апада̄на-ат̣т̣хакатха̄
(дутийо бха̄го)
тхера̄пада̄нам̣
2. сӣха̄санийавагго
1. сӣха̄санада̄йакаттхераапада̄наван̣н̣ана̄
ниббуте локана̄тхамхӣтиа̄дикам̣ а̄йасмато сӣха̄санада̄йакаттхерасса апада̄нам̣. айампи пуримабуддхесу ката̄дхика̄ро таттха таттха бхаве пун̃н̃а̄ни упачинанто сиддхаттхасса бхагавато ка̄ле вибхавасампанне саддха̄сампанне екасмим̣ куле ниббатто, дхарама̄не бхагавати девалоке васитва̄ ниббуте бхагавати уппаннатта̄ вин̃н̃утам̣ патто бхагавато са̄рӣрикачетийам̣ дисва̄ ‘‘ахо ме ала̄бха̄, бхагавато дхарама̄не ка̄ле асампатто’’ти чинтетва̄ четийе читтам̣ паса̄детва̄ соманассаджа̄то саббаратанамайам̣ девата̄ниммитасадисам̣ дхамма̄сане сӣха̄санам̣ ка̄ретва̄ джӣвама̄накабуддхасса вийа пӯджеси. тассупари гехампи диббавима̄намива ка̄реси, па̄дат̣т̣хапанапа̄дапӣт̣хампи ка̄реси. евам̣ йа̄ваджӣвам̣ дӣпадхӯпапуппхагандха̄дӣхи анекавидхам̣ пӯджам̣ катва̄ тато чуто девалоке ниббатто чха ка̄масагге апара̄парам̣ диббасампаттим̣ анубхавитва̄ мануссесу чаккаваттисампаттим̣ анекаккхаттум̣ анубхавитва̄ сан̇кхйа̄тиккантам̣ падесараджджасампаттин̃ча анубхавитва̄ кассапасса бхагавато са̄сане паббаджитва̄ саман̣адхаммам̣ катва̄ еттхантаре девамануссесу сам̣саранто имасмим̣ буддхуппа̄де екасмим̣ вибхавасампанне куле ниббаттитва̄ вин̃н̃утам̣ патто саттху дхаммадесанам̣ сутва̄ пат̣иладдхасаддхо паббаджитва̄ ладдхӯпасампадо каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ гхат̣енто ва̄йаманто начирассева арахаттам̣ па̄пун̣и.
1. евам̣ паттаарахаттапхало аттано пуббакаммам̣ саритва̄ соманассам̣ уппа̄детва̄ пуббачарита̄пада̄нам̣ пака̄сенто ниббуте локана̄тхамхӣтиа̄дима̄ха. таттха локасса на̄тхо падха̄ноти локана̄тхо, локаттайаса̄мӣти аттхо. локана̄тхе сиддхаттхамхи ниббутети самбандхо. виттха̄рите па̄вачанети па̄вачане пит̣акаттайе виттха̄рите паттхат̣е па̄кат̣ети аттхо. ба̄худжан̃н̃амхи са̄санети сиккхаттайасан̇гахите буддхаса̄сане анекасатасахассакот̣икхӣн̣а̄савасан̇кха̄техи бахуджанехи н̃а̄те адхигатети аттхо.
2-3. пасанначитто суманоти тада̄ ахам̣ буддхасса дхарама̄нака̄ле асампатто ниббуте тасмим̣ девалока̄ чавитва̄ мануссалокам̣ упапанно тасса бхагавато са̄рӣрикадха̄тучетийам̣ дисва̄ пасанначитто саддха̄сампайуттамано сундарамано ‘‘ахо мама̄гаманам̣ сва̄гамана’’нти сан̃джа̄тапаса̄дабахума̄но ‘‘майа̄ нибба̄на̄дхигама̄йа екам̣ пун̃н̃ам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣атӣ’’ти чинтетва̄ бхагавато четийасамӣпе бхагавантам̣ уддисса хиран̃н̃асуван̣н̣аратана̄дӣхи алан̇каритва̄ва сӣха̄санам̣ ака̄си. татра нисиннасса па̄дат̣т̣хапанаттха̄йа па̄дапӣт̣хан̃ча ка̄реси. сӣха̄санасса атеманаттха̄йа тассупари гхаран̃ча ка̄реси. тена вуттам̣ – ‘‘сӣха̄санамака̄сахам̣…пе… гхарам̣ таттха ака̄саха’’нти. тена читтаппаса̄дена̄ти дхарама̄насса вийа бхагавато сӣха̄санам̣ майа̄ катам̣, тена читтаппаса̄дена. туситам̣ упападжджаханти туситабхаване упападжджинти аттхо.
4. а̄йа̄мена чатуббӣса̄ти татрупапаннасса девабхӯтасса сато майхам̣ сукатам̣ пун̃н̃ена ниббаттитам̣ па̄тубхӯтам̣ а̄йа̄мена уччато чатуббӣсайоджанам̣ виттха̄рена тирийато чатуддасайоджанам̣ та̄вадева ниббаттиккхан̣ейева а̄си ахосӣти аттхо. сесам̣ сувин̃н̃еййамева.
9. чатуннавуте ито каппети ито каппато чатунавуте каппе йам̣ каммам̣ акарим̣ ака̄сим̣, тада̄ тато пат̣т̣ха̄йа пун̃н̃абалена кан̃чи дуггатим̣ на̄бхиджа̄на̄ми, на анубхӯтапубба̄ ка̄чи дуггатӣти аттхо.
10. тесаттатимхито каппети ито каппато тесаттатикаппе. индана̄ма̄ тайо джана̄ти индана̄мака̄ тайо чаккаваттира̄джа̄но екасмим̣ каппе тӣсу джа̄тӣсу индо на̄ма чаккаваттӣ ра̄джа̄ ахосинти аттхо. двесаттатимхито каппети ито двесаттатикаппе. суманана̄мака̄ тайо джана̄ тиккхаттум̣ чаккаваттира̄джа̄но ахесум̣.
11. самасаттатито каппети ито каппато анӯна̄дхике саттатиме каппе варун̣ана̄мака̄ варун̣о чаккаваттӣти евам̣на̄мака̄ тайо чаккаваттира̄джа̄но чаккаратанасампанна̄ чатудӣпамхи иссара̄ ахесунти аттхо. сесам̣ сувин̃н̃еййамева̄ти.
сӣха̄санада̄йакаттхераапада̄наван̣н̣ана̄ саматта̄.
2. екаттхамбхикаттхераапада̄наван̣н̣ана̄
сиддхаттхасса бхагаватотиа̄дикам̣ а̄йасмато екаттхамбхада̄йакатхерасса апада̄нам̣. айампи пуримабуддхесу ката̄дхика̄ро таттха таттха бхаве виват̣т̣ӯпаниссайа̄ни пун̃н̃а̄ни упачинанто сиддхаттхасса бхагавато ка̄ле ванакаммико хутва̄ екасмим̣ вибхавасампанне куле ниббатто. тасмим̣ самайе саббе саддха̄ пасанна̄ упа̄сака̄ екаччханда̄ ‘‘бхагавато упат̣т̣ха̄наса̄лам̣ карома̄’’ти даббасамбха̄раттха̄йа ванам̣ пависитва̄ там̣ упа̄сакам̣ дисва̄ ‘‘амха̄кам̣ екам̣ тхамбхам̣ детха̄’’ти йа̄чим̣су. со там̣ паваттим̣ сутва̄ ‘‘тумхе ма̄ чинтайиттха̄’’ти те саббе уййоджетва̄ екам̣ са̄рамайам̣ тхамбхам̣ гахетва̄ саттху дассетва̄ тесам̣йева ада̄си. со тенева соманассаджа̄то тадева мӯлам̣ катва̄ ан̃н̃а̄ни да̄на̄дӣни пун̃н̃а̄ни катва̄ тато чуто девалоке ниббатто апара̄парам̣ чхасу ка̄ма̄вачаресу диббасампаттийо анубхавитва̄ мануссесу ча аггачаккаваттисампаттим̣ анекава̄рам̣ анубхавитва̄ асан̇кхйеййам̣ падесараджджасампаттин̃ча анубхавитва̄ имасмим̣ буддхуппа̄де саддха̄сампанне екасмим̣ куле ниббатто ма̄та̄питӯхи саддхим̣ бхагавато сантике дхаммам̣ сутва̄ пат̣иладдхасаддхо паббаджитва̄ ладдхӯпасампадо каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ манасикаронто начирассева араха̄ ахоси.
13. со евам̣ паттаарахатто аттано пуббакаммам̣ саритва̄ соманассаджа̄то пуббачарита̄пада̄нам̣ пака̄сенто сиддхаттхасса̄тиа̄дима̄ха. таттха сиддхаттхасса бхагавато бхагйасампаннасса самма̄самбуддхасса. маха̄пӯгаган̣оти маха̄упа̄сакасамӯхо аху ахосӣти аттхо. саран̣ам̣ гата̄ ча те буддханти ‘‘буддхам̣ саран̣а’’нти гата̄ бхаджим̣су джа̄ним̣су ва̄ те упа̄сака̄. татха̄гатам̣ саддаханти буддхагун̣ам̣ аттано читтасанта̄не т̣хапентӣти аттхо.
