1. кусалаттикаван̣н̣ана̄
1. пат̣иччава̄раван̣н̣ана̄
1. паччайа̄нуломам̣
(1.) вибхан̇гава̄ро
53. ида̄ни йа̄ ета̄ пан̣н̣аттива̄ре кусалаттикам̣ нисса̄йа хетупаччайа̄дивасена екӯнапан̃н̃а̄сам̣ а̄дим̣ катва̄ найаматтам̣ дассентена апарима̄н̣а̄ пуччха̄ дассита̄. таттха кусала̄кусала̄дӣнам̣ сахуппаттийа̄ абха̄вато йа̄ пуччха̄ ‘‘кусалам̣ дхаммам̣ пат̣ичча акусало дхаммо уппаджджати хетупаччайа̄’’ти евам̣ виссаджджанам̣ на лабханти. та̄ паха̄йа йа̄ виссаджджанам̣ лабханти, та̄йева виссаджджетум̣ айам̣ кусалам̣ дхаммам̣ пат̣ичча кусало дхаммо уппаджджати хетупаччайа̄тиа̄дина̄ найена пат̣иччава̄расса ниддесава̄ро а̄раддхо.
таттха сийа̄ – саче има̄ хетупаччайа̄дивасена екӯнапан̃н̃а̄сам̣ пуччха̄ саббасо виссаджджанам̣ на лабханти, атха касма̄ дассита̄? нану йа̄ лабханти, та̄йева дассетабба̄ти? а̄ма, дассетабба̄ сийум̣. татха̄ дассийама̄на̄ пана саббесу тикадукапат̣т̣ха̄на̄дӣсу екекасмим̣ тике, дуке, дукатике, тикадуке, тикатике, дукадуке ча сан̇кхепам̣ акатва̄ дассетабба̄йева бхавеййум̣. касма̄? йасма̄ йа̄ кусалаттике лабханти, на та̄йева ведана̄ттика̄дӣсу. дхамма̄нуломапаччанӣйе ча тикапат̣т̣ха̄не витаккаттикапӣтиттика̄нам̣ виссаджджане сабба̄пета̄ виссаджджанам̣ лабханти, тасма̄ уккат̣т̣хапариччхедена екекасмим̣ тике йаттака̄хи пуччха̄хи бхавитаббам̣ сабба̄ кусалаттике дассита̄. евам̣ дассита̄су хи йа̄ таттха виссаджджанам̣ на лабханти, та̄ паха̄йа йа̄ лабханти, та̄ вуччама̄на̄ сакка̄ сукхена виджа̄нитунти сукхена виджа̄нанаттхам̣ сабба̄пи кусалаттике дассита̄. йа̄ панеттха виссаджджанам̣ на лабханти, та̄ паха̄йа йа̄ лабханти, та̄йева виссаджджита̄ти ведитабба̄.
таттха кусалам̣ дхаммам̣ пат̣ичча̄ти чатубхӯмакакусаладхаммесу ведана̄ккхандха̄дибхедам̣ екам̣ дхаммам̣ пат̣ичча пат̣игантва̄ сахуппаттисан̇кха̄тена садисабха̄вена патва̄, тена саддхим̣ екато уппаттибха̄вам̣ упагантва̄ти аттхо. кусало дхаммоти чатубхӯмакакусаладхаммесуйева сан̃н̃а̄ккхандха̄дибхедо еко дхаммо. уппаджджатӣти уппа̄дато йа̄ва ниродхагамана̄ уддхам̣ паджджати, ниббаттатӣтипи аттхо. атта̄нам̣ лабхати, уппа̄да̄дайо тайопи кхан̣е па̄пун̣а̄тӣти вуттам̣ хоти. хетупаччайа̄ти кусалахетуна̄ хетупаччайабха̄вам̣ са̄дхентена.
евам̣ ‘‘уппаджджеййа̄’’ти пуччха̄йа ‘‘уппаджджатӣ’’ти виссаджджанам̣ ватва̄ ида̄ни йам̣ дхаммам̣ пат̣ичча йо дхаммо уппаджджати, там̣ дхаммам̣ кхандхавасена дассетум̣ кусалам̣ екам̣ кхандхантиа̄дима̄ха. таттха еканти ведана̄дӣсу чатӯсу йам̣кин̃чи екам̣. тайо кхандха̄ти йо йо паччайабха̄вена гахито, там̣ там̣ т̣хапетва̄ авасеса̄ тайо кхандха̄. тайо кхандхети ведана̄дӣсу йо еко кхандхо уппаджджатӣти гахито, там̣ т̣хапетва̄ сесе тайо. две кхандхети ведана̄сан̃н̃а̄дука̄дӣсу чхасу дукесу йекечи две кхандхе пат̣ичча. две кхандха̄ти йе йе паччайабха̄вена гахита̄, те те т̣хапетва̄ авасеса̄ две кхандха̄ кусалахетуна̄ хетупаччайабха̄вам̣ са̄дхентена уппаджджантӣти аттхо.
