира бхагавата̄ аничча̄ка̄рато вут̣т̣хитасса суккхавипассакакхӣн̣а̄савасса васена вуттам̣. тасса̄йам̣ сан̇кхепаттхо – тебхӯмакесу саббасан̇кха̄ресу аничча̄дито саммасанам̣ пат̣т̣хапетва̄ випассанта̄нам̣ йада̄ аниччанти паваттама̄на̄ вут̣т̣ха̄нага̄минӣвипассана̄ маггена гхат̣ӣйати, ануккамена арахаттамагго уппаджджати, тесам̣ аничча̄нупассӣнам̣ вихаратам̣ авиджджа̄ анавасесато пахӣйати, арахаттамаггавиджджа̄ уппаджджатӣти. аничча̄нупассӣнам̣ вихаратанти идам̣ аниччалаккхан̣асса тесам̣ па̄кат̣абха̄вато итарасса лаккхан̣адвайасса гахан̣е упа̄йабха̄вато ва̄ вуттам̣, на пана екассева лаккхан̣асса анупасситаббато. вуттан̃хетам̣ ‘‘йаданиччам̣ там̣ дуккхам̣, йам̣ дуккхам̣ таданатта̄’’ти (сам̣. ни. 3.15). апарампи вуттам̣ ‘‘аниччасан̃н̃ино хи, мегхийа, анаттасан̃н̃а̄ сан̣т̣ха̄ти, анаттасан̃н̃ӣ асмима̄насамуггха̄там̣ па̄пун̣а̄тӣ’’ти.
га̄тха̄су а̄на̄па̄не пат̣иссатоти а̄на̄па̄нанимиттасмим̣ пат̣и пат̣и сато, упат̣т̣хитассатӣти аттхо. пассанти а̄саваккхайан̃а̄н̣ачаккхуна̄ сан̇кха̄рӯпасамам̣ нибба̄нам̣ пассанто. а̄та̄пӣ саббада̄ти антара̄воса̄нам̣ ана̄паджджитва̄ асубха̄нупассана̄дӣсу сататам̣ а̄та̄пӣ йуттаппайутто, тато ева йато ва̄йамама̄но, нийато ва̄ самматтанийа̄мена таттха саббасан̇кха̄расаматхе нибба̄не арахаттапхалавимуттийа̄ вимуччати. сесам̣ вуттанайамева.
чхат̣т̣хасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
7. дхамма̄нудхаммапат̣ипаннасуттаван̣н̣ана̄
86. саттаме дхамма̄нудхаммапат̣ипаннасса̄ти еттха дхаммо на̄ма нававидхо локуттарадхаммо, тасса дхаммасса анудхаммо сӣлависуддхиа̄ди пуббабха̄гапат̣ипада̄дхаммо, там̣ дхамма̄нудхаммам̣ пат̣ипаннасса адхигантум̣ пат̣ипаджджама̄насса. айаманудхаммо хотӣти айам̣ ануччхавикасабха̄во патирӯпасабха̄во хоти. веййа̄каран̣а̄йа̄ти катхана̄йа. дхамма̄нудхаммапат̣ипаннойанти йанти каран̣аттхе паччаттавачанам̣. идам̣ вуттам̣ хоти – йена анудхаммена там̣ дхамма̄нудхаммам̣ пат̣ипанноти бйа̄карама̄но саммадева бйа̄каронто на̄ма сийа̄, на татонида̄нам̣ вин̃н̃ӯхи гарахитаббо сийа̄ти. йанти ва̄ кирийа̄пара̄масанам̣, тенетам̣ дассети ‘‘йадидам̣ дхаммассева бха̄санам̣, дхаммавитаккассева ча витакканам̣ тадубхайа̄бха̄ве н̃а̄н̣упеккха̄йа, айам̣ дхамма̄нудхаммапат̣ипаннасса бхиккхуно татха̄рӯпо айанти катхана̄йа̄нурӯпахету ануччхавикака̄ран̣ам̣. бха̄сама̄но дхаммам̣йева бха̄сеййа̄ти катхенто че дасакатха̄ваттхудхаммам̣йева катхеййа, на таппат̣ипаккхамахиччхата̄диадхаммам̣. вуттан̃хетам̣ –
‘‘йа̄йам̣ катха̄ абхисаллекхика̄ четовиваран̣асаппа̄йа̄ екантаниббида̄йа вира̄га̄йа ниродха̄йа упасама̄йа абхин̃н̃а̄йа самбодха̄йа нибба̄на̄йа сам̣ваттати. сеййатхидам̣ – аппиччхакатха̄, сантут̣т̣хикатха̄, павивекакатха̄, асам̣саггакатха̄, вӣрийа̄рамбхакатха̄, сӣлакатха̄, сама̄дхикатха̄, пан̃н̃а̄катха̄, вимуттикатха̄, вимуттин̃а̄н̣адассанакатха̄, еварӯпа̄йа катха̄йа ника̄мала̄бхӣ хоти акиччхала̄бхӣ акасирала̄бхӣ’’ти (а. ни. 9.3; уда̄. 31).
