6. аджа̄тасуттаван̣н̣ана̄

43. чхат̣т̣хе аттхи, бхиккхавети ка̄ уппатти? екадивасам̣ кира бхагавата̄ анекапарийа̄йена сам̣са̄ре а̄дӣнавам̣ пака̄сетва̄ тадупасамана̄дивасена нибба̄напат̣исам̣йутта̄йа дхаммадесана̄йа ката̄йа бхиккхӯнам̣ етадахоси ‘‘айам̣ сам̣са̄ро бхагавата̄ авиджджа̄дӣхи ка̄ран̣ехи сахетуко вутто, нибба̄насса пана тадупасамасса на кин̃чи ка̄ран̣ам̣ вуттам̣, тайидам̣ ахетукам̣ катхам̣ саччикат̣т̣хапараматтхена упалаббхатӣ’’ти. атха бхагава̄ тесам̣ бхиккхӯнам̣ вимативидхаманаттхан̃чева, ‘‘идха саман̣абра̄хман̣а̄нам̣ ‘нибба̄нам̣ нибба̄на’нти ва̄ча̄ваттхуматтамева, наттхи хи параматтхато нибба̄нам̣ на̄ма анупалаббхама̄насабха̄ватта̄’’ти лока̄йатика̄дайо вийа виппат̣ипанна̄нам̣ бахиддха̄ ча путхудит̣т̣хигатика̄нам̣ миччха̄ва̄дабхан̃джанаттхан̃ча, аматамаха̄нибба̄насса параматтхато аттхибха̄вадӣпанаттхам̣ тасса ча ниссаран̣абха̄ва̄диа̄нубха̄вавантата̄дӣпанаттхам̣ пӣтивегена уда̄навасена идам̣ суттам̣ абха̄си. татха̄ хи идам̣ суттам̣ уда̄непи (уда̄. 72-74) сан̇гӣтам̣.

таттха аттхӣти виджджати параматтхато упалаббхати. аджа̄там̣ абхӯтам̣ акатам̣ асан̇кхатанти сабба̄нипи пада̄ни ан̃н̃аман̃н̃авевачана̄ни. атха ва̄ ведана̄дайо вийа хетупаччайасамава̄йасан̇кха̄та̄йа ка̄ран̣аса̄маггийа̄ на джа̄там̣ на ниббаттанти аджа̄там̣. ка̄ран̣ена вина̄ сайамева на бхӯтам̣ на па̄тубхӯтам̣ на уппаннанти абхӯтам̣. евам̣ аджа̄татта̄ абхӯтатта̄ ча йена кеначи ка̄ран̣ена на катанти акатам̣. джа̄табхӯтакатасабха̄во ча на̄марӯпа̄дӣнам̣ сан̇кхатадхамма̄нам̣ хоти, на асан̇кхатасабха̄васса нибба̄насса̄ти дассанаттхам̣ асан̇кхатанти вуттам̣. пат̣иломато ва̄ самечча самбхуййа паччайехи катанти сан̇кхатам̣, татха̄ на сан̇кхатам̣, сан̇кхаталаккхан̣арахитанти ча асан̇кхатанти евам̣ анекехи ка̄ран̣ехи ниббаттитабха̄ве пат̣исиддхе ‘‘сийа̄ ну кхо екенева ка̄ран̣ена ката’’нти а̄сан̇ка̄йам̣ ‘‘на кеначи ката’’нти дассанаттхам̣ ‘‘аката’’нти вуттам̣. евам̣ аппаччайампи сама̄нам̣ ‘‘сайамева ну кхо идам̣ бхӯтам̣ па̄тубхӯта’’нти а̄сан̇ка̄йам̣ танниваттанаттхам̣ ‘‘абхӯта’’нти вуттам̣. айан̃ча етасса асан̇кхата̄ката̄бхӯтабха̄во саббена саббам̣ аджа̄тидхамматта̄ти дассетум̣ ‘‘аджа̄та’’нти вуттанти. еваметесам̣ чатуннампи пада̄нам̣ са̄ттхакабха̄во ведитаббо.

