7. пан̃ха̄ва̄равибхан̇гаван̣н̣ана̄
401-403. пан̃ха̄ва̄ре ‘‘сийа̄ кусало дхаммо кусаласса дхаммасса хетупаччайена паччайо’’тиа̄дина̄ кусалаттике уддхаритаббапуччха̄нам̣ лаббхама̄навасена виссаджджанам̣ дассетум̣ кусало дхаммо кусаласса дхаммасса хетупаччайена паччайотиа̄ди вуттам̣. кусало ча на̄меса сайам̣ уппаджджанто т̣хапетва̄ паччха̄джа̄тан̃ча випа̄кан̃ча сесехи два̄вӣсатийа̄ паччайехи уппаджджати. кусаласса паччайо хонто т̣хапетва̄ пуреджа̄тапаччха̄джа̄тавипа̄кавиппайутте сесехи вӣсатийа̄ паччайехи паччайо хоти. тасма̄ йехи паччайехи кусало кусаласса паччайо хоти, те паччайе пат̣ипа̄т̣ийа̄ дассетум̣ хетупаччайена̄тиа̄ди а̄раддхам̣.
таттха йа̄ еса̄ паччайавибхан̇гава̄ре вийа ‘‘хетусампайуттака̄нам̣ дхамма̄на’’нти акатва̄ ‘‘хетӯ сампайуттака̄нам̣ кхандха̄на’’нти десана̄ ката̄, тасса̄ ева каран̣е идам̣ пайоджанам̣ – таттха хи сун̃н̃ат̣т̣хам̣ дӣпетум̣ дхамма̄нанти вуттам̣. идха паччайато уппаджджама̄на̄ дхамма̄ ра̄сито уппаджджанти, на екекатоти ра̄сат̣т̣хам̣ дӣпетум̣ кхандха̄нанти вуттам̣. пат̣иччава̄ра̄дӣсу ва̄ кхандхавасена паччайуппаннадесана̄ а̄рул̣ха̄ти тенева̄нуккамена идха̄пи а̄рул̣ха̄ти. касма̄ панетесу евам̣ а̄рул̣ха̄ти? асан̇карато вибха̄гадассанаттхам̣. ‘‘екам̣ дхаммам̣ пат̣ичча сеса̄ дхамма̄’’ти хи а̄дина̄ найена вуччама̄не асукадхаммам̣ на̄ма нисса̄йа асукадхамма̄ти на сакка̄ асан̇карато паччайе паччайуппанне ча джа̄нитум̣, евам̣ санте уддесаниддеса̄ ниббисеса̄ сийум̣. тасма̄ асан̇карато вибха̄гадассанаттхам̣ евам̣ а̄рул̣ха̄ти ведитабба̄. читтасамут̣т̣ха̄на̄нанти идам̣ йасса абйа̄катасса кусало хетупаччайена паччайо хоти, тамева дассетум̣ вуттам̣. паччайавибхан̇ге пана кусала̄дивасена вибха̄гам̣ акатва̄ са̄ман̃н̃ато саббесам̣ хетӯнам̣ васена уппаннарӯпадассанаттхам̣ читтасамут̣т̣ха̄на̄нанти аватва̄ там̣самут̣т̣ха̄на̄нанти вуттам̣. тасма̄ таттха абйа̄катахетусамут̣т̣ха̄нарӯпам̣, оккантиккхан̣е кат̣атта̄рӯпампи сан̇гахам̣ гатам̣. имина̄ упа̄йена сесесупи еварӯпесу виссаджджанесу аттхо ведитаббо.
404. да̄нам̣ датва̄ти деййадхаммам̣ чаджитва̄. йа̄йа ва̄ четана̄йа со диййати, са̄ четана̄ да̄нам̣. датва̄ти там̣ четанам̣ парийода̄петва̄ висуддхам̣ катва̄. сӣлам̣ сама̄дийитва̄ти пан̃чан̇га̄дивасена ниччасӣлам̣ ган̣хитва̄. имина̄ сама̄да̄навиратийева дассита̄. сампаттавиратисамуччхедавиратийо пана локе сӣланти апа̄кат̣атта̄ на вутта̄. кин̃ча̄пи на вутта̄, а̄рамман̣апаччайа̄ пана хонтийева. таттха самуччхедавирати секкха̄нам̣йева кусаласса а̄рамман̣ам̣ хоти, на итаресам̣. упосатхакаммам̣ катва̄ти ‘‘па̄н̣ам̣ на хане, на ча̄диннама̄дийе’’ти (а. ни. 3.71) евам̣ вуттам̣ упосатхадивасесу ат̣т̣хан̇гаупосатхакирийам̣ катва̄. там̣ паччавеккхатӣти там̣ кусалам̣ секкхопи путхуджджанопи паччавеккхати, араха̄пи паччавеккхатева. арахатопи хи пуббе катам̣ кусалам̣ кусаламева, йена пана читтена паччавеккхати, там̣ кирийачиттам̣ на̄ма хоти. тасма̄ ‘‘етам̣ кусало дхаммо кусаласса дхаммасса̄’’ти имасмим̣ адхика̄ре на лаббхати. пуббе сучин̣н̣а̄нӣти ‘‘датва̄ сама̄дийитва̄ катва̄’’ти хи а̄санне ката̄ни вутта̄ни, има̄ни на а̄санне ката̄нӣти ведитабба̄ни. да̄на̄дӣхи ва̄ сеса̄ни ка̄ма̄вачаракусала̄ни дассетум̣ идам̣ вуттам̣. джха̄на̄ вут̣т̣хахитва̄ти джха̄на̄ вут̣т̣хахитва̄. айамева ва̄ па̄л̣и. секкха̄ готрабхунти сота̄паннам̣ сандха̄йа вуттам̣. со хи готрабхум̣ паччавеккхати. вода̄нанти идам̣ пана сакада̄га̄миана̄га̄мино сандха̄йа вуттам̣. тесан̃хи там̣ читтам̣ вода̄нам̣ на̄ма хоти. секкха̄ти сота̄паннасакада̄га̄миана̄га̄мино. магга̄ вут̣т̣хахитва̄ти маггапхалабхаван̇га̄тиккамавасена аттана̄ пат̣иладдха̄ магга̄ вут̣т̣хахитва̄, суддхамаггатойева пана вут̣т̣ха̄йа паччавеккхан̣ам̣ на̄ма наттхи.
кусалам̣ аниччатоти еттха випассанӯпагам̣ тебхӯмакакусаламева ведитаббам̣, випассана̄кусалам̣ пана ка̄ма̄вачарамева. четопарийан̃а̄н̣ена̄ти рӯпа̄вачаракусалам̣ дассети. а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанантиа̄дӣхи арӯпа̄вачаракусала̄рамман̣авасена уппаджджама̄нам̣ арӯпа̄вачаракусаламева. кусала̄ кхандха̄ иддхивидхан̃а̄н̣асса̄тиа̄дӣхи пуггалам̣ ана̄маситва̄ дхаммавасена дассети. теневеттха хет̣т̣ха̄ гахитампи четопарийан̃а̄н̣ам̣ пуна вуттам̣.
405. асса̄детӣти соманассасахагаталобхасампайуттачиттехи анубхавати чева раджджати ча. абхинандатӣти саппӣтикатан̣ха̄васена нандати хат̣т̣хапахат̣т̣хо хоти, дит̣т̣ха̄бхинандана̄йа ва̄ абхинандати. ра̄го уппаджджатӣти асса̄дентасса ра̄го уппаджджати на̄ма. идам̣ ат̣т̣хапи лобхасахагата̄ни гахетва̄ вуттам̣. дит̣т̣хи уппаджджатӣти абхинандантасса атта̄ аттанийантиа̄дивасена чатӯхипи читтехи сампайутта̄ дит̣т̣хи уппаджджати. асаннит̣т̣ха̄нагатасса панеттха вичикиччха̄ уппаджджати. виккхепагатасса уддхаччам̣, акатам̣ вата ме калйа̄н̣анти виппат̣иса̄рино доманассам̣. там̣ а̄раббха̄ти та̄ни сучин̣н̣а̄ни а̄рамман̣ам̣ катва̄ти аттхо. бахувачанасса хеса екавачана̄десо, джа̄тивасена ва̄ екавачанамеветам̣.
406. араха̄ магга̄ вут̣т̣хахитва̄ти маггавӣтхийам̣ пхала̄нантарасса бхаван̇гасса атиккамавасена вут̣т̣хахитва̄. паччавеккхан̣ачитта̄ни панасса кирийа̄бйа̄ката̄ни. евам̣ кирийа̄бйа̄катасса а̄рамман̣апаччайам̣ дассетва̄ пуна випа̄ка̄бйа̄катасса дассетум̣ секкха̄ ва̄тиа̄дима̄ха. кусале нируддхети випассана̄джаванавӣтхийа̄ паччхинна̄йа. випа̄коти ка̄ма̄вачаравипа̄ко. тада̄рамман̣ата̄ти тада̄рамман̣ата̄йа, там̣ кусаласса джаванасса а̄рамман̣абхӯтам̣ випасситакусалам̣ а̄рамман̣ам̣ катва̄ уппаджджатӣти аттхо. на кевалан̃ча тада̄рамман̣авасенева, пат̣исандхибхаван̇гачутивасена̄пи. випа̄ко хи каммам̣ а̄рамман̣ам̣ катва̄ гахитапат̣исандхикасса кусала̄рамман̣о хотийева, со пана дуббин̃н̃еййатта̄ идха на дассито.
кусалам̣ асса̄детӣтиа̄ди акусаладжавана̄васа̄не кусала̄рамман̣авипа̄кам̣ дассетум̣ вуттам̣. вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанавипа̄касса̄ти идам̣ дуббин̃н̃еййампи сама̄нам̣ махаггатавипа̄касса тада̄рамман̣абха̄вена ануппаттито лаббхама̄накавасена вуттам̣. кирийасса̄ти арахаттам̣ патва̄ асама̄паннапуббе а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатане пат̣иломато ва̄ екантарикавасена ва̄ сама̄паннакирийа̄йа. четопарийан̃а̄н̣асса̄тиа̄дӣни парато а̄ваджджана̄йа йоджетабба̄ни. йа̄ етесам̣ а̄ваджджана̄, тасса̄ кусала̄ кхандха̄ а̄рамман̣апаччайена паччайоти айан̃хеттха аттхо.
407-409. ра̄ганти аттано ва̄ парасса ва̄ ра̄гам̣. аттано ра̄гавасена панеттха ван̣н̣ана̄ па̄кат̣а̄ хоти. асса̄детӣтиа̄дӣни вуттаттха̄нева. вичикиччха̄дӣсу пана тӣсу асса̄детаббата̄йа абха̄вена ‘‘асса̄детӣ’’ти на вуттам̣. дит̣т̣хи панеттха уппаджджати, са̄ асса̄детӣти падасса парихӣнатта̄ а̄гатапат̣ипа̄т̣ийа̄ пат̣хамам̣ на вутта̄. вичикиччха̄дӣсуйева там̣ там̣ сабха̄гам̣ пат̣хамам̣ ватва̄ тасса тасса анантара̄ вутта̄. имесу ча пана ра̄га̄дӣсу ‘‘ким̣ ме па̄падхамма̄ уппаджджантӣ’’ти аккхантивасена ва̄, ‘‘катам̣ па̄пам̣ катам̣ луддха’’нти виппат̣иса̄ра̄дивасена ва̄ доманассуппатти ведитабба̄.
410. чаккхум̣ аниччатоти випассана̄нуккамена ол̣а̄рика̄йатана̄ни ваттхурӯпан̃ча̄ти ека̄даса рӯпа̄ни па̄кат̣атта̄ гахита̄ни. пуна рӯпа̄йатана̄дӣни чаккхувин̃н̃а̄н̣а̄дӣнам̣ а̄рамман̣атта̄ гахита̄ни. йасма̄ панеса̄ вин̃н̃а̄н̣ака̄йавасена десана̄, на дха̄тувасена, тасма̄ манодха̄ту на гахита̄. евам̣ саббаттха гахита̄гахитам̣ ведитаббам̣.
411. пхалам̣ паччавеккханти нибба̄нам̣ паччавеккхантӣти паччавеккхан̣акусаласса а̄рамман̣адассанаттхам̣ вуттам̣.
413-416. а̄рамман̣а̄дхипатиниддесе секкхапутхуджджана̄нам̣ васена чатубхӯмакакусалам̣ дасситам̣, татха̄ сахаджа̄та̄дхипатиниддесе. арахато уттамадхаммам̣ адхигататта̄ локийакусалесу гарука̄ро наттхӣти аггамаггова дассито.
417. анантарапаччайе пурима̄ пурима̄ти екабхӯмака̄пи на̄на̄бхӯмака̄пи кусала̄ екато катва̄ вутта̄. ануломам̣ готрабхусса, ануломам̣ вода̄насса̄ти на̄на̄рамман̣авасена. готрабху маггасса, вода̄нам̣ маггасса̄ти на̄на̄бхӯмивасена. кусалам̣ вут̣т̣ха̄насса̄ти еттха пана кусаланти тебхӯмакакусалам̣. вут̣т̣ха̄нанти тебхӯмакавипа̄кам̣. техи кусаладжаванавӣтхито вут̣т̣хаханти, тасма̄ вут̣т̣ха̄нанти вуччати. там̣ дувидхам̣ хоти – тада̄рамман̣ам̣ бхаван̇ган̃ча. таттха ка̄ма̄вачаракусаласса убхайампи вут̣т̣ха̄нам̣ хоти, махаггатасса бхаван̇гамева. магго пхаласса̄ти идам̣ йасма̄ локуттаравипа̄кам̣ джаванавӣтхипарийа̄паннатта̄ вут̣т̣ха̄нам̣ на̄ма на хоти, тасма̄ висум̣ вуттам̣. ануломам̣ секкха̄йа̄ти асеккха̄йа кусалам̣ анантарам̣ на хоти, тасма̄ вибха̄гам̣ кароти. пхаласама̄паттийа̄ти сота̄паттипхаласакада̄га̄мипхалаана̄га̄мипхаласама̄паттийа̄пи. пхаласама̄паттийа̄ти ана̄га̄мипхаласама̄паттийа̄. акусале дувидхампи вут̣т̣ха̄нам̣ лаббхати. випа̄ка̄бйа̄ката̄ кирийа̄бйа̄ката̄ти еттха випа̄ка̄бйа̄ката̄ випа̄ка̄бйа̄ката̄нам̣йева, кирийа̄бйа̄ката̄ кирийа̄бйа̄ката̄нам̣йева ведитабба̄. бхаван̇гам̣ а̄ваджджана̄йа̄тиа̄ди вомиссакавасена вуттам̣. таттха кирийа̄ти ка̄ма̄вачаракирийа̄. са̄ дувидхасса̄пи вут̣т̣ха̄насса анантарапаччайо хоти, махаггата̄ бхаван̇гассева. ити йе хет̣т̣ха̄ паччайавибхан̇ганиддесе ‘‘пурима̄ пурима̄ кусала̄ дхамма̄ паччхима̄нам̣ паччхима̄нам̣ кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ анантарапаччайена паччайо’’ти а̄рабхитва̄ кусалам̣ кусаласса, кусалам̣ абйа̄катасса, акусалам̣ акусаласса, акусалам̣ абйа̄катасса, абйа̄катам̣ абйа̄катасса, абйа̄катам̣ кусаласса, абйа̄катам̣ акусаласса̄ти сатта ва̄ра̄ дассита̄; тесам̣ васена идха сан̇кхепато анантарапаччайо вибхатто.
виттха̄рато панеттха –
дасадха̄ саттарасадха̄, самасат̣т̣хивидхена ча;
бахудха̄пи ча ниддесам̣, са̄дхукам̣ упалаккхайе.
айан̃хи анантарапаччайо на кевалам̣ саттадха̄ва ниддесам̣ лабхати, кусалам̣ пана кусаласса випа̄касса; акусалам̣ акусаласса випа̄касса; випа̄кам̣ випа̄касса кирийасса; кирийам̣ кусаласса акусаласса випа̄касса кирийасса̄ти евам̣ дасадха̄пи ниддесам̣ лабхати. на кевалам̣ дасадха̄йева, кусалам̣ пана кусаласса кусалавипа̄касса акусалавипа̄касса; акусалам̣ акусаласса акусалавипа̄касса кусалавипа̄касса; кусалавипа̄кам̣ кусалавипа̄касса акусалавипа̄касса кирийасса; акусалавипа̄кам̣ акусалавипа̄касса кусалавипа̄касса кирийасса; кирийам̣ кирийасса кусаласса акусаласса кусалавипа̄касса акусалавипа̄касса̄ти евам̣ саттарасадха̄ ниддесам̣ лабхати.
на кевалан̃ча саттарасадха̄ва самасат̣т̣хивидхена̄пи ниддесам̣ лабхатева. катхам̣? ка̄ма̄вачаракусалан̃хи бхӯмибхедена чатуббидхасса кусаласса анантарапаччайо хоти, рӯпа̄вачара̄рӯпа̄вачарам̣ сакасакабхӯмикассева̄ти кусалам̣ кусаласса чхаббидхена анантарапаччайо. ка̄ма̄вачаракусалам̣ пана ка̄ма̄вачаракусалавипа̄касса акусалавипа̄касса рӯпа̄вачаравипа̄касса арӯпа̄вачаравипа̄касса локуттаравипа̄касса; рӯпа̄вачаракусалам̣ рӯпа̄вачаравипа̄касса ка̄ма̄вачаракусалавипа̄касса; арӯпа̄вачаракусалам̣ ка̄ма̄вачаракусалавипа̄касса рӯпа̄вачараарӯпа̄вачаралокуттаравипа̄касса; локуттаракусалам̣ локуттаравипа̄касса̄ти кусалам̣ випа̄касса два̄дасавидхена анантарапаччайо. акусалам̣ акусаласса акусалавипа̄касса тебхӯмакакусалавипа̄касса̄ти пан̃чавидхена анантарапаччайо.
ка̄ма̄вачаракусалавипа̄кам̣ ка̄ма̄вачаракусалавипа̄касса акусалавипа̄касса рӯпа̄вачаравипа̄касса арӯпа̄вачаравипа̄касса̄ти ка̄ма̄вачаракусалавипа̄кам̣ випа̄касса чатуббидхена анантарапаччайо. рӯпа̄вачаравипа̄кам̣ тебхӯмакакусалавипа̄касса̄ти тивидхена анантарапаччайо. арӯпа̄вачаравипа̄кам̣ арӯпа̄вачаравипа̄касса ка̄ма̄вачаракусалавипа̄касса̄ти дувидхена анантарапаччайо. локуттаравипа̄кам̣ чатубхӯмакакусалавипа̄касса̄ти чатуббидхена анантарапаччайо. евам̣ кусалавипа̄кам̣ випа̄касса терасадха̄пи анантарапаччайо. акусалавипа̄кам̣ акусалавипа̄касса ка̄ма̄вачаракусалавипа̄касса̄ти дувидхена анантарапаччайо. евам̣ саббатха̄пи випа̄кам̣ випа̄касса пан̃чадасавидхена анантарапаччайо. ка̄ма̄вачаракусалавипа̄кам̣ пана ка̄ма̄вачаракирийасса, татха̄ акусалавипа̄кам̣, татха̄ рӯпа̄вачаравипа̄кам̣, татха̄ арӯпа̄вачаравипа̄кан̃ча̄ти випа̄кам̣ кирийасса ча чатуббидхена анантарапаччайо.
ка̄ма̄вачаракирийам̣ тебхӯмакакирийасса, рӯпа̄вачара̄рӯпа̄вачаракирийам̣ рӯпа̄вачара̄рӯпа̄вачара̄нан̃н̃ева̄ти кирийам̣ кирийасса пан̃чавидхена анантарапаччайо. ка̄ма̄вачаракирийам̣ акусалавипа̄касса чева чатубхӯмакакусалавипа̄касса ча, рӯпа̄вачаракирийам̣ ка̄ма̄вачаракусалавипа̄карӯпа̄вачаравипа̄ка̄нам̣ арӯпа̄вачаракирийам̣ чатубхӯмакакусалавипа̄касса̄пӣти кирийам̣ випа̄касса ека̄дасавидхена анантарапаччайо. ка̄ма̄вачаракирийам̣ пана ка̄ма̄вачаракусаласса акусаласса̄ти кусала̄кусала̄нам̣ дувидхена анантарапаччайо хоти. евам̣ самасат̣т̣хивидхена̄пи ниддесам̣ лабхати.
