1. субхӯтиттхераапада̄наван̣н̣ана̄

химавантасса̄видӯретиа̄дикам̣ а̄йасмато субхӯтиттхерасса апада̄нам̣. айампи пуримабуддхесу ката̄дхика̄ро таттха таттха бхаве виват̣т̣ӯпаниссайа̄ни пун̃н̃а̄ни упачинанто ито каппасатасахассаматтхаке ануппаннейева падумуттаре бхагавати локана̄тхе хам̣саватӣнагаре ан̃н̃атарасса бра̄хман̣амаха̄са̄ласса екапуттако хутва̄ ниббатти, тасса нандама̄н̣авоти на̄мам̣ акам̣су. со вайаппатто тайо веде угган̣хитва̄ таттха са̄рам̣ апассанто аттано парива̄рабхӯтехи чатучатта̄лӣса̄йа ма̄н̣авасахассехи саддхим̣ паббатапа̄де исипаббаджджам̣ паббаджитва̄ ат̣т̣ха сама̄паттийо пан̃ча̄бхин̃н̃а̄йо ча ниббаттеси. антева̄сика̄нампи каммат̣т̣ха̄нам̣ а̄чиккхи. тепи начирассева джха̄нала̄бхино ахесум̣.

тена ча самайена падумуттаро бхагава̄ локе уппаджджитва̄ хам̣саватӣнагарам̣ упанисса̄йа вихаранто екадивасам̣ паччӯсасамайе локам̣ волокенто нандата̄пасасса антева̄сикаджат̣ила̄нам̣ арахаттӯпаниссайам̣, нандата̄пасасса ча двӣхан̇гехи саманна̄гатасса са̄вакат̣т̣ха̄нантарасса паттханам̣ дисва̄ па̄това сарӣрапат̣иджагганам̣ катва̄ пуббан̣хасамайе паттачӣварама̄да̄йа ан̃н̃ам̣ кан̃чи ана̄мантетва̄ сӣхо вийа екачаро нандата̄пасасса антева̄сикесу пхала̄пхалаттха̄йа гатесу ‘‘буддхабха̄вам̣ ме джа̄на̄тӯ’’ти пассантассева нандата̄пасасса а̄ка̄сато отаритва̄ патхавийам̣ патит̣т̣ха̄си. нандата̄пасо буддха̄нубха̄ван̃чева лаккхан̣апа̄рипӯрин̃ча дисва̄ лаккхан̣аманте саммаситва̄ ‘‘имехи лаккхан̣ехи саманна̄гато на̄ма ага̄рам̣ аджджха̄васанто ра̄джа̄ хоти чаккаваттӣ, паббаджанто локе виват̣аччхедо саббан̃н̃ӯ буддхо хоти, айам̣ пуриса̄джа̄нӣйо ниссам̣сайам̣ буддхо’’ти н̃атва̄ паччуггаманам̣ катва̄ пан̃чапатит̣т̣хитена вандитва̄ а̄санам̣ пан̃н̃а̄петва̄ ада̄си. нисӣди бхагава̄ пан̃н̃атте а̄сане. нандата̄пасопи аттано ануччхавикам̣ а̄санам̣ гахетва̄ екамантам̣ нисӣди. тасмим̣ самайе чатучатта̄лӣсасахассаджат̣ила̄ пан̣ӣтапан̣ӣта̄ни оджаванта̄ни пхала̄пхала̄ни гахетва̄ а̄чарийасса сантикам̣ сампатта̄ буддха̄нан̃чева а̄чарийасса ча нисинна̄ка̄рам̣ олокетва̄ а̄хам̣су – ‘‘а̄чарийа, майам̣ ‘имасмим̣ локе тумхехи махантатаро наттхӣ’ти вичара̄ма, айам̣ пана пурисо тумхехи махантатаро ман̃н̃е’’ти. нандата̄пасо – ‘‘та̄та̄, ким̣ вадетха, тумхе са̄сапена саддхим̣ ат̣т̣хасат̣т̣хийоджанасатасахассуббедхам̣ синерум̣ упаметум̣ иччхатха, саббан̃н̃убуддхена саддхим̣ ма̄ мам̣ упамиттха̄’’ти а̄ха. атха те та̄паса̄ – ‘‘саче айам̣ орако абхависса, на амха̄кам̣ а̄чарийо евам̣ упамам̣ а̄хареййа. йа̄ва маха̄вата̄йам̣ пуриса̄джа̄нӣйо’’ти па̄десу нипатитва̄ сираса̄ вандим̣су. атха те а̄чарийо а̄ха – ‘‘та̄та̄, амха̄кам̣ буддха̄нам̣ ануччхавико деййадхаммо наттхи, бхагава̄ ча бхиккха̄ча̄равела̄йам̣ идха̄гато, тасма̄ майам̣ йатха̄балам̣ деййадхаммам̣ дасса̄ма, тумхехи йам̣ йам̣ пан̣ӣтам̣ пхала̄пхалам̣ а̄бхатам̣, там̣ там̣ а̄харатха̄’’ти а̄хара̄петва̄ сахаттхенева дховитва̄ сайам̣ татха̄гатасса патте патит̣т̣ха̄песи. саттха̄ра̄ пхала̄пхале пат̣иггахитаматте девата̄ диббоджам̣ паккхипим̣су. та̄пасо удакампи сайамева парисса̄ветва̄ ада̄си. тато бходжанакиччам̣ нит̣т̣ха̄петва̄ нисинне саттхари саббе антева̄сике паккоситва̄ саттху сантике са̄ран̣ӣйам̣ катхам̣ катхенто нисӣди. саттха̄ ‘‘бхиккхусан̇гхо а̄гаччхатӯ’’ти чинтеси. саттху читтам̣ н̃атва̄ сатасахассаматта̄ кхӣн̣а̄сава̄ а̄гантва̄ саттха̄рам̣ вандитва̄ ат̣т̣хам̣су.

