12. дит̣т̣хигатасуттаван̣н̣ана̄
49. два̄дасаме двӣхи дит̣т̣хигатехӣти еттха дит̣т̣хийова дит̣т̣хигата̄ни ‘‘гӯтхагатам̣ муттагата’’нтиа̄дӣсу (а. ни. 9.11) вийа. гахита̄ка̄расун̃н̃ата̄йа ва̄ дит̣т̣хӣнам̣ гатаматта̄нӣти дит̣т̣хигата̄ни, техи дит̣т̣хигатехи. парийут̣т̣хита̄ти абхибхӯта̄ палибуддха̄ ва̄. палибодхаттхо ва̄пи хи парийут̣т̣ха̄насаддо ‘‘чора̄ магге парийут̣т̣хим̣сӯ’’тиа̄дӣсу (чӯл̣ава. 430) вийа. дева̄ти упапаттидева̄. те хи диббанти ул̣а̄ратамехи ка̄магун̣ехи джха̄на̄дӣхи ча кӣл̣анти, иддха̄нубха̄вена ва̄ йатхиччхитаматтхам̣ гаччханти адхигаччхантӣти ча дева̄ти вуччанти. манасса уссаннатта̄ манусса̄, уккат̣т̣ханиддесавасена четам̣ вуттам̣ йатха̄ ‘‘саттха̄ деваманусса̄на’’нти. олӣйанти екети ‘‘сассато атта̄ ча локо ча̄’’ти бхавесу олӣйана̄бхинивесабхӯтена сассатабха̄вена екачче дева̄ манусса̄ ча авалӣйанти аллӣйанти сан̇кочам̣ а̄паджджанти, на тато ниссаранти. атидха̄вантӣти параматтхато бхиннасабха̄ва̄нампи сабха̄вадхамма̄нам̣ йва̄йам̣ хетупхалабха̄вена самбандхо, там̣ аггахетва̄ на̄наттанайассапи гахан̣ена таттха таттхева дха̄ванти, тасма̄ ‘‘уччхиджджати атта̄ ча локо ча, на хоти парам̣ маран̣а̄’’ти уччхеде ва̄ бхаваниродхапат̣ипаттийа̄ пат̣иккхепадхамматам̣ атидха̄ванти атиккаманти. чаккхуманто ча пассантӣти часаддо бйатиреке. пуббайогасампаттийа̄ н̃а̄н̣апарипа̄кена пан̃н̃а̄чаккхуманто пана деваманусса̄ тенева пан̃н̃а̄чаккхуна̄ сассатам̣ уччхедан̃ча антадвайам̣ анупагамма маджджхимапат̣ипаттидассанена паччаккхам̣ каронти. те хи ‘‘на̄марӯпаматтамидам̣ пат̣иччасамуппаннам̣, тасма̄ на сассатам̣, на̄пи уччхиджджатӣ’’ти авипарӣтато пассанти.
евам̣ олӣйана̄дике пуггала̄дхит̣т̣ха̄нена уддиситум̣ ‘‘катхан̃ча, бхиккхаве’’тиа̄ди вуттам̣. таттха бхава̄ти ка̄мабхаво, рӯпабхаво, арӯпабхаво. апарепи тайо бхава̄ сан̃н̃ӣбхаво, асан̃н̃ӣбхаво, невасан̃н̃ӣна̄сан̃н̃ӣбхаво. апарепи тайо бхава̄ екавока̄рабхаво, чатувока̄рабхаво, пан̃чавока̄рабхавоти. етехи бхавехи а̄раманти абхинандантӣти бхава̄ра̄ма̄. бхавесу рата̄ абхирата̄ти бхаварата̄. бхавесу сут̣т̣ху мудита̄ти бхавасаммудита̄. бхаваниродха̄йа̄ти тесам̣ бхава̄нам̣ аччантаниродха̄йа ануппа̄данаттха̄йа. дхамме десийама̄нети татха̄гатаппаведите ниййа̄никадхамме вуччама̄не. на паккхандатӣти сассата̄бхинивит̣т̣хатта̄ сам̣кхиттадхамматта̄ на пависати на ога̄хати. на пасӣдатӣти паса̄дам̣ на̄паджджати на там̣ саддахати. на сантит̣т̣хатӣти тассам̣ десана̄йам̣ на тит̣т̣хати на̄дхимуччати. евам̣ сассатато абхинивисанена бхавесу олӣйанти.
ат̣т̣ӣйама̄на̄ти бхаве джара̄рогамаран̣а̄дӣни вадхабандханаччхедана̄дӣни ча дисва̄ сам̣виджджанена техи саман̇гибха̄вена бхавена пӣл̣ийама̄на̄ дуккха̄пийама̄на̄. хара̄йама̄на̄ти ладжджама̄на̄ джигуччхама̄на̄ти пат̣икӯлато даханта̄. вибхаванти уччхедам̣. абхинандантӣти тан̣ха̄дит̣т̣ха̄бхинандана̄хи аджджхоса̄йа нанданти. йатокирабхотиа̄ди тесам̣ абхинандана̄ка̄радассанам̣. таттха йатоти йада̄. бхоти а̄лапанам̣. айам̣ атта̄ти ка̄рака̄дибха̄вена аттана̄ парикаппитам̣ сандха̄йа вадати. уччхиджджатӣти упаччхиджджати. винассатӣти на диссати, вина̄сам̣ абха̄вам̣ гаччхати. на хоти парам̣ маран̣а̄ти маран̣ена уддхам̣ на бхавати. етам̣ сантанти йадетам̣ аттано уччхеда̄ди, етам̣ саббабхававӯпасамато саббасанта̄павӯпасамато ча сантам̣, сантатта̄ ева пан̣ӣтам̣, таччха̄випарӣтабха̄вато йа̄тха̄вам̣. таттха ‘‘сантам̣ пан̣ӣта’’нти идам̣ двайам̣ тан̣ха̄бхинандана̄йа ваданти, ‘‘йа̄тха̄ва’’нти дит̣т̣ха̄бхинандана̄йа. еванти евам̣ йатха̄вуттауччхеда̄бхинивесанена.