14. саббе сан̇гамма мантетва̄ти саббе сама̄гамма саннипатитва̄ мантетва̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ сан̃н̃а̄петва̄ екаччханда̄ хутва̄ ма̄л̣ам̣ упат̣т̣ха̄наса̄лам̣ саттхуно аттха̄йа куббанти каронтӣти аттхо. даббасамбха̄ресу екаттхамбхам̣ алабханта̄ браха̄ване маха̄ване вичинантӣти самбандхо.
15. техам̣ аран̃н̃е дисва̄на̄ти ахам̣ те упа̄саке аран̃н̃е дисва̄на ган̣ам̣ самӯхам̣ упагамма самӣпам̣ гантва̄ ан̃джалим̣ паггахетва̄на дасан̇гулисамодха̄нам̣ ан̃джалим̣ сираси катва̄ ахам̣ ган̣ам̣ упа̄сакасамӯхам̣ ‘‘тумхе имам̣ ванам̣ киматтхам̣ а̄гататтха̄’’ти тада̄ тасмим̣ ка̄ле парипуччхинти самбандхо.
16. те сӣлаванто упа̄сака̄ ме майа̄ пут̣т̣ха̄ ‘‘ма̄л̣ам̣ майам̣ каттука̄ма̄ хутва̄ екаттхамбхо амхехи на лаббхатӣ’’ти вийа̄кам̣су висесена катхайим̣сӯти самбандхо.
17. мамам̣ майхам̣ екаттхамбхам̣ детха, ахам̣ там̣ дасса̄ми саттхуно сантикам̣ ахам̣ тхамбхам̣ а̄харисса̄ми, те бхаванто тхамбхахаран̣е аппоссукка̄ усса̄харахита̄ бхавантӯти самбандхо.
24. йам̣ йам̣ йонупападжджа̄мӣти йам̣ йам̣ йоним̣ деваттам̣ атха ма̄нусам̣ упагаччха̄мӣти аттхо. бхумматтхе ва̄ упайогавачанам̣, йасмим̣ йасмим̣ девалоке ва̄ мануссалоке ва̄ти аттхо. сесам̣ утта̄наттхамева̄ти.
екаттхамбхикаттхераапада̄наван̣н̣ана̄ саматта̄.
3. нандаттхераапада̄наван̣н̣ана̄
падумуттарасса бхагаватотиа̄дикам̣ а̄йасмато нандаттхерасса апада̄нам̣. айампи пуримабуддхесу ката̄дхика̄ро таттха таттха бхаве виват̣т̣ӯпаниссайа̄ни пун̃н̃а̄ни упачинанто падумуттарасса бхагавато ка̄ле хам̣саватӣнагаре екасмим̣ куле ниббаттитва̄ вин̃н̃утам̣ патто бхагавато сантике дхаммам̣ сун̣анто саттха̄рам̣ екам̣ бхиккхум̣ индрийесу гуттадва̄ра̄нам̣ аггат̣т̣ха̄не т̣хапентам̣ дисва̄ сайам̣ там̣ т̣ха̄нантарам̣ паттхенто бхагавато бхиккхусан̇гхасса ча пӯджа̄сакка̄рабахулам̣ маха̄да̄нам̣ паваттетва̄ ‘‘ахам̣, бханте, ана̄гате тумха̄дисасса буддхасса еварӯпо са̄вако бхавеййа’’нти пан̣идха̄нам̣ ака̄си.
со тато пат̣т̣ха̄йа девамануссесу сам̣саранто аттхадассисса бхагавато ка̄ле дхаммата̄йа на̄ма надийа̄ маханто каччхапо хутва̄ ниббатто екадивасам̣ саттха̄рам̣ надим̣ таритум̣ тӣре т̣хитам̣ дисва̄ сайам̣ бхагавантам̣ та̄ретука̄мо саттху па̄дамӯле нипаджджи. саттха̄ тасса аджджха̄сайам̣ н̃атва̄ пит̣т̣хим̣ абхирухи. со хат̣т̣хатут̣т̣хо вегена сотам̣ чхинданто сӣгхатарам̣ паратӣрам̣ па̄песи. бхагава̄ тасса анумоданам̣ ваданто бха̄виним̣ сампаттим̣ катхетва̄ пакка̄ми.
со тена пун̃н̃акаммена сугатӣсуйева сам̣саранто имасмим̣ буддхуппа̄де капилаваттхусмим̣ суддходанамаха̄ра̄джасса аггамахесийа̄ маха̄паджа̄патиготамийа̄ куччхимхи ниббатто, тасса на̄маггахан̣адивасе н̃а̄тисан̇гхам̣ нандайанто джа̄тоти ‘‘нандо’’твева на̄мам̣ акам̣су. тасса вайаппаттака̄ле бхагава̄ паваттитаварадхаммачакко лока̄нуггахам̣ каронто ануккамена капилаваттхум̣ гантва̄ н̃а̄тисама̄гаме поккхаравассам̣ ат̣т̣хуппаттим̣ катва̄ вессантараджа̄такам̣ (джа̄. 2.22.1655 а̄дайо) катхетва̄ дутийадивасе пин̣д̣а̄йа павит̣т̣хо ‘‘уттит̣т̣хе наппамаджджеййа̄’’ти (дха. па. 168) га̄тха̄йа питарам̣ сота̄паттипхале патит̣т̣ха̄петва̄ нивесанам̣ гантва̄ ‘‘дхамман̃чаре сучарита’’нти (дха. па. 169) га̄тха̄йа маха̄паджа̄патим̣ сота̄паттипхале ра̄джа̄нам̣ сакада̄га̄мипхале патит̣т̣ха̄петва̄ татийадивасе нандакума̄расса абхисекагехапавесанаа̄ва̄хаман̇галесу ваттама̄несу пин̣д̣а̄йа па̄виси. саттха̄ нандакума̄расса хаттхе паттам̣ датва̄ ман̇галам̣ ватва̄ тасса хаттхато паттам̣ аггахетва̄ва виха̄рам̣ гато, там̣ паттахаттхам̣ виха̄рам̣ а̄гатам̣ аниччхама̄нам̣йева пабба̄джетва̄ татха̄пабба̄джитатта̄йева анабхиратийа̄ пӣл̣итам̣ н̃атва̄ упа̄йена тасса там̣ анабхиратим̣ винодеси. со йонисо пат̣исан̇кха̄йа випассанам̣ пат̣т̣хапетва̄ начирассева арахаттам̣ па̄пун̣и. тхеро пуна дивасе бхагавантам̣ упасан̇камитва̄ евама̄ха – ‘‘йам̣ ме, бханте, бхагава̄ па̄т̣ибхого пан̃чаннам̣ аччхара̄сата̄нам̣ пат̣ила̄бха̄йа какут̣апа̄да̄нам̣, мун̃ча̄махам̣, бханте, бхагавантам̣ етасма̄ пат̣иссава̄’’ти. бхагава̄пи ‘‘йадева те, нанда, анупа̄да̄йа а̄савехи читтам̣ вимуттам̣, тада̄хам̣ мутто етасма̄ пат̣иссава̄’’ти а̄ха. атхасса бхагава̄ сависесам̣ индрийесу гуттадва̄ратам̣ н̃атва̄ там̣ гун̣ам̣ вибха̄венто ‘‘етадаггам̣, бхиккхаве, мама са̄вака̄нам̣ бхиккхӯнам̣ индрийесу гуттадва̄ра̄нам̣ йадидам̣ нандо’’ти (а. ни. 1.219, 230) индрийесу гуттадва̄рабха̄вена нам̣ етадагге т̣хапеси. тхеро хи ‘‘индрийа̄сам̣варам̣ нисса̄йа имам̣ виппака̄рам̣ патто, тамахам̣ сут̣т̣ху нигган̣хисса̄мӣ’’ти усса̄хаджа̄то балавахироттаппо таттха ча ката̄дхика̄ратта̄ индрийасам̣варе уккам̣сапа̄рамим̣ агама̄си.
27. евам̣ со етадаггат̣т̣ха̄нам̣ патва̄ аттано пуббакаммам̣ саритва̄ соманассаппатто пуббачарита̄пада̄нам̣ пака̄сенто падумуттарасса бхагаватотиа̄дима̄ха. ваттхам̣ кхомам̣ майа̄ диннанти кхомарат̣т̣хе джа̄там̣ ваттхам̣ бхагавати читтаппаса̄дена га̄равабахума̄нена майа̄ парамасукхумам̣ кхомаваттхам̣ диннанти аттхо. сайамбхусса̄ти сайамева бхӯтасса джа̄тасса арийа̄йа джа̄тийа̄ ниббаттасса. махесиноти маханте сӣласама̄дхипан̃н̃а̄вимуттивимуттин̃а̄н̣адассанаккхандхе еси гавесӣти махеси, тасса махесино сайамбхусса чӣвараттха̄йа кхомаваттхам̣ майа̄ диннанти самбандхо.
28. там̣ ме буддхо вийа̄ка̄сӣти еттха танти са̄мйаттхе упайогавачанам̣, тасса ваттхада̄йакасса ме да̄напхалам̣ висесена ака̄си катхеси буддхоти аттхо. джаладжуттамана̄макоти падумуттарана̄мако. ‘‘джаларуттамана̄йако’’типи па̄т̣хо, тасса джалама̄на̄нам̣ девабрахма̄нам̣ уттамана̄йако падха̄ноти аттхо. имина̄ ваттхада̄нена̄ти имина̄ ваттхада̄насса ниссандена твам̣ ана̄гате хемаван̣н̣о суван̣н̣аван̣н̣о бхависсаси.