йасма̄ пана еко кхандхо екассева двиннам̣йева ва̄, две ва̄ пана екассева паччайо на̄ма наттхи, тасма̄ ‘‘екам̣ кхандхам̣ пат̣ичча еко кхандхо, екам̣ кхандхам̣ пат̣ичча две кхандха̄, две кхандхе пат̣ичча еко кхандхо’’ти на вуттам̣. кусалам̣ дхаммам̣ пат̣ичча абйа̄като дхаммо уппаджджатӣтиа̄дӣсупи вуттанайенева аттхо ведитаббо. читтасамут̣т̣ха̄нам̣ рӯпанти идам̣ пат̣иччаттхасса сахаджа̄таттхатта̄ йам̣ кусалена сахаджа̄тан̃чева хетупаччайан̃ча лабхати, там̣ дассетум̣ вуттам̣. паратопи еварӯпесу т̣ха̄несу айамева найо.
випа̄ка̄бйа̄катам̣ кирийа̄бйа̄катанти еттха хетупаччайа̄бха̄вато ахетукам̣, рӯпена саддхим̣ ануппаттито а̄руппавипа̄кан̃ча на гахетаббам̣. пат̣исандхиккхан̣ети кат̣атта̄рӯпасан̇кха̄тасса абйа̄катасса абйа̄катам̣ пат̣ичча уппаттидассанаттхам̣ вуттам̣. випа̄ка̄бйа̄катанти тасмим̣ кхан̣е виджджама̄на̄бйа̄катавасена вуттам̣. кхандхе пат̣ичча ваттху, ваттхум̣ пат̣ичча кхандха̄ти идам̣ кат̣атта̄рӯпаггахан̣ена ваттхумхи гахитепи ваттхум̣ пат̣ичча кхандха̄нам̣ уппаттидассанаттхам̣ вуттам̣.
екам̣ маха̄бхӯтантиа̄ди рӯпа̄бйа̄катам̣ пат̣ичча рӯпа̄бйа̄катасса уппаттидассанаттхам̣ вуттам̣. екам̣ кхандхантиа̄дӣсу вуттанайенева панеттха аттхайоджана̄ ведитабба̄. евам̣ рӯпа̄бйа̄катамхи бхӯте пат̣ичча бхӯта̄нам̣ уппаттим̣ ватва̄ ида̄ни бхӯте пат̣ичча упа̄да̄рӯпа̄нам̣ уппаттим̣ дассетум̣ маха̄бхӯте пат̣ичча читтасамут̣т̣ха̄нантиа̄ди вуттам̣. евам̣ санте упа̄да̄рӯпанти еттакамева ваттаббам̣, итарадвайам̣ касма̄ вуттанти? маха̄бхӯтепи пат̣ичча уппаттидассанаттхам̣. йан̃хи хет̣т̣ха̄ ‘‘читтасамут̣т̣ха̄нан̃ча рӯпам̣ кат̣атта̄ ча рӯпа’’нти дасситам̣, там̣ на кевалам̣ кхандхейева ча пат̣ичча уппаджджати, маха̄бхӯтепи пана пат̣ичча уппаджджатӣти дассанаттхамидам̣ вуттанти ведитаббам̣. таттха читтасамут̣т̣ха̄нам̣ паваттейева, кат̣атта̄рӯпам̣ пат̣исандхийампи. упа̄да̄рӯпанти тассева убхайасса висесанам̣.
