4. ка̄л̣уда̄йиттхераапада̄наван̣н̣ана̄
падумуттарабуддхасса̄тиа̄дикам̣ а̄йасмато ка̄л̣уда̄йиттхерасса апада̄нам̣. айампи пуримабуддхесу ката̄дхика̄ро таттха таттха бхаве виват̣т̣ӯпаниссайа̄ни пун̃н̃а̄ни упачинанто падумуттарасса бхагавато ка̄ле хам̣саватӣнагаре кулагехе ниббатто саттху дхаммадесанам̣ сун̣анто саттха̄рам̣ екам̣ бхиккхум̣ кулаппаса̄дака̄нам̣ бхиккхӯнам̣ аггат̣т̣ха̄не т̣хапентам̣ дисва̄ таджджам̣ абхинӣха̄рам̣ катва̄ там̣ т̣ха̄нантарам̣ паттхеси.
со йа̄ваджӣвам̣ кусалам̣ катва̄ девамануссесу сам̣саранто амха̄кам̣ бодхисаттасса ма̄тукуччхийам̣ пат̣исандхиггахан̣адивасе капилаваттхусмим̣йева амаччагехе пат̣исандхим̣ ган̣хи, бодхисаттена саддхим̣ екадивасам̣йева джа̄тоти там̣ дивасам̣йева нам̣ дукӯлачумбат̣аке нипаджджа̄петва̄ бодхисаттасса упат̣т̣ха̄наттха̄йа найим̣су. бодхисаттена хи саддхим̣ бодхируккхо, ра̄хулама̄та̄, чатта̄ро нидхӣ, а̄роханахаттхӣ, ассакан̣д̣ако, а̄нандо, чханно, ка̄л̣уда̄йӣти име сатта екадивасе джа̄татта̄ сахаджа̄та̄ на̄ма ахесум̣. атхасса на̄маггахан̣адивасе сакаланагарасса удаггачиттадивасе джа̄татта̄ уда̄йитвева на̄мам̣ акам̣су. тхокам̣ ка̄л̣адха̄тукатта̄ пана ка̄л̣уда̄йӣти пан̃н̃а̄йиттха. со бодхисаттена саддхим̣ кума̄ракӣл̣ам̣ кӣл̣анто вуддхим̣ агама̄си.
апарабха̄ге локана̄тхе маха̄бхиниккхаманам̣ никкхамитва̄ ануккамена саббан̃н̃утам̣ патва̄ паваттитаварадхаммачакке ра̄джагахам̣ упанисса̄йа вел̣уване вихаранте суддходанамаха̄ра̄джа̄ там̣ паваттим̣ сутва̄ пурисасахассапарива̄рам̣ екам̣ амаччам̣ ‘‘путтам̣ ме идха̄нехӣ’’ти песеси. со дхаммадесана̄вела̄йам̣ саттху сантикам̣ гантва̄ парисапарийанте т̣хито дхаммам̣ сутва̄ сапарива̄ро арахаттам̣ па̄пун̣и. атха не саттха̄ ‘‘етха, бхиккхаво’’ти хаттхам̣ паса̄реси. саббе тан̇кхан̣ан̃н̃ева иддхимайапаттачӣварадхара̄ вассасат̣т̣хикаттхера̄ вийа ахесум̣. арахаттаппаттито пат̣т̣ха̄йа пана арийа̄ маджджхатта̄ва хонти. тасма̄ ран̃н̃а̄ пахитаса̄санам̣ дасабаласса на катхеси. ра̄джа̄ ‘‘нева гато а̄гаччхати, на са̄санам̣ суййатӣ’’ти апарам̣ амаччам̣ пурисасахассехи песеси. тасмимпи татха̄ пат̣ипанне апарампи песесӣти евам̣ навахи пурисасахассехи саддхим̣ нава амачче песеси. саббе арахаттам̣ патва̄ тун̣хӣ ахесум̣.