ити бхагава̄ ‘‘аттхи, бхиккхаве, аджа̄там̣ абхӯтам̣ акатам̣ асан̇кхата’’нти параматтхато нибба̄насса аттхибха̄вам̣ ватва̄ таттха хетум̣ дассенто ‘‘но четам̣, бхиккхаве’’тиа̄дима̄ха. тасса̄йам̣ сан̇кхепо – бхиккхаве, йади аджа̄та̄дисабха̄ва̄ асан̇кхата̄ дха̄ту на абхависса на сийа̄, идха локе джа̄та̄дисабха̄васса рӯпа̄диккхандхапан̃чакасан̇кха̄тасса сан̇кха̄рагатасса ниссаран̣ам̣ анавасесават̣т̣упасамо на пан̃н̃а̄йеййа на упалаббхеййа на самбхавеййа. нибба̄нан̃хи а̄рамман̣ам̣ катва̄ паваттама̄на̄ самма̄дит̣т̣хиа̄дайо арийамаггадхамма̄ анавасесато килесе самуччхинданти, тенеттха саббассапи ват̣т̣адуккхасса аппаватти апагамо ниссаран̣ам̣ пан̃н̃а̄йати.

евам̣ бйатирекавасена нибба̄насса аттхибха̄вам̣ дассетва̄ ида̄ни анвайавасенапи там̣ дассетум̣ ‘‘йасма̄ ча кхо’’тиа̄ди вуттам̣, там̣ вуттаттхамева. еттха ча йасма̄ ‘‘апаччайа̄ дхамма̄, асан̇кхата̄ дхамма̄ (дха. са. дукама̄тика̄ 7, 8). аттхи, бхиккхаве, тада̄йатанам̣, йаттха нева патхавӣ (уда̄. 71). идампи кхо т̣ха̄нам̣ дуддасам̣ йадидам̣ саббасан̇кха̄расаматхо саббӯпадхипат̣иниссагго (маха̄ва. 7; ма. ни. 1.281). асан̇кхатан̃ча во, бхиккхаве, дхаммам̣ десесса̄ми асан̇кхатага̄минин̃ча пат̣ипада’’нтиа̄дӣхи (сам̣. ни. 4.366) анекехи суттападехи ‘‘аттхи, бхиккхаве, аджа̄та’’нти имина̄пи суттена нибба̄надха̄туйа̄ параматтхато саббха̄во саббалокам̣ анукампама̄нена самма̄самбуддхена десито, тасма̄ на пат̣иккхипитаббам̣. таттха аппаччаккхака̄рӣнампи вин̃н̃ӯнам̣ кан̇кха̄ ва̄ вимати ва̄ наттхи ева. йе пана абуддхипуггала̄, тесам̣ вимативиноданаттхам̣ айаметтха адхиппа̄йаниддха̄ран̣амукхена йуттивича̄ран̣а̄ – йатха̄ парин̃н̃еййата̄йа сауттара̄нам̣ ка̄ма̄нам̣ рӯпа̄нан̃ча пат̣ипаккхабхӯтам̣ таббидхурасабха̄вам̣ ниссаран̣ам̣ пан̃н̃а̄йати, евам̣ там̣сабха̄ва̄нам̣ саббесам̣ сан̇кхатадхамма̄нам̣ пат̣ипаккхабхӯтена таббидхурасабха̄вена ниссаран̣ена бхавитаббам̣. йан̃четам̣ ниссаран̣ам̣, са̄ асан̇кхата̄ дха̄ту. кин̃ча бхиййо, сан̇кхатадхамма̄рамман̣ам̣ випассана̄н̃а̄н̣ам̣ апи ануломан̃а̄н̣ам̣ килесе самуччхедавасена паджахитум̣ на саккоти, татха̄ саммутисачча̄рамман̣ам̣ пат̣хамаджджха̄на̄дӣсу н̃а̄н̣ам̣ виккхамбханавасенева килесе паджахати, на самуччхедавасена. ити сан̇кхатадхамма̄рамман̣асса саммутисачча̄рамман̣асса ча н̃а̄н̣асса килеса̄нам̣ самуччхедаппаха̄не асаматтхабха̄вато тесам̣ самуччхедаппаха̄накарасса арийамагган̃а̄н̣асса тадубхайавипарӣтасабха̄вена а̄рамман̣ена бхавитаббам̣, са̄ асан̇кхата̄ дха̄ту. татха̄ ‘‘аттхи, бхиккхаве, аджа̄там̣ абхӯтам̣ акатам̣ асан̇кхата’’нти идам̣ нибба̄насса параматтхато аттхибха̄ваджотакавачанам̣ авипарӣтаттхам̣ бхагавата̄ бха̄ситатта̄. йан̃хи бхагавата̄ бха̄ситам̣, там̣ авипарӣтаттхам̣ параматтханти йатха̄ там̣ ‘‘саббе сан̇кха̄ра̄ аничча̄, саббе сан̇кха̄ра̄ дуккха̄, саббе дхамма̄ анатта̄’’ти (дха. па. 277-279; чӯл̣ани. хемакама̄н̣авапуччха̄ниддеса 56). татха̄ нибба̄насаддо каттхачи висайе йатха̄бхӯтапараматтхависайо упача̄равуттисаббха̄вато сеййатха̄пи сӣхасаддо. атха ва̄ аттхева параматтхато асан̇кхата̄дха̄ту итаратаббипарӣтавинимуттасабха̄ватта̄ сеййатха̄пи патхавӣдха̄ту ведана̄ти. евама̄дӣхи найехи йуттитопи асан̇кхата̄йа дха̄туйа̄ параматтхато аттхибха̄во ведитаббо.