29. две сампаттим̣ анубхотва̄ти диббамануссасан̇кха̄та̄ две сампаттийо анубхавитва̄. кусаламӯлехи чодитоти кусала̄вайавехи кусалакот̣т̣ха̄сехи чодито песито, ‘‘твам̣ имина̄ пун̃н̃ена саттху кулам̣ пасава̄хӣ’’ти песито вийа̄ти аттхо. ‘‘готамасса бхагавато канит̣т̣хо твам̣ бхависсасӣ’’ти бйа̄ка̄сӣти самбандхо.
30. ра̄гаратто сукхасӣлоти килесака̄мехи ратто аллӣно ка̄йасукхачиттасукха̄нубхаванасабха̄во. ка̄месу гедхама̄йутоти ваттхука̄месу гедхасан̇кха̄та̄йа тан̣ха̄йа а̄йуто йоджитоти аттхо. буддхена чодито санто, тада̄ тванти йасма̄ ка̄месу гедхито, тада̄ тасма̄ твам̣ аттано бха̄тукена готамабуддхена чодито паббаджджа̄йа уййоджито тасса сантике паббаджиссасӣти самбандхо.
31. паббаджитва̄на твам̣ таттха̄ти тасмим̣ готамасса бхагавато са̄сане твам̣ паббаджитва̄ кусаламӯлена мӯлабхӯтена пун̃н̃асамбха̄рена чодито бха̄вана̄йам̣ нийоджито сабба̄саве сакала̄саве парин̃н̃а̄йа джа̄нитва̄ паджахитва̄ ана̄майо ниддуккхо нибба̄йиссаси адассанам̣ па̄пессаси, апан̣н̣аттикабха̄вам̣ гамиссасӣти аттхо.
32. сатакаппасахассамхӣти ито каппато пуббе сатакаппа̄дхике сахассаме каппамхи чел̣ана̄мака̄ чатта̄ро чаккаваттира̄джа̄но ахесунти аттхо. сат̣т̣хи каппасахасса̄нӣти каппасахасса̄ни сат̣т̣хи ча атиккамитва̄ хет̣т̣ха̄ екасмим̣ каппе чатта̄ро джана̄ упачел̣а̄ на̄ма чаккаваттира̄джа̄но чатӯсу джа̄тӣсу ахесунти аттхо.
33. пан̃чакаппасахассамхӣти пан̃чакаппа̄дхике сахассаме каппамхи чел̣а̄ на̄ма чатта̄ро джана̄ чаккаваттира̄джа̄но саттахи ратанехи сампанна̄ саман̇гӣбхӯта̄ джамбудӣпаапарагойа̄науттаракурупуббавидехадӣпасан̇кха̄те чатудӣпамхи иссара̄ падха̄на̄ висум̣ ахесунти аттхо. сесам̣ вуттанайамева̄ти.
нандаттхераапада̄наван̣н̣ана̄ саматта̄.
4. чӯл̣апантхакаттхераапада̄наван̣н̣ана̄
падумуттаро на̄ма джинотиа̄дикам̣ а̄йасмато чӯл̣апантхакаттхерасса апада̄нам̣. айампи пуримабуддхесу ката̄дхика̄ро таттха таттха бхаве виват̣т̣ӯпаниссайа̄ни пун̃н̃а̄ни упачинанто падумуттарасса бхагавато ка̄ле йадеттха ат̣т̣хуппаттивасена ваттаббам̣, там̣ ат̣т̣хаканипа̄те маха̄пантхакаваттхусмим̣ (тхерага̄. 510 а̄дайо) вуттамева. айам̣ пана висесо – маха̄пантхакаттхеро арахаттам̣ патва̄ пхаласама̄паттисукхена вӣтина̄менто чинтеси – ‘‘катхам̣ ну кхо сакка̄ чӯл̣апантхакампи имасмим̣ сукхе патит̣т̣ха̄пету’’нти. со аттано аййакам̣ дханасет̣т̣хим̣ упасан̇камитва̄ а̄ха – ‘‘саче, маха̄сет̣т̣хи, ануджа̄на̄тха, ахам̣ чӯл̣апантхакам̣ пабба̄джеййа’’нти. ‘‘пабба̄джетха, бханте’’ти. тхеро там̣ пабба̄джеси. со дасасу сӣлесу патит̣т̣хито бха̄ту сантике –
‘‘падумам̣ йатха̄ коканадам̣ сугандхам̣, па̄то сийа̄ пхулламавӣтагандхам̣;
ан̇гӣрасам̣ пасса вирочама̄нам̣, тапантама̄диччамиванталиккхе’’ти. (сам̣. ни. 1.123; а. ни. 5.195) –
га̄тхам̣ угган̣ханто чатӯхи ма̄сехи уггахетум̣ на̄саккхи, гахитампи хадайе на тит̣т̣хати. атха нам̣ маха̄пантхако, ‘‘чӯл̣апантхака, твам̣ имасмим̣ са̄сане абхаббо, чатӯхи ма̄сехи екам̣ га̄тхампи гахетум̣ на саккоси, паббаджитакиччам̣ пана твам̣ катхам̣ маттхакам̣ па̄пессаси, никкхама ито’’ти со тхерена пан̣а̄мико два̄ракот̣т̣хакасамӣпе родама̄но ат̣т̣ха̄си.
тена ча самайена саттха̄ джӣвакамбаване вихарати. атха джӣвако пурисам̣ песеси – ‘‘гаччха, пан̃чахи бхиккхусатехи саддхим̣ саттха̄рам̣ нимантехӣ’’ти. тена ча самайена а̄йасма̄ маха̄пантхако бхаттуддесако хоти. со ‘‘пан̃чаннам̣ бхиккхусата̄нам̣ бхиккхам̣ пат̣иччхатха̄’’ти вутто ‘‘чӯл̣апантхакам̣ т̣хапетва̄ сеса̄нам̣ пат̣иччха̄мӣ’’ти а̄ха. там̣ сутва̄ чӯл̣апантхако бхиййосоматта̄йа доманассаппатто ахоси. саттха̄ тасса читтаккхедам̣ н̃атва̄ ‘‘чӯл̣апантхако майа̄ катена упа̄йена буджджхиссатӣ’’ти тасса авидӯрат̣т̣ха̄не атта̄нам̣ дассетва̄ ‘‘ким̣, пантхака, родасӣ’’ти пуччхи. ‘‘бха̄та̄ мам̣, бханте, пан̣а̄метӣ’’ти а̄ха. ‘‘пантхака, ма̄ чинтайи, мама са̄сане туйхам̣ паббаджджа̄, ехи имам̣ гахетва̄ ‘раджохаран̣ам̣, раджохаран̣а’нти манаси карохӣ’’ти иддхийа̄ суддхам̣ чол̣аккхан̣д̣ам̣ абхисан̇кхаритва̄ ада̄си. со саттха̄ра̄ диннам̣ чол̣аккхан̣д̣ам̣ ‘‘раджохаран̣ам̣, раджохаран̣а’’нти хаттхена паримаджджанто нисӣди. тасса там̣ паримаджджантасса килит̣т̣хадха̄тукам̣ джа̄там̣, пуна паримаджджантасса уккхалипарипун̃чханасадисам̣ джа̄там̣. со н̃а̄н̣апарипа̄катта̄ евам̣ чинтеси – ‘‘идам̣ чол̣аккхан̣д̣ам̣ пакатийа̄ парисуддхам̣, имам̣ упа̄дин̣н̣акасарӣрам̣ нисса̄йа килит̣т̣хам̣ ан̃н̃атха̄ джа̄там̣, тасма̄ аниччам̣ йатха̄петам̣, евам̣ читтампӣ’’ти кхайавайам̣ пат̣т̣хапетва̄ тасмим̣йева нимитте джха̄на̄ни ниббаттетва̄ джха̄напа̄дакам̣ катва̄ випассанам̣ пат̣т̣хапетва̄ саха пат̣исамбхида̄хи арахаттам̣ па̄пун̣и. арахаттапаттассевасса тепит̣акам̣ пан̃ча̄бхин̃н̃а̄ ча а̄гамим̣су.