атха ра̄джа̄ чинтеси – ‘‘еттака̄ джана̄ майи синеха̄бха̄вена дасабаласса идха̄гаманаттха̄йа на кин̃чи катхайим̣су, айам̣ кхо уда̄йи дасабалена самавайо, сахапам̣сукӣл̣ико, майи ча синехо аттхи, имам̣ песесса̄мӣ’’ти там̣ паккоса̄петва̄, ‘‘та̄та, твам̣ пурисасахассапарива̄ро ра̄джагахам̣ гантва̄ дасабалам̣ идха̄нехӣ’’ти ватва̄ песеси. со пана гаччханто ‘‘сача̄хам̣, дева, паббаджитум̣ лабхисса̄ми, ева̄хам̣ бхагавантам̣ идха̄несса̄мӣ’’ти ватва̄ ‘‘йам̣ кин̃чи катва̄ мама путтам̣ дассехӣ’’ти вутто ра̄джагахам̣ гантва̄ саттху дхаммадесанавела̄йам̣ парисапарийанте т̣хито дхаммам̣ сутва̄ сапарива̄ро арахаттам̣ патва̄ ехибхиккхубха̄ве патит̣т̣ха̄си. арахаттам̣ пана патва̄ ‘‘на та̄ва̄йам̣ дасабаласса куланагарам̣ гантум̣ ка̄ло, васанте пана упагате пуппхите ванасан̣д̣е харитатин̣асан̃чханна̄йа бхӯмийа̄ гаманака̄ло бхависсатӣ’’ти ка̄лам̣ пат̣има̄ненто васанте сампатте саттху куланагарам̣ гантум̣ гаманамаггаван̣н̣ам̣ сам̣ван̣н̣енто –
‘‘ан̇га̄рино да̄ни дума̄ бхаданте, пхалесино чхаданам̣ виппаха̄йа;
те аччимантова пабха̄сайанти, самайо маха̄вӣра бха̄гӣ ратха̄нам̣.
‘‘дума̄ни пхулла̄ни манорама̄ни, самантато саббадиса̄ паванти;
паттам̣ паха̄йа пхалама̄саса̄на̄, ка̄ло ито паккамана̄йа вӣра.
‘‘нева̄тисӣтам̣ на пана̄тиун̣хам̣, сукха̄ уту аддханийа̄ бхаданте;
пассанту там̣ са̄кийа̄ кол̣ийа̄ ча, паччха̄мукхам̣ рохинийам̣ тарантам̣.
‘‘а̄са̄йа касате кхеттам̣, бӣджам̣ а̄са̄йа ваппати;
а̄са̄йа ва̄н̣иджа̄ йанти, самуддам̣ дханаха̄рака̄;
йа̄йа а̄са̄йа тит̣т̣ха̄ми, са̄ ме а̄са̄ самиджджхату. (тхерага̄. 527-530);
‘‘на̄тисӣтам̣ на̄тиун̣хам̣, на̄тидуббхиккхачха̄такам̣;
саддала̄ харита̄ бхӯми, еса ка̄ло маха̄муни. (а. ни. ат̣т̣ха. 1.1.225);
‘‘пунаппунан̃чева вапанти бӣджам̣, пунаппунам̣ вассати девара̄джа̄;
пунаппунам̣ кхеттам̣ касанти кассака̄, пунаппунам̣ дхан̃н̃амупети рат̣т̣хам̣.
‘‘пунаппунам̣ йа̄чанака̄ чаранти, пунаппунам̣ да̄наппатӣ даданти;
пунаппунам̣ да̄наппатӣ дадитва̄, пунаппунам̣ саггамупенти т̣ха̄нам̣.
‘‘вӣро хаве саттайугам̣ пунети, йасмим̣ куле джа̄йати бхӯрипан̃н̃о;
ман̃н̃а̄махам̣ саккати девадево, тайа̄ хи джа̄то муни саччана̄мо.
‘‘суддходано на̄ма пита̄ махесино, буддхасса ма̄та̄ пана ма̄йана̄ма̄;
йа̄ бодхисаттам̣ парихарийа куччхина̄, ка̄йасса бхеда̄ тидивамхи модати.