на кевалан̃ча самасат̣т̣хивидхенева, бахувидхена̄пи лабхатева. катхам̣? ка̄ма̄вачарапат̣хамамаха̄кусалачиттам̣ та̄ва аттано, чатуннан̃ча рӯпа̄вачаракусала̄нам̣ па̄дакайогена сол̣асаннам̣ соманассалокуттара̄нанти екавӣсатийа̄ ча кусала̄нам̣, джаванапарийоса̄не тада̄рамман̣абхаван̇гавасена уппаджджама̄на̄нам̣ ека̄дасаннам̣ ка̄ма̄вачаравипа̄ка̄нам̣, бхаван̇гавасенева паватта̄нам̣ рӯпа̄вачара̄рӯпа̄вачаравипа̄ка̄нам̣, пхаласама̄паттивасена паватта̄нам̣ два̄дасаннам̣ локуттаравипа̄ка̄нанти евам̣ екавӣсатийа̄ кусала̄нам̣; дваттим̣са̄йа випа̄ка̄нанти тепан̃н̃а̄са̄йа читта̄нам̣ анантарапаччайо хоти. татха̄ дутийакусалачиттам̣. татийачатуттха̄ни пана т̣хапетва̄ упарибхӯмакакусала̄ни ча локуттаравипа̄ка̄ни ча сесаекавӣсатичитта̄нам̣. пан̃чамачхат̣т̣ха̄ни аттано ча, наваннан̃ча упарибхӯмакаупеккха̄кусала̄нам̣, тевӣсатийа̄ ча випа̄ка̄нанти теттим̣са̄йа. саттамаат̣т̣хама̄ни екавӣсатийа̄ва.
пан̃ча рӯпа̄вачаракусала̄ни аттано аттано паччхима̄нам̣ рӯпа̄вачаракусала̄нам̣, чатуннампи н̃а̄н̣асампайуттамаха̄випа̄ка̄нам̣, пан̃чаннам̣ рӯпа̄вачаравипа̄ка̄нан̃ча̄ти дасаннам̣. етенева ча найена арӯпа̄вачаракусалесу пат̣хамам̣ аттано випа̄кена саддхим̣ ека̄дасаннам̣, дутийам̣ два̄дасаннам̣, татийам̣ терасаннам̣, чатуттхам̣ чуддасаннам̣ пхаласама̄паттийа̄ ча̄ти паннарасаннам̣ локуттаракусалам̣ аттано аттано випа̄кассева. ат̣т̣хасу лобхасахагатесу екекам̣ акусалам̣ ека̄дасаннам̣ ка̄ма̄вачаравипа̄камановин̃н̃а̄н̣адха̄тӯнам̣ наваннам̣, махаггатавипа̄ка̄нам̣ аттано аттано паччхимасса ча̄ти екавӣсатийа̄. две доманассасахагата̄ни упеккха̄сахагата̄нам̣ чханнам̣ ка̄ма̄вачаравипа̄камановин̃н̃а̄н̣адха̄тӯнам̣ аттано паччхимасса ча̄ти саттаннам̣. вичикиччхуддхаччасахагатадвайам̣ соманассасахагата̄хетукавипа̄кена саддхим̣ ека̄дасаннам̣ ка̄ма̄вачаравипа̄камановин̃н̃а̄н̣адха̄тӯнам̣ наваннам̣ рӯпа̄вачара̄рӯпа̄вачаравипа̄ка̄нам̣ аттано паччхимасса ча̄ти екавӣсатийа̄.
кусалавипа̄капан̃чавин̃н̃а̄н̣а̄ кусалавипа̄каманодха̄туйа̄, манодха̄ту двиннам̣ випа̄камановин̃н̃а̄н̣адха̄тӯнам̣. та̄су двӣсу соманассасахагата̄ дасаннам̣ випа̄камановин̃н̃а̄н̣адха̄тӯнам̣ бхаван̇габхӯта̄нам̣ тада̄рамман̣ака̄ле аттано паччхимасса вот̣т̣хаббанакирийасса ча̄ти два̄дасаннам̣. упеккха̄сахагата̄хетукамановин̃н̃а̄н̣адха̄ту пана а̄ваджджанаманодха̄туйа̄ двит̣т̣ха̄ника̄йа а̄ваджджанамановин̃н̃а̄н̣адха̄туйа̄ дасаннан̃ча випа̄камановин̃н̃а̄н̣адха̄тӯнанти два̄дасаннамева. тихетукамаха̄випа̄ка̄ соманассасахагата̄хетукаваджджа̄нам̣ дасаннампи ка̄ма̄вачаравипа̄камановин̃н̃а̄н̣адха̄тӯнам̣ рӯпа̄вачара̄рӯпа̄вачаравипа̄ка̄нам̣ а̄ваджджанадвайасса ча̄ти екавӣсатийа̄, духетукавипа̄ка̄ т̣хапетва̄ махаггатавипа̄ке сеса̄нам̣ два̄дасаннам̣. пан̃ча рӯпа̄вачаравипа̄ка̄ тебхӯмакакусалавипа̄касахетукапат̣исандхичитта̄нам̣ саттарасаннам̣ а̄ваджджанадвайасса ча̄ти екӯнавӣсатийа̄. арӯпа̄вачаравипа̄кесу пат̣хамам̣ ка̄ма̄вачаракусалавипа̄катихетукапат̣исандхичитта̄нам̣, чатуннам̣ арӯпа̄вачаравипа̄качитта̄нам̣ чатуннам̣ манодва̄ра̄ваджджанасса ча̄ти наваннам̣. дутийам̣ хет̣т̣химавипа̄кам̣ ваджджетва̄ ат̣т̣ханнам̣, татийам̣ две хет̣т̣хима̄ни ваджджетва̄ саттаннам̣, чатуттхам̣ тӣн̣и хет̣т̣хима̄ни ваджджетва̄ чханнам̣ чатта̄ри локуттаравипа̄ка̄ни тихетукавипа̄ка̄нам̣ терасаннам̣ аттано аттано паччхимасса ча̄ти чуддасаннам̣.
акусалавипа̄капан̃чавин̃н̃а̄н̣а̄ акусалавипа̄каманодха̄туйа̄, манодха̄ту акусалавипа̄ка̄хетукамановин̃н̃а̄н̣адха̄туйа̄. са̄ тада̄рамман̣ака̄ле аттано паччхимасса чутика̄ле пат̣исандхивасена бхаван̇гавасена ча паватта̄нам̣ итаресампи наваннам̣ ка̄ма̄вачаравипа̄ка̄нам̣ упеккха̄сахагата̄нам̣ двиннам̣ париттакирийа̄нан̃ча̄ти два̄дасаннам̣. кирийаманодха̄ту дасаннам̣ вин̃н̃а̄н̣а̄нам̣ хаситуппа̄дакирийа̄ пан̃чавока̄ре бхаван̇гавасена паватта̄нам̣ наваннам̣ тихетукавипа̄ка̄нам̣, тада̄рамман̣авасена паватта̄нам̣ пан̃чаннам̣ соманассасахагатавипа̄ка̄нам̣ аттано паччхимасса ча̄ти аггахитаггахан̣ена терасаннам̣. вот̣т̣хаббанакирийа̄ т̣хапетва̄ кирийаманодха̄тум̣ дасаннам̣ ка̄ма̄вачаракирийа̄нам̣, ка̄ма̄вачаракусала̄кусала̄нам̣ пан̃чавока̄ре бхаван̇гавасена паватта̄нам̣ паннарасаннам̣ випа̄качитта̄нан̃ча̄ти пан̃чачатта̄лӣса̄йа.
ка̄ма̄вачаратихетукасоманассасахагатакирийадвайам̣ бхаван̇гавасена паватта̄нам̣ терасаннам̣ тихетукавипа̄ка̄нам̣ тада̄рамман̣авасена пан̃чаннам̣ соманассасахагатавипа̄ка̄нам̣ парикаммавасена паваттама̄на̄нам̣ чатуннам̣ рӯпа̄вачаракирийа̄нам̣ арахаттапхаласама̄паттийа̄ аттано паччхимасса ча̄ти аггахитаггахан̣ена два̄вӣсатийа̄ духетукасоманассасахагатакирийадвайам̣ йатха̄вутта̄нам̣ терасаннам̣ бхаван̇гачитта̄нам̣ пан̃чаннам̣ тада̄рамман̣а̄нам̣ аттано паччхимасса ча̄ти аггахитаггахан̣ена саттарасаннам̣. ка̄ма̄вачаратихетукаупеккха̄сахагатакирийадвайам̣ тесам̣йева терасаннам̣ бхаван̇га̄нам̣, тада̄рамман̣авасена паватта̄нам̣ чханнам̣ упеккха̄сахагатавипа̄ка̄нам̣, парикаммавасена паватта̄нам̣ екисса̄ рӯпа̄вачаракирийа̄йа чатуннам̣ арӯпа̄вачаракирийа̄нам̣ арахаттапхаласама̄паттийа̄ аттано паччхимасса ча̄ти аггахитаггахан̣ена чатувӣсатийа̄. духетукаупеккха̄сахагатакирийадвайам̣ тесам̣йева терасаннам̣ бхаван̇га̄нам̣ чханнам̣ тада̄рамман̣а̄нам̣ аттано паччхимасса ча̄ти аггахитаггахан̣ена ат̣т̣ха̄расаннам̣. рӯпа̄вачаракирийесу екекам̣ наваннам̣ пан̃чавока̄ре тихетукабхаван̇га̄нам̣ аттано паччхимасса ча̄ти дасаннам̣. арӯпа̄вачаракирийесу пат̣хамам̣ пан̃чавока̄ре наваннам̣ бхаван̇га̄нам̣, чатувока̄ре екасса аттано паччхимасса ча̄ти ека̄дасаннам̣. дутийам̣ чатувока̄ре две бхаван̇га̄ни лабхати. татийам̣ тӣн̣и, чатуттхам̣ чатта̄ри пхаласама̄паттин̃ча̄ти тесу екекам̣ йатха̄пат̣ипа̄т̣ийа̄ ека̄дасаннам̣ два̄дасаннам̣ терасаннам̣ пан̃чадасаннан̃ча анантарапаччайо хоти. евам̣ бахувидхена̄пи ниддесам̣ лабхати. тена вуттам̣ –
‘‘дасадха̄ саттарасадха̄, самасат̣т̣хивидхена ча;
бахудха̄пи ча ниддесам̣, са̄дхукам̣ упалаккхайе’’ти.
саманантарапаччайа̄дайо утта̄наттха̄йева.
423. упаниссайе саддхам̣ упанисса̄йа̄ти каммакаммапхалаидхалокапаралока̄дӣсу саддхам̣ упаниссайам̣ катва̄. йатха̄ хи пурисо хет̣т̣ха̄патхавийам̣ удакам̣ аттхӣти саддахитва̄ патхавим̣ кханати, евам̣ саддхо кулапутто да̄на̄дӣнам̣ пхалан̃ча а̄нисам̣сан̃ча саддахитва̄ да̄на̄дӣни паваттети. тасма̄ ‘‘саддхам̣ упанисса̄йа̄’’ти вуттам̣.
сӣлам̣ упанисса̄йа̄тиа̄дӣсупи име сӣла̄дайо дхамме упаниссайам̣ катва̄ти аттхо. сӣлава̄ хи сӣла̄нубха̄весу сӣла̄нисам̣сесу ча кусало сӣлам̣ упанисса̄йа сӣлаванта̄нам̣ да̄нам̣ дети, упарӯпари сӣлам̣ сама̄дийати супарисуддхам̣ акхан̣д̣ам̣, ча̄туддасӣа̄дӣсу паккхадивасесу упосатхакаммам̣ кароти, сӣласампадам̣ нисса̄йа джха̄на̄дӣни уппа̄дети. бахуссутопи да̄на̄дипун̃н̃акирийа̄йатта̄ саббасампаттийо да̄на̄дӣнан̃ча сан̇килесавода̄на̄дибхедам̣ сутамайа̄йа пан̃н̃а̄йа пат̣ивиджджхитва̄ т̣хито сутам̣ упанисса̄йа да̄на̄дӣни паваттети. ча̄гава̄пи ча̄га̄дхимутто аттано ча̄гасампадам̣ упанисса̄йа да̄нам̣ дети, сӣлаванто хутва̄ диннам̣ махаппхаланти сӣлам̣ сама̄дийати, упосатхакаммам̣ кароти, та̄йа пат̣ипаттийа̄ парисуддхачитто джха̄на̄дӣни уппа̄дети. пан̃н̃ава̄пи идхалокапаралокахитан̃чева локасаматиккаманупа̄йан̃ча упапариккханто ‘‘сакка̄ има̄йа пат̣ипаттийа̄ идхалокахитампи паралокахитампи локасаматиккаманӯпа̄йан̃ча сампа̄дету’’нти пан̃н̃ам̣ упанисса̄йа да̄на̄дӣни паваттети. йасма̄ пана на кевалам̣ саддха̄дайо да̄на̄дӣнам̣йева упаниссайа̄, аттано апарабха̄ге уппаджджама̄на̄нам̣ саддха̄дӣнампи упаниссайа̄ ева, тасма̄ саддха̄ сӣлам̣ сутам̣ ча̄го пан̃н̃а̄ саддха̄йа сӣласса сутасса ча̄гасса пан̃н̃а̄йа̄ти вуттам̣.
парикамманти анантарам̣ аггахетва̄ пуббабха̄ге парикаммам̣ гахетаббам̣. йатха̄каммӯпаган̃а̄н̣асса ана̄гатам̣сан̃а̄н̣асса̄ти имесам̣ двиннам̣ диббачаккхупарикаммамева, парикаммам̣ висум̣ наттхи. диббачаккхуссева парибхан̣д̣ан̃а̄н̣а̄ни ета̄ни, тасмим̣ иджджхама̄не иджджханти евам̣ сантепи тададхимуттата̄йа сахитам̣ диббачаккхупарикаммам̣ тесам̣ парикамманти ведитаббам̣. на хи ета̄ни саббесам̣ диббачаккхука̄нам̣ самагатика̄ни хонти. тасма̄ бхавитаббаметтха парикаммависесена̄ти. диббачаккху дибба̄йа сотадха̄туйа̄ти дӯре рӯпа̄ни дисва̄ тесам̣ саддам̣ сотука̄масса диббачаккху сотадха̄тувисуддхийа̄ упаниссайо хоти. тесам̣ пана саддам̣ сутва̄ таттха гантука̄мата̄дивасена диббасотадха̄ту иддхивидхан̃а̄н̣асса упаниссайо хоти. евам̣ саббаттха тасса тасса упака̄ракабха̄вавасена упаниссайапаччайата̄ ведитабба̄.
маггам̣ упанисса̄йа ануппаннам̣ сама̄паттинти тена тена маггена ситхилӣкатапа̄рипантхакатта̄ пахӣнапа̄рипантхакатта̄ ча там̣ там̣ сама̄паттим̣ уппа̄дентӣти тесам̣ магго сама̄паттийа̄ упаниссайо хоти. випассантӣти упарӯпаримаггаттха̄йа випассанти. аттхапат̣исамбхида̄йа̄тиа̄ди пат̣исамбхида̄нам̣ маггапат̣ила̄бхенева иджджханато вуттам̣. евам̣иддха̄нан̃ча панета̄сам̣ паччха̄ тесу тесу а̄рамман̣есу паваттийа̄ маггова упаниссайо на̄ма хоти.
саддхам̣ упанисса̄йа ма̄нам̣ джаппетӣти ахамасми саддхо пасанноти ма̄нам̣ паваттети. дит̣т̣хим̣ ган̣ха̄тӣти тасмим̣ тасмим̣ вачане саддха̄васенева гантва̄ пан̃н̃а̄йа аттхам̣ анупапариккханто ‘‘аттхи пуггало’’тиа̄дивасена дит̣т̣хим̣ ган̣ха̄ти. сӣлам̣ сутам̣ ча̄гам̣ пан̃н̃анти ахамасми сӣлава̄ сутава̄ ча̄гӣ пан̃н̃а̄сампанноти ма̄нам̣ джаппети. сӣласутача̄гапан̃н̃а̄су пана ма̄наман̃н̃анам̣ вийа дит̣т̣химан̃н̃анам̣ уппа̄денто дит̣т̣хим̣ ган̣ха̄ти. ра̄гасса̄тиа̄дӣсу саддха̄дисампадам̣ упанисса̄йа аттуккам̣санака̄ле тесу екеко дхаммо ра̄гасса, паравамбханака̄ле досасса, убхайена сампайуттасса мохасса, вуттаппака̄ра̄нам̣ ма̄надит̣т̣хӣнам̣, саддха̄дисампадам̣ упанисса̄йа бхавабхогасампаттипаттхана̄йа упаниссайо хоти. еваметтха локийакусалан̃н̃ева дасситам̣. локуттарам̣ пана сантам̣ пан̣ӣтам̣ уттамам̣ акусалавиддхам̣санам̣. тасма̄ чандо вийа андхака̄ратама̄нам̣ на акусаласса упаниссайо хотӣти на гахитам̣.
а̄та̄петӣтиа̄ди ка̄йикадуккхавасена абйа̄катадхаммадассанаттхам̣ вуттам̣. саддхо хи саддхам̣ нисса̄йа атисӣтам̣ атиун̣ханти аносаккитва̄ на̄наппака̄ра̄ни навакаммавеййа̄вачча̄дӣни каронто атта̄нам̣ а̄та̄пети парита̄пети, бхогам̣ уппа̄детва̄ пун̃н̃а̄ни карисса̄мӣти парийет̣т̣химӯлакам̣ дуккхам̣ паччанубхоти. сӣлава̄пи сӣла̄нураккхан̣аттхам̣ аббхока̄сикатта̄дивасена атта̄нам̣ а̄та̄пети парита̄пети, пин̣д̣ача̄рикатта̄дивасена парийет̣т̣химӯлакам̣ дуккхам̣ паччанубхоти. сутава̄пи ба̄хуссачча̄нурӯпам̣ пат̣ипаттим̣ пат̣ипаджджисса̄мӣти вуттанайенева пат̣ипаджджанто атта̄нам̣ а̄та̄пети парита̄пети, парийет̣т̣химӯлакам̣ дуккхам̣ паччанубхоти. ча̄гава̄пи ча̄га̄дхимуттата̄йа аттано йа̄панаматтепи паччайе анавасесетва̄ париччаджанто, ан̇га̄дипаричча̄гам̣ ва̄ пана каронто атта̄нам̣ а̄та̄пети парита̄пети, париччаджитаббасса ваттхуно уппа̄данаттхам̣ парийет̣т̣химӯлакам̣ дуккхам̣ паччанубхоти. пан̃н̃ава̄пи упарӯпари пан̃н̃ам̣ вад̣д̣хесса̄мӣти саппан̃н̃атам̣ нисса̄йа сӣтун̣ха̄дӣни аган̣етва̄ саджджха̄йаманасика̄ресу йогам̣ каронто атта̄нам̣ а̄та̄пети парита̄пети, миччха̄джӣве а̄дӣнавам̣ самма̄джӣве ча а̄нисам̣сам̣ дисва̄ миччха̄джӣвам̣ паха̄йа парисуддхена а̄джӣвена джӣвитавуттим̣ парийесанто парийет̣т̣химӯлакам̣ дуккхам̣ паччанубхоти.
ка̄йикасса сукхасса̄ти саддха̄дисампаттим̣ упанисса̄йа уппанна̄ни сукхопакаран̣а̄ни парибхун̃джанака̄ле саддха̄дисамут̣т̣ха̄напан̣ӣтарӯпапхут̣ака̄йасса ча тесам̣ васена авиппат̣иса̄рамӯлакапа̄моджджапӣтисамут̣т̣ха̄нарӯпапхут̣ака̄йасса ча сукхуппаттика̄ле тесам̣ кат̣атта̄ уппаннавипа̄касукхака̄ле ча ка̄йикасса сукхасса, вуттанайенева дуккхуппаттика̄ле саддха̄дигун̣асампаттим̣ асахама̄нехи пайуттавадхабандхана̄дика̄ле ча ка̄йикасса дуккхасса, саддха̄дайо упанисса̄йа паваттитапхаласама̄паттика̄ле пана пхаласама̄паттийа̄ етесу екеко упаниссайапаччайена паччайо хотӣти ведитаббо. кусалам̣ камманти кусалачетана̄ аттано випа̄касса упаниссайапаччайо, са̄ пана балавачетана̄ва лаббхати, на дуббала̄. татридам̣ ваттху – ека̄ кира иттхӣ уббандхитука̄ма̄ руккхе раджджум̣ лаггетва̄ сам̣видха̄таббам̣ сам̣видахати. атхеко чоро раттибха̄ге там̣ гехам̣ упасан̇камитва̄ ‘‘има̄йа раджджуйа̄ кин̃чидева бандхитва̄ харисса̄мӣ’’ти саттхена чхиндитум̣ упагато. атха са̄ раджджу а̄сӣвисо хутва̄ сусӯти ака̄си. чоро бхӣто апасакки. иттхӣ аттано нивесана̄ никкхамитва̄ раджджупа̄се гӣвам̣ пат̣имун̃читва̄ уббандха̄ ка̄ламака̄си. евам̣ балавачетана̄ антара̄йе нива̄ретва̄ аттано випа̄касса упаниссайо хоти. на панетам̣ екантато гахетаббам̣. катока̄сан̃хи каммам̣ ева випа̄касса антара̄йам̣ пат̣иба̄хитва̄ випаччати, випа̄каджанакам̣ пана каммам̣ випа̄касса упаниссайапаччайо на хотӣти на ваттаббам̣. камманти еттха чатубхӯмакампи ведитаббам̣. йам̣ пана парато ‘‘магго пхаласама̄паттийа̄’’ти вуттам̣, там̣ ачетана̄васена. тенетам̣ дӣпети – йо кочи випа̄каджанако дхаммо, со аттано випа̄касса упаниссайапаччайо хотӣти.
