7. нибба̄надха̄тусуттаван̣н̣ана̄
44. саттаме двема̄ти две има̄. ва̄нам̣ вуччати тан̣ха̄, никкхантам̣ ва̄нато, наттхи ва̄ еттха ва̄нам̣, имасмим̣ ва̄ адхигате ва̄насса абха̄воти нибба̄нам̣, тадева ниссаттаниджджӣват̣т̣хена сабха̄вадха̄ран̣ат̣т̣хена ча дха̄тӯти нибба̄надха̄ту. йадипи тасса̄ параматтхато бхедо наттхи, парийа̄йена пана пан̃н̃а̄йатӣти там̣ парийа̄йабхедам̣ сандха̄йа ‘‘двема̄, бхиккхаве, нибба̄надха̄туйо’’ти ватва̄ йатха̄дхиппетаппабхедам̣ дассетум̣ ‘‘саупа̄дисеса̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха тан̣ха̄дӣхи пхалабха̄вена упа̄дӣйатӣти упа̄ди, кхандхапан̃чакам̣. упа̄дийева сесоти упа̄дисесо, саха упа̄дисесена̄ти саупа̄дисеса̄, тадабха̄вато анупа̄дисеса̄.
араханти а̄ракакилесо, дӯракилесоти аттхо. вуттан̃хетам̣ бхагавата̄ –
‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, бхиккху арахам̣ хоти, а̄рака̄сса хонти па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄, сам̣килесика̄ поноббхавика̄, садара̄ дуккхавипа̄ка̄, а̄йатим̣ джа̄тиджара̄маран̣ийа̄. евам̣ кхо, бхиккхаве, бхиккху арахам̣ хотӣ’’ти (ма. ни. 1.434).
кхӣн̣а̄савоти ка̄ма̄сава̄дайо чатта̄ропи а̄сава̄ арахато кхӣн̣а̄ самуччхинна̄ пахӣна̄ пат̣иппассаддха̄ абхаббуппаттика̄ н̃а̄н̣аггина̄ дад̣д̣ха̄ти кхӣн̣а̄саво. вуситава̄ти гарусам̣ва̄сепи арийамаггепи дасасу арийава̄сесупи васи париваси паривут̣т̣хо вут̣т̣хава̄со чин̣н̣ачаран̣оти вуситава̄. катакаран̣ӣйоти путхуджджанакалйа̄н̣акам̣ упа̄да̄йа сатта секха̄ чатӯхи маггехи каран̣ӣйам̣ каронти на̄ма, кхӣн̣а̄савасса саббакаран̣ӣйа̄ни ката̄ни парийосита̄ни, наттхи уттарим̣ каран̣ӣйам̣ дуккхаккхайа̄дхигама̄йа̄ти катакаран̣ӣйо. вуттампи четам̣ –
‘‘тасса самма̄ вимуттасса, сантачиттасса бхиккхуно;
катасса пат̣ичайо наттхи, каран̣ӣйам̣ на виджджатӣ’’ти. (а. ни. 6.55; маха̄ва. 244);
охитабха̄роти тайо бха̄ра̄ – кхандхабха̄ро, килесабха̄ро, абхисан̇кха̄рабха̄роти. тассиме тайопи бха̄ра̄ охита̄ оропита̄ никкхитта̄ па̄тита̄ти охитабха̄ро. ануппаттасадаттхоти ануппатто садаттхам̣, сакаттханти вуттам̣ хоти, кака̄расса дака̄ро като. ануппатто садаттхо етена̄ти ануппаттасадаттхо, садаттхоти ча арахаттам̣ ведитаббам̣. тан̃хи аттупанибандхат̣т̣хена аттано авиджаханат̣т̣хена аттано параматтхена ча аттано аттхатта̄ сакаттхо хоти. париккхӣн̣абхавасам̣йоджаноти ка̄мара̄гасам̣йоджанам̣, пат̣игхасам̣йоджанам̣, ма̄надит̣т̣хивичикиччха̄сӣлаббатапара̄ма̄сабхавара̄гаисса̄маччхарийаавиджджа̄сам̣йоджананти има̄ни сатте бхавесу. бхавам̣ ва̄ бхавена сам̣йодженти упанибандхантӣти бхавасам̣йоджана̄ни на̄ма. та̄ни арахато париккхӣн̣а̄ни, пахӣна̄ни, н̃а̄н̣аггина̄, дад̣д̣ха̄нӣти париккхӣн̣абхавасам̣йоджано. саммадан̃н̃а̄ вимуттоти еттха саммадан̃н̃а̄ти самма̄ ан̃н̃а̄йа, идам̣ вуттам̣ хоти – кхандха̄нам̣ кхандхат̣т̣хам̣, а̄йатана̄нам̣ а̄йатанат̣т̣хам̣, дха̄тӯнам̣ сун̃н̃ат̣т̣хам̣, дуккхасса пӣл̣анат̣т̣хам̣, самудайасса пабхават̣т̣хам̣, ниродхасса сантат̣т̣хам̣, маггасса дассанат̣т̣хам̣ ‘‘саббе сан̇кха̄ра̄ аничча̄’’ти евама̄дибхедам̣ ва̄ самма̄ йатха̄бхӯтам̣ ан̃н̃а̄йа джа̄нитва̄ тӣрайитва̄ тулайитва̄ вибха̄ветва̄ вибхӯтам̣ катва̄. вимуттоти две вимуттийо читтасса ча вимутти нибба̄нан̃ча. араха̄ хи саббакилесехи вимуттатта̄ читтавимуттийа̄пи вимутто, нибба̄непи вимуттоти. тена вуттам̣ ‘‘саммадан̃н̃а̄ вимутто’’ти.