‘‘са̄ готамӣ ка̄лаката̄ ито чута̄, диббехи ка̄мехи саман̇гибхӯта̄;
са̄ модати ка̄магун̣ехи пан̃чахи, парива̄рита̄ деваган̣ехи техӣ’’ти. (тхерага̄. 531-535);
има̄ га̄тха̄ абха̄си. таттха ан̇га̄риноти ан̇га̄ра̄ни вийа̄ти ан̇га̄ра̄ни. ан̇га̄ра̄ни раттапава̄л̣аван̣н̣а̄ни руккха̄нам̣ пуппхапхала̄ни, та̄ни етесам̣ сантӣти ан̇га̄рино, абхилохитакусумакисалайехи ан̇га̄равут̣т̣хисампарикин̣н̣а̄ вийа̄ти аттхо. да̄нӣти имасмим̣ ка̄ле. дума̄ти руккха̄. бхадантети бхаддам̣ анте етасса̄ти, ‘‘бхаданте’’ти екасса да-ка̄расса лопам̣ катва̄ вуччати. гун̣ависесайутто, гун̣ависесайутта̄нан̃ча аггабхӯто саттха̄. тасма̄, бхадантети саттху а̄лапанамева, паччаттавачанан̃четам̣ ека̄рантам̣ ‘‘сугате пат̣икамме сукхе дуккхе джӣве’’тиа̄дӣсу вийа. идха пана самбодханат̣т̣хе дат̣т̣хаббам̣. тена вуттам̣, ‘‘бхадантети а̄лапана’’нти. ‘‘бхаддасаддена сама̄наттхам̣ падантарамека’’нти кечи. пхала̄ни есантӣти пхалесино. ачетанепи хи сачетанакирийам̣ а̄ха. евам̣ тхерена йа̄чито бхагава̄ таттха гамане бахӯнам̣ висеса̄дхигаманам̣ дисва̄ вӣсатисахассакхӣн̣а̄савапаривуто ра̄джагахато атуритача̄рика̄васена капилаваттхуга̄мимаггам̣ пат̣ипаджджи. тхеро иддхийа̄ капилаваттхум̣ гантва̄ ран̃н̃о пурато а̄ка̄се т̣хитова адит̣т̣хапуббавесам̣ дисва̄ ран̃н̃а̄ ‘‘коси тва’’нти пуччхито ‘‘амаччапуттам̣ тайа̄ бхагавато сантикам̣ песитам̣ мам̣ на джа̄на̄си, твам̣ евам̣ пана джа̄на̄хӣ’’ти дассенто –
‘‘буддхасса путтомхи асайхаса̄хино, ан̇гӣрасассаппат̣имасса та̄дино;
питупита̄ майхам̣ тувам̣си сакка, дхаммена ме готама аййакосӣ’’ти. (тхерага̄. 536) –
га̄тхама̄ха.
таттха буддхасса путтомхӣти саббан̃н̃убуддхасса орасса путто амхи. асайхаса̄хиноти абхисамбодхито пуббе т̣хапетва̄ маха̄бодхисаттам̣ ан̃н̃ехи сахитум̣ вахитум̣ асаккун̣еййатта̄ асайхасса сакаласса бодхисамбха̄расса маха̄ка̄рун̣ика̄дхика̄расса ча саханато ваханато, тато парампи ан̃н̃ехи сахитум̣ абхибхавитум̣ асаккун̣еййатта̄ асайха̄нам̣ пан̃чаннам̣ ма̄ра̄нам̣ саханато абхибхаванато, а̄сайа̄нусайачарита̄дхимуттиа̄дивибха̄га̄вабодханена йатха̄рахам̣ венеййа̄нам̣ дит̣т̣хадхаммикасампара̄йикапараматтхехи ануса̄санӣсан̇кха̄тасса ан̃н̃ехи асайхасса буддхакиччасса саханато, таттха ва̄ са̄дхука̄рибха̄вато асайхаса̄хино. ан̇гӣрасасса̄ти ан̇гӣкатасӣла̄дисампаттикасса. ан̇гаман̇гехи ниччхаран̣акаобха̄сасса̄ти апаре. кечи пана ‘‘ан̇гӣрасо, сиддхаттхоти две на̄ма̄ни питара̄йева гахита̄нӣ’’ти ваданти. аппат̣имасса̄ти анӯпамасса. ит̣т̣ха̄нит̣т̣хесу та̄дилаккхан̣аппаттийа̄ та̄дино. питупита̄ майхам̣ тувам̣сӣти арийаджа̄тивасена майхам̣ питу самма̄самбуддхасса локавоха̄рена твам̣ пита̄ аси. сакка̄ти джа̄тивасена ра̄джа̄нам̣ а̄лапати. дхаммена̄ти сабха̄вена арийаджа̄ти локийаджа̄тӣти двиннам̣ джа̄тӣнам̣ сабха̄васамодха̄нена. готама̄ти ра̄джа̄нам̣ готтена а̄лапати. аййакосӣти пита̄махо аси. еттха ча ‘‘буддхасса путтомхӣ’’тиа̄дим̣ ваданто тхеро ан̃н̃ам̣ бйа̄ка̄си.