атха нандата̄пасо антева̄сике а̄мантеси – ‘‘та̄та̄, буддха̄нам̣ нисинна̄санампи нӣчам̣, саман̣асатасахассассапи а̄санам̣ наттхи. тумхехи аджджа ул̣а̄рам̣ бхагавато бхиккхусан̇гхасса ча сакка̄рам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣ати, паббатапа̄дато ван̣н̣агандхасампанна̄ни пуппха̄ни а̄харатха̄’’ти а̄ха. ачинтеййатта̄ иддхивисайасса те мухуттенева ван̣н̣агандхарасасампанна̄ни пуппха̄ни а̄харитва̄ буддха̄нам̣ йоджанаппама̄н̣ам̣ пуппха̄санам̣ пан̃н̃а̄песум̣. аггаса̄вака̄нам̣ тига̄вутам̣, сесабхиккхӯнам̣ ад̣д̣хайоджана̄дибхедам̣, сан̇гханавакасса усабхаматтам̣ пан̃н̃а̄песум̣. евам̣ пан̃н̃аттесу а̄санесу нандата̄пасо татха̄гатасса пурато ан̃джалим̣ паггайха т̣хито, ‘‘бханте, амха̄кам̣ дӣгхараттам̣ хита̄йа сукха̄йа имам̣ пуппха̄санам̣ а̄руйха нисӣдатха̄’’ти а̄ха. нисӣди бхагава̄ пуппха̄сане. евам̣ нисинне саттхари саттху а̄ка̄рам̣ н̃атва̄ бхиккхӯ аттано аттано патта̄сане нисӣдим̣су. нандата̄пасо махантам̣ пуппхаччхаттам̣ гахетва̄ татха̄гатасса маттхаке дха̄ренто ат̣т̣ха̄си. саттха̄ ‘‘та̄паса̄нам̣ айам̣ сакка̄ро махаппхало хотӯ’’ти ниродхасама̄паттим̣ сама̄паджджи. саттху сама̄паннабха̄вам̣ н̃атва̄ бхиккхӯпи сама̄паттим̣ сама̄паджджим̣су. татха̄гате сатта̄хам̣ ниродхам̣ сама̄паджджитва̄ нисинне антева̄сика̄ бхиккха̄ча̄рака̄ле сампатте ванамӯлапхала̄пхалам̣ парибхун̃джитва̄ сесака̄ле буддха̄нам̣ ан̃джалим̣ паггайха ат̣т̣хам̣су. нандата̄пасо пана бхиккха̄ча̄рампи агантва̄ пуппхаччхаттам̣ дха̄рентойева сатта̄хам̣ пӣтисукхенева вӣтина̄меси.