ра̄гам̣ упанисса̄йа па̄н̣ам̣ ханатӣти йасмим̣ ваттхусмим̣ са̄ратто хоти, тасмим̣ ва̄ вируддхам̣, тасса ва̄ аттха̄йа па̄н̣ам̣ ханати. адинна̄да̄на̄дӣсупи етеневупа̄йена аттхо ведитаббо. сандхим̣ чхиндатӣти адинна̄да̄навасена вуттам̣. таттха сандхинти гехасандхим̣. ниллопам̣ харатӣти нилӣйитва̄ харати. ека̄га̄рикам̣ каротӣти бахӯхи саддхим̣ екамева гехам̣ парива̄ретва̄ вилумпати. парипантхе тит̣т̣хатӣти пантхадӯханакаммам̣ кароти. досам̣ упанисса̄йа̄тиа̄дӣсу ‘‘анаттхам̣ ме ачарӣ’’тиа̄дивасена уппаннам̣ досам̣ упаниссайам̣ катва̄. мохам̣ упанисса̄йа̄ти па̄н̣а̄типа̄та̄дӣсу а̄дӣнавапат̣иччха̄дакам̣ мохам̣ упаниссайам̣ катва̄. ма̄нам̣ упанисса̄йа̄ти ахам̣ ким̣ ханитум̣ на саккоми, а̄да̄тум̣ на саккомӣти ма̄нам̣ упаниссайам̣ катва̄. кеначи ва̄ пана аван̃н̃а̄то хоти парибхӯто хӣл̣ито, там̣ ома̄нам̣ упаниссайам̣ катва̄типи аттхо. дит̣т̣хим̣ упанисса̄йа̄ти йан̃н̃а̄дӣсу бра̄хман̣а̄дайо вийа па̄дасикамилаккхуа̄дайо вийа ча дит̣т̣хим̣ упаниссайам̣ катва̄. паттханам̣ упанисса̄йа̄ти ‘‘саче ме идам̣ на̄ма иджджхиссати, еварӯпам̣ те баликаммам̣ карисса̄мӣти евам̣ девата̄йа̄чанасан̇кхатам̣ ва̄, асукам̣ на̄ма ме гха̄тетва̄ дехи, асукасса сантакам̣ а̄хара, ехи ва̄ ме ета̄ни камма̄ни каронтасса саха̄йо хохӣ’’ти евама̄дим̣ ва̄ паттханам̣ упаниссайам̣ катва̄. ра̄го досо мохо ма̄но дит̣т̣хи паттхана̄ ра̄гасса̄ти. еттха ра̄го ра̄гасса̄пи упаниссайо хоти доса̄дӣнампи. доса̄дӣсупи есева найо.
па̄н̣а̄типа̄то па̄н̣а̄типа̄тасса̄ти па̄н̣а̄типа̄тӣ асам̣варе т̣хитатта̄ ан̃н̃ампи па̄н̣ам̣ ханати. йо ва̄ етена хато, тасса н̃а̄тимиттехи упаддуто тесу ан̃н̃ампи ханати. евам̣ па̄н̣а̄типа̄то па̄н̣а̄типа̄тасса упаниссайапаччайена паччайо. бхан̣д̣аса̄микам̣ пана гопакам̣ ва̄ гха̄тетва̄ парабхан̣д̣ахаран̣е, са̄микам̣ гха̄тетва̄ тасса да̄ра̄тиккаме, на̄хам̣ хана̄мӣти муса̄бхан̣ане, катасса пат̣иччха̄данаттха̄йа акатасса ва̄ каран̣аттха̄йа песун̃н̃ам̣ упасам̣ха̄ре, тенева найена пхарусава̄ча̄ниччха̄ран̣е, сампхаппала̄пабхан̣ане, парам̣ ханитва̄ абхиджджха̄йитаббапаравиттӯпакаран̣а̄бхиджджха̄йане, йо тена гха̄тито хоти; тасса митта̄мачча̄ уччхиджджантӯтиа̄дичинтане ‘‘евам̣ ме па̄н̣а̄типа̄то ниджджин̣н̣о бхависсатӣ’’ти дуккарака̄рика̄дивасена дит̣т̣хиггахан̣ака̄ле па̄н̣а̄типа̄то адинна̄да̄на̄дӣнампи упаниссайо хоти. имина̄ упа̄йена адинна̄да̄на̄димӯлакесупи чаккесу аттхо ведитаббо.
ма̄тугха̄тикаммам̣ ма̄тугха̄тикаммасса̄ти ан̃н̃ам̣ ма̄тарам̣ ханантам̣ дисва̄ ‘‘ват̣т̣ати евам̣ ка̄ту’’нти аттано ма̄тарам̣ ханантасса ва̄, екасмим̣ бхаве хантва̄ апарасмимпи хананавасена ва̄, екасмим̣йева бхаве ‘‘гаччха, ме ма̄тарам̣ хана̄хӣ’’ти пунаппунам̣ а̄н̣а̄панавасена ва̄, двӣхи паха̄рехи нийатамаран̣а̄йа дутийапаха̄рада̄навасена ва̄ ма̄тугха̄тикаммам̣ ма̄тугха̄тикаммасса упаниссайо хоти. сеса̄нипи йатха̄йогам̣ имина̄ва найена ведитабба̄ни. йасма̄ пана балава̄кусалам̣ дуббала̄кусаласса упаниссайо на хоти, тасма̄ каммапатха̄нантарийакаммавасенева десана̄ ката̄ти ваданти. там̣ на екантато гахетаббам̣. па̄н̣а̄типа̄та̄дӣни хи катва̄ ‘‘касма̄ евамака̄сӣ’’ти чодийама̄но копаматтакампи кароти. виппат̣иса̄рӣпи хоти. аппаматтакепи ча килесе уппанне там̣ вад̣д̣хетва̄ вӣтиккамам̣ кароти. тасма̄ балавам̣ дуббаласса дуббалан̃ча балавасса̄пи упаниссайо хотийева. йам̣ пана паччайавибхан̇гасса уддесаван̣н̣ана̄йам̣ вуттам̣ ‘‘балавака̄ран̣ат̣т̣хена упаниссайо хотӣ’’ти, там̣ ка̄ран̣абха̄вассева балавата̄йа вуттам̣, на упаниссайапаччайадхамма̄нам̣. каммакилеса̄ хи балавантопи дуббала̄пи балавака̄ран̣ам̣ хонтийева.
ра̄гам̣ упанисса̄йа да̄нам̣ детӣтиа̄дӣсу ахо вата̄хам̣ ча̄тумаха̄ра̄джика̄нам̣ дева̄нам̣ сахабйатам̣ упападжджеййанти упапаттибхаве ва̄ бхогесу ва̄ ра̄гам̣ упанисса̄йа да̄нам̣ дети. сӣласама̄да̄наупосатхакаммесупи есева найо. джха̄нам̣ пана ра̄гавиккхамбханаттха̄йа, випассанам̣ ра̄гасса паха̄наттха̄йа, маггам̣ самуччхеданаттха̄йа уппа̄денто ра̄гам̣ упанисса̄йа уппа̄дети на̄ма. вӣтара̄габха̄ваттха̄йа пана абхин̃н̃ам̣ сама̄паттин̃ча уппа̄денто ра̄гам̣ упанисса̄йа уппа̄дети на̄ма. етта̄вата̄ хи вӣтара̄го на̄ма хоти.
саддха̄йа̄ти да̄на̄дивасена паваттасаддха̄йа сӣла̄дӣсупи есева найо. йатхева хи да̄на̄дивасена саддха̄дайо уппа̄денто ра̄гам̣ упанисса̄йа уппа̄дети на̄ма, евам̣ ра̄га̄дайопи саддха̄дӣнам̣ упаниссайапаччайа̄ на̄ма хонтӣти ведитабба̄. тасса пат̣игха̄таттха̄йа̄ти тасса пат̣иба̄ханаттха̄йа, випа̄кока̄сасса ануппада̄наттха̄йа̄ти аттхо. саппат̣игха̄тесу та̄ва евам̣ хоту, йа̄ни пана аппат̣игха̄та̄ни а̄нантарийакамма̄ни, тесу ‘‘тасса пат̣игха̄таттха̄йа̄’’ти касма̄ вуттанти? тасса аджджха̄сайавасена. таппат̣игха̄таттха̄йа паваттемӣти хисса аджджха̄сайо, там̣ гахетва̄ евам̣ вуттам̣.
ра̄гам̣ упанисса̄йа атта̄нам̣ а̄та̄петӣти йаттха ратто, тасса дуккарена паттим̣ сампассанто евам̣ каротӣти саббам̣ пуриманайенева ведитаббам̣. ка̄йикасса сукхасса̄ти ра̄га̄дисаматиккамавасена кусалам̣ катва̄ пат̣иладдхасукхасса ва̄ ра̄га̄дивасена ана̄дӣнавадасса̄вино ка̄ме парибхун̃джанавасена уппаннасукхасса ва̄. дуккхасса̄ти а̄та̄пана̄дивасена уппаннасукхасса ва̄ ра̄га̄дихету паваттавадхабандхана̄дивасена уппаннадуккхасса ва̄. пхаласама̄паттийа̄ти ра̄га̄дайо самуччхиндитва̄ ва̄ уппа̄дита̄йа техи ва̄ ат̣т̣ӣйама̄нена сама̄панна̄йа.
ка̄йикам̣ сукхантиа̄дӣсу сукхе уппанне там̣ асса̄детва̄ пунаппунам̣ татха̄рӯпехева паччайехи там̣ уппа̄дентасса пуримам̣ паччхимасса упаниссайо хоти. сӣта̄дӣсу пана аггисанта̄пана̄дӣни атисевантасса пуббабха̄ге сукхам̣ апарабха̄ге дуккхасса, ‘‘сукхо вати мисса̄ парибба̄джика̄йа тарун̣а̄йа ломаса̄йа ба̄ха̄йа сампхассо’’ти ка̄месу па̄табйатам̣ а̄паджджантасса идха ка̄йикам̣ сукхам̣ нерайикасса ка̄йикадуккхасса, арогабха̄вена пана сукхино пхаласама̄паттим̣ сама̄паджджантасса ка̄йикам̣ сукхам̣ пхаласама̄паттийа̄ упаниссайапаччайо хоти. дуккхапат̣игха̄та̄йа пана сукхам̣ севантасса дуккхапат̣игха̄та̄йа ча бхагавато вийа а̄ба̄дхам̣ виккхамбхетва̄ пхаласама̄паттим̣ сама̄паджджантасса ка̄йикадуккхам̣ ка̄йикасукхасса чева пхаласама̄паттийа̄ ча, упаниссайапаччайо хоти. утусаппа̄йо сукхасса чева пхаласама̄паттийа̄ ча, асаппа̄йо дуккхасса. утуасаппа̄йам̣ ва̄ абхибхавитва̄ сама̄паттисамут̣т̣хитарӯпавасена уппаннам̣ сукхам̣ анубхавитука̄масса асаппа̄йопи уту пхаласама̄паттийа̄ паччайова. бходжанасена̄санесупи есева найо. пуна ка̄йикам̣ сукхантиа̄дӣни кевалам̣ екато дассита̄ни. хет̣т̣ха̄ вуттанайенева панесам̣ паччайабха̄во ведитаббо. пхаласама̄патти ка̄йикасса сукхасса̄ти сама̄паттисамут̣т̣ха̄нарӯпавасена уппаннасса сукхасса. там̣ хеса сама̄паттито вут̣т̣ха̄йа анубхавати.
ка̄йикам̣ сукхам̣ упанисса̄йа да̄нантиа̄дӣсу ‘‘ахо вата ме идам̣ сукхам̣ на париха̄йеййа̄’’ти паттасса ва̄ апариха̄йанавасена; ‘‘ахо вата̄хам̣ а̄йатим̣ еварӯпам̣ сукхам̣ па̄пун̣еййа’’нти аппаттасса ва̄ паттивасена; дуккхепи ‘‘ахо вата ме дуккхам̣ париха̄йеййа̄’’ти паттасса париха̄йанавасена ва̄; ‘‘а̄йатим̣ еварӯпам̣ нуппаджджеййа̄’’ти ануппа̄дапаттхана̄васена ва̄ сукхадуккха̄нам̣ упаниссайата̄ ведитабба̄. утубходжанасена̄сана̄ни вуттанайа̄нева. пуна ка̄йикам̣ сукхантиа̄дӣсу йасма̄ ‘‘са̄дху кхо, ма̄риса, моггалла̄на, буддхасаран̣агаманам̣ хотӣ’’ти сукхаппатта̄нампи, ‘‘самма̄самбуддхо вата, со бхагава̄, йо еварӯпасса дуккхасса парин̃н̃а̄йа дхаммам̣ десетӣ’’ти (уда̄. 18) дуккхаппатта̄нампи саддха̄ уппаджджати. сукхадуккхехи ча сам̣йогавийогаттха̄йа сӣла̄дипарипӯран̣ам̣ кареййа, тасма̄ сукхадуккха̄ни саддха̄дӣнам̣ упаниссайабха̄вена дассита̄ни. утуа̄дӣнипи йатха̄йогам̣ йоджетабба̄ни. ка̄йикам̣ сукхам̣ упанисса̄йа па̄н̣ам̣ ханатӣтиа̄дӣсупи вуттанайа̄нуса̄ренева сукха̄дӣнам̣ упаниссайата̄ ведитабба̄.
имасмим̣ пана упаниссайабха̄джанӣйе кусало кусаласса тивидхена̄пи упаниссайо, акусаласса дувидхена, абйа̄катасса тивидхена. акусало акусаласса тивидхена, кусаласса екавидхена, абйа̄катасса дувидхена. абйа̄катопи абйа̄катасса тивидхена, татха̄ кусаласса, татха̄ акусаласса̄ти. евам̣ кусало ат̣т̣хавидхена, акусало чхаббидхена, абйа̄като нававидхена̄ти тевӣсативидхена упаниссайо бха̄джитоти ведитаббо.
424. пуреджа̄те чаккха̄дӣни ол̣а̄рикавасена вутта̄ни. а̄подха̄туа̄дӣнипи пана пуреджа̄та̄рамман̣а̄ни хонтийева. ваттху пуреджа̄там̣ чаккха̄йатанантиа̄ди йам̣ ваттху хутва̄ пуреджа̄там̣ хоти, там̣ дассетум̣ вуттам̣. ваттху випа̄ка̄бйа̄ката̄нанти паваттийам̣ пуреджа̄тапаччайам̣ сандха̄йа вуттам̣.
425. паччха̄джа̄те имасса ка̄йасса̄ти ча̄тумаха̄бхӯтикака̄йасса. паччха̄джа̄тапаччайена паччайоти упаттхамбханавасена паччха̄джа̄то хутва̄ паччайо. упаттхамбхакат̣т̣хена паччайатта̄йева хеса паччха̄джа̄тапаччайоти имасмим̣ пан̃ха̄ва̄ре ануломато а̄гато.
426. а̄севанапаччайе ануломам̣ готрабхусса̄тиа̄дӣнам̣ висум̣ гахан̣е хет̣т̣ха̄ вуттанайенева ка̄ран̣ам̣ ведитаббам̣.
427. каммапаччайе кусала̄ четана̄ сампайуттака̄нанти еттха сахаджа̄тана̄на̄ккхан̣икавибха̄гасса абха̄вато сахаджа̄та̄ти на вутта̄. абйа̄катависсаджджане пана со вибха̄го аттхи, тасма̄ таттха вутта̄. пат̣исандхиггахан̣ам̣ кат̣атта̄рӯпа̄нам̣ васена катам̣. четана̄ ваттхусса̄ти кин̃ча̄пи пат̣исандхиккхан̣е ваттхупатит̣т̣хита̄ арӯпадхамма̄ ваттхупаччайа̄ ваттанти, четана̄ пана ваттхусса̄пи паччайоти дассетум̣ вуттам̣.
428. випа̄капаччайе пат̣исандхива̄ре имина̄ва найена аттхо ведитаббо.
429-438. а̄ха̄рапаччайе имасса ка̄йасса̄ти имасмим̣ чатусантативасена паватте ча̄тумаха̄бхӯтикака̄йе а̄ха̄расамут̣т̣ха̄насса джанакавасена, сесасса упаттхамбхакавасена а̄ха̄рапаччайена паччайо. индрийапаччайа̄дӣсупи пат̣исандхива̄ро вуттанайенева ведитаббо. сесам̣ саббаттха утта̄наттхамева̄ти.
пан̃ха̄ва̄равибхан̇гаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
пан̃ха̄ва̄расса гхат̣ане ануломаган̣ана̄
439. ида̄неттха йатха̄ладдха̄ни виссаджджана̄ни ган̣ана̄васена дассетум̣ хетуйа̄ сатта̄тиа̄ди вуттам̣. таттха сатта̄ти кусалена кусалам̣, абйа̄катам̣, кусала̄бйа̄катанти тӣн̣и. татха̄ акусалена; абйа̄катена абйа̄катамева̄ти евам̣ сатта. а̄рамман̣е нава̄ти екамӯлакаека̄васа̄на̄ни нава. адхипатийа̄ даса̄ти кусалам̣ кусаласса сахаджа̄тато чева а̄рамман̣ато ча; акусаласса а̄рамман̣атова абйа̄катасса сахаджа̄тато чева а̄рамман̣ато ча; кусала̄бйа̄катасса сахаджа̄татова̄ти кусаламӯлака̄ни чатта̄ри. акусалам̣ акусаласса сахаджа̄тато чева а̄рамман̣ато ча; абйа̄катасса сахаджа̄татова татха̄ акусала̄бйа̄катасса̄ти акусаламӯлака̄ни тӣн̣и. абйа̄като абйа̄катасса сахаджа̄тато чева а̄рамман̣ато ча; кусаласса а̄рамман̣атова татха̄ акусаласса̄ти абйа̄катамӯлака̄ни тӣн̣ӣти евам̣ даса. еттха пана а̄рамман̣а̄дхипатипи саттадха̄, сахаджа̄та̄дхипатипи саттадха̄ва лаббхати.
анантаре сатта̄ти кусаламӯлака̄ни две, татха̄ акусаламӯлака̄ни, абйа̄катамӯлака̄ни тӣн̣ӣти евам̣ сатта. саманантарепи ета̄нева. сахаджа̄те нава̄ти кусаламӯлака̄ни тӣн̣и, акусаламӯлака̄ни тӣн̣и, абйа̄катамӯлакам̣ екам̣, татха̄ кусала̄бйа̄катамӯлакам̣, акусала̄бйа̄катамӯлакан̃ча̄ти евам̣ нава. ан̃н̃аман̃н̃е тӣн̣ӣти кусалена кусалам̣, акусалена акусалам̣, абйа̄катена абйа̄катанти евам̣ тӣн̣и. ниссайе тераса̄ти сахаджа̄татова кусаламӯлака̄ни тӣн̣и, татха̄ акусаламӯлака̄ни, татха̄ абйа̄катамӯлака̄ни. еттха пана пуреджа̄тампи лаббхати. абйа̄катан̃хи абйа̄катасса сахаджа̄тампи хоти пуреджа̄тампи; кусаласса пуреджа̄тамева татха̄ акусаласса. пуна кусала̄бйа̄като сахаджа̄тапуреджа̄тато кусаласса, сахаджа̄татова абйа̄катасса, татха̄ акусала̄бйа̄катоти евам̣ тераса. упаниссайе нава̄ти екамӯлакека̄васа̄на̄ нава. тесам̣ вибхан̇ге тевӣсати бхеда̄ дассита̄. тесу а̄рамман̣ӯпаниссайе сатта, анантарӯпаниссайе сатта, пакатӯпаниссайе нава хонти. пуреджа̄те тӣн̣ӣти абйа̄като абйа̄катасса, кусаласса, акусаласса̄ти евам̣ тӣн̣и.
паччха̄джа̄те тӣн̣ӣти кусало абйа̄катасса, акусало абйа̄катасса, абйа̄като абйа̄катасса̄ти евам̣ тӣн̣и. а̄севане тӣн̣и ан̃н̃аман̃н̃асадиса̄ни. камме сатта хетусадиса̄ни. таттха двӣсу виссаджджанесу на̄на̄ккхан̣икакаммампи а̄гатам̣, пан̃часу сахаджа̄тамева. випа̄ке екам̣ абйа̄катена абйа̄катам̣. а̄ха̄раиндрийаджха̄намаггесу сатта хетусадиса̄нева. индрийам̣ панеттха сахаджа̄тапуреджа̄тавасена а̄гатам̣. сампайутте тӣн̣и ан̃н̃аман̃н̃асадиса̄ни. виппайутте пан̃ча̄ти сахаджа̄тапаччха̄джа̄тато кусалена абйа̄катам̣, акусалена абйа̄катам̣, сахаджа̄тапуреджа̄тапаччха̄джа̄тато абйа̄катена абйа̄катам̣, ваттхупуреджа̄тато абйа̄катена кусалам̣, татха̄ акусаланти екам̣ кусаламӯлам̣, екам̣ акусаламӯлам̣, тӣн̣и абйа̄катамӯла̄нӣти евам̣ пан̃ча.