евам̣ пана атта̄нам̣ джа̄на̄петва̄ хат̣т̣хатут̣т̣хена ран̃н̃а̄ маха̄рахе паллан̇ке нисӣда̄петва̄ аттано пат̣ийа̄дитасса на̄наггарасабходжанасса паттам̣ пӯретва̄ динне гамана̄ка̄рам̣ дассеси. ‘‘касма̄, бханте, гантука̄маттха, бхун̃джатха̄’’ти ча вутте, ‘‘саттху сантикам̣ гантва̄ бхун̃джисса̄мӣ’’ти. ‘‘кахам̣ пана саттха̄’’ти? ‘‘вӣсатисахассабхиккхупарива̄ро тумха̄кам̣ дассанаттха̄йа маггам̣ пат̣ипанно’’ти. ‘‘тумхе имам̣ пин̣д̣апа̄там̣ бхун̃джатха, ан̃н̃ам̣ бхагавато хариссатха. йа̄ва ча мама путто имам̣ нагарам̣ сампа̄пун̣а̄ти, та̄васса ито пин̣д̣апа̄там̣ харатха̄’’ти вутте тхеро бхаттакиччам̣ катва̄ ран̃н̃о париса̄йа ча дхаммам̣ катхетва̄ саттху а̄гаманато пуретарамева сакалара̄джанивесанам̣ ратанаттайе абхиппасаннам̣ каронто саббесам̣ пассанта̄нам̣йева саттху а̄харитаббабхаттапун̣н̣ам̣ паттам̣ а̄ка̄се виссаджджетва̄ сайампи веха̄сам̣ аббхуггантва̄ пин̣д̣апа̄там̣ упана̄метва̄ саттху хаттхе т̣хапеси. саттха̄ там̣ пин̣д̣апа̄там̣ парибхун̃джи. евам̣ сат̣т̣хийоджанамагге дивасе дивасе йоджанам̣ гаччхантасса бхагавато ра̄джагехатойева пин̣д̣апа̄там̣ а̄харитва̄ ада̄си. атха нам̣ бхагава̄ ‘‘айам̣ майхам̣ питуно сакаланивесанам̣ паса̄детӣ’’ти ‘‘етадаггам̣, бхиккхаве, мама са̄вака̄нам̣ кулаппаса̄дака̄нам̣ бхиккхӯнам̣ йадидам̣ ка̄л̣уда̄йӣ’’ти (а. ни. 1.219, 225) кулаппаса̄дака̄нам̣ аггат̣т̣ха̄не т̣хапеси.
48-9. евам̣ со катапун̃н̃асамбха̄ра̄нурӯпена арахаттам̣ патва̄ паттаетадаггат̣т̣ха̄но аттано пуббакаммам̣ саритва̄ соманассавасена пуббачарита̄пада̄нам̣ пака̄сенто падумуттарасса буддхасса̄тиа̄дима̄ха. аддха̄нам̣ пат̣ипаннасса̄ти апарарат̣т̣хам̣ гаманаттха̄йа дӯрамаггам̣ пат̣ипаджджантасса. чарато ча̄рикам̣ тада̄ти антоман̣д̣алам̣ маджджхеман̣д̣алам̣ бахиман̣д̣аланти тӣн̣и ман̣д̣ала̄ни тада̄ ча̄рикам̣ чарато чарантасса падумуттарабуддхасса бхагавато супхуллам̣ сут̣т̣ху пхуллам̣ пабодхитам̣ гайха гахетва̄ на кеваламева падумам̣, уппалан̃ча малликам̣ викаситам̣ ахам̣ гайха убхохи хаттхехи гахетва̄ пӯресинти самбандхо. параманнам̣ гахетва̄на̄ти парамам̣ уттамам̣ сет̣т̣хам̣ мадхурам̣ саббасупаккам̣ са̄лиоданам̣ гахетва̄ саттхуно ада̄сим̣ бходжесинти аттхо.
97. сакйа̄нам̣ нандиджананоти сакйара̄джакула̄нам̣ бхагавато н̃а̄тӣнам̣ а̄рохапарин̣а̄харӯпайоббанавачана̄лапанасампаттийа̄ нандам̣ тут̣т̣хим̣ джаненто уппа̄денто. н̃а̄тибандху бхависсатӣти н̃а̄то па̄кат̣о бандху бхависсати. сесам̣ сувин̃н̃еййамева̄ти.
ка̄л̣уда̄йиттхераапада̄наван̣н̣ана̄ саматта̄.