абхисаллекхика̄йа катха̄йа ла̄бхӣ ева хи там̣ бха̄сеййа. етена калйа̄н̣амиттасампада̄ дассита̄.
дхаммавитакканти неккхаммавитакка̄дим̣ дхаммато анапетам̣ витаккайато ‘‘сӣла̄дипат̣ипадам̣ парипӯресса̄мӣ’’ти упарӯпари усса̄хо абхивад̣д̣хиссати. со пана витакко сӣла̄дӣнам̣ анупака̄радхамме ваджджетва̄ упака̄радхамме анубрӯханавасена ха̄набха̄гийабха̄вам̣ апанетва̄ т̣хитибха̄гийабха̄вепи ат̣т̣хатва̄ висесабха̄гийатам̣ ниббедхабха̄гийатан̃ча па̄панавасена паваттийа̄ анекаппабхедо ведитаббо. но адхаммавитакканти ка̄мавитаккам̣ но витаккеййа̄ти аттхо. тадубхайам̣ ва̄ пана̄ти йадетам̣ паресам̣ ануггахан̣аттхам̣ дхаммабха̄санам̣ аттано ануггахан̣аттхам̣ дхаммавитакканан̃ча вуттам̣. атха ва̄ пана там̣ убхайам̣ абхиниваджджетва̄ аппат̣ипаджджитва̄ акатва̄. упеккхакоти татха̄пат̣ипаттийам̣ уда̄сӣно саматхавипассана̄бха̄ванамева анубрӯханто вихареййа, саматхапат̣ипаттийам̣ упеккхако хутва̄ випассана̄йамева каммам̣ каронто вихареййа. випассанампи уссукка̄петва̄ таттхапи сан̇кха̄рупеккха̄н̃а̄н̣авасена упеккхако йа̄ва випассана̄н̃а̄н̣ам̣ маггена гхат̣ӣйати, та̄ва йатха̄ там̣ тиккхам̣ сӯрам̣ пасаннам̣ хутва̄ вахати, татха̄ вихареййа сато сампаджа̄ноти.
га̄тха̄су саматхавипассана̄дхаммо а̄рамитаббат̣т̣хена а̄ра̄мо етасса̄ти дхамма̄ра̄мо. тасмим̣йева дхамме ратоти дхаммарато. тассева дхаммасса пунаппунам̣ вичинтанато дхаммам̣ анувичинтайам̣ там̣ дхаммам̣ а̄вадждженто, манаси каронтоти аттхо. ануссаранти тамева дхаммам̣ упарӯпарибха̄вана̄васена ануссаранто. атха ва̄ вимутта̄йатанасӣсе т̣хатва̄ паресам̣ десана̄васена сӣла̄дидхаммо а̄рамитаббат̣т̣хена а̄ра̄мо етасса̄ти дхамма̄ра̄мо. татхева тасмим̣ дхамме рато абхиратоти дхаммарато. тесам̣йева сӣла̄дидхамма̄нам̣ гатийо саманвесанто ка̄мавитакка̄дӣнам̣ ока̄сам̣ адатва̄ неккхаммасан̇каппа̄дидхаммам̣йева анувичинтанато дхаммам̣ анувичинтайам̣. тадубхайам̣ ва̄ пана ол̣а̄рикато даханто аджджхупеккхитва̄ саматхавипассана̄дхаммамева упарӯпари бха̄вана̄васена ануссаранто анубрӯханавасена паваттенто. саддхамма̄ти саттатим̣саппабхеда̄ бодхипаккхийадхамма̄ нававидхалокуттарадхамма̄ ча на париха̄йати, на чирассева там̣ адхигаччхатӣти аттхо.
ида̄ни тасса ануссаран̣авидхим̣ дассенто ‘‘чарам̣ ва̄’’тиа̄дима̄ха. таттха чарам̣ ва̄ти бхиккха̄ча̄равасена чан̇каманавасена ча чаранто ва̄. йади ва̄ тит̣т̣ханти тит̣т̣ханто ва̄ нисинно ва̄, уда ва̄ сайанти сайанто ва̄. евам̣ чатӯсупи ирийа̄патхесу. аджджхаттам̣ самайам̣ читтанти йатха̄вутте каммат̣т̣ха̄насан̇кха̄те гочараджджхатте аттано читтам̣ ра̄га̄дикилеса̄нам̣ вӯпасаманавасена паджаханавасена самайам̣ саменто. сантимева̄дхигаччхатӣти аччантасантим̣ нибба̄намева па̄пун̣а̄тӣти.
саттамасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
8. андхакаран̣асуттаван̣н̣ана̄
87. ат̣т̣хаме акусалавитакка̄ти акосалласамбхӯта̄ витакка̄. андхакаран̣а̄тиа̄дӣсу йасса сайам̣ уппаджджанти, там̣ йатха̄бхӯтадассананива̄ран̣ена андхам̣ каронтӣти андхакаран̣а̄. на пан̃н̃а̄чаккхум̣ каронтӣти ачаккхукаран̣а̄. ан̃н̃а̄н̣ам̣ каронтӣти ан̃н̃а̄н̣акаран̣а̄. пан̃н̃а̄ниродхика̄ти каммассаката̄пан̃н̃а̄, джха̄напан̃н̃а̄, випассана̄пан̃н̃а̄ти има̄ тиссо пан̃н̃а̄ аппаваттикаран̣ена ниродхентӣти пан̃н̃а̄ниродхика̄. анит̣т̣хапхалада̄йакатта̄ дуккхасан̇кха̄тасса вигха̄тасса паккхе ваттантӣти вигха̄тапаккхика̄. килесанибба̄нам̣ на сам̣ваттайантӣти анибба̄насам̣ваттаника̄.
ка̄мавитаккоти ка̄мапат̣исам̣йутто витакко. со хи килесака̄масахито хутва̄ ваттхука̄месу паваттати. бйа̄па̄дапат̣исам̣йутто витакко бйа̄па̄давитакко. вихим̣са̄пат̣исам̣йутто витакко вихим̣са̄витакко. име две ча саттесупи сан̇кха̄ресупи уппаджджанти. ка̄мавитакко хи пийамана̄пе сатте ва̄ сан̇кха̄ре ва̄ витаккентасса уппаджджати, бйа̄па̄давитакко аппийе амана̄пе сатте ва̄ сан̇кха̄ре ва̄ куджджхитва̄ олоканака̄лато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва на̄сана̄ уппаджджати, вихим̣са̄витакко сан̇кха̄ресу на уппаджджати, сан̇кха̄ра̄ дуккха̄петабба̄ на̄ма наттхи, ‘‘име сатта̄ хан̃н̃анту ва̄ баджджханту ва̄ уччхиджджанту ва̄ винассанту ва̄ ма̄ ва̄ ахесу’’нти чинтанака̄ле пана саттесу уппаджджати.
имейева пана ка̄масан̇каппа̄дайо. аттхато хи ка̄мавитакка̄дӣнам̣ ка̄масан̇каппа̄дӣнан̃ча на̄на̄каран̣ам̣ наттхи, там̣сампайутта̄ пана сан̃н̃а̄дайо ка̄масан̃н̃а̄дайо. ка̄мадха̄туа̄дӣнам̣ пана йасма̄ па̄л̣ийам̣ –
‘‘ка̄мапат̣исам̣йутто такко витакко…пе… миччха̄сан̇каппо, айам̣ вуччати ка̄мадха̄ту, саббепи акусала̄ дхамма̄ ка̄мадха̄ту. бйа̄па̄дапат̣исам̣йутто такко витакко…пе… миччха̄сан̇каппо, айам̣ вуччати бйа̄па̄дадха̄ту. дасасу а̄гха̄таваттхӯсу читтасса а̄гха̄то пат̣игха̄то…пе… анаттаманата̄ читтасса, айам̣ вуччати бйа̄па̄дадха̄ту. вихим̣са̄пат̣исам̣йутто такко витакко миччха̄сан̇каппо, айам̣ вуччати вихим̣са̄дха̄ту. идхекаччо па̄н̣ина̄ ва̄ лед̣д̣уна̄ ва̄ дан̣д̣ена ва̄ саттхена ва̄ раджджуйа̄ ва̄ ан̃н̃атаран̃н̃атарена сатте вихет̣хети, айам̣ вихим̣са̄дха̄тӯ’’ти (вибха. 182, 910) –
а̄гататта̄ висесо лаббхати.
таттха две катха̄ саббасан̇га̄хика̄ ча асамбхинна̄ ча. таттха ка̄мадха̄туйа̄ гахита̄йа итара̄ двепи гахита̄ на̄ма хонти. тато пана нӣхаритва̄ айам̣ бйа̄па̄дадха̄ту, айам̣ вихим̣са̄дха̄тӯти дассетӣти айам̣ саббасан̇га̄хика̄ на̄ма. ка̄мадха̄тум̣ катхенто пана бхагава̄ бйа̄па̄дадха̄тум̣ бйа̄па̄дадха̄тут̣т̣ха̄не, вихим̣са̄дха̄тум̣ вихим̣са̄дха̄тут̣т̣ха̄не т̣хапетва̄ва авасесам̣ ка̄мадха̄ту на̄ма̄ти катхесӣти айам̣ асамбхиннакатха̄ на̄ма.