саттха̄ ниродхато вут̣т̣ха̄йа аран̣авиха̄риан̇гена даккхин̣еййан̇гена ча̄ти двӣхи ан̇гехи саманна̄гатам̣ екам̣ са̄вакам̣ ‘‘исиган̣асса пуппха̄сана̄нумоданам̣ карохӣ’’ти а̄н̣а̄песи. со чаккаваттиран̃н̃о сантика̄ пат̣иладдхамаха̄ла̄бхо маха̄йодхо вийа тут̣т̣хама̄насо аттано висайе т̣хатва̄ тепит̣акам̣ буддхавачанам̣ саммаситва̄ анумоданамака̄си. тасса десана̄васа̄не саттха̄ сайам̣ дхаммам̣ десеси. саттху десана̄васа̄не саббепи чатучатта̄лӣсасахассата̄паса̄ арахаттам̣ па̄пун̣им̣су. саттха̄ – ‘‘етха бхиккхаво’’ти хаттхам̣ паса̄реси. тесам̣ та̄вадева кесамассӯ антарадха̄йим̣су. ат̣т̣ха париккха̄ра̄ сарӣре пат̣имукка̄ва ахесум̣. те сат̣т̣хивассикаттхера̄ вийа саттха̄рам̣ парива̄райим̣су. нандата̄пасо пана виккхиттачиттата̄йа висесам̣ на̄дхиган̃чхи. тасса кира аран̣авиха̄риттхерасса дхаммам̣ сотум̣ а̄раддхака̄лато пат̣т̣ха̄йа – ‘‘ахо вата̄хампи ана̄гате екасса буддхасса са̄сане имина̄ са̄вакена ладдхагун̣ам̣ лабхеййа’’нти читтам̣ удапа̄ди. со тена витаккена маггапхалапат̣иведхам̣ ка̄тум̣ на̄саккхи. татха̄гатам̣ пана вандитва̄ ан̃джалим̣ паггайха саммукхе т̣хито евама̄ха – ‘‘бханте, йена бхиккхуна̄ исиган̣асса пуппха̄сана̄нумодана̄ ката̄, ко на̄ма̄йам̣ тумха̄кам̣ са̄сане’’ти? ‘‘аран̣авиха̄риан̇гена ча даккхин̣еййан̇гена ча етадаггат̣т̣ха̄нам̣ патто есо бхиккхӯ’’ти. ‘‘бханте, йва̄йам̣ майа̄ сатта̄хам̣ пуппхаччхаттам̣ дха̄рентена сакка̄ро като, тена адхика̄рена ан̃н̃ам̣ сампаттим̣ на паттхеми, ана̄гате пана екасса буддхасса са̄сане айам̣ тхеро вийа двӣхан̇гехи саманна̄гато са̄вако бхавеййа’’нти паттханам̣ ака̄си.

саттха̄ ‘‘самиджджхиссати ну кхо имасса та̄пасасса паттхана̄’’ти ана̄гатам̣сан̃а̄н̣ам̣ песетва̄ олокенто каппасатасахассам̣ атиккамитва̄ самиджджханакабха̄вам̣ дисва̄, ‘‘та̄паса, на те айам̣ паттхана̄ могхам̣ бхависсати, ана̄гате каппасатасахассам̣ атиккамитва̄ готамо на̄ма буддхо уппаджджиссати, тасса сантике самиджджхиссатӣ’’ти дхаммакатхам̣ катхетва̄ бхиккхусан̇гхапаривуто а̄ка̄сам̣ паккханди. нандата̄пасо йа̄ва чаккхупатхам̣ на саматиккамати, та̄ва саттху бхиккхусан̇гхасса ча ан̃джалим̣ паггахетва̄ ат̣т̣ха̄си. со апарабха̄ге ка̄лена ка̄лам̣ саттха̄рам̣ упасан̇камитва̄ дхаммам̣ сун̣итва̄ апарихӣнаджджха̄нова ка̄лам̣ катва̄ брахмалоке ниббатто. тато пана чуто апара̄нипи пан̃ча джа̄тисата̄ни паббаджитва̄ а̄ран̃н̃акова ахоси, кассапасамма̄самбуддхака̄лепи паббаджитва̄ а̄ран̃н̃ако хутва̄ гатапачча̄гатаваттам̣ пӯреси. етам̣ кира ваттам̣ апарипӯретва̄ маха̄са̄вакабха̄вам̣ па̄пун̣анта̄ на̄ма наттхи, гатапачча̄гатаваттам̣ пана а̄гамат̣т̣хакатха̄су вуттанайенева ведитаббам̣. со вӣсативассасахасса̄ни гатапачча̄гатаваттам̣ пӯретва̄ ка̄лам̣ катва̄ та̄ватим̣садевалоке ниббатти.