саттха̄ екӯнехи пан̃чабхиккхусатехи саддхим̣ гантва̄ джӣвакасса нивесане пан̃н̃атте а̄сане нисӣди. чӯл̣апантхако пана аттано бхиккха̄йа аппат̣иччхитатта̄ ева на гато. джӣвако йа̄гум̣ да̄тум̣ а̄рабхи. саттха̄ хаттхена паттам̣ пидахи. ‘‘касма̄, бханте, на ган̣хатха̄’’ти вутте ‘‘виха̄ре еко бхиккху аттхи, джӣвака̄’’ти. со пурисам̣ песеси – ‘‘гаччха, бхан̣е, виха̄ре нисиннам̣ аййам̣ гахетва̄ ехӣ’’ти. чӯл̣апантхакаттхеропи рӯпена кирийа̄йа ча екампи екена асадисам̣ бхиккхусахассам̣ нимминитва̄ нисӣди. со пурисо виха̄ре бхиккхӯнам̣ бахубха̄вам̣ дисва̄ гантва̄ джӣвакасса катхеси – ‘‘имасма̄ бхиккхусан̇гха̄ виха̄ре бхиккхусан̇гхо бахутаро, паккоситаббам̣ аййам̣ на джа̄на̄мӣ’’ти. джӣвако саттха̄рам̣ пуччхи – ‘‘ко на̄мо, бханте, виха̄ре нисинно бхиккхӯ’’ти? ‘‘чӯл̣апантхако на̄ма, джӣвака̄’’ти. ‘‘гаччха, бхан̣е, ‘чӯл̣апантхако на̄ма катаро’ти пуччхитва̄ там̣ а̄нехӣ’’ти. со виха̄рам̣ гантва̄ ‘‘чӯл̣апантхако на̄ма катаро, бханте’’ти пуччхи. ‘‘ахам̣ чӯл̣апантхако, ахам̣ чӯл̣апантхако’’ти екаппаха̄рена бхиккхусахассампи катхеси. со пуна̄гантва̄ там̣ паваттим̣ джӣвакасса а̄рочеси джӣвако пат̣ивиддхасаччатта̄ ‘‘иддхима̄ ман̃н̃е, аййо’’ти найато н̃атва̄ ‘‘гаччха, бхан̣е, пат̣хамам̣ катхентам̣ аййамева ‘тумхе саттха̄ паккосатӣ’ти ватва̄ чӣваракан̣н̣е ган̣ха̄хӣ’’ти а̄ха. со виха̄рам̣ гантва̄ татха̄ ака̄си. та̄вадева ниммитабхиккхӯ антарадха̄йим̣су. со тхерам̣ гахетва̄ агама̄си.
саттха̄ тасмим̣ кхан̣е йа̄гун̃ча кхаджджака̄дибхедан̃ча пат̣игган̣хи. катабхаттакиччо бхагава̄ а̄йасмантам̣ чӯл̣апантхакам̣ а̄н̣а̄песи ‘‘анумоданам̣ карохӣ’’ти. со пабхиннапат̣исамбхидо синерум̣ гахетва̄ маха̄самуддам̣ мантхенто вийа тепит̣акам̣ буддхавачанам̣ сан̇кхобхенто саттху аджджха̄сайам̣ ган̣ханто анумоданам̣ ака̄си. дасабале бхаттакиччам̣ катва̄ виха̄рам̣ гате дхаммасабха̄йам̣ катха̄ удапа̄ди ‘ахо буддха̄нам̣ а̄нубха̄во, йатра хи на̄ма чатта̄ро ма̄се екага̄тхам̣ гахетум̣ асакконтампи лахукена кхан̣енева евам̣ махиддхикам̣ акам̣сӯ’ти, татха̄ хи джӣвакасса нивесане нисинно бхагава̄ ‘евам̣ чӯл̣апантхакасса читтам̣ сама̄хитам̣, вӣтхипат̣ипанна̄ випассана̄’ти н̃атва̄ йатха̄нисиннойева атта̄нам̣ дассетва̄, ‘пантхака, нева̄йам̣ пилотика̄ килит̣т̣ха̄ раджа̄нукин̣н̣а̄, ито пана ан̃н̃опи арийасса винайе сам̣килесо раджо’ти дассенто –
‘‘ра̄го раджо на ча пана рен̣у вуччати, ра̄гассетам̣ адхивачанам̣ раджоти;
етам̣ раджам̣ виппаджахитва̄ бхиккхаво, вихаранти те вигатараджасса са̄сане.
‘‘досо раджо…пе… вигатараджасса са̄сане.
‘‘мохо раджо…пе… вигатараджасса са̄сане’’ти. (маха̄ни. 209; чӯл̣ани. удайама̄н̣авапуччха̄ниддеса 74) –
има̄ тиссо га̄тха̄йо абха̄си. га̄тха̄парийоса̄не чӯл̣апантхако сахапат̣исамбхида̄хи арахаттам̣ па̄пун̣ӣти. саттха̄ тесам̣ бхиккхӯнам̣ катха̄салла̄пам̣ сутва̄ а̄гантва̄ буддха̄сане нисӣдитва̄ ‘‘ким̣ вадетха, бхиккхаве’’ти пуччхитва̄ ‘‘имам̣ на̄ма, бханте’’ти вутте ‘‘бхиккхаве, чӯл̣апантхакена ида̄ни майхам̣ ова̄де т̣хатва̄ локуттхарада̄йаджджам̣ ладдхам̣, пуббе пана локийада̄йаджджам̣ ладдха’’нти ватва̄ техи йа̄чито чӯл̣асет̣т̣хиджа̄такам̣ (джа̄. 1.1.4) катхеси. апарабха̄ге нам̣ саттха̄ арийаган̣апаривуто дхамма̄сане нисинно маномайам̣ ка̄йам̣ абхинимминанта̄нам̣ бхиккхӯнам̣ четовиват̣т̣акусала̄нан̃ча аггат̣т̣ха̄не т̣хапеси.
35. евам̣ со паттаетадаггат̣т̣ха̄но аттано пуббакаммам̣ саритва̄ пӣтисоманассавасена пуббачарита̄пада̄нам̣ пака̄сенто падумуттаро на̄ма джинотиа̄дима̄ха. таттха пуримапададвайам̣ вуттаттхамева. ган̣амха̄ вӯпакат̣т̣хо соти со падумуттаро на̄ма саттха̄ ган̣амха̄ махата̄ бхиккхусамӯхато вӯпакат̣т̣хо висум̣ бхӯто вивекам̣ упагато. тада̄ мама та̄пасака̄ле химаванте хима̄лайапаббатасамӣпе васи ва̄сам̣ каппеси, чатӯхи ирийа̄патхехи виха̄сӣти аттхо.
36. ахампи…пе… тада̄ти йада̄ со бхагава̄ химавантам̣ упагантва̄ васи, тада̄ ахампи химавантасамӣпе катаассаме а̄ самантато ка̄йачиттапӣл̣а̄сан̇кха̄та̄ париссайа̄ саманти еттха̄ти ассамоти ладдхана̄ме аран̃н̃а̄ва̄се васа̄мӣти самбандхо. ачира̄гатам̣ маха̄вӣранти ачирам̣ а̄гатам̣ маха̄вӣрийавантам̣ локана̄йакам̣ падха̄нам̣ там̣ бхагавантам̣ упесинти самбандхо, а̄гатаккхан̣ейева упа̄гаминти аттхо.
37. пуппхаччхаттам̣ гахетва̄на̄ти евам̣ упагаччханто ча падумуппалапуппха̄дӣхи чха̄дитам̣ пуппхамайам̣ чхаттам̣ гахетва̄ нара̄сабхам̣ нара̄нам̣ сет̣т̣хам̣ бхагавантам̣ чха̄денто упагаччхим̣ самӣпам̣ гатосмӣти аттхо. сама̄дхим̣ сама̄паджджантанти рӯпа̄вачарасама̄дхиджджха̄нам̣ сама̄паджджантам̣ аппетва̄ нисиннасса антара̄йам̣ ахам̣ ака̄синти самбандхо.
38. убхо хаттхехи паггайха̄ти там̣ сусаджджитам̣ пуппхаччхаттам̣ двӣхи хаттхехи уккхипитва̄ ахам̣ бхагавато ада̄синти самбандхо. пат̣иггахесӣти там̣ майа̄ диннам̣ пуппхаччхаттам̣ падумуттаро бхагава̄ сампат̣иччхи, са̄дарам̣ са̄дийӣти аттхо.
41. сатапаттачхаттам̣ паггайха̄ти екекасмим̣ падумапуппхе сатасатапатта̄нам̣ васена сатапаттехи падумапуппхехи чха̄дитам̣ пуппхаччхаттам̣ пака̄рена а̄дарена гахетва̄ та̄пасо мама ада̄сӣти аттхо. тамахам̣ киттайисса̄мӣти там̣ та̄пасам̣ ахам̣ киттайисса̄ми па̄кат̣ам̣ карисса̄мӣти аттхо. мама бха̄сато бха̄сама̄насса вачанам̣ сун̣отха манаси каротха.
42. пан̃чавӣсатикаппа̄нӣти имина̄ пуппхаччхаттада̄нена пан̃чавӣсатива̄ре та̄ватим̣сабхаване сакко хутва̄ девараджджам̣ кариссатӣти самбандхо. чатуттим̣сатиккхаттун̃ча̄ти чатуттим̣сатива̄ре мануссалоке чаккаваттӣ ра̄джа̄ бхависсати.
43. йам̣ йам̣ йонинти мануссайониа̄дӣсу йам̣ йам̣ джа̄тим̣ сам̣сарати гаччхати упападжджати. таттха таттха йонийам̣ аббхока̄се сун̃н̃ат̣т̣ха̄не патит̣т̣хантам̣ нисиннам̣ т̣хитам̣ ва̄ падумам̣ дха̄райиссати упари чха̄дайиссатӣти аттхо.
45. пака̄сите па̄вачанети тена бхагавато сакалапит̣акаттайе пака̄сите дӣпите мануссаттам̣ мануссаджа̄тим̣ лабхиссати упападжджиссати. маномайамхи ка̄йамхӣти манена джха̄начиттена ниббаттоти маномайо, йатха̄ читтам̣ паваттати, татха̄ ка̄йам̣ паваттети читтагатикам̣ каротӣти аттхо. тамхи маномайе ка̄йамхи со та̄пасо чӯл̣апантхако на̄ма хутва̄ уттамо агго бхависсатӣти аттхо. сесам̣ хет̣т̣ха̄ вуттатта̄ утта̄натта̄ ча сувин̃н̃еййамева.