суккапаккхе вуттавипарийа̄йена аттхо ведитаббо. неккхаммапат̣исам̣йутто витакко неккхаммавитакко. со асубхапуббабха̄ге ка̄ма̄вачаро хоти, асубхаджджха̄не рӯпа̄вачаро, там̣ джха̄нам̣ па̄дакам̣ катва̄ уппаннамаггапхалака̄ле локуттаро. абйа̄па̄дапат̣исам̣йутто витакко абйа̄па̄давитакко. со метта̄пуббабха̄ге ка̄ма̄вачаро хоти, метта̄джха̄не рӯпа̄вачаро, там̣ джха̄нам̣ па̄дакам̣ катва̄ уппаннамаггапхалака̄ле локуттаро. авихим̣са̄пат̣исам̣йутто витакко авихим̣са̄витакко. со карун̣а̄пуббабха̄ге ка̄ма̄вачаро, карун̣а̄джджха̄не рӯпа̄вачаро, там̣ джха̄нам̣ па̄дакам̣ катва̄ уппаннамаггапхалака̄ле локуттаро. йада̄ пана алобхо сӣсам̣ хоти, тада̄ итаре две таданва̄йика̄ хонти. йада̄ метта̄ сӣсам̣ хоти, тада̄ итаре две таданва̄йика̄ хонти. йада̄ карун̣а̄ сӣсам̣ хоти, тада̄ итаре две таданва̄йика̄ хонти.
имейева пана неккхаммасан̇каппа̄дайо. аттхато хи неккхаммавитакка̄дӣнам̣ неккхаммасан̇каппа̄дӣнан̃ча на̄на̄каран̣ам̣ наттхи, там̣сампайутта̄ пана сан̃н̃а̄дайо неккхаммасан̃н̃а̄дайо. неккхаммадха̄туа̄дӣнам̣ пана йасма̄ па̄л̣ийам̣ –
‘‘неккхаммапат̣исам̣йутто такко витакко сан̇каппо, айам̣ вуччати неккхаммадха̄ту, саббепи кусала̄ дхамма̄ неккхаммадха̄ту. абйа̄па̄дапат̣исам̣йутто такко витакко сан̇каппо, айам̣ вуччати абйа̄па̄дадха̄ту. йа̄ саттесу метти метта̄йана̄ метта̄четовимутти, айам̣ вуччати абйа̄па̄дадха̄ту. авихим̣са̄пат̣исам̣йутто такко витакко сан̇каппо – айам̣ вуччати авихим̣са̄дха̄ту. йа̄ саттесу карун̣а̄ карун̣а̄йана̄ карун̣а̄четовимутти – айам̣ вуччати авихим̣са̄дха̄тӯ’’ти. (вибха. 182) –
а̄гататта̄ висесо лаббхати. идха̄пи саббасан̇га̄хика̄, асамбхинна̄ти две катха̄ вуттанайенева ведитабба̄. сесам̣ сувин̃н̃еййамева.
га̄тха̄су витаккайети витаккеййа. нира̄карети аттано санта̄нато нӣхареййа винодеййа, паджахеййа̄ти аттхо. саве витакка̄ни вича̄рита̄ни, самети вут̣т̣хӣва раджам̣ самӯхатанти йатха̄ на̄ма гимха̄нам̣ паччхиме ма̄се патхавийам̣ самӯхатам̣ самантато ут̣т̣хитам̣ раджам̣ махато ака̄ламегхасса вассато вут̣т̣хи т̣ха̄насо вӯпасамети, евамева со йога̄вачаро витакка̄ни миччха̄витакке ча вича̄рита̄ни там̣сампайуттавича̄ре ча самети вӯпасамети самуччхиндати. татха̄бхӯто ча витаккӯпасамена четаса̄ саббесам̣ миччха̄витакка̄нам̣ упасаманато витаккӯпасамена арийамаггачиттена. идхева дит̣т̣хева дхамме, сантипадам̣ нибба̄нам̣, самаджджхага̄ самадхигато хотӣти.
ат̣т̣хамасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
9. антара̄маласуттаван̣н̣ана̄
88. наваме антара̄мала̄ти еттха антара̄саддо –
‘‘надӣтӣресу сан̣т̣ха̄не, сабха̄су ратхийа̄су ча;
джана̄ сан̇гамма мантенти, ман̃ча тан̃ча кимантара’’нти. –
а̄дӣсу (сам̣. ни. 1.228) ка̄ран̣е а̄гато. ‘‘аддаса̄ мам̣, бханте, ан̃н̃атара̄ иттхӣ виджджантарика̄йа бха̄джанам̣ дховантӣ’’тиа̄дӣсу (ма. ни. 2.149) кхан̣е. ‘‘апича̄йам̣ тапода̄ двиннам̣ маха̄нирайа̄нам̣ антарика̄йа а̄гаччхатӣ’’тиа̄дӣсу (па̄ра̄. 231) виваре.