тасса тит̣т̣хантева пан̃чиндрийа̄нӣти тасса арахато чаримабхавахетубхӯтам̣ каммам̣ йа̄ва на кхӣйати, та̄ва тит̣т̣хантийева чаккха̄дӣни пан̃чиндрийа̄ни. авигха̄татта̄ти ануппа̄даниродхавасена анируддхатта̄. мана̄па̄мана̄панти ит̣т̣ха̄нит̣т̣хам̣ рӯпа̄дигочарам̣. паччанубхотӣти виндати пат̣илабхати. сукхадуккхам̣ пат̣исам̣ведетӣти випа̄кабхӯтам̣ сукхан̃ча дуккхан̃ча пат̣исам̣ведети техи два̄рехи пат̣илабхати.
етта̄вата̄ упа̄дисесам̣ дассетва̄ ида̄ни саупа̄дисесам̣ нибба̄надха̄тум̣ дассетум̣ ‘‘тасса йо’’тиа̄ди вуттам̣. таттха тасса̄ти тасса саупа̄дисесасса сато арахато. йо ра̄гаккхайоти ра̄гасса кхайо кхӣн̣а̄ка̄ро абха̄во аччантамануппа̄до. еса найо сесесупи. етта̄вата̄ ра̄га̄диккхайо саупа̄дисеса̄ нибба̄надха̄тӯти дасситам̣ хоти.
идхева̄ти имасмим̣йева аттабха̄ве. саббаведайита̄нӣти сукха̄дайо сабба̄ абйа̄катаведана̄, кусала̄кусалаведана̄ пана пуббейева пахӣна̄ти. анабхинандита̄нӣти тан̣ха̄дӣхи на абхинандита̄ни. сӣтибхависсантӣти аччантавӯпасамена сан̇кха̄радаратхапат̣иппассаддхийа̄ сӣталӣ бхависсанти, аппат̣исандхиканиродхена нируджджхиссантӣти аттхо. на кевалам̣ ведайита̄нийева, саббепи пана кхӣн̣а̄савасанта̄не пан̃чаккхандха̄ нируджджхиссанти, ведайитасӣсена десана̄ ката̄.
га̄тха̄су чаккхумата̄ти буддхачаккху, дхаммачаккху, диббачаккху, пан̃н̃а̄чаккху, самантачаккхӯти пан̃чахи чаккхӯхи чаккхумата̄. анисситена̄ти тан̣ха̄дит̣т̣хиниссайавасена кан̃чи дхаммам̣ анисситена, ра̄габандхана̄дӣхи ва̄ абандхена. та̄дина̄ти чхал̣ан̇гупеккха̄васена саббаттха ит̣т̣ха̄дӣсу екасабха̄вата̄сан̇кха̄тена та̄дилаккхан̣ена та̄дина̄. дит̣т̣хадхаммика̄ти имасмим̣ аттабха̄ве бхава̄ ваттама̄на̄. бхаванеттисан̇кхайа̄ти бхаванеттийа̄ тан̣ха̄йа париккхайа̄. сампара̄йика̄ти сампара̄йе кхандхабхедато парабха̄ге бхава̄. йамхӣти йасмим̣ анупа̄дисесанибба̄не. бхава̄нӣти лин̇гавипалла̄сена вуттам̣, упапаттибхава̄ саббасо анавасеса̄ нируджджханти, на паваттанти.
тети те евам̣ вимуттачитта̄. дхаммаса̄ра̄дхигама̄ти вимуттиса̄ратта̄ имасса дхаммавинайасса, дхаммесу са̄рабхӯтасса арахаттасса адхигаманато. кхайети ра̄га̄диккхайабхӯте нибба̄не рата̄ абхирата̄. атха ва̄ ниччабха̄вато сет̣т̣хабха̄вато ча дхаммесу са̄ранти дхаммаса̄рам̣, нибба̄нам̣. вуттан̃хетам̣ ‘‘вира̄го сет̣т̣хо дхамма̄нам̣ (дха. па. 273), вира̄го тесам̣ аггамаккха̄йатӣ’’ти (итиву. 90; а. ни. 4.34) ча. тасса дхаммаса̄расса адхигамахету кхайе саббасан̇кха̄рапариккхайе анупа̄дисесанибба̄не рата̄. пахам̣сӯти паджахим̣су. тети нипа̄таматтам̣. сесам̣ вуттанайамева.
саттамасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.