евам̣ со та̄ватим̣сабхаване апара̄парам̣ уппаджджанавасена диббасампаттим̣ анубхавитва̄ тато чуто мануссалоке анекасатаккхаттум̣ чаккаваттира̄джа̄ падесара̄джа̄ ча хутва̄ ул̣а̄рам̣ мануссасампаттим̣ анубхавитва̄ амха̄кам̣ бхагавато уппаннака̄ле са̄ваттхийам̣ суманасет̣т̣хисса гехе ана̄тхапин̣д̣икасса канит̣т̣хо хутва̄ ниббатти. субхӯтӣтисса на̄мам̣ ахоси.

тена ча самайена амха̄кам̣ бхагава̄ локе уппаджджитва̄ паваттитаварадхаммачакко анупуббена ра̄джагахам̣ гантва̄ таттха вел̣уванапат̣иггахан̣а̄дина̄ лока̄нуггахам̣ каронто ра̄джагахам̣ упанисса̄йа сӣтаване виха̄си. тада̄ ана̄тхапин̣д̣ико сет̣т̣хи са̄ваттхийам̣ ут̣т̣ха̄накам̣ бхан̣д̣ам̣ гахетва̄ аттано саха̄йасса ра̄джагахасет̣т̣хино гехам̣ гантва̄ буддхуппа̄дам̣ сутва̄ саттха̄рам̣ сӣтаване вихарантам̣ упасан̇камитва̄ пат̣хамадассаненева сота̄паттипхале патит̣т̣ха̄йа саттха̄рам̣ са̄ваттхим̣ а̄гаманаттха̄йа йа̄читва̄ тато пан̃чачатта̄лӣсайоджане магге йоджане йоджане сатасахассапаричча̄гена виха̄ре патит̣т̣ха̄петва̄ са̄ваттхийам̣ ат̣т̣хакарӣсаппама̄н̣ам̣ джетасса кума̄расса уййа̄набхӯмим̣ кот̣исантха̄рена кин̣итва̄ таттха бхагавато виха̄рам̣ ка̄ретва̄ ада̄си. виха̄рамахадивасе айам̣ субхӯтикут̣умбико ана̄тхапин̣д̣икасет̣т̣хина̄ саддхим̣ гантва̄ дхаммам̣ сун̣анто саддхам̣ пат̣илабхитва̄ паббаджи. со упасампанно две ма̄тика̄ пагун̣а̄ катва̄ каммат̣т̣ха̄нам̣ катха̄петва̄ аран̃н̃е саман̣адхаммам̣ каронто метта̄джха̄нам̣ ниббаттетва̄ там̣ па̄дакам̣ катва̄ випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ арахаттам̣ па̄пун̣и.

со дхаммам̣ десенто йасма̄ саттха̄ра̄ деситанийа̄мена анодиссакам̣ катва̄ десети, тасма̄ аран̣авиха̄рӣнам̣ агго на̄ма джа̄то. йасма̄ ча пин̣д̣а̄йа чаранто гхаре гхаре метта̄джха̄нам̣ сама̄паджджитва̄ вут̣т̣ха̄йа бхиккхам̣ пат̣игган̣ха̄ти ‘‘евам̣ да̄йака̄нам̣ махаппхалам̣ бхависсатӣ’’ти, тасма̄ даккхин̣еййа̄нам̣ агго на̄ма джа̄то. тена нам̣ бхагава̄ ‘‘етадаггам̣, бхиккхаве, мама са̄вака̄нам̣ бхиккхӯнам̣ аран̣авиха̄рӣнам̣ даккхин̣еййа̄нан̃ча йадидам̣ субхӯтӣ’’ти (а. ни. 1.198, 201) двайан̇гасаманна̄гате аггат̣т̣ха̄не т̣хапеси. евамайам̣ маха̄тхеро аттана̄ пӯритапа̄рамӣнам̣ пхаласса маттхакам̣ арахаттам̣ патва̄ локе абхин̃н̃а̄то абхилаккхито хутва̄ бахуджанахита̄йа джанападача̄рикам̣ чаранто анупуббена ра̄джагахам̣ агама̄си.