аттхийа̄ тераса̄ти сахаджа̄тато кусалена кусалам̣, сахаджа̄тапаччха̄джа̄тато кусалена абйа̄катам̣, сахаджа̄татова кусалена кусала̄бйа̄катанти кусаламӯла̄ни тӣн̣и, татха̄ акусаламӯла̄ни, сахаджа̄тапуреджа̄тапаччха̄джа̄та̄ха̄риндрийато пана абйа̄катена абйа̄катам̣, ваттха̄рамман̣апуреджа̄тато абйа̄катена кусалам̣, татха̄ акусалам̣, сахаджа̄тапуреджа̄тато кусало ча абйа̄като ча акусаласса; свева абйа̄катасса сахаджа̄тапаччха̄джа̄таа̄ха̄риндрийато сахаджа̄тапуреджа̄тато ча кусало ча абйа̄като ча кусаласса; свева абйа̄катасса сахаджа̄тапаччха̄джа̄таа̄ха̄риндрийатоти евам̣ тераса. наттхивигатесу сатта анантарасадиса̄ни. авигате тераса аттхисадиса̄нӣти. еваметтха сатта ган̣анапариччхеда̄ екам̣ тӣн̣и пан̃ча сатта нава даса тераса̄ти. тесу випа̄кавасена екамева екакам̣, ан̃н̃аман̃н̃апуреджа̄тапаччха̄джа̄та̄севанасампайуттавасена пан̃ча тика̄, виппайуттавасена екамева пан̃чакам̣, хетуанантарасаманантаракаммаа̄ха̄риндрийаджха̄намагганаттхивигатавасена даса саттака̄, а̄рамман̣асахаджа̄таупаниссайавасена тайо навака̄, адхипативасена екам̣ дасакам̣, ниссайааттхиавигатавасена тайо терасака̄ти евам̣ тасмим̣ тасмим̣ паччайе ниддит̣т̣хава̄ре ган̣анавасена са̄дхукам̣ саллаккхетва̄ тесам̣ васена дукатика̄дӣсу паччайасам̣сандане ган̣ана̄ ведитабба̄.
440. йе пана паччайа̄ йесам̣ паччайа̄нам̣ висабха̄га̄ ва̄ вируддха̄ ва̄ хонти, те техи саддхим̣ на йоджетабба̄. сеййатхидам̣ – хетупаччайасса та̄ва а̄рамман̣а̄нантарасаманантарӯпаниссайапуреджа̄тапаччха̄джа̄такамма̄севана̄ха̄раджха̄нанаттхивигата̄ адхипатипаччайе ча т̣хапетва̄ вӣмам̣сам̣ сеса̄дхипатино висабха̄га̄, сахаджа̄та̄дайо сабха̄га̄. касма̄? татха̄ бха̄ва̄бха̄вато. хетупаччайо хи йесам̣ хетупаччайо хоти, тесам̣ сахаджа̄та̄дипаччайопи хоти, а̄рамман̣а̄дипаччайо пана на хотӣти а̄рамман̣а̄дайо тасса висабха̄га̄ на̄ма. тасма̄ со техи, те ва̄ тена саддхим̣, на йоджетабба̄. пуреджа̄тапаччха̄джа̄тасампайуттавиппайуттааттхинаттхивигата̄вигата̄ ча ан̃н̃аман̃н̃авируддха̄, тепи ан̃н̃аман̃н̃ам̣ на йоджетабба̄. таттха айоджанӣйе ваджджетва̄ йоджанӣйехи йоге йе ва̄ра̄ лаббханти, те сан̇кхепато дассетум̣ хетупаччайа̄ адхипатийа̄ чатта̄рӣтиа̄ди вуттам̣.
таттха кин̃ча̄пи хетупаччайасса адхипатина̄ сам̣сандане ӯнатараган̣анавасена саттахи ва̄рехи бхавитаббам̣, йасма̄ пана адхипатӣсу вӣмам̣са̄ва хетупаччайо, на итаре, тасма̄ висабха̄ге ваджджетва̄ сабха̄гавасена ‘‘чатта̄рӣ’’ти вуттам̣. та̄ни евам̣ ведитабба̄ни – кусало дхаммо кусаласса дхаммасса хетупаччайена паччайо адхипатипаччайена паччайо; кусала̄ вӣмам̣са̄ сампайуттака̄нам̣ кхандха̄нам̣, кусало дхаммо абйа̄катасса дхаммасса хетупаччайена паччайо адхипатипаччайена паччайо; кусала̄ вӣмам̣са̄ читтасамут̣т̣ха̄на̄нам̣ рӯпа̄нам̣, кусало дхаммо кусаласса ча абйа̄катасса ча дхаммасса хетупаччайена паччайо адхипатипаччайена паччайо; кусала̄ вӣмам̣са̄ сампайуттака̄нам̣ кхандха̄нам̣ читтасамут̣т̣ха̄на̄нан̃ча рӯпа̄нам̣, абйа̄като дхаммо абйа̄катасса дхаммасса хетупаччайена паччайо адхипатипаччайена паччайо; випа̄ка̄бйа̄ката̄ кирийа̄бйа̄ката̄ вӣмам̣са̄ сампайуттака̄нам̣ кхандха̄нам̣ читтасамут̣т̣ха̄на̄нан̃ча рӯпа̄нанти. еттха ча випа̄ка̄бйа̄ката̄ локуттаратова гахетабба̄. а̄рамман̣апаччайаанантарапаччайа̄дайо пана висабха̄гатта̄ на йоджита̄. имина̄ упа̄йена саббаттха лаббхама̄нан̃ча алаббхама̄нан̃ча н̃атва̄ лаббхама̄навасена ва̄ра̄ уддхаритабба̄.
сахаджа̄те сатта̄ти хетуйа̄ ладдха̄нева. ан̃н̃аман̃н̃е тӣн̣ӣти суддхикаан̃н̃аман̃н̃е ладдха̄нева. ниссайе сатта̄ти хетуйа̄ ладдха̄нева. випа̄ке еканти суддхикавипа̄ке ладдхамева. индрийамаггесу чатта̄рӣти хет̣т̣ха̄ вуттанайа̄нева. сампайутте тӣн̣ӣти суддхикасампайутте ладдха̄нева. виппайутте тӣн̣ӣти кусала̄дичиттасамут̣т̣ха̄нам̣ рӯпам̣ паччайуппаннам̣ катва̄ ведитабба̄ни. аттхиавигатесу сатта̄ти хетуйа̄ ладдха̄нева.
441-443. евам̣ йехи адхипатипаччайа̄дӣхи ека̄дасахи паччайехи саддхим̣ хетупаччайо йоджанам̣ лабхати, тесам̣ васена думӯлаканайе ган̣анам̣ дассетва̄ ида̄ни тимӯлака̄дӣсу тасса дассанаттхам̣ лаккхан̣ам̣ т̣хапенто хетусахаджа̄таниссайааттхиавигатанти сатта̄тиа̄дима̄ха. поттхакесу пана ниссаупаниссаадхипа̄ти евам̣ парихӣнаккхара̄ни паччайана̄ма̄ни ликханти, там̣ сан̃н̃а̄каран̣аматтавасена ликхитам̣. тасма̄ та̄дисесу т̣ха̄несу парипун̣н̣а̄ па̄л̣и ка̄табба̄. йам̣ панидам̣ лаккхан̣ам̣ т̣хапитам̣, тена идам̣ дӣпети – айам̣ хетупаччайо сахаджа̄та̄дӣхи чатӯхи саддхим̣ сам̣сандане аттано вибхан̇ге ладдха̄ни саттева виссаджджана̄ни лабхати. саче панеттха ан̃н̃аман̃н̃апаччайо пависати, ан̃н̃аман̃н̃е ладдха̄ни тӣн̣и лабхати. саче сампайуттапаччайо пависати, та̄нева тӣн̣и лабхати. саче виппайуттапаччайо пависати, хетувиппайуттадуке ладдха̄ни тӣн̣и лабхати. саче випа̄капаччайо пависати, саббехи випа̄касабха̄гехи саддхим̣ сам̣сандане евамева виссаджджанам̣ лабхати. саче панеттха индрийамаггапаччайа̄ пависанти, техи саддхим̣ думӯлаке ладдха̄ни чатта̄рийева лабхати. саче техи саддхим̣ ан̃н̃аман̃н̃апаччайо пависати, хета̄дхипатидуке дасситесу чатӯсу виссаджджанесу ‘‘кусало дхаммо абйа̄катасса, кусало дхаммо кусаласса ча абйа̄катасса ча̄’’ти две апанетва̄ сеса̄ни две лабхати. сачепи таттха сампайуттапаччайо пависати, та̄нева две лабхати. саче пана виппайуттапаччайо пависати, итара̄ни две лабхати. саче пана тесу випа̄капаччайо пависати, саббаттха екамева лабхати. адхипатина̄ пана саддхим̣ хета̄дхипатидукато ӯнатараган̣анесу аппависантесу чатта̄рийева лабхати. ӯнатараган̣анесу пависантесу тесам̣ васена две еканти лабхати. евам̣ тесам̣ тесам̣ паччайа̄нам̣ сама̄йоге лаббхама̄нам̣ ган̣анам̣ видитва̄ тимӯлака̄дӣсу ган̣ана̄ уддхаритабба̄ти.
етесу пана гхат̣анесу саббапат̣хама̄ни чатта̄ри гхат̣ана̄ни са̄ман̃н̃ато наваннампи хетӯнам̣ васена вутта̄ни авипа̄ка̄ни. абйа̄катена абйа̄катависсаджджане панеттха випа̄кахетупи лаббхати.
тато пара̄ни пан̃ча гхат̣ана̄ни випа̄кахетувасена вутта̄ни. таттха саббепи сахаджа̄тавипа̄ка̄ чева випа̄касахаджа̄тарӯпа̄ ча. тесу пат̣хаме гхат̣ане випа̄ка̄ чева там̣самут̣т̣ха̄нарӯпа̄ ча лаббханти, дутийе випа̄ка̄ чева пат̣исандхийан̃ча ваттхурӯпам̣. татийе арӯпадхамма̄ва. чатуттхе випа̄качиттасамут̣т̣ха̄нарӯпамева лаббхати. пан̃чаме ваттхурӯпамева.
тато пара̄ни пан̃чадаса гхат̣ана̄ни индрийамаггайутта̄ни амохахетувасена вутта̄ни. таттха пат̣хама̄ни нава нира̄дхипатӣни, паччхима̄ни чха са̄дхипатӣни. нира̄дхипатикесупи пат̣хама̄ни чатта̄ри са̄ман̃н̃ато саббаттха амохавасена вутта̄ни, паччхима̄ни пан̃ча випа̄ка̄мохавасена. таттха нира̄дхипатикесу пат̣хаме чатта̄рӣти хет̣т̣ха̄ хета̄дхипатидуке дассита̄нева. дутийе читтасамут̣т̣ха̄нарӯпам̣ париха̄йати. татийе ваттхурӯпам̣ париха̄йати. чатуттхе кусало дхаммо читтасамут̣т̣ха̄на̄нам̣, абйа̄като там̣самут̣т̣ха̄на̄нанти рӯпамева лаббхати. тато пара̄ни випа̄кайутта̄ни пан̃ча хет̣т̣ха̄ вуттанайа̄нева. са̄дхипатикесу пат̣хама̄ни тӣн̣и гхат̣ана̄ни са̄ман̃н̃ато випа̄ка̄випа̄кахетувасена вутта̄ни. тесу пат̣хаме чатта̄ри вуттанайа̄нева. дутийе рӯпам̣ париха̄йати, татийе арӯпам̣ париха̄йати. тато пара̄ни тӣн̣и випа̄кахетувасена вутта̄ни. тесу пат̣хаме рӯпа̄рӯпам̣ лаббхати, дутийе арӯпамева, татийе рӯпамева. евампи тесам̣ тесам̣ паччайа̄нам̣ сама̄йоге лаббхама̄нам̣ ган̣анам̣ видитва̄ тимӯлака̄дӣсу ган̣ана̄ уддхаритабба̄ти.
хетумӯлакам̣ нит̣т̣хитам̣.
444. а̄рамман̣амӯлакепи адхипатипаччайа̄дайо сатта а̄рамман̣ена сабха̄га̄, сеса̄ сол̣аса висабха̄га̄ти те айоджетва̄ саттева йоджита̄. тесу адхипатийа̄ сатта̄ти кусало дхаммо кусаласса дхаммасса, акусаласса дхаммасса, абйа̄катасса̄ти евам̣ кусаламӯла̄ни тӣн̣и, акусаламӯлам̣ екам̣, абйа̄катамӯла̄ни тӣн̣ӣти сатта. ниссайе тӣн̣ӣти ваттхувасена абйа̄катамӯла̄нева. упаниссайе сатта хет̣т̣хима̄ни ева. пуреджа̄те тӣн̣ӣти ваттха̄рамман̣авасена абйа̄катамӯла̄ни. виппайутте тӣн̣ӣти ваттхувасенева. аттхиавигатесу тӣн̣ӣти ваттха̄рамман̣авасена. йатха̄ пана хетумӯлаке лаккхан̣адассанаттхам̣ гхат̣ана̄ни т̣хапита̄ни, татха̄ а̄рамман̣амӯлака̄дӣсупи.
445. таттха йа̄ни та̄ва имасмим̣ а̄рамман̣амӯлаке пан̃ча гхат̣ана̄ни т̣хапита̄ни. таттха пат̣хамам̣ а̄рамман̣а̄дхипативасена са̄дхипатикам̣. таттха сатта̄ти а̄рамман̣а̄дхипатидуке ладдхависсаджджана̄нева. дутийам̣ нира̄дхипатикам̣. таттха тӣн̣ӣти ваттха̄рамман̣авасена а̄рамман̣авасенева ва̄ абйа̄катамӯла̄ни. татийам̣ ниссайена вуттам̣. таттха тӣн̣ӣти ваттхувасена абйа̄катамӯла̄ни. чатуттхапан̃чама̄ни са̄дхипатика̄ни. тесу чатуттхе еканти ваттха̄рамман̣авасена а̄рамман̣авасенева ва̄ абйа̄катамӯлам̣ акусалам̣. пан̃чаме еканти ниссайато абйа̄катамӯлакам̣ акусалам̣. евамидха̄пи лаббхама̄навасена тика̄дӣсу ган̣ана̄ ведитабба̄. татха̄ адхипатимӯлака̄дӣсу. а̄рамман̣аиндрийавипа̄кавасена виттха̄райоджанам̣ пана аватва̄ таттха таттха ваттаббайуттакамева вада̄ма̄ти.
446. адхипатимӯлаке сахаджа̄те сатта̄ти сахаджа̄та̄дхипативасена кусаламӯла̄ни тӣн̣и, акусаламӯла̄ни тӣн̣и, абйа̄катамӯлам̣ екам̣. сахаджа̄тена пана саддхим̣ а̄рамман̣а̄дхипати, а̄рамман̣а̄дхипатина̄ ча саддхим̣ сахаджа̄там̣ на лаббхати. ан̃н̃аман̃н̃е тӣн̣ӣти сахаджа̄та̄дхипативасенева. ниссайе ат̣т̣ха̄ти кусаламӯла̄ни тӣн̣и, акусаламӯла̄ни тӣн̣и, абйа̄катамӯла̄ни две. абйа̄като хи адхипати абйа̄катасса сахаджа̄тато чева а̄рамман̣ато ча ниссайо хоти, акусаласса а̄рамман̣атова. кусаласса пана убхайатха̄пи на хотӣти абйа̄катамӯла̄ни двейева̄ти евам̣ ат̣т̣ха. упаниссайе сатта а̄рамман̣асадиса̄нева. пуреджа̄те еканти абйа̄ката̄дхипати а̄рамман̣авасена акусаласса. випа̄ке екам̣ абйа̄катена абйа̄катам̣ локуттарам̣. а̄ха̄ра̄дӣсу сатта хет̣т̣ха̄ екамӯлаке ладдха̄нева. виппайутте чатта̄рӣти кусалена абйа̄катам̣, татха̄ акусалена, абйа̄катена абйа̄катан̃ча кусалан̃ча. аттхиавигатесу ат̣т̣ха ниссайасадиса̄нева.
447-452. гхат̣ана̄ни панеттха пат̣ипа̄т̣ийа̄ а̄рамман̣а̄дӣхи айоджетва̄ пат̣хамам̣ аттхиавигатехи йоджита̄ни. ким̣ ка̄ран̣а̄ти? убхайа̄дхипатимиссакатта̄. таттха пат̣хаме гхат̣ане а̄рамман̣а̄дхипативасена ваттха̄рамман̣ам̣ лаббхати, дутийе ниссайавасена гарум̣ катва̄ асса̄дентасса ваттхумева, татийе сахаджа̄та̄дхипативасена кусала̄дайо рӯпа̄нам̣, а̄рамман̣а̄дхипативасена ваттху акусаласса. тато пара̄ни тӣн̣и гхат̣ана̄ни а̄рамман̣а̄дхипативасена вутта̄ни. таттха пат̣хаме сатта̄ти хет̣т̣ха̄ вутта̄нева. дутийе еканти пуреджа̄та̄ни ваттха̄рамман̣а̄ни акусаласса. татийе ваттхумева акусаласса. тато пара̄ни тӣн̣и гхат̣ана̄ни випа̄ка̄випа̄каса̄дха̄ран̣а̄ни сахаджа̄та̄дхипативасена вутта̄ни. таттха пат̣хаме рӯпа̄рӯпам̣ лаббхати, дутийе арӯпамева, татийе рӯпамева. тато пара̄ни тӣн̣и випа̄ка̄дхипативасена вутта̄ни. тесупи пат̣хаме рӯпа̄рӯпам̣ лаббхати, дутийе арӯпам̣, татийе рӯпамева. тато пара̄ни чха гхат̣ана̄ни а̄ха̄риндрийайутта̄ни читта̄дхипативасена вутта̄ни. таттха тӣн̣и авипа̄ка̄ни, тӣн̣и савипа̄ка̄ни. тесу ган̣ана̄ па̄кат̣а̄йева. тато пара̄ни чха гхат̣ана̄ни татхева вирийа̄дхипативасена вутта̄ни. нану ча адхипатипат̣ипа̄т̣ийа̄ пат̣хамам̣ вирийа̄дхипативасена ваттабба̄ни сийум̣, касма̄ татха̄ на вутта̄нӣти? парато хетувасена вуттагхат̣анехи садисатта̄. парато хи хетувасена гхат̣ана̄ни амохасса вӣмам̣са̄дхипатитта̄ вӣмам̣са̄йа ча самма̄дит̣т̣хибха̄вато маггасампайутта̄ни. вирийампи ча самма̄ва̄йа̄мамиччха̄ва̄йа̄мабха̄вена магготи тена саддхим̣ гхат̣ана̄ни парато хетувасена вуттагхат̣анехи садиса̄нӣти париваттетва̄ вутта̄ни. тесупи ган̣ана̄ па̄кат̣а̄йева.
453-456. анантарасаманантарамӯлакесу сатта̄ти кусало кусаласса абйа̄катасса ча, татха̄ акусало, абйа̄като тин̣н̣аннампӣти евам̣ сатта. камме еканти кусала̄ маггачетана̄ аттано випа̄ка̄бйа̄катасса. гхат̣ана̄ни панетесу тӣн̣и тӣн̣ийева. та̄ни бахутарапат̣ипа̄т̣ийа̄ вутта̄ни.
457-460. сахаджа̄таан̃н̃аман̃н̃аниссайамӯлакесу йе йе дукамӯлаке паччайа̄ вутта̄ те тейева а̄дито т̣хитена сабха̄га̄. тасма̄ дукамӯлаке ган̣анам̣ н̃атва̄ йе упари паччайа̄ гхат̣ита̄, тесу ӯнатараган̣анасса васена саббагхат̣анесу ган̣ана̄ ведитабба̄. таттха сахаджа̄тамӯлаке даса гхат̣ана̄ни. тесу пан̃ча авипа̄ка̄ни, пан̃ча савипа̄ка̄ни. таттха авипа̄кесу та̄ва пат̣хаме кусало кусаласса абйа̄катасса, кусала̄бйа̄катасса, кусала̄бйа̄като абйа̄катасса̄ти чатта̄ри, татха̄ акусало, абйа̄като абйа̄катассева̄ти евам̣ нава. таттха кусала̄кусала̄дикесу ат̣т̣хасу виссаджджанесу арӯпан̃чева читтасамут̣т̣ха̄нарӯпан̃ча лаббхати. абйа̄кате ваттхурӯпампи. дутийе гхат̣ане абйа̄катависсаджджане рӯпесу ваттхумева лаббхати, татийе тӣсупи арӯпамева, чатуттхе читтасамут̣т̣ха̄нарӯпамева, пан̃чаме пат̣исандхийам̣ ваттхуна̄ саддхим̣ арӯпадхамма̄. савипа̄кесу пат̣хаме випа̄ка̄ чева випа̄качиттасамут̣т̣ха̄нарӯпан̃ча, дутийе випа̄ка̄ чева ваттхурӯпан̃ча, татийе випа̄камева, чатуттхе випа̄качиттасамут̣т̣ха̄намева, пан̃чаме ваттхурӯпамева лаббхати.