52. сарим̣ коканадам̣ аханти ахам̣ бхагавато ниммитачол̣акам̣ паримаджджанто коканадам̣ падумам̣ саринти аттхо. таттха читтам̣ вимуччи мети тасмим̣ коканаде падуме майхам̣ читтам̣ адхимуччи аллӣно, тато ахам̣ арахаттам̣ па̄пун̣инти самбандхо.
53. ахам̣ маномайесу читтагатикесу ка̄йесу саббаттха саббесу па̄рамим̣ парийоса̄нам̣ гато паттоти самбандхо. сесам̣ вуттанайамева̄ти.
чӯл̣апантхакаттхераапада̄наван̣н̣ана̄ саматта̄.
5. пилиндаваччхаттхераапада̄наван̣н̣ана̄
ниббуте локана̄тхамхӣтиа̄дикам̣ а̄йасмато пилиндаваччхаттхерасса апада̄нам̣. айампи пуримабуддхесу ката̄дхика̄ро таттха таттха бхаве виват̣т̣ӯпаниссайа̄ни пун̃н̃а̄ни упачинанто падумуттарасса бхагавато ка̄ле хам̣саватӣнагаре маха̄бхогакуле ниббатто хет̣т̣ха̄ вуттанайена саттху сантике дхаммам̣ сун̣анто саттха̄рам̣ екам̣ бхиккхум̣ девата̄нам̣ пийамана̄пабха̄вена аггат̣т̣ха̄не т̣хапентам̣ дисва̄ там̣ т̣ха̄нантарам̣ паттхетва̄ йа̄ваджӣвам̣ кусалам̣ катва̄ тато чуто девамануссесу сам̣саранто сумедхасса бхагавато ка̄ле кулагехе ниббатто. париниббуте бхагавати тасса тхӯпам̣ пӯджетва̄ сан̇гхасса маха̄да̄нам̣ паваттетва̄ тато чавитва̄ девамануссесу убхайасампаттийо анубхавитва̄ ануппанне буддхе чаккаваттӣ ра̄джа̄ хутва̄ маха̄джанам̣ пан̃часӣлесу патит̣т̣ха̄петва̄ саггапара̄йанам̣ ака̄си. со ануппаннейева амха̄кам̣ бхагавати са̄ваттхийам̣ бра̄хман̣акуле ниббатти, пилиндотисса на̄мам̣ акам̣су. ваччхоти готтам̣. со апарабха̄ге пилиндаваччхоти пан̃н̃а̄йиттха. сам̣са̄ре пана сам̣вегабахулата̄йа парибба̄джакапаббаджджам̣ паббаджитва̄ чӯл̣агандха̄рам̣ на̄ма виджджам̣ са̄дхетва̄ та̄йа виджджа̄йа а̄ка̄сача̄рӣ парачиттавидӯ ча хутва̄ ра̄джагахе ла̄бхаггайасаггапатто пат̣ивасати.
атха амха̄кам̣ бхагава̄ абхисамбуддхо хутва̄ ануккамена ра̄джагахам̣ упагато. тато пат̣т̣ха̄йа буддха̄нубха̄вена тасса са̄ виджджа̄ на сампаджджати, аттано киччам̣ на са̄дхети. со чинтеси – ‘‘сутам̣ кхо панетам̣ а̄чарийапа̄чарийа̄нам̣ бха̄сама̄на̄нам̣ ‘йаттха маха̄гандха̄равиджджа̄ дхарати, таттха чӯл̣агандха̄равиджджа̄ на сампаджджатӣ’ти саман̣асса пана готамасса а̄гатака̄лато пат̣т̣ха̄йа на̄йам̣ мама виджджа̄ сампаджджати, ниссам̣сайам̣ саман̣о готамо маха̄гандха̄равиджджам̣ джа̄на̄ти, йам̣нӯна̄хам̣ там̣ пайирупа̄ситва̄ тасса сантике там̣ виджджам̣ парийа̄пун̣еййа’’нти. со бхагавантам̣ упасан̇камитва̄ етадавоча – ‘‘ахам̣, маха̄саман̣а, тава сантике екам̣ виджджам̣ парийа̄пун̣итука̄мо, ока̄сам̣ ме карохӣ’’ти. ‘‘тена хи мама сантике паббаджа̄хӣ’’ти а̄ха. со ‘‘виджджа̄йа парикаммам̣ паббаджджа̄’’ти ман̃н̃ама̄но паббаджи. тасса бхагава̄ дхаммам̣ катхетва̄ чарита̄нукӯлам̣ каммат̣т̣ха̄нам̣ ада̄си. со упаниссайасампанната̄йа начирассева випассанам̣ пат̣т̣хапетва̄ арахаттам̣ па̄пун̣и.
55. йа̄ пана пуримаджа̄тийам̣ тассова̄де т̣хатва̄ сагге ниббатта̄ девата̄, та̄ катан̃н̃утам̣ нисса̄йа тасмим̣ сан̃джа̄табахума̄на̄ са̄йам̣ па̄там̣ тхерам̣ пайирупа̄ситва̄ гаччханти. тасма̄ нам̣ бхагава̄ девата̄нам̣ ативийа пийамана̄пабха̄вена аггабха̄ве т̣хапеси ‘‘етадаггам̣, бхиккхаве, мама са̄вака̄нам̣ бхиккхӯнам̣ девата̄нам̣ пийамана̄па̄нам̣ йадидам̣ пилиндаваччхо’’ти (а. ни. 1.209, 215). евам̣ со паттааггат̣т̣ха̄но аттано пуббакаммам̣ ануссаритва̄ пӣтисоманассавасена пуббачарита̄пада̄нам̣ пака̄сенто ниббуте локана̄тхамхӣтиа̄дима̄ха.
таттха ка̄марӯпа̄рӯпалокасса на̄тхо падха̄ноти локана̄тхо. медха̄ вуччанти саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣аана̄варан̣ан̃а̄н̣а̄дайо, сундара̄, пасат̣т̣ха̄ ва̄ медха̄ йасса со сумедхо, агго ча со пуггало ча̄ти аггапуггало, тасмим̣ сумедхе локана̄йаке аггапуггале кхандхапаринибба̄нена ниббуте сатӣти самбандхо. пасанначитто суманоти саддха̄йа паса̄дитачитто соманассена сундарамано ахам̣ тасса сумедхасса бхагавато тхӯпапӯджам̣ четийапӯджам̣ ака̄синти аттхо.
56. йе ча кхӣн̣а̄сава̄ таттха̄ти тасмим̣ сама̄гаме йе ча кхӣн̣а̄сава̄ пахӣнакилеса̄ чхал̣абхин̃н̃а̄ чхахи абхин̃н̃а̄хи саманна̄гата̄ махиддхика̄ махантехи иддхӣхи саманна̄гата̄ санти, те саббе кхӣн̣а̄саве ахам̣ таттха сама̄нетва̄ сут̣т̣ху а̄дарена а̄нетва̄ сан̇гхабхаттам̣ сакаласан̇гхасса да̄таббабхаттам̣ ака̄сим̣ тесам̣ бходжесинти аттхо.
57. упат̣т̣ха̄ко тада̄ ахӯти тада̄ мама сан̇гхабхаттада̄нака̄ле сумедхасса бхагавато на̄мена сумедхо на̄ма упат̣т̣ха̄каса̄вако аху ахосӣти аттхо. со са̄вако майхам̣ пӯджа̄сакка̄рам̣ анумодиттха анумодито а̄нисам̣сам̣ катхесӣти аттхо.
58. тена читтаппаса̄дена̄ти тена тхӯпапӯджа̄каран̣авасена уппаннена читтаппаса̄дена девалоке диббавима̄нам̣ упападжджим̣ упагато асмӣти аттхо, таттха ниббаттомхӣти вуттам̣ хоти. чхал̣а̄сӣтисахасса̄нӣти тасмим̣ вима̄не чха асӣтисахасса̄ни деваччхара̄йо ме майхам̣ читтам̣ рамим̣су рама̄песунти самбандхо.
59. мамева ануваттантӣти та̄ аччхара̄йо саббака̄мехи диббехи рӯпа̄диваттхука̄мехи упат̣т̣хахантийо мамам̣ ева ануваттанти мама вачанам̣ анукаронти сада̄ ниччака̄ланти аттхо. сесам̣ сувин̃н̃еййамева̄ти.
пилиндаваччхаттхераапада̄наван̣н̣ана̄ саматта̄.