га̄тха̄су джа̄танти джа̄йанат̣т̣хена джа̄там̣, джа̄тилаккхан̣аппаттанти аттхо. бхӯтанти бхаванат̣т̣хена бхӯтам̣, ахутва̄ самбхӯтанти аттхо. самуппаннанти сахитабха̄вена уппаннам̣, сахитехи дхаммехи ча уппаннанти аттхо. катанти ка̄ран̣абхӯтехи паччайехи ниббаттитам̣. сан̇кхатанти техийева самечча самбхуййа катанти сан̇кхатам̣, саббаметам̣ паччайаниббаттасса адхивачанам̣. ниччаса̄ра̄дивирахитато аддхувам̣. джара̄йа маран̣ена ча екантенева сан̇гхат̣итам̣ сам̣сат̣т̣ханти джара̄маран̣асан̇гха̄там̣. ‘‘джара̄маран̣асан̇гхат̣т̣а’’нтипи пат̣ханти, джара̄йа маран̣ена ча упаддутам̣ пӣл̣итанти аттхо. аккхирога̄дӣнам̣ анекесам̣ рога̄нам̣ нӣл̣ам̣ кула̄ваканти роганӣл̣ам̣. сарасато упаккамато ча пабхан̇гупарамасӣлата̄йа пабхан̇гурам̣.

чатуббидхо а̄ха̄ро ча тан̣ха̄сан̇кха̄та̄ нетти ча пабхаво самут̣т̣ха̄нам̣ етасса̄ти а̄ха̄ранеттиппабхавам̣. саббопи ва̄ паччайо а̄ха̄ро. идха пана тан̣ха̄йа неттиггахан̣ена гахитатта̄ тан̣ха̄ваджджа̄ ведитабба̄. тасма̄ а̄ха̄ро ча нетти ча пабхаво етасса̄ти а̄ха̄ранеттиппабхавам̣. а̄ха̄ро ева ва̄ найанат̣т̣хена паваттанат̣т̣хена неттӣти евампи а̄ха̄ранеттиппабхавам̣. на̄лам̣ тадабхинандитунти там̣ упа̄да̄наккхандхапан̃чакам̣ евам̣ паччайа̄дхӣнавуттикам̣, тато ева аниччам̣, дуккхан̃ча тан̣ха̄дит̣т̣хӣхи абхинандитум̣ асса̄детум̣ на йуттам̣.

тасса ниссаран̣анти ‘‘джа̄там̣ бхӯта’’нтиа̄дина̄ вуттасса тасса сакка̄йасса ниссаран̣ам̣ никкамо анупасантасабха̄васса ра̄га̄дикилесасса саббасан̇кха̄расса ча абха̄вена тадупасамабха̄вена пасаттхабха̄вена ча сантам̣, таккан̃а̄н̣асса агочарабха̄вато атакка̄вачарам̣, ниччат̣т̣хена дхувам̣, тато ева аджа̄там̣ асамуппаннам̣, сокахетӯнам̣ абха̄вато асокам̣, вигатара̄га̄дираджатта̄ вираджам̣, сам̣са̄радуккхат̣т̣итехи пат̣ипаджджитаббатта̄ падам̣, джа̄тиа̄дидуккхадхамма̄нам̣ ниродхахетута̄йа ниродхо дуккхадхамма̄нам̣, саббасан̇кха̄ра̄нам̣ упасамахетута̄йа сан̇кха̄рӯпасамо, тато ева аччантасукхата̄йа сукхоти саббападехи аматамаха̄нибба̄намева тхомети. евам̣ бхагава̄ пат̣хамага̄тха̄йа бйатирекавасена, дутийага̄тха̄йа анвайавасена ча нибба̄нам̣ вибха̄веси.

чхат̣т̣хасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.