ан̃н̃аман̃н̃амӯлаке чха гхат̣ана̄ни. тесу пат̣хама̄ни тӣн̣и авипа̄ка̄ни, паччхима̄ни тӣн̣и савипа̄ка̄ни. тесу ган̣ана̄ па̄кат̣а̄йева.
461. ниссайамӯлаке ниссайапаччайа̄ а̄рамман̣е тӣн̣ӣти ваттхум̣ а̄рамман̣ам̣ катва̄ паваттакусала̄дивасена ведитабба̄ни. упаниссайе еканти ваттхум̣ а̄рамман̣ӯпаниссайам̣ катва̄ уппанна̄кусалам̣. сесам̣ думӯлаке хет̣т̣ха̄ вуттанайенева ведитаббам̣.
462-464. имасмим̣ пана ниссайапаччайе вӣсати гхат̣ана̄ни. тесу пурима̄ни чха гхат̣ана̄ни пуреджа̄тасахаджа̄тавасена вутта̄ни, тато чатта̄ри пуреджа̄тавасенева, тато даса сахаджа̄тавасенева. таттха пат̣хаме гхат̣ане тераса̄ти ниссайапаччайавибхан̇ге вутта̄нева. дутийе ат̣т̣ха̄ти сахаджа̄та̄дхипативасена сатта, ваттхум̣ гарум̣ катва̄ акусалан̃ча̄ти ат̣т̣ха. татийе сатта индрийапаччайе ладдха̄нева. чатуттхе пан̃ча виппайутте ладдха̄ни. пан̃чаме чатта̄рӣти кусала̄дӣни читтасамут̣т̣ха̄на̄нам̣, ваттху ча акусаласса. чхат̣т̣хе тӣн̣ӣти кусала̄дӣни читтасамут̣т̣ха̄насса. пуреджа̄тавасена чатӯсу пат̣хаме тӣн̣ӣти ваттху кусала̄дӣнам̣, чаккха̄дӣни ча абйа̄катасса. дутийе ваттхумева кусала̄дӣнам̣. татийе еканти ваттху акусаласса. чатуттхе чаккха̄дӣни вин̃н̃а̄н̣апан̃чакасса. сахаджа̄тавасена даса савипа̄ка̄випа̄кавасена двидха̄ бхиндитва̄ сахаджа̄тамӯлаке вуттанайенева ведитабба̄ни.
465. упаниссайамӯлаке а̄рамман̣е сатта̄ти а̄рамман̣ӯпаниссайе ладдха̄нева. адхипатийа̄ сатта̄ти та̄нева. анантарасаманантаресу анантарӯпаниссайе ладдха̄нева. ниссайе еканти ваттху акусаласса. пуреджа̄те еканти тассева ваттхум̣ ва̄ а̄рамман̣ам̣ ва̄. а̄севане тӣн̣и анантарӯпаниссайавасена. камме две пакатӯпаниссайавасена. локуттаракусалачетана̄ пана анантарӯпаниссайопи хоти. виппайутте екам̣ а̄рамман̣ӯпаниссайавасена, татха̄ аттхиавигатесу. наттхивигатесу сатта анантарасама̄нева.
466. упаниссайамӯлака̄ни пана сатта гхат̣ана̄ни хонти. таттха пурима̄ни тӣн̣и а̄рамман̣ӯпаниссайавасена вутта̄ни. таттха пат̣хаме сатта̄ти кусало кусала̄дӣнам̣, татха̄ абйа̄като, акусало акусалассева̄ти евам̣ сатта. дутийе еканти чаккха̄диабйа̄катам̣ акусаласса. татийе ваттху акусаласса. тато пара̄ни две анантарӯпаниссайавасена вутта̄ни. тесу ган̣ана̄ па̄кат̣а̄йева. тато две анантарапакатӯпаниссайавасена вутта̄ни. таттха пат̣хаме локийакусала̄кусалачетана̄паччайабха̄вато гахетабба̄, дутийе локуттаракусала̄ва.
467-468. пуреджа̄тамӯлаке а̄рамман̣е тӣн̣ӣти абйа̄като кусала̄дӣнам̣. адхипатийа̄ еканти абйа̄като акусаласса. сесесупи есева найо. еттха пана сатта гхат̣ана̄ни. тесу пат̣хамам̣ ваттха̄рамман̣авасена вуттам̣, дутийам̣ ваттхувасенева, татийам̣ а̄рамман̣авасена, чатуттхам̣ ваттхусса а̄рамман̣ака̄лавасена, пан̃чамам̣ а̄рамман̣а̄дхипативасена, чхат̣т̣хам̣ ваттхуно а̄рамман̣а̄дхипатика̄лавасена, саттамам̣ чаккха̄дивасена.
469-472. паччха̄джа̄тамӯлаке вӣсати паччайа̄ на йуджджанти, тайова йоджанам̣ лабханти. екамеветтха гхат̣анам̣, там̣ ка̄йасса кусала̄дӣнам̣ васена ведитаббам̣. а̄севанамӯлакепи екамева гхат̣анам̣.
473-477. каммамӯлаке анантаре еканти маггачетана̄васена вуттам̣. ан̃н̃аман̃н̃е тӣн̣ӣти еттха пат̣исандхийам̣ ваттхупи гахетаббам̣. упаниссайе двети анантарапакатӯпаниссайавасена хет̣т̣ха̄ вутта̄нева. евам̣ сеса̄нипи хет̣т̣ха̄ вуттанайенева ведитабба̄ни. еттха пана ека̄даса гхат̣ана̄ни. таттха пат̣хама̄ни две пакатӯпаниссайа̄нантарӯпаниссайавибха̄гато на̄на̄ккхан̣икакаммавасена вутта̄ни. тато пара̄ни чатта̄ри випа̄ка̄випа̄като екаккхан̣икакаммавасена вутта̄ни. таттха пат̣хаме арӯпена саддхим̣ читтасамут̣т̣ха̄нарӯпам̣ лаббхати, дутийе арӯпена саддхим̣ ваттху, татийе арӯпамева, чатуттхе читтасамут̣т̣ха̄нарӯпамева. пат̣исандхийам̣ пана кат̣атта̄рӯпампи лаббхати. тато пара̄ни пан̃ча савипа̄ка̄ни, та̄ни хет̣т̣ха̄ вуттанайа̄нева. випа̄камӯлаке пан̃ча гхат̣а̄на̄ни утта̄наттха̄нева.
478-483. а̄ха̄рамӯлаке сатта̄тиа̄дӣни вуттанайа̄нева. гхат̣ана̄ни панеттха чатуттим̣са. тесу пат̣хама̄ни пан̃ча випа̄ка̄випа̄каса̄ман̃н̃ато вутта̄ни. таттха пат̣хаме чатта̄ропи а̄ха̄ра̄ лаббханти; дутийе тайо арӯпа̄ха̄ра̄ва. татийе ваттхупи паччайуппаннам̣ хоти, чатуттхе там̣ париха̄йати. пан̃чаме рӯпамева паччайуппаннам̣. тато пара̄ни пан̃ча савипа̄кагхат̣ана̄ни, та̄ни хет̣т̣ха̄ вуттанайа̄нева. тато пара̄ни нава гхат̣ана̄ни четана̄ха̄равасена вутта̄ни. тато пара̄ни нава нира̄дхипативин̃н̃а̄н̣а̄ха̄равасена. тато пара̄ни са̄дхипативин̃н̃а̄н̣а̄ха̄равасена чха гхат̣ана̄ни вутта̄ни. таттха тӣн̣и випа̄ка̄випа̄каса̄ман̃н̃авасена вутта̄ни. тӣн̣и випа̄кавасенева. таттха локийа̄нам̣ випа̄ка̄нам̣ абха̄вато ваттху париха̄йати.
484-495. индрийамӯлаке пуреджа̄те еканти чаккхундрийа̄дӣнам̣ васена абйа̄катена абйа̄катам̣. сесам̣ думӯлакам̣ хет̣т̣ха̄ вуттанайенева ведитаббам̣. гхат̣ана̄ни панеттха чха саттати. таттха пат̣хаме сабба̄нипи индрийа̄ни паччайат̣т̣хена лаббханти. дутийе рӯпаджӣвитиндрийам̣ ха̄йати. на хи там̣ ниссайо хоти. татийе арӯпиндрийа̄ни рӯпа̄нам̣. чатуттхе чаккха̄дӣни чаккхувин̃н̃а̄н̣а̄дӣнам̣. тато пара̄ни нава гхат̣ана̄ни сахаджа̄таарӯпиндрийавасена вутта̄ни, тато нава маггабхӯта̄нам̣ индрийа̄нам̣ васена, тато нава джха̄нан̇габхӯта̄нам̣, тато нава джха̄намаггабхӯта̄нам̣, тато нава маниндрийавасенева, тато са̄дхипатӣни чха, тато вӣрийавасена маггасампайутта̄ни чха, тато амохахетувасена нира̄дхипатӣни нава, са̄дхипатӣни чха. тесу саббесу випа̄капаччайена айутта̄ни ча йутта̄ни ча хет̣т̣ха̄ вуттанайенева ведитабба̄ни.
496-500. джха̄намӯлакепи думӯлакам̣ хет̣т̣ха̄ вуттанайенева ведитаббам̣. гхат̣ана̄ни панеттха чхаттим̣са. тесу пат̣хама̄ни нава индрийамаггабха̄вам̣ ана̄маситва̄ са̄дха̄ран̣аджха̄нан̇гавасенева вутта̄ни. тато пара̄ни нава индрийабхӯтаджха̄нан̇гавасена, тато нава маггабхӯтаджха̄нан̇гавасена, тато нава индрийамаггабхӯтаджха̄нан̇гавасена. чатӯсупи четесу навакесу а̄дито чатта̄ри чатта̄ри випа̄ка̄випа̄каса̄дха̄ран̣а̄ни. аваса̄не пан̃ча пан̃ча випа̄ка̄нева, та̄ни хет̣т̣ха̄ вуттанайа̄нева.
501-508. маггамӯлакепи думӯлакам̣ вуттанайенева ведитаббам̣. гхат̣ана̄ни панеттха саттапан̃н̃а̄са. тесу пат̣хама̄ни нава индрийаджха̄набха̄вам̣ ана̄маситва̄ суддхикамаггавасенева вутта̄ни. тато нава индрийабхӯтамаггавасена, тато нава джха̄набхӯтамаггавасена, тато нава индрийаджха̄набхӯтамаггавасена, тато чха адхипатибхӯтамаггавасена, тато нава нира̄дхипатимаггахетувасена, тато чха са̄дхипатимаггахетувасена, таттха навакесу пан̃ча пан̃ча чхаккесу тӣн̣и тӣн̣и випа̄ка̄ни. сеса̄ни са̄дха̄ран̣а̄ни, та̄ни хет̣т̣ха̄ вуттанайа̄нева.
509-510. сампайуттамӯлаке думӯлакам̣ утта̄наттхамева. еттха пана двейева гхат̣ана̄ни. таттха екам̣ са̄дха̄ран̣авасена, екам̣ випа̄кавасена вуттам̣.
511-514. виппайуттамӯлакепи думӯлакам̣ утта̄наттхамева. гхат̣ана̄ни панеттха тераса. таттха пат̣хаме пан̃ча̄ти кусало абйа̄катасса, татха̄ акусало, абйа̄като тин̣н̣аннампи. еттха ча име виппайутта̄дайо сахаджа̄та̄пи хонти, паччха̄джа̄тапуреджа̄та̄пи. дутийе пуреджа̄тасахаджа̄та̄ва татийе тейева адхипативасена. таттха кусало абйа̄катасса татха̄ акусало, абйа̄като пана абйа̄катасса ча а̄рамман̣а̄дхипативасена акусаласса ча̄ти евам̣ чатта̄ри. чатуттхе тӣн̣ӣти кусала̄дӣни абйа̄катасса. индрийа̄ни панеттха рӯпа̄нипи арӯпа̄нипи. пан̃чаме паччайа̄ арӯпа̄ва чхат̣т̣хе ваттхувасена рӯпа̄ва саттаме кусала̄бйа̄ката̄нам̣ випассана̄васена, акусаласса асса̄данавасена ваттхумева. ат̣т̣хаме тадева̄кусаласса, наваме чаккха̄дӣни абйа̄катасса, дасаме кусала̄дайо читтасамут̣т̣ха̄на̄нам̣, ека̄дасаме пат̣исандхийам̣ ваттху кхандха̄нам̣, два̄дасаме пат̣исандхийам̣ кхандха̄ кат̣атта̄рӯпа̄нам̣, терасаме пат̣исандхийам̣ кхандха̄ ваттхусса.
515-518. аттхипаччайамӯлаке упаниссайе еканти а̄рамман̣ӯпаниссайавасена абйа̄катам̣ акусаласса. сесам̣ думӯлаке утта̄намева. гхат̣ана̄ни панеттха екӯнатим̣са. тесу пат̣хаме арӯпаваттха̄рамман̣амаха̄бхӯтаиндрийа̄ха̄ра̄нам̣ васена сахаджа̄тапуреджа̄тапаччха̄джа̄тапаччайа̄ лаббханти. дутийе паччха̄джа̄такабал̣ӣка̄ра̄ха̄ра̄ на лаббханти. пат̣хамадутийагхат̣ана̄нева адхипатина̄ саддхим̣ упари татийачатуттха̄ни ката̄ни. пуна пат̣хамамева чатӯхи а̄ха̄рехи саддхим̣ пан̃чамам̣, рӯпиндрийехи саддхим̣ чхат̣т̣хам̣, рӯпа̄рӯпиндрийехи саддхим̣ саттамам̣ катам̣. дутийамева ва̄ пана индрийехи саддхим̣ саттамам̣ катам̣. пат̣хамадутийа̄нева виппайуттапаччайена саддхим̣ ат̣т̣хаманавама̄ни. тесу навамам̣ адхипатина̄ саддхим̣ дасамам̣ катам̣. тато ека̄дасаме паччайавасена ваттху ха̄йати. два̄дасаме арӯпадхамма̄йева паччайа̄, терасаме ваттха̄рамман̣а̄, чуддасаме ваттхумева, паннарасаме а̄рамман̣амева, сол̣асаме ваттхумева а̄рамман̣ам̣, саттарасаме пана тадева а̄рамман̣а̄дхипатибха̄вена, ат̣т̣ха̄расамепи тадева а̄рамман̣ӯпаниссайавасена, екӯнавӣсатиме чаккха̄дайова паччайа̄. има̄ни екӯнавӣсати пакин̣н̣акагхат̣ана̄ни на̄ма сахаджа̄там̣ аггахетва̄ вутта̄ни. тато пара̄ни даса сахаджа̄тавасена вутта̄ни.
519. наттхивигатамӯлакесу анантарасаманантарамӯлакесу вийа упаниссайа̄севанакаммавасена тӣн̣ийева гхат̣ана̄ни, авигатамӯлакам̣ аттхимӯлакасадисамева̄ти.
йа̄ни панета̄ни имасмим̣ пан̃ха̄ва̄ре гхат̣ана̄ни вутта̄ни, та̄ни сабба̄нипи дувидха̄нийева – пакин̣н̣акато сахаджа̄тато ча. таттха саббесампи а̄рамман̣амӯлака̄дӣнам̣ а̄дито сахаджа̄там̣ аггахетва̄ вутта̄ни пакин̣н̣ака̄ни на̄ма. та̄ни а̄рамман̣амӯлаке пан̃чапи, адхипатимӯлаке чха, анантарамӯлаке тӣн̣ипи, татха̄ саманантарамӯлаке, ниссайамӯлаке даса, упаниссайамӯлаке сатта, пуреджа̄тамӯлаке сатта, паччха̄джа̄тамӯлаке екамева, татха̄ а̄севанамӯлаке, каммамӯлаке две, а̄ха̄рамӯлаке екам̣, индрийамӯлаке чатта̄ри, виппайуттамӯлаке нава, аттхимӯлаке екӯнавӣсати, наттхимӯлаке тӣн̣ипи, татха̄вигатамӯлаке. авигатамӯлаке екӯнавӣсатӣти сабба̄нипи сатан̃чева тӣн̣и ча хонти. сахаджа̄таниссайабха̄вена панета̄ни пакин̣н̣ака̄нӣти вутта̄ни.
йа̄ни пана сахаджа̄там̣ лаббханти, та̄ни сахаджа̄тагхат̣ана̄ни на̄ма̄ти вуччанти. та̄ни а̄рамман̣амӯлаке анантарасаманантарапуреджа̄тапаччха̄джа̄таа̄севананаттхивигатамӯлакесу на лаббханти. на хи те паччайа̄ сахаджа̄та̄нам̣ паччайа̄ хонти. йатха̄ ча сахаджа̄та̄нам̣ на хонти, татха̄ хетусахаджа̄таан̃н̃аман̃н̃авипа̄каджха̄намаггасампайуттапаччайа̄. асахаджа̄та̄нанти хетумӯлаке сабба̄ни чатувӣсатипи гхат̣ана̄ни сахаджа̄тагхат̣ана̄нева. татха̄ адхипатимӯлаке чатувӣсати, сахаджа̄тамӯлаке дасапи, ан̃н̃аман̃н̃амӯлаке чхапи, ниссайамӯлаке даса, каммамӯлаке нава, випа̄камӯлаке пан̃чапи, а̄ха̄рамӯлаке теттим̣са, индрийамӯлаке два̄саттати джха̄намӯлаке чхаттим̣са̄пи, маггамӯлаке саттапан̃н̃а̄сампи, сампайуттамӯлаке двепи, виппайуттамӯлаке чатта̄ри, аттхимӯлаке даса, авигатамӯлаке даса̄ти сабба̄нипи тӣн̣и сата̄ни два̄даса ча хонти. ити пурима̄ни сатам̣ тӣн̣и ча има̄ни ча два̄дасуттара̄ни тӣн̣и сата̄нӣти сабба̄нипи пан̃чадаса̄дхика̄ни чатта̄ри гхат̣анасата̄ни пан̃ха̄ва̄ре а̄гата̄ни. тесу йе йе паччайадхамма̄ на̄мавасена на па̄кат̣а̄ хутва̄ пан̃н̃а̄йанти, тепи хетумӯлака̄дӣнам̣ найа̄нам̣ а̄дито випа̄ка̄випа̄каса̄ман̃н̃ато вуттесу гхат̣анесу дассетабба̄. два̄дасева хи хетӯ чха а̄рамман̣а̄ чатта̄ро адхипатайо чатта̄ро а̄ха̄ра̄ вӣсати индрийа̄ни сатта джха̄нан̇га̄ни два̄даса магган̇га̄нӣти ете паччайадхамма̄ на̄ма. тесу йе йе дхамма̄ екантена кусала̄, екантенева акусала̄, екантена кусалавипа̄ка̄, екантенева̄кусалавипа̄ка̄, екантенева випа̄ка̄, екантенева авипа̄ка̄ те те са̄дхукам̣ саллаккхетва̄ йе таттха випа̄ка̄, те випа̄кагхат̣анесу, йе авипа̄ка̄, те авипа̄кагхат̣анесу йатха̄йогам̣ йоджетабба̄ти.
пан̃ха̄ва̄расса гхат̣ане ануломаган̣ана̄.