ра̄джа̄ бимбиса̄ро тхерасса а̄гаманам̣ сутва̄ упасан̇камитва̄ вандитва̄ ‘‘идхева, бханте, васатха, васанат̣т̣ха̄нам̣ во карисса̄мӣ’’ти ватва̄ пакканто виссари. тхеро сена̄санам̣ алабханто аббхока̄се вӣтина̄меси. тхерасса̄нубха̄вена дево на вассати. манусса̄ авут̣т̣хита̄йа упаддута̄ ран̃н̃о нивесанадва̄ре уккут̣т̣хим̣ акам̣су. ра̄джа̄ ‘‘кена ну кхо ка̄ран̣ена дево на вассатӣ’’ти вӣмам̣санто ‘‘тхерасса аббхока̄сава̄сена ман̃н̃е на вассатӣ’’ти чинтетва̄ тасса пан̣н̣акут̣им̣ ка̄ра̄петва̄ ‘‘имиссам̣, бханте, пан̣н̣акут̣ийам̣ васатха̄’’ти ватва̄ вандитва̄ пакка̄ми. тхеро кут̣им̣ пависитва̄ тин̣асантха̄раке паллан̇кена нисӣди. тада̄ дево тхокам̣ тхокам̣ пхуса̄йати, на самма̄дха̄рам̣ анупавеччхати. атха тхеро локасса авут̣т̣хикабхайам̣ видхамитука̄мо аттано аджджхаттикаба̄хираваттхукасса париссайасса абха̄вам̣ паведенто ‘‘чханна̄ ме кут̣ика̄’’ти (тхерага̄. 1) га̄тхама̄ха. тассаттхо тхерага̄тха̄йам̣ вуттойева.

касма̄ панете маха̄тхера̄ аттано гун̣е пака̄сентӣти? имина̄ дӣгхена аддхуна̄ анадхигатапуббам̣ парамагамбхӣрам̣ ативийа сантам̣ пан̣ӣтам̣ аттана̄ адхигаталокуттарадхаммам̣ паччавеккхитва̄ пӣтивегасамусса̄хитауда̄надӣпанаттхам̣ са̄санасса ниййа̄никабха̄вавибха̄ванаттхан̃ча парамаппиччха̄ арийа̄ аттано гун̣е пака̄сенти. йатха̄ там̣ локана̄тхо бодханеййа̄нам̣ аджджха̄сайавасена ‘‘дасабаласаманна̄гато, бхиккхаве, татха̄гато чатувеса̄раджджависа̄радо’’тиа̄дина̄ (а. ни. 10.21; ма. ни. 1. 148 аттхато сама̄нам̣) аттано гун̣е пака̄сети. евамайам̣ тхерасса ан̃н̃а̄бйа̄каран̣ага̄тха̄пи ахосӣти.

1. евам̣ со паттаарахаттапхало паттаетадаггат̣т̣ха̄но ча аттано пуббакаммам̣ саритва̄ соманассаджа̄то пуббачарита̄пада̄нам̣ пака̄сенто химавантасса̄видӯретиа̄дима̄ха. таттха химавантасса̄ти хима̄лайапаббатасса авидӯре а̄санне самӣпе паббатапа̄де манусса̄нам̣ гамана̄гаманасампанне сан̃чаран̣ат̣т̣ха̄нети аттхо. нисабхо на̄ма паббатоти паббата̄нам̣ джет̣т̣хатта̄ на̄мена нисабхо на̄ма селамайапаббато ахосӣти самбандхо. ассамо сукато майханти таттха паббате майхам̣ васанаттха̄йа ассамо аран̃н̃а̄ва̄со сут̣т̣ху като. кут̣ираттит̣т̣ха̄надива̄т̣т̣ха̄наватипариккхепа̄дивасена сундара̄ка̄рена катоти аттхо. пан̣н̣аса̄ла̄ сума̄пита̄ти пан̣н̣ехи чха̄дита̄ са̄ла̄ майхам̣ нива̄санаттха̄йа сут̣т̣ху ма̄пита̄ нит̣т̣ха̄пита̄ти аттхо.