6. ра̄хулаттхераапада̄наван̣н̣ана̄
падумуттарасса бхагаватотиа̄дикам̣ а̄йасмато ра̄хулаттхерасса апада̄нам̣. айампи а̄йасма̄ пуримаджинаваресу ката̄дхика̄ро таттха таттха бхаве виват̣т̣ӯпаниссайа̄ни пун̃н̃а̄ни упачинанто падумуттарасса бхагавато ка̄ле кулагехе ниббатто вин̃н̃утам̣ патва̄ саттху дхаммадесанам̣ сун̣анто саттха̄рам̣ екам̣ бхиккхум̣ сиккха̄ка̄ма̄нам̣ аггат̣т̣ха̄не т̣хапентам̣ дисва̄ сайампи там̣ т̣ха̄нантарам̣ паттхенто сена̄санависодханавиджджотана̄дикам̣ ул̣а̄рам̣ пун̃н̃ам̣ катва̄ пан̣идха̄нам̣ ака̄си. со тато чавитва̄ девамануссесу сам̣саранто убхайасампаттийо анубхавитва̄ имасмим̣ буддхуппа̄де амха̄кам̣ бодхисаттам̣ пат̣ичча йасодхара̄йа девийа̄ куччхимхи ниббаттитва̄ ра̄хулоти ладдхана̄мо махата̄ кхаттийапарива̄рена вад̣д̣хи. тасса паббаджджа̄видха̄нам̣ кхандхаке (маха̄ва. 105) а̄гатамева. со паббаджитва̄ саттху сантике анекехи суттападехи суладдхова̄до парипаккан̃а̄н̣о випассанам̣ уссукка̄петва̄ арахаттам̣ па̄пун̣и. араха̄ пана хутва̄ аттано пат̣ипаттим̣ паччавеккхитва̄ ан̃н̃ам̣ бйа̄каронто –
‘‘убхайенева сампанно, ра̄хулабхаддоти мам̣ видӯ;
йан̃чамхи путто буддхасса, йан̃ча дхаммесу чаккхума̄.
‘‘йан̃ча ме а̄сава̄ кхӣн̣а̄, йан̃ча наттхи пунаббхаво;
араха̄ даккхин̣еййомхи, тевиджджо аматаддасо.
‘‘ка̄мандха̄ джа̄лапаччханна̄, тан̣ха̄чхаданачха̄дита̄;
паматтабандхуна̄ бандха̄, маччха̄ва кумина̄ мукхе.
‘‘там̣ ка̄мам̣ ахамуджджхитва̄, чхетва̄ ма̄расса бандханам̣;
самӯлам̣ тан̣хамаббуйха, сӣтибхӯтосми ниббуто’’ти. (тхерага̄. 295-298);
чатассо га̄тха̄ абха̄си. таттха убхайенева сампанноти джа̄тисампада̄ пат̣ипаттисампада̄ти убхайасампаттийа̄пи сампанно саманна̄гато. ра̄хулабхаддоти мам̣ видӯти ‘‘ра̄хулабхаддо’’ти мам̣ сабрахмача̄рино сан̃джа̄нанти. тасса хи джа̄таса̄санам̣ сутва̄ бодхисаттена, ‘‘ра̄ху, джа̄то, бандханам̣ джа̄та’’нти вуттавачанам̣ упа̄да̄йа суддходанамаха̄ра̄джа̄ ‘‘ра̄хуло’’ти на̄мам̣ ган̣хи. таттха а̄дито питара̄ вуттапарийа̄йамева гахетва̄ а̄ха – ‘‘ра̄хулабхаддоти мам̣ видӯ’’ти. бхаддоти пасам̣са̄вачанамева. апарабха̄ге саттха̄ там̣ сиккха̄ка̄мабха̄вена аггат̣т̣ха̄не т̣хапеси ‘‘етадаггам̣, бхиккхаве, мама са̄вака̄нам̣ бхиккхӯнам̣ сиккха̄ка̄ма̄нам̣ йадидам̣ ра̄хуло’’ти (а. ни. 1.209).
68. евам̣ со паттаетадаггат̣т̣ха̄но аттано пуббакаммам̣ саритва̄ соманассаджа̄то пуббачарита̄пада̄нам̣ пака̄сенто падумуттарасса бхагаватотиа̄дима̄ха. саттабхӯмимхи па̄са̄дети паса̄дам̣ соманассам̣ джанетӣти па̄са̄до. упарӯпари т̣хита̄ сатта бхӯмийо йасмим̣ па̄са̄де сойам̣ саттабхӯми, тасмим̣ саттабхӯмимхи па̄са̄де. а̄да̄сам̣ сантхарим̣ аханти а̄да̄саталам̣ ниппха̄детва̄ локаджет̣т̣хасса бхагавато та̄дино ахам̣ сантхарам̣ ада̄сим̣, сантхаритва̄ пӯджесинти аттхо.
69. кхӣн̣а̄савасахассехӣти арахантасахассехи парикин̣н̣о паривуто. двипадиндо двипада̄нам̣ индо са̄ми нара̄сабхо маха̄муни гандхакут̣им̣ техи саха упа̄гами па̄висӣти аттхо.
70. вироченто гандхакут̣инти там̣ гандхакут̣им̣ собхайама̄но дева̄нам̣ дево девадево нара̄нам̣ а̄сабхо нара̄сабхо джет̣т̣хо саттха̄ бхиккхусан̇гхамаджджхе нисӣдитва̄ има̄ бйа̄каран̣ага̄тха̄йо абха̄сатха катхесӣти самбандхо.
71. йена̄йам̣ джотита̄ сеййа̄ти йена упа̄сакена айам̣ па̄са̄дасан̇кха̄та̄ сеййа̄ джотита̄ пабха̄сита̄ паджджалита̄. а̄да̄сова кам̣салохамайам̣ а̄да̄саталам̣ ива сут̣т̣ху самам̣ катва̄ сантхата̄. там̣ упа̄сакам̣ киттайисса̄ми па̄кат̣ам̣ карисса̄мӣти аттхо. сесам̣ сувин̃н̃еййамева.
81. ат̣т̣ха̄наметам̣ йам̣ та̄дӣти йам̣ йена ка̄ран̣ена та̄дӣ ит̣т̣ха̄нит̣т̣хесу акампийасабха̄ватта̄ та̄дӣ ага̄ре гхара̄ва̄се ратим̣ аллӣнабха̄вам̣ аджджхага̄ па̄пун̣и, етам̣ ка̄ран̣ам̣ ат̣т̣ха̄нам̣ ака̄ран̣анти аттхо.
82. никкхамитва̄ ага̄расма̄ти гхара̄ва̄сато никкхамитва̄ там̣ тин̣адаламива париччаджитва̄ суббато сусиккхито паббаджиссати. ра̄хуло на̄ма на̄мена̄ти суддходанамаха̄ра̄джена песитам̣ кума̄расса джа̄таса̄санам̣ сутва̄ питара̄ сиддхаттхена, ‘‘ра̄ху джа̄то, бандханам̣ джа̄та’’нти вуттана̄матта̄ ра̄хуло на̄ма̄ти аттхо. ‘‘йатха̄ чандасӯрийа̄нам̣ вима̄напабха̄йа килит̣т̣хакаран̣ена ра̄ху асуриндо упети гаччхати, евамева̄йам̣ мама абхиниккхаманапаббаджджа̄дӣнам̣ антара̄йам̣ каронторива джа̄то’’ти адхиппа̄йена, ‘‘ра̄ху джа̄тоти а̄ха̄’’ти дат̣т̣хаббам̣. араха̄ со бхависсатӣти со та̄дисо упаниссайасампанно випассана̄йам̣ йуттаппайутто араха̄ кхӣн̣а̄саво бхависсатӣти аттхо.
83. кикӣва ан̣д̣ам̣ раккхеййа̄ти ан̣д̣ам̣ бӣджам̣ раккхама̄на̄ кикӣ сакун̣ӣ ива аппаматто сӣлам̣ раккхеййа, ча̄марӣ вийа ва̄ладхинти ва̄лам̣ раккхама̄на̄ кан̣д̣акесу ва̄ле лагганте бхинданабхайена ана̄кад̣д̣хитва̄ марама̄на̄ ча̄марӣ вийа джӣвитампи париччаджитва̄ сӣлам̣ абхиндитва̄ раккхеййа. нипако сӣласампанноти непаккам̣ вуччати пан̃н̃а̄, тена непаккена саманна̄гато нипако кхан̣д̣ачхидда̄дибха̄вам̣ апа̄петва̄ раккхан̣ато сӣласампанно бхависсатӣти евам̣ со бхагава̄ бйа̄каран̣амака̄си. со евам̣ паттаарахаттапхало екадивасам̣ вивекат̣т̣ха̄не нисинно соманассавасена евам̣ раккхим̣ маха̄мунӣтиа̄дима̄ха. там̣ сувин̃н̃еййамева̄ти.
ра̄хулаттхераапада̄наван̣н̣ана̄ саматта̄.