‘‘пӣтаваттхе пӣтадхадже, пӣта̄лан̇ка̄рабхӯсите;
пӣтантара̄хи ваггӯхи, апил̣андха̄ва собхасӣ’’ти. –
а̄дӣсу (ви. ва. 658) уттариса̄т̣аке. ‘‘йассантарато на санти копа̄’’тиа̄дӣсу (уда̄. 20) читте. идха̄пи читте ева дат̣т̣хаббо. тасма̄ антаре читте бхава̄ антара̄. йасмим̣ санта̄не уппанна̄, тасса малинабха̄вакаран̣ато мала̄. таттха малам̣ на̄ма дувидхам̣ – сарӣрамалам̣, читтамаланти. тесу сарӣрамалам̣ седаджаллика̄ди сарӣре ниббаттам̣, таттха лаггам̣ а̄гантукараджан̃ча, там̣ удакенапи нӣхаран̣ӣйам̣, на татха̄ сам̣килесикам̣. читтамалам̣ пана ра̄га̄дисам̣килесикам̣, там̣ арийамаггехева нӣхаран̣ӣйам̣. вуттан̃хетам̣ пора̄н̣ехи –
‘‘рӯпена сам̣килит̣т̣хена, сам̣килиссанти ма̄н̣ава̄;
рӯпе суддхе висуджджханти, анаккха̄там̣ махесина̄.
‘‘читтена сам̣килит̣т̣хена, сам̣килиссанти ма̄н̣ава̄;
читте суддхе висуджджханти, ити вуттам̣ махесина̄’’ти. (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 2.373; ма. ни. ат̣т̣ха. 1.106);
тена̄ха бхагава̄ ‘‘читтасам̣килеса̄, бхиккхаве, сатта̄ сам̣килиссанти, читтавода̄на̄ висуджджхантӣ’’ти (сам̣. ни. 3.100). тасма̄ бхагава̄ идха̄пи читтамалависодхана̄йа пат̣ипаджджитаббанти дассенто ‘‘тайоме, бхиккхаве, антара̄мала̄’’ти а̄ха.
йатха̄ чете лобха̄дайо сатта̄нам̣ читте уппаджджитва̄ малинабха̄вакара̄ на̄наппака̄расам̣килесавидха̄йака̄ти антара̄мала̄, евам̣ екато бхун̃джитва̄, екато сайитва̄, ота̄рагавесӣ амиттасатту вийа читте ева уппаджджитва̄ сатта̄нам̣ на̄на̄видхаанаттха̄ваха̄, на̄наппака̄радуккханиббаттака̄ти дассенто ‘‘антара̄амитта̄’’тиа̄дима̄ха. таттха миттапат̣ипаккхато амитта̄, сапаттакиччакаран̣ато сапатта̄, хим̣санато вадхака̄, уджувипаччанӣкато паччаттхика̄.
таттха двӣхи а̄ка̄рехи лобха̄дӣнам̣ амитта̄дибха̄во ведитаббо. верӣпуггало хи антарам̣ лабхама̄но аттано верисса саттхена ва̄ сӣсам̣ па̄тети, упа̄йена ва̄ махантам̣ анаттхам̣ уппа̄дети. име ча лобха̄дайо пан̃н̃а̄сирапа̄танена йонисампат̣ипа̄данена ча та̄дисам̣ тато балаватарам̣ анаттхам̣ ниббаттенти. катхам̣? чаккхудва̄расмин̃хи ит̣т̣ха̄дӣсу а̄рамман̣есу а̄па̄тхагатесу йатха̄рахам̣ та̄ни а̄раббха лобха̄дайо уппаджджанти, етта̄вата̄сса пан̃н̃а̄сирам̣ па̄титам̣ на̄ма хоти. сотадва̄ра̄дӣсупи есева найо. евам̣ та̄ва пан̃н̃а̄сирапа̄танато амитта̄дисадисата̄ ведитабба̄. лобха̄дайо пана камманида̄на̄ хутва̄ ан̣д̣аджа̄дибхеда̄ чатассо йонийо упаненти. тасса йониупагаманамӯлака̄ни пан̃чавӣсати маха̄бхайа̄ни дваттим̣са каммакаран̣а̄ни ча а̄гата̄нева хонти. евам̣ йонисампат̣ипа̄данатопи несам̣ амитта̄дисадисата̄ ведитабба̄. ити лобха̄дайо амитта̄дисадисата̄йа читтасамбхӯтата̄йа ча ‘‘антара̄амитта̄’’тиа̄дина̄ вутта̄. апича амиттехи ка̄тум̣ асаккун̣еййам̣ лобха̄дайо каронти, амитта̄дибха̄во ча лобха̄дӣхи джа̄йатӣти тесам̣ амитта̄дибха̄во ведитаббо. вуттан̃хетам̣ –
‘‘дисо дисам̣ йантам̣ кайира̄, верӣ ва̄ пана веринам̣;
миччха̄пан̣ихитам̣ читтам̣, па̄пийо нам̣ тато каре’’ти. (дха. па. 42; уда̄. 33);
га̄тха̄су аттано паресан̃ча анаттхам̣ джанетӣти анаттхаджанано. вуттан̃хетам̣ –
‘‘йадапи луддхо абхисан̇кхароти ка̄йена ва̄ча̄йа манаса̄ тадапи акусалам̣; йадапи луддхо лобхена абхибхӯто парийа̄динначитто парасса асата̄ дуккхам̣ уппа̄дети вадхена ва̄ бандхена ва̄ джа̄нийа̄ ва̄ гараха̄йа ва̄ пабба̄джана̄йа ва̄ балавамхи балаттхо ити, тадапи акусалам̣, итиссаме лобхаджа̄ лобханида̄на̄ лобхасамудайа̄ лобхапаччайа̄ анеке па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ самбхавантӣ’’ти (а. ни. 3.70).