кусале кхандхе ча маха̄бхӯте ча пат̣ичча̄ти еттха читтасамут̣т̣ха̄на̄ва маха̄бхӯта̄ гахита̄. читтасамут̣т̣ха̄нам̣ рӯпанти еттха пана бхӯтарӯпампи упа̄да̄рӯпампи гахитам̣. ‘‘екам̣ маха̄бхӯтам̣ пат̣ичча тайо маха̄бхӯта̄’’тиа̄дина̄ найена хи бхӯтарӯпампи кхандхе ча маха̄бхӯте ча пат̣ичча уппаджджати. маха̄бхӯте пат̣ичча упа̄да̄рӯпанти вуттанайена упа̄да̄рӯпампи. акусалан̃ча абйа̄катан̃ча̄ти пан̃ха̄виссаджджанесупи есева найо. евам̣ хетупаччайе нава пуччха̄ виссаджджита̄. ета̄йева хи еттха лаббханти, сеса̄ чатта̄лӣса могхапуччха̄ти на виссаджджита̄. имина̄ упа̄йена а̄рамман̣апаччайа̄дӣсупи пуччха̄виссаджджана̄нам̣ аттхо ведитаббо. таттха таттха пана вича̄ретаббайуттакамева вича̄райисса̄ма.
54. а̄рамман̣апаччайе та̄ва рӯпасса а̄рамман̣апаччайавасена ануппаттито та̄су навасу рӯпамиссака̄ паха̄йа тиссова пуччха̄ виссаджджита̄. тенева ча ка̄ран̣ена ‘‘ваттхум̣ пат̣ичча кхандха̄’’ти ватва̄ ‘‘кхандхе пат̣ичча ваттхӯ’’ти на вуттам̣. на хи там̣ а̄рамман̣апаччайена уппаджджати.
55. адхипатипаччайе випа̄ка̄бйа̄катанти локуттарамева сандха̄йа вуттам̣. теневеттха ‘‘пат̣исандхиккхан̣е’’ти на гахитам̣. сесам̣ хетупаччайасадисамева.
56. анантарасамантаресупи рӯпам̣ на лаббхатӣти а̄рамман̣апаччайе вийа тиссова пуччха̄.
57. сахаджа̄тапаччайе пат̣исандхиккхан̣ети пан̃чавока̄ре пат̣исандхивасена вуттам̣. хет̣т̣ха̄ пана паччайавибхан̇ге ‘‘оккантиккхан̣е’’ти а̄гатам̣ тампи имина̄ саддхим̣ аттхато екам̣, бйан̃джанаматтамева хеттха на̄нанти. апича ‘‘тин̣н̣ам̣ саннипа̄та̄ габбхасса авакканти хотӣ’’ти (ма. ни. 1.408) вачанато оккантӣти пан̃чавока̄рапат̣исандхийа̄ветам̣ на̄мам̣. пат̣исандхӣти саббабхаваса̄дха̄ран̣ам̣. идха пана ‘‘кат̣атта̄ ча рӯпа’’нтиа̄дивачанато пан̃чавока̄рапат̣исандхийева адхиппета̄. са̄ хи рӯпассапи арӯпассапи паччайабха̄ван̃чева паччайуппаннабха̄ван̃ча сан̇ган̣ха̄ти, тасма̄ парипун̣н̣ависсаджджана̄ хотӣти гахита̄. ба̄хирам̣ екам̣ маха̄бхӯтанти аниндрийабаддхесу патхавӣпа̄са̄н̣а̄дӣсу маха̄бхӯтам̣ сандха̄йа вуттам̣. паччайавибхан̇гава̄расмин̃хи чатта̄ро маха̄бхӯта̄ти аджджхаттикан̃ча ба̄хиран̃ча екато катва̄ гахитам̣. сан̇кхепадесана̄ хи са̄. айам̣ пана виттха̄радесана̄, тасма̄ саббам̣ вибхаджитва̄ дассенто ‘‘ба̄хирам̣ екам̣ маха̄бхӯта’’нтиа̄дима̄ха. асан̃н̃асатта̄нам̣ екам̣ маха̄бхӯтам̣ пат̣ичча̄ти двисантатисамут̣т̣ха̄набхӯтавасена вуттам̣. маха̄бхӯте пат̣ичча кат̣атта̄рӯпанти идам̣ пана каммасамут̣т̣ха̄навасенева вуттам̣. упа̄да̄рӯпанти утусамут̣т̣ха̄навасенева.
58. ан̃н̃аман̃н̃апаччайе кхандхе пат̣ичча ваттху, ваттхум̣ пат̣ичча кхандха̄ти чатуннампи кхандха̄нам̣ екато ваттхуна̄ ан̃н̃аман̃н̃апаччайатам̣ дассетум̣ вуттам̣.