паччанӣйуддха̄раван̣н̣ана̄
527. ида̄ни паччанӣйам̣ хоти. таттха йатха̄ пат̣ичча ва̄ра̄дӣсу ‘‘акусалам̣ дхаммам̣ пат̣ичча акусало дхаммо уппаджджати нахетупаччайа̄’’тиа̄дина̄ найена лаббхама̄на̄ пан̃ха̄ лаббхама̄на̄нам̣ паччайа̄нам̣ васена сарӯпатова виттха̄рита̄. евам̣ авиттха̄ретва̄ екена лаккхан̣ена сан̇кхепато паччанӣйам̣ дассетум̣ дхаммасан̇га̄хакехи кусало дхаммо кусаласса дхаммасса а̄рамман̣апаччайена паччайотиа̄дина̄ найена ануломато кусала̄дӣнам̣ паччайа̄ уддхат̣а̄. те ча кхо паччайа̄ самӯхавасена, но екекапаччайавасенева; тасма̄ йе йаттха самӯхато дассита̄, те вибхаджитва̄ ведитабба̄. саббепи хи име чатувӣсати паччайа̄ ат̣т̣хасу паччайесу сан̇гахам̣ гаччханти. катаресу ат̣т̣хасу? а̄рамман̣е, сахаджа̄те, упаниссайе, пуреджа̄те, паччха̄джа̄те, камме, а̄ха̄ре, индрийети. катхам̣? т̣хапетва̄ хи име ат̣т̣ха паччайе сесесу сол̣асасу хетупаччайо ан̃н̃аман̃н̃авипа̄каджха̄намаггасампайуттапаччайоти име чха паччайа̄ екантена сахаджа̄та̄ хутва̄ сахаджа̄та̄нан̃н̃ева паччайабха̄вато сахаджа̄тапаччайе сан̇гахам̣ гаччханти. анантарапаччайо саманантараа̄севананаттхивигатапаччайоти име пана пан̃ча уппаджджитва̄ нируддха̄ аттано анантарам̣ уппаджджама̄на̄нан̃н̃ева паччайабха̄вато анантарӯпаниссайалаккхан̣ена упаниссайе сан̇гахам̣ гаччханти. ниссайапаччайо сахаджа̄тапуреджа̄табхедато дувидхо. таттха сахаджа̄таниссайо сахаджа̄та̄нан̃н̃ева ниссайапаччайабха̄вато сахаджа̄тапаччайе сан̇гахам̣ гаччхати, пуреджа̄таниссайо пуреджа̄тапаччайе сан̇гахам̣ гаччхати.
адхипатипаччайопи сахаджа̄та̄дхипатиа̄рамман̣а̄дхипативасена дувидхо. таттха сахаджа̄та̄дхипати сахаджа̄та̄нам̣йева адхипатипаччайабха̄вато сахаджа̄тапаччайе сан̇гахам̣ гаччхати. а̄рамман̣а̄дхипати а̄рамман̣ӯпаниссайо хотийева̄ти а̄рамман̣ӯпаниссайалаккхан̣ена упаниссайапаччайе сан̇гахам̣ гаччхати. виппайуттапаччайо сахаджа̄тапуреджа̄тапаччха̄джа̄табхедато тивидхо. таттха сахаджа̄тавиппайутто сахаджа̄та̄нан̃н̃ева виппайуттапаччайабха̄вато сахаджа̄тапаччайе сан̇гахам̣ гаччхати. пуреджа̄тавиппайутто пуре уппаджджитва̄ паччха̄ уппаджджама̄на̄нам̣ паччайабха̄вато пуреджа̄те сан̇гахито. паччха̄джа̄тавиппайутто паччха̄ уппаджджитва̄ пуре уппанна̄нам̣ упаттхамбханавасена паччайабха̄вато паччха̄джа̄тапаччайе сан̇гахам̣ гаччхати. аттхипаччайаавигатапаччайа̄ сахаджа̄тапуреджа̄тапаччха̄джа̄таа̄ха̄риндрийа̄нан̃чева аттхиавигатесу ча екекасса васена чхахи бхедехи т̣хита̄. таттха сахаджа̄тааттхиавигата̄ сахаджа̄та̄нан̃н̃ева аттхиавигатапаччайабха̄вато. сахаджа̄тапаччайе сан̇гахам̣ гаччханти. пуреджа̄та̄ пуре уппаджджитва̄ паччха̄ уппаджджама̄на̄нам̣ паччайабха̄вато пуреджа̄тапаччайе сан̇гахам̣ гаччханти. паччха̄джа̄та̄ паччха̄ уппаджджитва̄ пуре уппанна̄нам̣ упаттхамбханавасена паччайабха̄вато паччха̄джа̄тапаччайе сан̇гахам̣ гаччханти. а̄ха̄рабхӯта̄ кабал̣ӣка̄ра̄ха̄рапаччайе сан̇гахам̣ гаччханти. индрийабхӯта̄ рӯпаджӣвитиндрийапаччайе сан̇гахам̣ гаччхантӣти евам̣ име сол̣аса паччайа̄ имесу ат̣т̣хасу паччайесу сан̇гахам̣ гаччхантӣти ведитабба̄.
имесампи пана ат̣т̣ханнам̣ паччайа̄нам̣ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ сан̇гахо аттхийева. а̄дито ниддит̣т̣хо хи а̄рамман̣апаччайо адхипатианадхипатибхедена дувидхо. таттха адхипатибхӯто а̄рамман̣ӯпаниссайалаккхан̣ена упаниссайе сан̇гахам̣ гаччхати. анадхипатибхӯто суддхо а̄рамман̣апаччайова. каммапаччайопи сахаджа̄тана̄на̄ккхан̣икавасена дувидхо. таттха сахаджа̄такаммам̣ аттана̄ сахаджа̄та̄нан̃н̃ева каммапаччайабха̄вато сахаджа̄тейева сан̇гахам̣ гаччхати. на̄на̄ккхан̣икакаммам̣ балавадуббалавасена дувидхам̣. таттха балавакаммам̣ випа̄кадхамма̄нам̣ упаниссайова хутва̄ паччайо хотӣти упаниссайе сан̇гахам̣ гаччхати. балавампи пана рӯпа̄нам̣ дуббалан̃ча арӯпа̄нам̣ на̄на̄ккхан̣икакаммапаччайенева паччайо. а̄ха̄рапаччайопи рӯпа̄рӯпато дувидхо. таттха арӯпа̄ха̄ро аттана̄ сахаджа̄та̄нан̃н̃ева паччайо хотӣти сахаджа̄тапаччайе сан̇гахам̣ гаччхати. рӯпа̄ха̄ро сахаджа̄тапуреджа̄тапаччха̄джа̄та̄нам̣ паччайо на хоти. аттано пана уппа̄даккхан̣ам̣ атиккамитва̄ т̣хитиппатто а̄ха̄рапаччайатам̣ са̄дхетӣти а̄ха̄рапаччайова хоти. индрийапаччайопи рӯпа̄рӯпато дувидхо. таттха арӯпиндрийапаччайо аттана̄ сахаджа̄та̄нан̃н̃ева индрийапаччайатам̣ са̄дхетӣти сахаджа̄тейева сан̇гахам̣ гаччхати. рӯпиндрийапаччайо пана аджджхаттабахиддха̄бхедато дувидхо. таттха аджджхаттам̣ индрийапаччайо пуре уппаджджитва̄ паччха̄ уппаджджама̄на̄нам̣ сасампайуттадхамма̄нам̣ чаккхувин̃н̃а̄н̣а̄дӣнам̣ индрийапаччайо хотӣти пуреджа̄тейева сан̇гахам̣ гаччхати. ба̄хиро индрийапаччайо на̄ма рӯпаджӣвитиндрийам̣, там̣ сахаджа̄та̄нам̣ паччайо хонтампи анупа̄ланаматтавасенева хоти, на джанакавасена̄ти индрийапаччайова хоти. евам̣ име ат̣т̣ха паччайа̄ ан̃н̃аман̃н̃ампи сан̇гахам̣ гаччхантӣти ведитабба̄. айам̣ та̄ва ат̣т̣хасу паччайесу авасеса̄нам̣ сол̣асаннан̃чева тесам̣йева ча ат̣т̣ханнам̣ ан̃н̃аман̃н̃авасена сан̇гаханайо.
ида̄ни имесам̣ ат̣т̣ханнам̣ паччайа̄нам̣ екекасмим̣ чатувӣсатийа̄пи паччайесу йе йе сан̇гахам̣ гаччханти, те те ведитабба̄. таттха ат̣т̣ханнам̣ та̄ва саббапат̣хаме а̄рамман̣апаччайе а̄рамман̣апаччайова сан̇гахам̣ гаччхати, на сеса̄ тевӣсати. дутийе сахаджа̄тапаччайе хетупаччайо сахаджа̄та̄дхипатипаччайо сахаджа̄тапаччайо ан̃н̃аман̃н̃апаччайо сахаджа̄таниссайапаччайо сахаджа̄такаммапаччайо випа̄капаччайо сахаджа̄таа̄ха̄рапаччайо сахаджа̄таиндрийапаччайо джха̄напаччайо маггапаччайо сампайуттапаччайо сахаджа̄тавиппайуттапаччайо сахаджа̄таттхипаччайо сахаджа̄та̄вигатапаччайоти име паннараса паччайа̄ сан̇гахам̣ гаччханти. татийе упаниссайапаччайе адхипатибхӯто а̄рамман̣апаччайо а̄рамман̣абхӯто адхипатипаччайо анантарасаманантараупаниссайаа̄севанапаччайа̄ на̄на̄ккхан̣ико балавакаммапаччайо наттхипаччайо вигатапаччайоти име нава паччайа̄ сан̇гахам̣ гаччханти. чатуттхе пуреджа̄тапаччайе пуреджа̄таниссайапаччайо пуреджа̄тапаччайо пуреджа̄тиндрийапаччайо пуреджа̄тавиппайуттапаччайо пуреджа̄таттхипаччайо пуреджа̄та̄вигатапаччайоти име чха паччайа̄ сан̇гахам̣ гаччханти. пан̃чаме паччха̄джа̄тапаччайе паччха̄джа̄тапаччайо паччха̄джа̄тавиппайуттапаччайо паччха̄джа̄таттхипаччайо паччха̄джа̄та̄вигатапаччайоти име чатта̄ро паччайа̄ сан̇гахам̣ гаччханти. чхат̣т̣хе каммапаччайе на̄на̄ккхан̣икакаммапаччайова сан̇гахито. саттаме а̄ха̄рапаччайе кабал̣ӣка̄ра̄ха̄равасенева а̄ха̄рапаччайо а̄ха̄раттхипаччайо а̄ха̄ра̄вигатапаччайоти име тайо паччайа̄ сан̇гахита̄. ат̣т̣хаме индрийапаччайе рӯпаджӣвитиндрийапаччайо индрийаттхипаччайо индрийа̄вигатапаччайоти име тайо паччайа̄ сан̇гахам̣ гаччханти. евам̣ имесам̣ ат̣т̣ханнам̣ паччайа̄нам̣ екекасмим̣ име чиме ча паччайа̄ сан̇гахам̣ гата̄ти н̃атва̄ йе йаттха сан̇гахам̣ гата̄, те тасса ган̣анена гахита̄ва хонтӣти ведитабба̄.
евам̣ саббапаччайасан̇га̄хака̄нам̣ имесам̣ ат̣т̣ханнам̣ паччайа̄нам̣ васена екӯнапан̃н̃а̄са̄йа пан̃хесу имасмим̣ паччанӣйе ‘‘кусало дхаммо кусаласса дхаммасса а̄рамман̣апаччайена паччайо’’тиа̄дайо име паннараса пан̃ха̄ уддхаритва̄ виссаджджита̄. таттха кусало кусаласса, кусало акусаласса, кусало абйа̄катасса, кусало кусала̄бйа̄катасса̄ти кусала̄дика̄ чатта̄ро пан̃ха̄; татха̄ акусала̄дика̄; абйа̄като пана абйа̄катасса, абйа̄като кусаласса, абйа̄като акусаласса̄ти абйа̄ката̄дика̄ тайо; кусало ча абйа̄като ча кусаласса; татха̄ абйа̄катасса; акусало ча абйа̄като ча акусаласса; татха̄ абйа̄катасса̄ти думӯлакека̄васа̄на̄ чатта̄ро хонти. тесу пат̣хаме пан̃хе йехи бхавитаббам̣, те саббе сан̇гахетва̄ тайо паччайа̄ вутта̄. дутийе две, татийе пан̃ча, чатуттхе екова пан̃чаме тайо, чхат̣т̣хе две, саттаме пан̃ча, ат̣т̣хаме екова наваме сатта, дасаме тайо, ека̄дасаме тайо, два̄дасаме две, терасаме чатта̄ро, чуддасаме две, паннарасамепи чатта̄рова. те ‘‘сахаджа̄тапаччайена̄’’ти аватва̄ ‘‘сахаджа̄там̣ паччха̄джа̄та’’нти вутта̄. таттха ка̄ран̣ам̣ парато ваккха̄ма.
сама̄сато панеттха еко две тайо чатта̄ро пан̃ча сатта̄ти чхал̣ева паччайапариччхеда̄ хонти. айам̣ пан̃ха̄ва̄расса паччанӣйе уккат̣т̣хавасена пан̃ха̄париччхедо чева те те паччайе сан̇гахетва̄ дасситапаччайапариччхедо ча. ‘‘на хетупаччайо’’тиа̄дӣсу хи чатувӣсатийа̄пи паччайапаччанӣйесу екапаччанӣйепи ито уддхам̣ пан̃ха̄ ва̄ паччайа̄ ва̄ на лаббханти, хет̣т̣ха̄ лаббханти. тасма̄ йесу пан̃хесу ‘‘кусало дхаммо кусаласса ча абйа̄катасса ча дхаммасса сахаджа̄тапаччайена паччайо’’ти евам̣ екова паччайо а̄гато, тасмим̣ паччайе пат̣иккхитте те пан̃ха̄ париха̄йанти. йасмим̣ пана пан̃хе ‘‘кусало дхаммо акусаласса дхаммасса а̄рамман̣апаччайена паччайо упаниссайапаччайена паччайо’’ти евам̣ две паччайа̄ а̄гата̄. таттха на̄рамман̣апаччайа̄ти евам̣ екасмим̣ паччайе пат̣иккхиттепи итарасса паччайасса васена со пан̃хо лаббхатева. тесу пана двӣсупи паччайесу пат̣иккхиттесу со ва̄ро паччхиджджати. евамева йесу пан̃хесу тайо чатта̄ро пан̃ча сатта ва̄ лаббханти, тесу т̣хапетва̄ пат̣иккхитте паччайе авасеса̄нам̣ васена те пан̃ха̄ лаббхантийева. саббесу пана паччайесу пат̣иккхиттесу саббепи те ва̄ра̄ паччхиджджантӣти идамева четтха лаккхан̣ам̣. имина̄ лаккхан̣ена а̄дито пат̣т̣ха̄йа тесу тесу пан̃хесу сан̇кхипитва̄ вуттапаччайа̄нам̣ пабхедо ча тасмим̣ тасмим̣ паччанӣйе тесам̣ тесам̣ пан̃ха̄нам̣ париха̄ни ча ведитабба̄.
татра̄йам̣ виттха̄ракатха̄ – пат̣хамапан̃хе та̄ва тӣхи паччайехи екӯнавӣсати паччайа̄ дассита̄. катхам̣? кусало хи кусаласса пуреджа̄тапаччха̄джа̄тавипа̄кавиппайуттехева паччайо на хоти, сесехи вӣсатийа̄ хоти, тесу а̄рамман̣апаччайо екова сахаджа̄те пана саббасан̇га̄хикавасена паннараса паччайа̄ сан̇гахам̣ гаччхантӣти вутта̄. тесу хетупаччайе пат̣иккхитте чуддаса хонти. кусало пана кусаласса нева випа̄капаччайо на, виппайуттапаччайоти те две апанетва̄ сесе два̄даса сандха̄йа сахаджа̄тапаччайена паччайоти вуттам̣. упаниссайапаччайепи саббасан̇га̄хикавасена нава паччайа̄ сан̇гахам̣ гаччхантӣти вутта̄. тесу адхипатибхӯто а̄рамман̣апаччайо а̄рамман̣абхӯто ча адхипатипаччайо а̄рамман̣ӯпаниссайавасена упаниссайамева анупавит̣т̣хо. кусало пана кусаласса на̄на̄ккхан̣икакаммапаччайо на хотӣти там̣ апанетва̄ сесе чха сандха̄йа упаниссайапаччайена паччайоти вуттам̣. евам̣ пат̣хамапан̃хе тӣхи паччайехи екӯнавӣсатипаччайа̄ дассита̄ти ведитабба̄. тесу имасмим̣ хетупаччанӣйе ‘‘кусало дхаммо кусаласса дхаммасса нахетупаччайена паччайоти да̄нам̣ датва̄ сӣлам̣ сама̄дийитва̄ упосатхакаммам̣ катва̄ там̣ паччавеккхати, пуббе сучин̣н̣а̄ни паччавеккхатӣ’’ти евама̄дина̄ а̄рамман̣апаччайа̄дӣсу вуттанайенева уддхаритва̄ па̄л̣и дассетабба̄.
а̄рамман̣апаччайе пана пат̣иккхитте тасса виттха̄рам̣ апанетва̄ хетупаччайавиттха̄рам̣ паккхипитва̄ са̄йева па̄л̣и дассетабба̄, сесапаччайапат̣иккхепесупи есева найо. тасмим̣ пана паччайе пат̣иккхитте йе ва̄ра̄ париха̄йанти, те парато ваккха̄ма.
дутийапан̃хе пана двӣхи паччайехи тайо паччайа̄ дассита̄. катхам̣? кусало хи акусаласса анантара̄дивасена паччайо на хоти. тасма̄ те апанетва̄ а̄рамман̣ӯпаниссайавасена сан̇гахитам̣ а̄рамман̣а̄дхипатин̃чева пакатӯпаниссайан̃ча сандха̄йа упаниссайапаччайена паччайоти вуттам̣. тасма̄ суддхо а̄рамман̣апаччайо а̄рамман̣а̄дхипативасена адхипатипаччайо упаниссайапаччайоти дутийапан̃хе двӣхи паччайехи име тайо паччайа̄ дассита̄ти ведитабба̄.
татийапан̃хе пана пан̃чахи паччайехи ат̣т̣ха̄раса паччайа̄ дассита̄. катхам̣? кусало хи абйа̄катасса ан̃н̃аман̃н̃апуреджа̄та̄севанавипа̄касампайуттехийева паччайо на хоти, сесехи екӯнавӣсатийа̄ хоти. тесу а̄рамман̣апаччайо еко. йасма̄ пана кусало абйа̄катасса ан̃н̃аман̃н̃авипа̄касампайуттавасена паччайо на хоти, хетупаччайо пат̣иккхитто, каммапаччайо висум̣ гахито, тасма̄ име пан̃ча апанетва̄ сахаджа̄тена даса паччайа̄ дассита̄. упаниссайена хет̣т̣ха̄ вуттесу чхасу т̣хапетва̄ а̄севанам̣ сеса̄ пан̃ча. паччха̄джа̄то екова татха̄ сахаджа̄тана̄на̄ккхан̣икавасена дувидхопи каммапаччайоти евам̣ татийапан̃хе пан̃чахи паччайехи име ат̣т̣ха̄раса паччайа̄ дассита̄ти ведитабба̄.
чатуттхапан̃хе пана екена паччайена даса. катхам̣? кусало хи кусала̄бйа̄катасса сахаджа̄те вуттесу паннарасасу ан̃н̃аман̃н̃авипа̄касампайуттавиппайуттехи паччайо на хоти, хетупаччайо пат̣иккхитто. ити име пан̃ча апанетва̄ сеса̄ даса паччайа̄ еттха екена паччайена дассита̄ти ведитабба̄.
528. йатха̄ ча имесу кусала̄дикесу чатӯсу, татха̄ акусала̄дикесупи чатӯсу пан̃хесу техи техи паччайехи те тейева паччайа̄ дассита̄ти ведитабба̄.
529. тато пара̄нам̣ абйа̄ката̄дӣнам̣ тин̣н̣ам̣ пан̃ха̄нам̣ пат̣хамапан̃хе саттахи паччайехи тевӣсати паччайа̄ дассита̄. катхам̣? абйа̄като хи абйа̄катасса чатувӣсатийа̄пи паччайехи паччайо хоти. хетупаччайе пана пат̣иккхитте тевӣсати хонти. тесу а̄рамман̣апаччайо екова. йасма̄ панеттха асахаджа̄та̄нампи сан̇гахан̣аттхам̣ а̄ха̄риндрийапаччайа̄ висум̣ гахита̄. тасма̄ име тайо апанетва̄ сахаджа̄тена два̄даса паччайа̄ дассита̄. упаниссайена хет̣т̣ха̄ вутта̄ чха, пуреджа̄то екова татха̄ паччха̄джа̄таа̄ха̄риндрийапаччайа̄ти еваметтха саттахи паччайехи име тевӣсати паччайа̄ дассита̄ти ведитабба̄. дутийе тӣхи паччайехи два̄даса дассита̄. катхам̣? а̄рамман̣апаччайо еко, упаниссайена пана а̄рамман̣ӯпаниссайавасена а̄рамман̣а̄дхипатианантарасаманантаранаттхивигатаупаниссайапаччайоти чха дассита̄. пуреджа̄тена пуреджа̄таниссайавиппайуттааттхиавигата̄ пан̃ча̄ти еваметтха тӣхи паччайехи име два̄даса паччайа̄ дассита̄ти ведитабба̄. татийепи есева найо.