апарампи вуттам̣ –
‘‘ратто кхо, бра̄хман̣а, ра̄гена абхибхӯто парийа̄динначитто аттабйа̄ба̄дха̄йапи четети, парабйа̄ба̄дха̄йапи четети, убхайабйа̄ба̄дха̄йапи четети, четасикампи дуккхам̣ доманассам̣ пат̣исам̣ведетӣ’’тиа̄ди (а. ни. 3.54).
читтаппакопаноти читтасан̇кхобхано. лобхо хи лобханӣйе ваттхусмим̣ уппаджджама̄но читтам̣ кхобхенто пакопенто випарин̣а̄менто вика̄рам̣ а̄па̄денто уппаджджати, паса̄да̄дивасена паваттитум̣ на дети. бхайамантарато джа̄там̣, там̣ джано на̄вабуджджхатӣти там̣ лобхасан̇кха̄там̣ антарато аббхантаре аттано читтейева джа̄там̣ анаттхаджананачиттаппакопана̄дим̣ бхайам̣ бхайахетум̣ айам̣ ба̄ламаха̄джано на̄вабуджджхати на джа̄на̄тӣти.
луддхо аттхам̣ на джа̄на̄тӣти аттаттхапараттха̄дибхедам̣ аттхам̣ хитам̣ луддхапуггало йатха̄бхӯтам̣ на джа̄на̄ти. дхаммам̣ на пассатӣти дасакусалакаммапатхадхаммампи луддхо лобхена абхибхӯто парийа̄динначитто на пассати паччаккхато на джа̄на̄ти, пагева уттаримануссадхаммам̣. вуттампи четам̣ –
‘‘ратто кхо, бра̄хман̣а, ра̄гена абхибхӯто парийа̄динначитто аттаттхампи йатха̄бхӯтам̣ на паджа̄на̄ти, параттхампи йатха̄бхӯтам̣ на паджа̄на̄ти, убхайаттхампи йатха̄бхӯтам̣ на паджа̄на̄тӣ’’тиа̄ди (а. ни. 3.55).
андхатаманти андхабха̄вакарам̣ тамам̣. йанти йаттха. бхумматтхе хи етам̣ паччаттавачанам̣. йасмим̣ ка̄ле лобхо сахате абхибхавати нарам̣, андхатамам̣ тада̄ хотӣти. йанти ва̄ ка̄ран̣авачанам̣. йасма̄ лобхо уппаджджама̄но нарам̣ сахате абхибхавати, тасма̄ андхатамам̣ тада̄ хотӣти йоджана̄, йа-та-садда̄нам̣ екантасамбандхабха̄вато. атха ва̄ йанти кирийа̄пара̄масанам̣, ‘‘лобхо сахате’’ти еттха йадетам̣ лобхасса саханам̣ абхибхаванам̣ вуттам̣. етам̣ андхабха̄вакарасса тамасса гаманам̣ уппа̄доти аттхо. атха ва̄ йам̣ нарам̣ лобхо сахате абхибхавати, тасса андхатамам̣ тада̄ хоти, тато ча луддхо аттхам̣ на джа̄на̄ти, луддхо дхаммам̣ на пассатӣти еваметтха аттхо дат̣т̣хаббо.
йо ча лобхам̣ пахантва̄на̄ти йо пуббабха̄ге тадан̇гавасена виккхамбханавасена ча йатха̄рахам̣ саматхавипассана̄хи лобхам̣ паджахитва̄ татха̄ паджаханахету лобханеййе диббепи рӯпа̄дике упат̣т̣хите на луббхати, балававипассана̄нубха̄вена лобхо пахӣйате тамха̄ти тасма̄ арийапуггала̄ арийамаггена лобхо пахӣйати паджахӣйати, аччантамева париччаджӣйати. йатха̄ ким̣? удабиндӯва поккхара̄ти падуминипан̣н̣ато удакабинду вийа. сесага̄тха̄нампи имина̄ найена аттхо ведитаббо.
татха̄ досасса –
‘‘йадапи дут̣т̣хо абхисан̇кхароти ка̄йена ва̄ча̄йа манаса̄ тадапи акусалам̣; йадапи дут̣т̣хо досена абхибхӯто парийа̄динначитто парасса асата̄ дуккхам̣ уппа̄дети вадхена ва̄ бандхена ва̄ джа̄нийа̄ ва̄ гараха̄йа ва̄ пабба̄джана̄йа ва̄ балавамхи балаттхо ити, тадапи акусалам̣. итиссаме досаджа̄ досанида̄на̄ досасамудайа̄ досапаччайа̄ анеке па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ самбхавантӣ’’ти (а. ни. 3.70).