7. упасенаван̇гантапуттаттхераапада̄наван̣н̣ана̄
падумуттарам̣ бхагавантантиа̄дикам̣ а̄йасмато упасенаван̇гантапуттаттхерасса апада̄нам̣. айампи пуримабуддхесу ката̄дхика̄ро таттха таттха бхаве виват̣т̣ӯпаниссайа̄ни пун̃н̃а̄ни упачинанто падумуттарасса бхагавато ка̄ле хам̣саватӣнагаре кулагехе ниббаттитва̄ вайаппатто саттху сантикам̣ гантва̄ дхаммам̣ сун̣анто саттха̄рам̣ екам̣ бхиккхум̣ самантапа̄са̄дика̄нам̣ аггат̣т̣ха̄не т̣хапентам̣ дисва̄ саттху адхика̄ракаммам̣ катва̄ там̣ т̣ха̄нантарам̣ паттхетва̄ йа̄ваджӣвам̣ кусалам̣ катва̄ девамануссесу сам̣саранто имасмим̣ буддхуппа̄де на̄лакага̄ме рӯпаса̄рӣ бра̄хман̣ийа̄ куччхимхи ниббатти, упасенотисса на̄мам̣ ахоси. со вайаппатто тайо веде угган̣хитва̄ саттху сантике дхаммам̣ сутва̄ пат̣иладдхасаддхо паббаджитва̄ упасампада̄йа екавассико ‘‘арийагаббхам̣ вад̣д̣хемӣ’’ти екам̣ кулапуттам̣ аттано сантике упасампа̄детва̄ тена саддхим̣ саттху сантикам̣ гато. саттха̄ра̄ часса тасса авассикасса бхиккхуно саддхивиха̄рикабха̄вам̣ сутва̄ ‘‘атилахум̣ кхо твам̣, могхапуриса, ба̄хулла̄йа а̄ватто’’ти (маха̄ва. 75) гарахито ‘‘ида̄на̄хам̣ йади парисам̣ нисса̄йа саттха̄ра̄ гарахито, парисам̣йева пана нисса̄йа саттху паса̄дам̣ карисса̄мӣ’’ти випассана̄йа каммам̣ каронто начирассева арахаттам̣ па̄пун̣и. араха̄ пана хутва̄ сайампи саббе дхутан̇гадхамме сама̄да̄йа ваттати, ан̃н̃епи тадаттха̄йа сама̄дапеси, тена нам̣ бхагава̄ самантапа̄са̄дика̄нам̣ аггат̣т̣ха̄не т̣хапеси. со апарена самайена косамбийам̣ калахе уппанне бхиккхусан̇гхе ча двидха̄бхӯте екена бхиккхуна̄ там̣ калахам̣ париваджджитука̄мена ‘‘етарахи кхо калахо уппанно, бхиккхусан̇гхо ча двидха̄бхӯто, катхам̣ ну кхо майа̄ пат̣ипаджджитабба’’нти пут̣т̣хо вивекава̄сато пат̣т̣ха̄йа тасса пат̣ипаттим̣ катхеси. евам̣ тхеро тасса бхиккхуно ова̄дада̄на̄падесена аттано татха̄ пат̣ипаннабха̄вам̣ дӣпенто ан̃н̃ам̣ бйа̄ка̄си.
86. со евам̣ паттаетадаггат̣т̣ха̄но аттано пуббакаммам̣ саритва̄ соманассавасена пуббачарита̄пада̄нам̣ пака̄сенто падумуттарам̣ бхагавантантиа̄дима̄ха. паббха̄рамхи нисӣдантанти пурато бха̄рам̣ намитам̣ онамитанти паббха̄рам̣ вивекака̄мам̣ ванамаджджхе сайам̣джа̄тапаббатапаббха̄ре нисиннам̣ наруттамам̣ бхагавантам̣ ахам̣ упагаччхим̣ самӣпам̣ гатоти аттхо.
87. кан̣ика̄рапуппха дисва̄ти татха̄ упагаччханто тасмим̣ падесе супуппхитам̣ кан̣ика̄рам̣ дисва̄. ван̣т̣е чхетва̄нахам̣ тада̄ти тасмим̣ татха̄гатасса дит̣т̣хака̄ле там̣ пуппхам̣ ван̣т̣е ван̣т̣асмим̣ чхетва̄на чхиндитва̄на. алан̇каритва̄ чхаттамхӣти тена пуппхена чхаттам̣ чха̄детва̄. буддхасса абхиропайинти паббха̄ре нисиннасса буддхасса муддхани ака̄синти аттхо.
88. пин̣д̣апа̄тан̃ча па̄да̄синти тасмим̣йева нисиннасса бхагавато пин̣д̣апа̄там̣ пака̄рена ада̄сим̣ бходжесинти аттхо. параманнам̣ субходжананти сундарабходжанасан̇кха̄там̣ параманнам̣ уттама̄ха̄рам̣. буддхена наваме таттха̄ти тасмим̣ вивекат̣т̣ха̄не буддхена саха наваме ат̣т̣ха саман̣е самитапа̄пе кхӣн̣а̄савабхиккхӯ бходжесинти аттхо.
йам̣ ваданти сумедхоти йам̣ готамасамма̄самбуддхам̣ бхӯрипан̃н̃ам̣ патхависама̄нам̣ пан̃н̃ам̣ сумедхам̣ сундарам̣ саббан̃н̃ута̄дипан̃н̃авантам̣. сумедхо ити сундарапан̃н̃о ити ваданти пан̣д̣ита̄ ито каппато сатасахассе каппе есо готамо самма̄самбуддхо бхависсатӣти самбандхо. сесам̣ сувин̃н̃еййамева̄ти.
упасенаван̇гантапуттаттхераапада̄наван̣н̣ана̄ саматта̄.
8. рат̣т̣хапа̄латтхераапада̄наван̣н̣ана̄
падумуттарасса бхагаватотиа̄дикам̣ а̄йасмато рат̣т̣хапа̄латтхерасса апада̄нам̣. айампа̄йасма̄ пуримабуддхесу ката̄дхика̄ро таттха таттха бхаве виват̣т̣ӯпаниссайа̄ни пун̃н̃а̄ни упачинанто падумуттарасса бхагавато уппаттито пуретарамева хам̣саватӣнагаре гахапатимаха̄са̄лакуле ниббаттитва̄ вайаппатто питу аччайена гхара̄ва̄се патит̣т̣хито ратанакот̣т̣ха̄га̄ракаммикена дасситам̣ апарима̄н̣ам̣ вам̣са̄нугатам̣ дханам̣ дисва̄ ‘‘имам̣ еттакам̣ дханара̄сим̣ майхам̣ питуаййакапаййака̄дайо аттана̄ саддхим̣ гахетва̄ гантум̣ на̄саккхим̣су, майа̄ пана гахетва̄ гантум̣ ват̣т̣атӣ’’ти чинтетва̄ капан̣аддхика̄дӣнам̣ маха̄да̄нам̣ ада̄си. со абхин̃н̃а̄ла̄бхим̣ екам̣ та̄пасам̣ упасан̇камитва̄ тена девалока̄дхипачче нийоджито йа̄ваджӣвам̣ пун̃н̃а̄ни катва̄ тато чуто девалоке ниббаттитва̄ диббасампаттим̣ анубхаванто таттха йа̄вата̄йукам̣ т̣хатва̄ тато чуто мануссалоке бхиннам̣ рат̣т̣хам̣ сандха̄ретум̣ саматтхасса куласса екапуттако хутва̄ ниббатти. тена самайена падумуттаро бхагава̄ локе уппаджджитва̄ паваттитаварадхаммачакко венеййасатте нибба̄намаха̄нагарасан̇кха̄там̣ кхемантабхӯмим̣ сампа̄песи. атха со кулапутто ануккамена вин̃н̃утам̣ патто екадивасам̣ упа̄сакехи саддхим̣ виха̄рам̣ гантва̄ саттха̄рам̣ дхаммам̣ десентам̣ дисва̄ пасанначитто парисапарийанте нисӣди.
тена кхо пана самайена саттха̄ екам̣ бхиккхум̣ саддха̄паббаджита̄нам̣ аггат̣т̣ха̄не т̣хапеси. со там̣ дисва̄ пасаннама̄насо сатасахассабхиккхупаривутасса бхагавато сатта̄хам̣ маха̄да̄нам̣ датва̄ там̣ т̣ха̄нам̣ паттхеси. саттха̄ анантара̄йена самиджджханабха̄вам̣ дисва̄ ‘‘айам̣ ана̄гате готамасса на̄ма самма̄самбуддхасса са̄сане саддха̄паббаджита̄нам̣ агго бхависсатӣ’’ти бйа̄ка̄си. со саттха̄рам̣ бхиккхусан̇гхан̃ча вандитва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ пакка̄ми. со йа̄вата̄йукам̣ пун̃н̃а̄ни катва̄ тато чавитва̄ девамануссесу сам̣саранто ито двенавуте каппе пхуссасса бхагавато ка̄ле саттху вема̄тикесу тӣсу ра̄джапуттесу саттха̄рам̣ упат̣т̣хахантесу тесам̣ пун̃н̃акирийа̄су саха̄йакиччам̣ ака̄си. евам̣ таттха таттха бхаве бахум̣ кусалам̣ упачинитва̄ сугатӣсуйева сам̣саранто имасмим̣ буддхуппа̄де курурат̣т̣хе тхуллакот̣т̣хиканигаме рат̣т̣хапа̄ласет̣т̣хино гехе ниббатти, тасса бхиннам̣ рат̣т̣хам̣ сандха̄ретум̣ саматтхакуле ниббаттатта̄ рат̣т̣хапа̄лоти вам̣са̄нугатамева на̄мам̣ ахоси. со махата̄ парива̄рена вад̣д̣ханто ануккамена йоббанаппатто ма̄та̄питӯхи патирӯпена да̄рена сам̣йоджито маханте ча йасе патит̣т̣ха̄пито диббасампаттисадисасампаттим̣ паччанубхоти.