530. тато пара̄нам̣ дукамӯлака̄нам̣ чатуннам̣ пан̃ха̄нам̣ пат̣хамапан̃хе ‘‘сахаджа̄тапаччайена пуреджа̄тапаччайена̄’’ти аватва̄ ‘‘сахаджа̄там̣ пуреджа̄та’’нти вуттехи двӣхи ниссайааттхиавигатавасена тайо паччайа̄ дассита̄. кусала̄ хи кхандха̄ ваттхуна̄ саддхим̣ екато кусаласса паччайабха̄вам̣ са̄дхайама̄на̄ кин̃ча̄пи сахаджа̄та̄, сахаджа̄тапаччайа̄ пана на хонти ваттхумиссакатта̄. тасма̄ тесам̣ сахаджа̄та̄нам̣ ниссайааттхиавигата̄нам̣ васена сахаджа̄танти вуттам̣. ваттхумхипи есева найо. тампи хи кин̃ча̄пи пуреджа̄там̣, кхандхамиссакатта̄ пана пуреджа̄тапаччайо на хоти. кевалам̣ пуреджа̄та̄нам̣ ниссайа̄дӣнам̣ васена пуреджа̄танти вуттам̣.
дутийапан̃хе ‘‘сахаджа̄там̣ паччха̄джа̄там̣ а̄ха̄рам̣ индрийа’’нти вуттехи чатӯхипи сахаджа̄таниссайааттхиавигатавасена чатта̄ро паччайа̄ дассита̄. имасмин̃хи ва̄ре сахаджа̄тапаччайо лаббхати, паччха̄джа̄тапаччайа̄дайо на лаббханти. паччха̄джа̄та̄нам̣ пана а̄ха̄риндрийасан̇кха̄та̄нан̃ча аттхиавигата̄нам̣ васенетам̣ вуттам̣. кусала̄ хи кхандха̄ абйа̄ката̄ ча маха̄бхӯта̄ упа̄да̄рӯпа̄нам̣ сахаджа̄тапаччайена ниссайапаччайена аттхиавигатапаччайехӣти чатудха̄ паччайа̄ хонти. паччха̄джа̄та̄ пана кусала̄ техийева бхӯтехи саддхим̣ тесан̃н̃ева упа̄да̄рӯпа̄нам̣ аттхиавигатавасена паччайо. кабал̣ӣка̄ра̄ха̄ропи паччха̄джа̄техи кусалехи саддхим̣ пуреджа̄тасса ка̄йасса аттхиавигатавасенева паччайо. рӯпаджӣвитиндрийампи паччха̄джа̄техи кусалехи саддхим̣ кат̣атта̄рӯпа̄нам̣ аттхиавигатапаччайенева паччайо. ити имам̣ чатудха̄ паччайабха̄вам̣ сандха̄йа ‘‘сахаджа̄там̣ паччха̄джа̄там̣, а̄ха̄рам̣ индрийа’’нти идам̣ вуттам̣. паччха̄джа̄та̄ха̄риндрийапаччайа̄ панеттха на лаббхантийева. парато акусаламиссакапан̃ха̄двайепи есева найоти. еваметтха тесу тесу пан̃хесу сан̇кхипитва̄ вуттапаччайа̄нам̣ пабхедо ведитаббо. тасмим̣ тасмим̣ пана паччайе тесам̣ тесам̣ пан̃ха̄нам̣ париха̄на̄париха̄ним̣ парато а̄викарисса̄ма̄ти.
паччанӣйуддха̄расса аттхаван̣н̣ана̄.
паччанӣйаган̣анаван̣н̣ана̄
532. ида̄ни ете ‘‘кусало дхаммо кусаласса дхаммасса̄’’тиа̄дайо ануломавасена паннараса ва̄ра̄ дассита̄. йасма̄ паччанӣйепи етейева, на ито уддхам̣; хет̣т̣ха̄ пана хонти, тасма̄ йасса йасса паччайасса паччанӣйе йе йе ва̄ра̄ лаббханти, те те а̄дито пат̣т̣ха̄йа ган̣анавасена дассетум̣ нахетуйа̄ паннараса̄тиа̄ди а̄раддхам̣.
таттха нахетуйа̄ саббесампи йатха̄дассита̄нам̣ паччайа̄нам̣ васена паннараса лаббханти. на̄рамман̣е сахаджа̄те хетупаччайо пависати. тасмим̣ тасмим̣ ва̄ре суддхо а̄рамман̣апаччайо париха̄йати, сесапаччайавасена те ва̄ра̄ виссаджджанам̣ лабханти. йатха̄ ча на̄рамман̣е, евам̣ сесесупи. сахаджа̄те хетупаччайо пависати. тасмим̣ тасмин̃ча ва̄ре наупаниссайе наанантарети евам̣ паччанӣйато т̣хита̄ паччайа̄ париха̄йанти, авасесапаччайавасена те те ва̄ра̄ виссаджджанам̣ лабханти. насахаджа̄те пана ‘‘кусало дхаммо кусаласса ча абйа̄катасса ча, акусало дхаммо акусаласса ча абйа̄катасса ча, кусало ча абйа̄като ча дхамма̄ кусаласса, акусало ча абйа̄като ча дхамма̄ акусаласса̄ти име чатта̄ро ва̄ра̄ париха̄йанти. етесан̃хи чатуннам̣ пуримесу двӣсу сахаджа̄тапаччайена паччайоти ека̄дасаннам̣ паччайа̄нам̣ васена екова паччайасан̇гахо вутто. те тасмим̣ пат̣иккхитте ан̃н̃ена̄ка̄рена виссаджджанам̣ на лабханти. паччхимесу двӣсу ниссайааттхиавигатапаччайе сандха̄йа ‘‘сахаджа̄там̣ пуреджа̄та’’нти вуттам̣. те сахаджа̄те пат̣иккхитте авасеса̄нам̣ хетуа̄дӣнан̃ча пуреджа̄та̄нан̃чева ниссайааттхиавигата̄нам̣ васена виссаджджанам̣ на лабханти, тасма̄ име чатта̄ропи ва̄ра̄ париха̄йанти. авасеса̄нам̣ васена ‘‘ека̄даса̄’’ти вуттам̣.
таттха сийа̄ – йатха̄ хетумхи пат̣иккхитте сеса̄нам̣ адхипатиа̄дӣнам̣ васена те ва̄ра̄ ладдха̄, евам̣ сахаджа̄те пат̣иккхитте авасеса̄нам̣ хетуа̄дӣнам̣ васена касма̄ на лаббхантӣти? ниппадесатта̄. хетуа̄дайо хи сахаджа̄та̄нам̣ екадесаматтато саппадеса̄, тасма̄ тесу пат̣иккхиттесу ан̃н̃есам̣ васена те ва̄ра̄ лаббханти. сахаджа̄то пана ниппадесо саббепи хетуа̄дайо ган̣ха̄ти, тасма̄ тасмим̣ пат̣иккхитте саббепи те пат̣иккхитта̄ хонти. на хи асахаджа̄та̄ хетупаччайа̄дайо на̄ма аттхи. ити сахаджа̄тасса ниппадесатта̄ тасмим̣ пат̣иккхитте саббепи те убхопи ва̄ра̄ на лаббханти. ‘‘сахаджа̄там̣ пуреджа̄та’’нти виссаджджитава̄ресу пана кин̃ча̄пи сахаджа̄тапаччайойева наттхи, йасма̄ панеттха сахаджа̄та̄ва арӯпаккхандха̄ ниссайааттхиавигатавасена паччайа̄, сахаджа̄те ча пат̣иккхитте екантена сахаджа̄таниссайааттхиавигата̄ пат̣иккхитта̄ хонти, тасма̄ тасса пат̣иккхиттатта̄ тепи ва̄ра̄ на лаббхантӣти евам̣ саббатха̄петтха име чатта̄ро ва̄ра̄ париха̄йанти. авасеса̄нан̃н̃ева васена ека̄даса̄ти вуттам̣.
наан̃н̃аман̃н̃ананиссайанасампайуттепи тейева ва̄ра̄ париха̄йанти. касма̄? сахаджа̄тагатикатта̄. йатхева хи арӯпадхаммабхӯто сахаджа̄тапаччайо ниппадесена чатта̄ро арӯпаккхандхе ган̣ха̄ти, татха̄ ан̃н̃аман̃н̃аниссайасампайутта̄пӣти сахаджа̄тагатикатта̄ етесупи пат̣иккхиттесу те ва̄ра̄ на лаббхантӣти ведитабба̄. тена вуттам̣ наан̃н̃аман̃н̃е ека̄даса, наниссайе ека̄даса, насампайутте ека̄даса̄ти.
таттха сийа̄ – кин̃ча̄пи име ависесена кусала̄дибхеда̄нам̣ чатуннам̣ кхандха̄нам̣ сан̇га̄хакатта̄ сахаджа̄тагатика̄, кусало пана кусала̄бйа̄катасса т̣хапетва̄ сахаджа̄тапаччайам̣ ан̃н̃атха̄ паччайова на хоти, тасма̄ тасмим̣ пат̣иккхитте со ва̄ро париха̄йату. кусало пана кусала̄бйа̄ката̄нам̣ нева ан̃н̃аман̃н̃апаччайо хоти, тасмим̣ пат̣иккхитте со ва̄ро касма̄ париха̄йатӣти? ан̃н̃аман̃н̃апаччайадхаммавасена паваттисаббха̄вато. йатхева хи кусала̄бйа̄ката̄ кусаласса сахаджа̄тапаччайова на хонти. сахаджа̄тадхаммавасена пана ниссайапаччайа̄дӣхи паваттисаббха̄вато тасмим̣ пат̣иккхитте со ва̄ро париха̄йати, евамидха̄пи ан̃н̃аман̃н̃апаччайадхаммавасена сахаджа̄та̄дӣхи паваттисаббха̄вато тасмим̣ пат̣иккхитте со ва̄ро париха̄йати. наан̃н̃аман̃н̃апаччайена паччайоти падасса хи айаматтхо – йе дхамма̄ ан̃н̃аман̃н̃апаччайасан̇гахам̣ гата̄, на техи паччайо. кусало ча кусала̄бйа̄ката̄нам̣ сахаджа̄та̄дивасена паччайо хонто ан̃н̃аман̃н̃апаччайадхаммехева паччайо хоти, тасма̄ тасмим̣ пат̣иккхитте со ва̄ро париха̄йати. йатха̄ ча со ва̄ро, татха̄ сеса̄пи тайоти чатта̄ропи те ва̄ра̄ париха̄йанти.
наниссайе ека̄даса̄ти еттха̄пи йасма̄ тесам̣ ва̄ра̄нам̣ екентена сахаджа̄тапаччайадхамма̄ва ниссайабхӯта̄, тасма̄ ниссайе пат̣иккхитте париха̄йанти. напуреджа̄те тераса̄ти сахаджа̄там̣ пуреджа̄танти вуттависсаджджане двимӯлаке две апанетва̄ тераса. йатха̄ хи те сахаджа̄те пат̣иккхитте пуреджа̄та̄нан̃н̃ева ниссайааттхиавигата̄нам̣ васена виссаджджанам̣ на лабханти, татха̄ пуреджа̄тепи пат̣иккхитте сахаджа̄та̄нан̃н̃ева ниссайааттхиавигата̄нам̣ васена виссаджджанам̣ на лабханти, тасма̄ те апанетва̄ тераса̄ти ведитабба̄.
напаччха̄джа̄те паннараса̄ти еттха ‘‘паччха̄джа̄тапаччайена паччайо’’ти ва̄ ‘‘сахаджа̄там̣ паччха̄джа̄там̣ а̄ха̄рам̣ индрийа’’нти ва̄ а̄гатат̣т̣ха̄несу т̣хапетва̄ паччха̄джа̄там̣ авасесавасенапи те пан̃ха̄ лаббханти, тасма̄ паннарасева вутта̄. накамметиа̄дӣсу йасма̄ каммавипа̄ка̄ха̄риндрийаджха̄намагга̄пи кусала̄дибхеда̄нам̣ чатуннам̣ кхандха̄нам̣ екадесова тасма̄ т̣хапетва̄ те дхамме авасесадхаммавасена сахаджа̄тадхамма̄ паччайа̄ хонтӣти екампи пан̃ха̄виссаджджанам̣ на парихӣнам̣. насампайутте ека̄даса̄ти йасма̄ тесу чатӯсу ва̄ресу сампайуттадхамма̄ сахаджа̄та̄дипаччайена паччайа̄ хонти, тасма̄ сампайуттапаччайапат̣иккхепена тейева ва̄ра̄ париха̄йантӣти ведитабба̄. навиппайутте нава̄ти думӯлакаека̄васа̄на̄ чатта̄ро екамӯлакадука̄васа̄на̄ две ча̄ти име чха ва̄ра̄ екантена виппайуттапаччайадхаммехи йутта̄. техи сахаджа̄та̄дивасена паччайа̄ хонти, тасма̄ виппайутте пат̣иккхитте саббепи те париха̄йантӣти навева лаббханти. тена вуттам̣ ‘‘навиппайутте нава̄’’ти. ноаттхиноавигатесупи тейева ведитабба̄. екантена хи те ва̄ра̄ аттхиавигатапаччайадхаммайутта̄, тасма̄ те тесам̣ пат̣иккхепе париха̄йанти. йепи лаббханти, тесу а̄рамман̣авасена анантара̄дивасена ва̄ виссаджджана̄ни ка̄табба̄ни. сахаджа̄тапуреджа̄тапаччха̄джа̄таа̄ха̄риндрийабхедато пан̃чаннам̣ аттхиавигата̄нам̣ виппайуттадхамма̄нам̣ ва̄ васена на ка̄табба̄нӣти.
533. евам̣ паччанӣйе ладдхава̄ре ган̣анато дассетва̄ ида̄ни думӯлака̄дивасена паччайаган̣анам̣ дассетум̣ нахетупаччайа̄ на̄рамман̣е паннараса̄тиа̄ди а̄раддхам̣. таттха нахетумӯлакадукесу атирекаган̣ано ӯнатараган̣анена саддхим̣ йоджито ӯнатараган̣анова хоти.
тимӯлаке наупаниссайе тераса̄ти кусало акусаласса, акусало кусаласса̄ти две ва̄ра̄ париха̄йанти. касма̄? на̄рамман̣ена саддхим̣ наупаниссайасса гхат̣итатта̄. а̄рамман̣авасена хи упаниссайавасена ча имесам̣ паватти. тан̃ча убхайам̣ пат̣иккхиттам̣. а̄рамман̣а̄дхипати ча а̄рамман̣ӯпаниссайаггахан̣ена гахито хотийева.
чхамӯлакепи наупаниссайе тераса̄ти тейева тераса. саттамӯлаке пана наупаниссайе сатта̄ти насахаджа̄тена саддхим̣ гхат̣итатта̄ таттха парихӣнехи чатӯхи саддхим̣ ‘‘кусало кусаласса, кусало акусаласса, акусало акусаласса, акусало кусаласса̄’’ти име анантарӯпаниссайапакатӯпаниссайавасена паваттама̄на̄ чатта̄роти ат̣т̣ха париха̄йанти, тасма̄ авасеса̄нам̣ васена сатта̄ти вуттам̣. напуреджа̄те ека̄даса̄ти насахаджа̄тена саддхим̣ гхат̣итатта̄ ека̄даса. напаччха̄джа̄те нава̄ти тесу ека̄дасасу сахаджа̄там̣ паччха̄джа̄там̣ а̄ха̄рам̣ индрийанти ладдхависсаджджанесу думӯлаке абйа̄катанте две ва̄ре апанетва̄. те хи сахаджа̄те пат̣иккхиттепи паччха̄джа̄тавасена апарихӣна̄. сахаджа̄тена пана саддхим̣ паччха̄джа̄те пат̣иккхитте париха̄йантӣти сеса̄нам̣ васена нава̄ти вуттам̣. ат̣т̣хамӯлаке наниссайе ека̄даса̄ти саббам̣ хет̣т̣ха̄ вуттасадисамева. навамӯлаке наупаниссайе пан̃ча̄ти кусала̄дайо абйа̄катанта̄ тайо думӯлака̄ абйа̄катанта̄ две ча̄ти пан̃ча. тесу на̄на̄ккхан̣икакаммакабал̣ӣка̄ра̄ха̄рарӯпаджӣвитиндрийапаччха̄джа̄тадхаммавасена виссаджджанам̣ ведитаббам̣.
дасамӯлаке напуреджа̄те пан̃ча̄тиа̄дӣсупи тейева. напаччха̄джа̄те тӣн̣ӣти паччха̄джа̄тавасена лаббхама̄не думӯлаке абйа̄катанте две апанетва̄ авасеса̄. навиппайуттепи тейева тайо. ноаттхийа̄ двети на̄на̄ккхан̣икакаммавасена кусалан̃ча акусалан̃ча кат̣атта̄рӯпасса. випа̄кам̣ панеттха наупаниссайена саддхим̣ гхат̣итатта̄ на лаббхати. ека̄дасамӯлаке хет̣т̣ха̄ вуттасадиса̄ва ган̣ана̄. два̄дасамӯлаке накамме еканти абйа̄катена абйа̄катам̣. таттха ча а̄ха̄риндрийавасена виссаджджанам̣ ведитаббам̣. терасамӯлака̄дӣсупи саббаттха еканти а̄гатат̣т̣ха̄не идамева гахетаббам̣. на̄ха̄ре пана индрийавасена виссаджджанам̣ ведитаббам̣. наиндрийе а̄ха̄равасена. чуддасамӯлака̄дӣсу накаммена саддхим̣ гхат̣итатта̄ ноаттхиноавигата̄ на лаббхантӣти на вутта̄. на̄ха̄рапаччайа̄ наджха̄напаччайа̄ти наиндрийам̣ апанетва̄ вуттам̣. тасма̄ таттха индрийавасена екам̣ ведитаббам̣. навипа̄капаччайа̄ наиндрийапаччайа̄ти на̄ха̄рам̣ апанетва̄ вуттам̣, тасма̄ таттха а̄ха̄равасена екам̣ ведитаббам̣. имесу пана двӣсу паччанӣйато т̣хитесу ган̣ана̄ на̄ма наттхи, тасма̄ екато на дассита̄ти.
нахетумӯлакам̣.
534. на̄рамман̣амӯлака̄дӣсупи паннарасатерасаека̄дасанава̄ти саббадукесу чатта̄рова мӯлаган̣анапариччхеда̄. тика̄дӣсу пана бахупаччайасама̄йоге итара̄нипи сатта пан̃ча тӣн̣и две еканти париччхиннаган̣ана̄ни виссаджджана̄ни лаббхантийева. тесу йесам̣ паччайа̄нам̣ сама̄йоге йам̣ йам̣ лаббхати, там̣ там̣ хет̣т̣ха̄ вуттанайена са̄дхукам̣ саллаккхетва̄ уддхаритаббам̣. саббесу четесу на̄рамман̣амӯлака̄дӣсу на̄рамман̣а̄дӣни пада̄ни атиккантена хетупадена саддхим̣ пат̣хамам̣ бандхитва̄ва чакка̄ни ката̄ни. йасма̄ пана та̄ни нахетумӯлаке вуттасадиса̄нева хонти, тасма̄ виттха̄рена адассетва̄ сан̇кхепам̣ катва̄ дассита̄ни. таттха йатха̄ нахетумӯлаке на̄рамман̣анаупаниссайа̄ висум̣ висум̣ паннараса ва̄ре лабханта̄пи сама̄йоге тераса лабхим̣су, евам̣ саббаттха терасева лабханти. йатха̄ ча на̄рамман̣анасахаджа̄техи саддхим̣ наупаниссайе сатта ва̄ра̄ хонти, евам̣ наупаниссайана̄рамман̣ехи саддхим̣ насахаджа̄тепи сатта.
538. наниссайапаччайа̄ наупаниссайапаччайа̄ напаччха̄джа̄те тӣн̣ӣти кусала̄дӣни абйа̄катанта̄ни. тесу кат̣атта̄рӯпан̃ча а̄ха̄расамут̣т̣ха̄нан̃ча паччайуппаннам̣.
543-544. на̄ха̄ранаиндрийамӯлакесу чатуккесу накаммена саддхим̣ агхат̣итатта̄ нахетумӯлаке вийа екентена лаббханти. наиндрийамӯлаке наупаниссайе ча напуреджа̄те ча т̣хапетва̄ на̄ха̄ре тӣн̣ӣти ка̄таббанти наиндрийапаччайато пат̣т̣ха̄йа име две паччайе гхат̣етва̄ наиндрийапаччайа̄…пе… наупаниссайапаччайа̄ на̄ха̄ре тӣн̣ӣ. наиндрийапаччайа̄…пе… напуреджа̄тапаччайа̄ на̄ха̄ре тӣн̣ӣти евам̣ имехи паччайехи саддхим̣ на̄ха̄рапаччайе ча ган̣ана̄ ка̄табба̄ти аттхо. таттха тӣн̣ӣти кусала̄дӣнева абйа̄катасса. таттха кусала̄кусала̄ кат̣атта̄рӯпа̄нам̣ пуреджа̄тасса ча ка̄йасса паччха̄джа̄тапаччайена, абйа̄ката̄ пана читтачетасика̄ паччха̄джа̄тапаччайенева̄ти имесам̣ васена тӣн̣и виссаджджана̄ни ка̄табба̄ни. парато пана напаччха̄джа̄тена саддхим̣ гхат̣итатта̄ на̄ха̄ре двети вуттам̣. таттха кат̣атта̄рӯпавасена кусалам̣ абйа̄катасса, татха̄ акусаланти еттакамева лаббхати. а̄ха̄расса пана пат̣иккхиттатта̄ кабал̣ӣка̄ра̄ха̄ро аттхиавигатавасена̄пи паччайабха̄вам̣ на лабхати.