бхӯтанти кхандхапан̃чакам̣. тан̃хи паччайасамбхӯтатта̄ параматтхато виджджама̄натта̄ ча бхӯтанти вуччати. тена̄ха ‘‘бхӯтамидам̣, бхиккхаве, саманупассатха̄’’ти (ма. ни. 1.401). бхӯтато авипарӣтасабха̄вато салаккхан̣ато са̄ман̃н̃алаккхан̣ато ча пассати. идан̃хи кхандхапан̃чакам̣ на̄марӯпаматтам̣. таттха ‘‘име патхавӣа̄дайо дхамма̄ рӯпам̣, име пхасса̄дайо дхамма̄ на̄мам̣, има̄ни несам̣ лаккхан̣а̄дӣни, име несам̣ авиджджа̄дайо паччайа̄’’ти евам̣ сапаччайана̄марӯпадассанавасена чева, ‘‘саббепиме дхамма̄ ахутва̄ самбхонти, хутва̄ пат̣ивенти, тасма̄ аничча̄, аниччатта̄ дуккха̄, дуккхатта̄ анатта̄’’ти евам̣ аничча̄нупассана̄дивасена ча пассатӣти аттхо. етта̄вата̄ тарун̣авипассана̄парийоса̄на̄ випассана̄бхӯми дассита̄. ниббида̄йа̄ти бхӯтасан̇кха̄тасса тебхӯмакадхаммаджа̄тасса ниббинданаттха̄йа, етена балававипассанам̣ дассети. вира̄га̄йа̄ти вира̄гаттхам̣ вираджджанаттхам̣, имина̄ маггам̣ дассети. ниродха̄йа̄ти нируджджханаттхам̣, имина̄пи маггамева дассети. ниродха̄йа̄ти ва̄ пат̣иппассаддхиниродхена саддхим̣ анупа̄дисесанибба̄нам̣ дассети. евам̣ кхо, бхиккхаве, чаккхуманто пассантӣти евам̣ пан̃н̃а̄чаккхуманто сапуббабха̄гена маггапан̃н̃а̄чаккхуна̄ чатусаччадхаммам̣ пассанти.
га̄тха̄су йе бхӯтам̣ бхӯтато дисва̄ти йе арийаса̄вака̄ бхӯтам̣ кхандхапан̃чакам̣ бхӯтато авипарӣтасабха̄вато випассана̄пан̃н̃а̄сахита̄йа маггапан̃н̃а̄йа дисва̄. етена парин̃н̃а̄бхисамайам̣ дассети. бхӯтасса ча атиккаманти бха̄вана̄бхисамайам̣. арийамагго хи бхӯтам̣ атиккамати етена̄ти ‘‘бхӯтасса атиккамо’’ти вутто. йатха̄бхӯтети авипарӣтасаччасабха̄ве нибба̄не. вимуччанти адхимуччанти, етена саччхикирийа̄бхисамайам̣ дассети. бхаватан̣ха̄париккхайа̄ти бхаватан̣ха̄йа саббасо кхепана̄ самуччхинданато, етена самудайаппаха̄нам̣ дассети.
саве бхӯтапарин̃н̃о соти еттха пана савети нипа̄таматтам̣. со бхӯтапарин̃н̃о бхӯтасса атиккаманӯпа̄йена маггена бхаватан̣ха̄париккхайа̄ парин̃н̃а̄таккхандхо тато ева йатха̄бхӯте нибба̄не адхимутто. бхава̄бхавети кхуддаке чева маханте ча, уччхеда̄дидассане ва̄ вӣтатан̣хо бхиннакилесо. бхиккху бхӯтасса упа̄да̄наккхандхасан̇кха̄тасса аттабха̄васса вибхава̄, а̄йатим̣ ануппа̄да̄ пунаббхавам̣ на̄гаччхати, апан̃н̃аттикабха̄вамева гаччхатӣти анупа̄дисеса̄йа нибба̄надха̄туйа̄ десанам̣ нит̣т̣ха̄песи.
ити имасмим̣ вагге ека̄дасаме ват̣т̣ам̣ катхитам̣, татийачатуттхапан̃чамесу парийоса̄насутте ча ват̣т̣авиват̣т̣ам̣ катхитам̣, сесесу виват̣т̣амева̄ти ведитаббам̣.
два̄дасамасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
параматтхадӣпанийа̄ кхуддаканика̄йа-ат̣т̣хакатха̄йа
итивуттакасса дуканипа̄таван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.