2. косийо на̄ма на̄мена̄ти ма̄та̄питӯхи катана̄мадхеййена косийо на̄ма. уггата̄пано па̄кат̣атапо гхоратапо. ека̄кийо ан̃н̃есам̣ абха̄ва̄ ахам̣ ева еко. адутийо дутийата̄пасарахито джат̣ило джат̣а̄дха̄рӣ та̄пасо тада̄ тасмим̣ ка̄ле нисабхе паббате васа̄ми вихара̄мӣти самбандхо.

3. пхалам̣ мӯлан̃ча пан̣н̣ан̃ча, на бхун̃джа̄ми ахам̣ тада̄ти тада̄ тасмим̣ нисабхапаббате васанака̄ле тин̣д̣ука̄дипхалам̣ мул̣а̄ла̄димӯлам̣, ка̄рапан̣н̣а̄дипан̣н̣ан̃ча руккхато очинитва̄ на бхун̃джа̄мӣти аттхо. евам̣ сати катхам̣ джӣватӣти там̣ дассенто паваттам̣ва супа̄та̄ханти а̄ха. таттха паваттам̣ сайамева джа̄там̣ супа̄там̣ аттано дхаммата̄йа патитам̣ пан̣н̣а̄дикам̣ нисса̄йа а̄ха̄рам̣ катва̄ ахам̣ та̄ваде тасмим̣ ка̄ле джӣва̄ми джӣвикам̣ каппемӣти самбандхо. ‘‘паваттапан̣д̣упан̣н̣а̄нӣ’’ти ва̄ па̄т̣хо, тасса сайамева патита̄ни пан̣д̣упан̣н̣а̄ни руккхапатта̄ни упанисса̄йа джӣва̄мӣти аттхо.

4. на̄хам̣ копеми а̄джӣванти ахам̣ джӣвитам̣ чаджама̄нопи паричча̄гам̣ курума̄нопи тан̣ха̄васена пхаламӯла̄диа̄ха̄рапарийесана̄йа самма̄ а̄джӣвам̣ на копеми на на̄семӣти самбандхо. а̄ра̄дхеми сакам̣ читтанти сакам̣ читтам̣ аттано манам̣ аппиччхата̄йа сантут̣т̣хийа̄ ча а̄ра̄дхеми паса̄деми. виваджджеми анесананти веджджакаммадӯтакамма̄дивасена анесанам̣ айуттапарийесанам̣ виваджджеми дӯрам̣ кароми.

5. ра̄гӯпасам̣хитам̣ читтанти йада̄ йасмим̣ ка̄ле мама ра̄гена сампайуттам̣ читтам̣ уппаджджати, тада̄ сайамева аттана̄йева паччавеккха̄ми н̃а̄н̣ена пат̣ивеккхитва̄ винодеми. екагго там̣ дамемаханти ахам̣ екасмим̣ каммат̣т̣ха̄на̄рамман̣е агго сама̄хито там̣ ра̄гачиттам̣ дамеми даманам̣ кароми.

6. раджджасе раджджанӣйе ча̄ти раджджанӣйе аллӣйитаббе рӯпа̄рамман̣а̄диваттхусмим̣ раджджасе аллӣно аси бхаваси. дуссанӣйе ча дуссасети дӯситаббе досакаран̣аваттхусмим̣ дӯсако аси. муйхасе моханӣйе ча̄ти мохитаббе мохакаран̣аваттхусмим̣ мойхаси мӯл̣хо аси бхаваси. тасма̄ тувам̣ вана̄ ванато аран̃н̃ава̄сато никкхамассу апагаччха̄хӣти евам̣ атта̄нам̣ дамемӣти самбандхо.

24. тимбарӯсакаван̣н̣а̄бхоти суван̣н̣атимбарӯсакаван̣н̣а̄бхо, джамбонадасуван̣н̣аван̣н̣оти аттхо. сесам̣ сувин̃н̃еййамева̄ти.

субхӯтиттхераапада̄наван̣н̣ана̄ саматта̄.