545. навиппайуттамӯлакасса чатумӯлаке наупаниссайе пан̃ча̄ти кусало сахаджа̄такусаласса, кусало кат̣атта̄рӯпасан̇кха̄тасса абйа̄катасса, акусало сахаджа̄таакусаласса, татха̄ кат̣атта̄рӯпасан̇кха̄тасса абйа̄катасса, абйа̄като сахаджа̄таабйа̄катасса̄ти евам̣ пан̃ча. навиппайуттапаччайа̄…пе… наупаниссайе тӣн̣ӣти хет̣т̣ха̄ вуттанайенева кусала̄дайо тайо абйа̄катасса.
546. ноаттхипаччайа̄ нахетуйа̄ нава̄ти нахетупаччайа̄ ноаттхийа̄ вутта̄ навева. саббепи хи те екамӯлакека̄васа̄на̄ анантарапакатӯпаниссайавасена лаббханти. на̄рамман̣е нава̄типи тейева на̄рамман̣е т̣хатва̄ наупаниссайе две ка̄табба̄. йа̄ва ниссайампӣти ноаттхимӯлаке найе ‘‘ноаттхипаччайа̄ нахетупаччайа̄ на̄рамман̣апаччайа̄’’ти евам̣ чаккабандхагаманена на̄рамман̣апаччайе т̣хатва̄ имехи ва̄ тӣхи, ито паресу на̄дхипатиа̄дӣсу ан̃н̃атаран̃н̃атарена ва̄ саддхим̣ йа̄ва ниссайапаччайам̣ па̄пун̣а̄ти, та̄ва гантва̄ наупаниссайе две виссаджджана̄ни ка̄табба̄нӣти аттхо.
евам̣ лаккхан̣ам̣ т̣хапетва̄ пуна на̄рамман̣ато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва ниссайа̄ сатта паччайе гахетва̄ наупаниссайе двети а̄ха. таттха ноаттхипаччайа̄ нахетупаччайа̄ на̄рамман̣апаччайа̄ наупаниссайе две, ноаттхипаччайа̄ нахетуна̄рамман̣ана̄дхипатипаччайа̄ наупаниссайе двети евам̣ на̄рамман̣ато пуримапаччхимехи ниссайапарийоса̄нехи саббападехи саддхим̣ йоджана̄ ка̄табба̄. двети панеттха кусало абйа̄катасса, акусало абйа̄катасса̄ти на̄на̄ккхан̣икакаммавасена кат̣атта̄рӯпасса паччайавасена ведитабба̄ни. наупаниссайападена саддхим̣ напуреджа̄та̄дӣсу саббаттха две. каммапаччайо панеттха на гахито. тасмин̃хи гахите тепи две ва̄ра̄ чхиджджанти, виссаджджанамева на лаббхати. евам̣ йена йена саддхим̣ йасса йасса сам̣сандане. йам̣ лаббхати, йан̃ча париха̄йати, там̣ саббам̣ са̄дхукам̣ саллаккхетва̄ саббапаччанӣйесу ган̣ана̄ уддхаритабба̄ти.
паччанӣйаган̣анаван̣н̣ана̄.
ануломапаччанӣйаван̣н̣ана̄
550. ануломапаччанӣйе ‘‘хетуйа̄ сатта, а̄рамман̣е нава̄’’ти евам̣ ануломе ‘‘нахетуйа̄ паннараса, на̄рамман̣е паннараса̄’’ти евам̣ паччанӣйе ча ладдхаган̣анесу паччайесу йо паччайо ануломато т̣хито, тасса ануломе ладдхава̄рехи саддхим̣ йе паччанӣйато т̣хитасса паччанӣйе ладдхава̄ресу садисава̄ра̄, тесам̣ васена ган̣ана̄ ведитабба̄. ануломасмин̃хи хетупаччайе ‘‘хетуйа̄ сатта̄’’ти сатта ва̄ра̄ ладдха̄, паччанӣйе на̄рамман̣апаччайе ‘‘на̄рамман̣е паннараса̄’’ти паннараса ладдха̄. тесу йе хетуйа̄ сатта вутта̄, техи саддхим̣ на̄рамман̣е вуттесу паннарасасу ‘‘кусало кусаласса, абйа̄катасса, кусала̄бйа̄катасса, акусало акусаласса, абйа̄катасса, акусала̄бйа̄катасса, абйа̄като абйа̄катасса̄’’ти име сатта садиса̄. те сандха̄йа хетупаччайа̄ наа̄рамман̣е сатта̄ти вуттам̣. наадхипатийа̄ сатта̄тиа̄дӣсупи есева найо.
насахаджа̄тасса пана хетупаччайасса абха̄ва̄ насахаджа̄те екопи на лаббхати, тасма̄ тена саддхим̣ йоджана̄ на ката̄. наан̃н̃аман̃н̃е кусала̄дайо тайо рӯпа̄бйа̄катасса лаббханти, те сандха̄йа тӣн̣ӣти вуттам̣. татха̄ насампайутте. навиппайутте пана кусалам̣ кусаласса, акусалам̣ акусаласса, абйа̄катам̣ абйа̄катасса̄ти арӯпадхаммавасена тӣн̣и ведитабба̄ни. наниссайаноаттхиноавигата̄ насахаджа̄то вийа на лаббхантийева̄ти техипи саддхим̣ йоджана̄ на ката̄. еваметтха сатта тӣн̣ӣти двейева ган̣анапариччхеда̄, тесам̣ васена ӯнатараган̣анена саддхим̣ атирекаган̣анассапи ган̣анам̣ париха̄петва̄ паччайагхат̣анесу ган̣ана̄ ведитабба̄.
551. таттха хетусахаджа̄таниссайааттхиавигатанти на̄рамман̣е сатта̄ти кусало дхаммо кусаласса дхаммасса хетупаччайена паччайо, сахаджа̄таниссайааттхиавигатапаччайена паччайо, на̄рамман̣апаччайена паччайо. кусала̄ хетӯ сампайуттака̄нам̣ кхандха̄нам̣ хетупаччайена паччайо, сахаджа̄таниссайааттхиавигатапаччайена паччайо, на̄рамман̣апаччайена паччайоти имина̄ найена сатта ва̄ра̄ уддхаритабба̄. на̄дхипатийа̄ сатта̄тиа̄дӣсупи есева найо. дутийе гхат̣ане ан̃н̃аман̃н̃асса павит̣т̣хатта̄ т̣хапетва̄ насампайуттам̣ сесесу тӣн̣ӣти вуттам̣. насампайутте пана ан̃н̃аман̃н̃авиппайуттам̣ пат̣исандхина̄марӯпам̣ сандха̄йа еканти вуттам̣. ан̃н̃аман̃н̃апаччайо четтха ануломагхат̣ане павит̣т̣хатта̄ паччанӣйато на лаббхати, тасма̄ ‘‘наан̃н̃аман̃н̃е’’ти на вуттам̣. йатха̄ четтха, евам̣ сесагхат̣анесупи павит̣т̣хапаччайа̄ паччанӣйато на лаббхантӣти на вутта̄. татийагхат̣ане сампайуттасса павит̣т̣хатта̄ саббаттха тӣн̣ийева. чатуттхагхат̣ане виппайуттасса павит̣т̣хатта̄ тӣн̣и кусала̄дӣни читтасамут̣т̣ха̄нарӯпасса. пан̃чаме випа̄касса павит̣т̣хатта̄ саббаттха екам̣ абйа̄катена абйа̄катам̣. ито паресупи випа̄касампайуттесу есева найо.
552. хетусахаджа̄таниссайаиндрийамаггааттхиавигатанти на̄рамман̣е чатта̄рӣти кусало кусаласса, абйа̄катасса, кусала̄бйа̄катасса; абйа̄като абйа̄катасса̄ти имесам̣ васена ведитабба̄ни. сесесупи есева найо. наан̃н̃аман̃н̃е двети кусало абйа̄катасса, татха̄ абйа̄като. паратопи двӣсу есева найо. имина̄ упа̄йена саббагхат̣анесу лаббхама̄навасена ган̣ана̄ ведитабба̄. сабба̄нипи чета̄ни имасмим̣ ануломапаччанӣйе сахаджа̄тавасена чева пакин̣н̣акавасена ча паннараса̄дхика̄ни чатта̄ри гхат̣анасата̄ни вутта̄ни. тесу тасмим̣ тасмим̣ гхат̣ане йе ануломато т̣хита̄ паччайа̄, тесам̣ екопи паччанӣйато на лаббхати. хетумӯлаке четтха пат̣хаме гхат̣ане ануломато пан̃чаннам̣ паччайа̄нам̣ т̣хитатта̄ паччанӣйато екӯнавӣсати паччайа̄ а̄гата̄. евам̣ сесесупи ануломато т̣хита̄васеса̄ паччанӣйато а̄гата̄. ануломато четтха бахӯсупи т̣хитесу паччанӣйато екекова а̄гатоти ведитаббо. йатха̄ ча хетумӯлаке, евам̣ а̄рамман̣а̄димӯлакесупи саббаметам̣ видха̄нам̣ йатха̄нурӯпато ведитаббанти.
ануломапаччанӣйаван̣н̣ана̄.
паччанӣйа̄нуломаван̣н̣ана̄
631. паччанӣйа̄нуломепи ‘‘хетуйа̄ сатта, а̄рамман̣е нава̄’’ти евам̣ ануломе ‘‘нахетуйа̄ паннараса, на̄рамман̣е паннараса̄’’ти евам̣ паччанӣйе ча ладдхаган̣анесу паччайесу йо паччанӣйато т̣хито, тасса паччанӣйато ладдхава̄ресу йе ануломато т̣хитасса ануломато ладдхава̄рехи садиса̄ ва̄ра̄, тесам̣ васена ган̣ана̄ ведитабба̄. паччанӣйасмин̃хи нахетупаччайе ‘‘нахетуйа̄ паннараса̄’’ти паннараса ва̄ра̄ ладдха̄, ануломе а̄рамман̣апаччайе ‘‘а̄рамман̣е нава̄’’ти нава ва̄ра̄ ладдха̄. таттха йе нахетуйа̄ паннараса вутта̄, тесу йе ва̄ра̄ а̄рамман̣е вуттехи навахи садиса̄, тесам̣ васена ган̣ана̄ ведитабба̄. таттха йе а̄рамман̣е нава вутта̄, те нахетуйа̄ вуттесу паннарасасу кусало ‘‘кусала̄кусала̄бйа̄ката̄нам̣, акусало акусалакусала̄бйа̄ката̄нам̣, абйа̄като абйа̄катакусала̄кусала̄на’’нти имехи навахи садиса̄, те сандха̄йа нахетуйа̄ а̄рамман̣е нава̄ти вуттам̣. адхипатийа̄ даса̄тиа̄дӣсупи есева найо. а̄рамман̣а̄дӣнан̃хи ануломаган̣ана̄йа йе ва̄ра̄ вутта̄ нахетупаччайена саддхим̣ сам̣санданепи те саббе лаббхантӣти ведитабба̄. ‘‘кусало дхаммо кусаласса дхаммасса нахетупаччайена паччайо а̄рамман̣апаччайена паччайо, да̄нам̣ датва̄ сӣлам̣ сама̄дийитва̄ упосатхакаммам̣ катва̄ там̣ паччавеккхати, пуббе сучин̣н̣а̄ни паччавеккхатӣ’’ти имина̄ упа̄йена тесам̣ па̄л̣и уддхаритабба̄.
нахетупаччайа̄ адхипатийа̄ даса̄ти еттха т̣хапетва̄ вӣмам̣са̄дхипатим̣ сеса̄дхипативасена ануломавибхан̇ге а̄гатава̄ра̄ уддхаритабба̄. еваметтха нава дасасаттатӣн̣итерасаеканти чха ган̣анапариччхеда̄, тесам̣ васена ӯнатараган̣анена саддхим̣ атирекаган̣анасса̄пи ган̣анам̣ париха̄петва̄ нахетумӯлака̄дӣнам̣ найа̄нам̣ тимӯлака̄дӣсу саббасам̣санданесу ган̣ана̄ ведитабба̄. идам̣ та̄ва са̄дха̄ран̣алаккхан̣ам̣. на панетам̣ саббасам̣санданесу гаччхати, йехи пана паччайехи саддхим̣ йесам̣ паччайа̄нам̣ сам̣сандане йе ва̄ра̄ вируджджханти, те апанетва̄ авасеса̄нам̣ васенапеттха ган̣ана̄ ведитабба̄.
нахетупаччайа̄ наа̄рамман̣апаччайа̄ адхипатийа̄ сатта̄ти еттха хи кусало акусаласса; абйа̄като кусаласса, акусаласса̄ти име а̄рамман̣а̄дхипативасена лаббхама̄на̄ тайо ва̄ра̄ вируджджханти. касма̄? наа̄рамман̣апаччайа̄ти вуттатта̄. тасма̄ те апанетва̄ сахаджа̄та̄дхипатинайеневеттха ‘‘кусало кусаласса, абйа̄катасса, кусала̄бйа̄катасса; акусало акусаласса, абйа̄катасса, акусала̄бйа̄катасса; абйа̄като абйа̄катасса̄’’ти сатта ва̄ра̄ ведитабба̄. тепи нахетупаччайа̄ти вачанато т̣хапетва̄ вӣмам̣са̄дхипатим̣ сеса̄дхипатӣнам̣ васена. евам̣ саббаттха ӯнатараган̣анапаччайавасена авируджджхама̄наган̣анавасена ча ган̣ана̄ ведитабба̄.
йесу ча паччайесу паччанӣйато т̣хитесу йе ануломато на тит̣т̣ханти, тепи ведитабба̄. сеййатхидам̣ – анантаре паччанӣйато т̣хите саманантара̄севананаттхивигата̄ ануломато на тит̣т̣ханти, сахаджа̄те паччанӣйато т̣хите хетуан̃н̃аман̃н̃авипа̄каджха̄намаггасампайутта̄ ануломато на тит̣т̣ханти, ниссайе паччанӣйато т̣хите ваттхупуреджа̄то ануломато на тит̣т̣хати. а̄ха̄ре ва̄ индрийе ва̄ паччанӣйато т̣хите хетуан̃н̃аман̃н̃авипа̄каджха̄намаггасампайутта̄ ануломато на тит̣т̣ханти. а̄рамман̣е пана паччанӣйато т̣хите адхипатиупаниссайа̄ ануломато на тит̣т̣ханти, а̄рамман̣а̄дхипатиа̄рамман̣ӯпаниссайа̄ пана на лаббханти. имина̄ упа̄йена саббаттха йам̣ лаббхати, йан̃ча на лаббхати, там̣ джа̄нитва̄ лаббхама̄навасена ва̄ра̄ уддхаритабба̄.
таттха саббесупи тимӯлака̄дӣсу анантаре сатта̄тиа̄дайо думӯлаке ладдхава̄ра̄йева саттамӯлака̄дӣсу пана насахаджа̄тапаччайа̄ ниссайе тӣн̣ӣти пуреджа̄тавасена ваттхуниссайе тӣн̣и. камме две на̄на̄ккхан̣икавасенева. а̄ха̄ре екам̣ кабал̣ӣка̄ра̄ха̄равасена. индрийе екам̣ рӯпиндрийавасена. камена гантва̄ виппайутте тӣн̣ӣти кусала̄дӣнам̣ абйа̄катанта̄ни паччха̄джа̄тавасена. аттхиавигатесу пан̃ча̄ти та̄ни чева тӣн̣и, кусала̄бйа̄ката̄ абйа̄катасса, акусала̄бйа̄ката̄ абйа̄катасса̄ти има̄ни ча две паччха̄джа̄та̄ха̄риндрийавасена̄ти. паччха̄джа̄тапаччайасса паччанӣкабха̄вато пат̣т̣ха̄йа пана аттхиавигатесу еканти абйа̄като абйа̄катасса а̄ха̄риндрийавасена. на̄ха̄ре гахите наиндрийапаччайа̄ти на гахетаббам̣. татха̄ наиндрийе гахите на̄ха̄рапаччайа̄ти. касма̄? двӣсу екато гахитесу ган̣етаббава̄расса абха̄вато. джха̄намагга̄дӣсупи паччанӣкато т̣хитесу а̄ха̄рато ва̄ индрийато ва̄ екам̣ ануломам̣ акатва̄ва аваса̄не индрийе екам̣, аттхийа̄ екам̣, авигате екам̣, а̄ха̄ре екам̣, аттхийа̄ екам̣, авигате еканти вуттам̣. сесаметтха утта̄наттхамева̄ти.
нахетумӯлакам̣.
636. на̄рамман̣амӯлака̄дӣсу наан̃н̃аман̃н̃амӯлаке наан̃н̃аман̃н̃апаччайа̄ хетуйа̄ тӣн̣ӣти кусала̄дӣни читтасамут̣т̣ха̄на̄нам̣. адхипатийа̄ ат̣т̣ха̄ти адхипатийа̄ вуттесу дасасу ‘‘кусало кусала̄бйа̄катасса, акусало акусала̄бйа̄катасса̄’’ти две апанетва̄ сеса̄ни ат̣т̣ха. сахаджа̄те пан̃ча̄ти хетуйа̄ вуттехи тӣхи саддхим̣ ‘‘кусало ча абйа̄като ча абйа̄катасса, акусало ча абйа̄като ча абйа̄катасса̄’’ти име две. ниссайе сатта̄ти техи пан̃чахи саддхим̣ ‘‘абйа̄като кусаласса, абйа̄като акусаласса̄’’ти име две ваттхувасена. камме тӣн̣ӣти хетуйа̄ вутта̄нева. сесатикесупи есева найо. адхипатийа̄ тӣн̣ӣти хет̣т̣ха̄ вутта̄нева.
644. на̄ха̄рамӯлаке ан̃н̃аман̃н̃е тӣн̣ӣти т̣хапетва̄ а̄ха̄ре сесачетасикавасена ведитабба̄ни. йатха̄ ча хет̣т̣ха̄, татха̄ идха̄пи на̄ха̄ранаиндрийесу екекамева гахитам̣, на две екато.
648. насампайуттапаччайа̄ хетуйа̄ тӣн̣ӣти хет̣т̣ха̄ наан̃н̃аман̃н̃е вутта̄нева. адхипатийа̄ ат̣т̣ха̄ти вутта̄нева. навиппайуттамӯлаке камме пан̃ча̄ти кусала̄дичетана̄ сахаджа̄такусала̄дӣнам̣, на̄на̄ккхан̣ика̄ кусала̄кусалачетана̄ каммасамут̣т̣ха̄нарӯпасса̄ти евам̣ пан̃ча. а̄ха̄риндрийесу тӣн̣и сахаджа̄тасадиса̄ни. джха̄намагга̄дӣсу тӣн̣и хетусадиса̄ни.
650. ноаттхимӯлаке йасма̄ хету ноаттхи на̄ма на хоти, нийамато аттхийева, тасма̄ там̣ аггахетва̄ на̄рамман̣е нава̄ти вуттам̣. йатха̄ ча хету, татха̄ ан̃н̃епи аттхипаччайалаккхан̣айутта̄ еттха ануломато на тит̣т̣ханти. камме двети идам̣ пана на̄на̄ккхан̣икакаммавасена вуттам̣. паччанӣйато саббе лаббханти. йам̣ пана ануломато лаббхама̄нампи аггахетва̄ тато пуретара̄ паччайа̄ паччанӣйато гайханти, со паччха̄ йоджанам̣ лабхати. теневеттха ‘‘ноаттхипаччайа̄ нахетупаччайа̄…пе… ноавигатапаччайа̄ камме две’’ти вуттам̣. касма̄ панеса сакат̣т̣ха̄нейева на гахитоти? йасма̄ авасесесупи паччанӣйато т̣хитесу екова ануломато лаббхати. идан̃хи имасмим̣ паччайа̄нуломе лаккхан̣ам̣ – йо саббесу паччанӣйато т̣хитесу екова ануломато лаббхати, со паччха̄ вуччатӣти. ноаттхипаччайа̄ нохетупаччайа̄…пе… ноавигатапаччайа̄ упаниссайе нава̄ти еттха̄пи есева найо. идам̣ пана пакатӯпаниссайавасена вуттам̣. имина̄ упа̄йена саббаттха лаббхама̄нам̣ алаббхама̄нам̣ пуревуттам̣ паччха̄вуттан̃ча ведитаббанти.
пан̃ха̄ва̄расса паччанӣйа̄нуломаван̣н̣ана̄.
нит̣т̣хита̄ ча кусалаттикапат̣т̣ха̄насса ван̣н̣ана̄ти.