атха бхагава̄ курурат̣т̣хе джанападача̄рикам̣ чаранто тхуллакот̣т̣хикам̣ анупа̄пун̣и. там̣ сутва̄ рат̣т̣хапа̄ло кулапутто саттха̄рам̣ упасан̇камитва̄ саттху сантике дхаммам̣ сутва̄ пат̣иладдхасаддхо паббаджитука̄мо сатта̄хам̣ бхаттаччхедам̣ катва̄ киччхена касирена ма̄та̄питаро ануджа̄на̄петва̄ саттха̄рам̣ упасан̇камитва̄ паббаджджам̣ йа̄читва̄ саттху а̄н̣аттийа̄ ан̃н̃атарасса сантике паббаджитва̄ йонисоманасика̄рена каммам̣ каронто випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ арахаттам̣ па̄пун̣и. арахаттам̣ пана патва̄ саттха̄рам̣ ануджа̄на̄петва̄ ма̄та̄питаро пасситум̣ тхуллакот̣т̣хикам̣ гантва̄ таттха сапада̄нам̣ пин̣д̣а̄йа чаранто питу нивесане а̄бхидосикам̣ кумма̄сам̣ лабхитва̄ там̣ аматам̣ вийа парибхун̃джанто питара̄ нимантито сва̄тана̄йа адхива̄сетва̄ дутийадивасе питу нивесане пин̣д̣апа̄там̣ парибхун̃джитва̄ алан̇катапат̣ийатте иттха̄га̄раджане упагантва̄ ‘‘кӣдиса̄ на̄ма та̄, аййапутта, аччхара̄йо, йа̄сам̣ твам̣ хету брахмачарийам̣ чарасӣ’’тиа̄дӣни (ма. ни. 2.301) ватва̄ палобханакаммам̣ ка̄тум̣ а̄раддхе тасса̄дхиппа̄йам̣ випариваттетва̄ аниччата̄дипат̣исам̣йуттам̣ дхаммам̣ катхенто –
‘‘пасса читтакатам̣ бимбам̣, арука̄йам̣ самусситам̣;
а̄турам̣ бахусан̇каппам̣, йасса наттхи дхувам̣ т̣хити.
‘‘пасса читтакатам̣ рӯпам̣, ман̣ина̄ кун̣д̣алена ча;
ат̣т̣хим̣ тачена онаддхам̣, саха ваттхехи собхати.
‘‘алаттакаката̄ па̄да̄, мукхам̣ чун̣н̣акамаккхитам̣;
алам̣ ба̄ласса моха̄йа, но ча па̄рагавесино.
‘‘ат̣т̣ха̄падаката̄ кеса̄, нетта̄ ан̃джанамаккхита̄;
алам̣ ба̄ласса моха̄йа, но ча па̄рагавесино.
‘‘ан̃джанӣва нава̄ читта̄, пӯтика̄йо алан̇като;
алам̣ ба̄ласса моха̄йа, но ча па̄рагавесино.
‘‘одахи мигаво па̄сам̣, на̄сада̄ ва̄гурам̣ миго;
бхутва̄ нива̄пам̣ гаччха̄ма, канданте мигабандхаке.
‘‘чхинно па̄со мигавасса, на̄сада̄ ва̄гурам̣ миго;
бхутва̄ нива̄пам̣ гаччха̄ма, сочанте мигалуддаке’’ти. (ма. ни. 2.302; тхерага̄. 769-775);
има̄ га̄тха̄йо абха̄си. има̄ га̄тха̄ ватва̄ веха̄сам̣ аббхуггантва̄ ран̃н̃о корабйасса мига̄джинавануййа̄не ман̇галасила̄пат̣т̣е нисӣди. тхерасса кира пита̄ саттасу два̄ракот̣т̣хакесу аггал̣ам̣ да̄петва̄ малле а̄н̣а̄песи ‘‘никкхамитум̣ ма̄ детха, ка̄са̄йа̄ни апанетва̄ сетака̄ни нива̄са̄петха̄’’ти. тасма̄ тхеро а̄ка̄сена агама̄си. атха ра̄джа̄ корабйо тхерасса таттха нисиннабха̄вам̣ сутва̄ там̣ упасан̇камитва̄ саммоданӣйам̣ катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ вӣтиса̄ретва̄ ‘‘идха, бхо рат̣т̣хапа̄ла, паббаджанто бйа̄дхипа̄риджун̃н̃ам̣ ва̄ джара̄бхоган̃а̄типа̄риджун̃н̃ам̣ ва̄ патто паббаджати, твам̣ пана кин̃чипи па̄риджун̃н̃ам̣ анупагато ева касма̄ паббаджасӣ’’ти пуччхи. атхасса тхеро ‘‘упаниййати локо аддхуво, ата̄н̣о локо анабхиссаро, асаран̣о локо саббам̣ паха̄йа гаманӣйам̣, ӯно локо атитто тан̣ха̄да̄со’’ти (ма. ни. 2.305) имесам̣ чатуннам̣ дхаммуддеса̄нам̣ аттана̄ видитабха̄вам̣ катхетва̄ тасса̄ десана̄йа анугӣтим̣ катхенто –
‘‘пасса̄ми локе садхане мануссе, ладдха̄на виттам̣ на даданти моха̄;
луддха̄ дханам̣ санничайам̣ каронти, бхиййова ка̄ме абхипаттхайанти.
‘‘ра̄джа̄ пасайхаппатхавим̣ виджетва̄, саса̄гарантам̣ махима̄васанто;
орам̣ самуддасса атиттарӯпо, па̄рам̣ самуддассапи паттхайетха.
‘‘ра̄джа̄ ча ан̃н̃е ча бахӯ манусса̄, авӣтатан̣ха̄ маран̣ам̣ упенти;
ӯна̄ва хутва̄на джаханти дехам̣, ка̄мехи локамхи на хаттхи титти.
‘‘канданти нам̣ н̃а̄тӣ пакирийа кесе, ‘ахо вата̄ но амара̄’ти ча̄ху;
ваттхена нам̣ па̄рутам̣ нӣхаритва̄, читам̣ самодха̄йа тато д̣аханти.
‘‘со д̣айхати сӯлехи туджджама̄но, екена ваттхена паха̄йа бхоге;
на мӣйама̄насса бхаванти та̄н̣а̄, н̃а̄тӣ ча митта̄ атха ва̄ саха̄йа̄.
‘‘да̄йа̄дака̄ тасса дханам̣ харанти, сатто пана гаччхати йена каммам̣;
на мӣйама̄нам̣ дханаманвети кин̃чи, путта̄ ча да̄ра̄ ча дханан̃ча рат̣т̣хам̣.
‘‘на дӣгхама̄йум̣ лабхате дханена, на ча̄пи виттена джарам̣ виханти;
аппам̣ хидам̣ джӣвитама̄ху дхӣра̄, асассатам̣ виппарин̣а̄мадхаммам̣.
‘‘ад̣д̣ха̄ далидда̄ ча пхусанти пхассам̣, ба̄ло ча дхӣро ча татхева пхут̣т̣хо;
ба̄ло хи ба̄лйа̄ вадхитова сети, дхӣро ча но ведхати пхассапхут̣т̣хо.
‘‘тасма̄ хи пан̃н̃а̄ва дханена сеййа̄, йа̄йа воса̄намидха̄дхигаччхати;
абйоситатта̄ хи бхава̄бхавесу, па̄па̄ни камма̄ни кароти моха̄.
‘‘упети габбхан̃ча паран̃ча локам̣, сам̣са̄рама̄паджджапарампара̄йа;
тассаппапан̃н̃о абхисаддаханто, упети габбхан̃ча паран̃ча локам̣.
‘‘чоро йатха̄ сандхимукхе гахӣто, сакаммуна̄ хан̃н̃ати па̄падхаммо;
евам̣ паджа̄ печча парамхи локе, сакаммуна̄ хан̃н̃ати па̄падхаммо.
‘‘ка̄ма̄ хи читра̄ мадхура̄ манорама̄, вирӯпарӯпена матхенти читтам̣;
а̄дӣнавам̣ ка̄магун̣есу дисва̄, тасма̄ ахам̣ паббаджитомхи ра̄джа.
‘‘думаппхала̄нӣва патанти ма̄н̣ава̄, дахара̄ ча вуд̣д̣ха̄ ча сарӣрабхеда̄;
етампи дисва̄на паббаджитомхи ра̄джа, апан̣н̣акам̣ са̄ман̃н̃амева сеййо.
‘‘саддха̄йа̄хам̣ паббаджито, упето джинаса̄сане;
аван̃джха̄ майхам̣ паббаджджа̄, анан̣о бхун̃джа̄ми бходжанам̣.
‘‘ка̄ме а̄диттато дисва̄, джа̄тарӯпа̄ни саттхато;
габбха̄воккантито дуккхам̣, нирайесу махаббхайам̣.
‘‘етама̄дӣнавам̣ н̃атва̄, сам̣вегам̣ алабхим̣ тада̄;
сохам̣ виддхо тада̄ санто, сампатто а̄саваккхайам̣.
‘‘паричин̣н̣о майа̄ саттха̄, катам̣ буддхасса са̄санам̣;
охито гаруко бха̄ро, бхаванетти самӯхата̄.
‘‘йассаттха̄йа паббаджито, ага̄расма̄нага̄рийам̣;
со ме аттхо ануппатто, саббасам̣йоджанаккхайо’’ти. (тхерага̄. 776-793) –
има̄ га̄тха̄ авоча. евам̣ тхеро ран̃н̃о корабйасса дхаммам̣ десетва̄ саттху сантикамева гато. саттха̄ ча апарабха̄ге арийаган̣амаджджхе нисинно тхерам̣ саддха̄паббаджита̄нам̣ аггат̣т̣ха̄не т̣хапеси.