татха̄ –
‘‘дут̣т̣хо кхо, бра̄хман̣а, досена абхибхӯто парийа̄динначитто аттабйа̄ба̄дха̄йапи четети, парабйа̄ба̄дха̄йапи четети, убхайабйа̄ба̄дха̄йапи четети четасикампи дуккхам̣ доманассам̣ пат̣исам̣ведетӣ’’ти (а. ни. 3.55).
татха̄ –
‘‘дут̣т̣хо кхо, бра̄хман̣а, досена абхибхӯто парийа̄динначитто аттаттхампи йатха̄бхӯтам̣ на паджа̄на̄ти, параттхампи йатха̄бхӯтам̣ на паджа̄на̄ти, убхайаттхампи йатха̄ бхӯтам̣ на паджа̄на̄тӣ’’ти (а. ни. 3.55) –
а̄дисуттапада̄нуса̄рена анаттхаджананата̄ аттхаха̄нихетута̄ ча ведитабба̄.
татха̄ мохасса ‘‘йадапи мӯл̣хо абхисан̇кхароти ка̄йена ва̄ча̄йа манаса̄’’тиа̄дина̄ (а. ни. 3.70), ‘‘мӯл̣хо кхо, бра̄хман̣а, мохена абхибхӯто парийа̄динначитто аттабйа̄ба̄дха̄йапи чететӣ’’тиа̄дина̄(а. ни. 3.55), ‘‘аттаттхампи йатха̄бхӯтам̣ на паджа̄на̄тӣ’’тиа̄дина̄ (а. ни. 3.55) ча а̄гатасуттапада̄нуса̄рена ведитабба̄.
та̄лапаккам̣ва бандхана̄ти та̄лапхалам̣ вийа усумуппа̄дена ван̣т̣ато, татийамагган̃а̄н̣уппа̄дена тасса читтато досо пахӣйати, париччаджӣйатӣти аттхо. мохам̣ виханти со саббанти со арийапуггало саббам̣ анавасесам̣ мохам̣ чатуттхамаггена виханти видхамати самуччхиндати. а̄диччовудайам̣ таманти а̄диччо вийа удайам̣ уггаччханто тамам̣ андхака̄рам̣.
навамасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
10. девадаттасуттаван̣н̣ана̄
89. дасаме тӣхи, бхиккхаве, асаддхаммехи абхибхӯтоти ка̄ уппатти? девадатте хи авӣчимаха̄нирайам̣ павит̣т̣хе девадаттапаккхийа̄ ан̃н̃атиттхийа̄ ча ‘‘саман̣ена готамена абхисапито девадатто патхавим̣ павит̣т̣хо’’ти аббха̄чиккхим̣су. там̣ сутва̄ са̄сане анабхиппасанна̄ манусса̄ ‘‘сийа̄ ну кхо етадевам̣, йатха̄ име бхан̣антӣ’’ти а̄сан̇кам̣ уппа̄десум̣. там̣ паваттим̣ бхиккхӯ бхагавато а̄рочесум̣. атха бхагава̄ ‘‘на, бхиккхаве, татха̄гата̄ кассачи абхисапам̣ денти, тасма̄ на девадатто майа̄ абхисапито, аттано камменева нирайам̣ павит̣т̣хо’’ти ватва̄ тесам̣ миччха̄га̄хам̣ пат̣иседхенто има̄йа ат̣т̣хуппаттийа̄ идам̣ суттам̣ абха̄си.
таттха асаддхаммехӣти асатам̣ дхаммехи, асантехи ва̄ дхаммехи. атекиччхоти буддхехипи аниваттанӣйатта̄ авӣчиниббаттийа̄ тикиччха̄бха̄вато атекиччхо, атикиччханӣйоти аттхо. асантагун̣асамбха̄вана̄дхиппа̄йена паватта̄ па̄па̄ иччха̄ етасса̄ти па̄пиччхо, тасса бха̄во па̄пиччхата̄, та̄йа. ‘‘ахам̣ буддхо бхависса̄ми, сан̇гхам̣ парихарисса̄мӣ’’ти тасса иччха̄ уппанна̄. кока̄лика̄дайо па̄па̄ ла̄мака̄ митта̄ етасса̄ти па̄памитто, тасса бха̄во па̄памиттата̄, та̄йа. уттарикаран̣ӣйети джха̄на̄бхин̃н̃а̄хи уттарикаран̣ӣйе адхигантаббе маггапхале анадхигате сати ева, там̣ анадхигантва̄ти аттхо. ораматтакена̄ти аппаматтакена джха̄на̄бхин̃н̃а̄маттена. висеса̄дхигамена̄ти уттаримануссадхамма̄дхигамена. антара̄ти вемаджджхе. воса̄нам̣ а̄па̄дӣти акатакиччова сама̄но ‘‘катакиччомхӣ’’ти ман̃н̃ама̄но саман̣адхаммато вигамам̣ а̄паджджи. ити бхагава̄ имина̄ суттена висесато путхуджджанабха̄ве а̄дӣнавам̣ пака̄сеси бха̄рийо путхуджджанабха̄во, йатра хи на̄ма джха̄на̄бхин̃н̃а̄парийоса̄на̄ сампаттийо ниббаттетва̄пи анека̄наттха̄вахам̣ на̄на̄видхам̣ дуккхахетум̣ асантагун̣асамбха̄ванам̣ асаппурисасам̣саггам̣ а̄ласийа̄нуйоган̃ча авиджаханто авӣчимхи каппат̣т̣хийам̣ атекиччхам̣ киббисам̣ пасависсатӣти.
га̄тха̄су ма̄ти пат̣иседхе нипа̄то. джа̄тӯти екам̣сена. кочӣти саббасан̇га̄хакавачанам̣. локасминти сатталоке. идам̣ вуттам̣ хоти ‘‘имасмим̣ сатталоке кочи пуггало екам̣сена па̄пиччхо ма̄ хотӯ’’ти. тадамина̄пи джа̄на̄тха, па̄пиччха̄нам̣ йатха̄ гатӣти па̄пиччха̄нам̣ пуггала̄нам̣ йатха̄ гати йа̄дисӣ ниппхатти, йа̄дисо абхисампара̄йо, там̣ имина̄пи ка̄ран̣ена джа̄на̄тха̄ти девадаттам̣ нидассенто евама̄ха. пан̣д̣итоти саман̃н̃а̄тоти парийаттиба̄хусаччена пан̣д̣итоти н̃а̄то. бха̄витаттоти самматоти джха̄на̄бхин̃н̃а̄хи бха̄витачиттоти самбха̄вито. татха̄ хи со пуббе ‘‘махиддхико годхипутто, маха̄нубха̄во годхипутто’’ти дхаммасена̄патина̄пи пасам̣сито ахоси. джалам̣ва йасаса̄ ат̣т̣ха̄, девадаттоти виссутоти аттано киттийа̄ парива̄рена джаланто вийа обха̄сенто вийа т̣хито девадаттоти евам̣ виссуто па̄кат̣о ахоси. ‘‘ме сутта’’нтипи па̄т̣хо, майа̄ сутам̣ сутаматтам̣, катипа̄хенева ататха̄бхӯтатта̄ тасса там̣ пан̣д̣ичча̄ди саванаматтамева̄ти аттхо.
со сама̄наманучин̣н̣о, а̄саджджа нам̣ татха̄гатанти со евам̣бхӯто девадатто ‘‘буддхопи сакйапутто, ахампи сакйапутто, буддхопи саман̣о, ахампи саман̣о, буддхопи иддхима̄, ахампи иддхима̄, буддхопи диббачаккхуко, ахампи диббачаккхуко, буддхопи диббасотако, ахампи диббасотако, буддхопи четопарийан̃а̄н̣ала̄бхӣ, ахампи четопарийан̃а̄н̣ала̄бхӣ, буддхопи атӣта̄на̄гатапаччуппанне дхамме джа̄на̄ти, ахампи те джа̄на̄мӣ’’ти аттано пама̄н̣ам̣ аджа̄нитва̄ самма̄самбуддхам̣ аттана̄ самасамат̣т̣хапанена сама̄нам̣ а̄паджджанто ‘‘ида̄на̄хам̣ буддхо бхависса̄ми, бхиккхусан̇гхам̣ парихарисса̄мӣ’’ти абхима̄рапайоджана̄ татха̄гатам̣ а̄саджджа а̄са̄детва̄ вихет̣хетва̄. ‘‘пама̄дамануджӣно’’типи пат̣ханти. тассаттхо ‘‘вуттанайена пама̄дам̣ а̄паджджанто пама̄дам̣ нисса̄йа бхагавата̄ саддхим̣ йугагга̄хачиттуппа̄дена сахева джха̄на̄бхин̃н̃а̄хи ануджӣно парихӣно’’ти. авӣчинирайам̣ патто, чатудва̄рам̣ бхайа̄наканти джа̄ла̄нам̣ таттха уппаннасатта̄нам̣ ва̄ нирантарата̄йа ‘‘авӣчӣ’’ти ладдхана̄мам̣ чатӯсу пассесу чатумаха̄два̄райогена чатудва̄рам̣ атибхайа̄накам̣ маха̄нирайам̣ пат̣исандхиггахан̣авасена патто. татха̄ хи вуттам̣ –
‘‘чатуккан̣н̣о чатудва̄ро, вибхатто бха̄гасо мито;
айопа̄ка̄рапарийанто, айаса̄ пат̣икуджджито.
‘‘тасса айомайа̄ бхӯми, джалита̄ теджаса̄ йута̄;