59. ниссайапаччайе йасма̄ пат̣иччаттхо на̄ма сахаджа̄таттхо, тасма̄ йа̄ хет̣т̣ха̄ паччайавибхан̇гава̄ре чаккха̄йатана̄дӣнам̣ ниссайапаччайата̄ дассита̄, на са̄ гахита̄. чаккха̄йатана̄дӣни хи пуреджа̄та̄ни хутва̄ паччайа̄ хонти, идха сахаджа̄тамева лаббхати. тенева вуттам̣ – ‘‘ниссайапаччайо сахаджа̄тапаччайасадисо’’ти.
60. упаниссайапаччайе рӯпасса упаниссайапаччайа̄бха̄ва̄ тӣн̣ева виссаджджана̄ни лаббханти, тена вуттам̣ ‘‘а̄рамман̣апаччайасадиса’’нти. таттха кин̃ча̄пи на саббе кусала̄кусала̄бйа̄ката̄ а̄рамман̣ӯпаниссайам̣ лабханти, йе пана лабханти, тесам̣ васенетам̣ вуттанти ведитаббам̣.
61. пуреджа̄тапаччайе ваттхум̣ пуреджа̄тапаччайа̄ти ваттхум̣ пат̣ичча ваттхуна̄ пуреджа̄тапаччайатам̣ са̄дхентена уппаджджантӣти аттхо. випа̄ка̄бйа̄катам̣ екам̣ кхандханти еттха йам̣ випа̄ка̄бйа̄катасса ваттху оккантиккхан̣е сахаджа̄тапаччайо хоти, там̣ пуреджа̄тапаччайабха̄джанийатта̄ идха на гахетаббам̣. йепи кусала̄дайо а̄руппе пуреджа̄тапаччайам̣ на лабханти, тепи пуреджа̄тапаччайабха̄джанийатойева идха на гахетабба̄. а̄рамман̣ам̣ пана нийамато пуреджа̄тапаччайабха̄вам̣ на лабхати. рӯпа̄йатана̄дӣни хи чаккхувин̃н̃а̄н̣а̄дӣнам̣йева пуреджа̄тапаччайатам̣ са̄дхенти, мановин̃н̃а̄н̣адха̄туйа̄ атӣта̄на̄гата̄нипи а̄рамман̣ам̣ хонтийева. тасма̄ идха на гахитам̣. кхандхавасена хи айам̣ десана̄, на вин̃н̃а̄н̣адха̄тувасена. ‘‘випа̄ка̄бйа̄катам̣ екам̣ кхандха’’нти десана̄йа ча сабба̄пи вин̃н̃а̄н̣адха̄туйо гахита̄, на чаккхувин̃н̃а̄н̣адха̄туа̄дайо ева̄ти.
паччха̄джа̄то кусала̄кусала̄нам̣ паччайо на хоти, абйа̄катассапи упаттхамбхакова на джанако, тасма̄ ‘‘уппаджджати паччха̄джа̄тапаччайа̄’’ти евам̣ ваттаббо екадхаммопи наттхӣти паччха̄джа̄тапаччайавасена виссаджджанам̣ на катам̣.
62. а̄севанапаччайе ка̄мам̣ сабба̄ кирийа̄ а̄севанапаччайам̣ на лабханти, лаббхама̄навасена пана ‘‘кирийа̄бйа̄ката’’нти вуттам̣. тасма̄ джаванакирийа̄веттха гахита̄ти ведитабба̄.
63. каммапаччайе кусала̄кусалесу екаккхан̣ико каммапаччайо ведитаббо, татха̄ кирийа̄бйа̄кате. випа̄ка̄бйа̄кате пана на̄на̄ккхан̣икопи, татха̄ пат̣исандхиккхан̣е маха̄бхӯта̄нам̣. читтасамут̣т̣ха̄на̄нам̣ пана екаккхан̣ико. кат̣атта̄рӯпа̄нам̣ на̄на̄ккхан̣икова татха̄ асан̃н̃асаттарӯпа̄нам̣. кат̣атта̄рӯпам̣ панеттха джӣвитиндрийам̣. сесам̣ на екантато каммасамут̣т̣ха̄натта̄ упа̄да̄рӯпанти вуттам̣. евам̣ сантепи идха каммасамут̣т̣ха̄намева адхиппетам̣.
64. випа̄капаччайе кусала̄кусалам̣ кирийан̃ча на лаббхатӣти абйа̄катавасенева виссаджджанам̣ катам̣. читтасамут̣т̣ха̄нанти випа̄качиттасамут̣т̣ха̄намева. кат̣атта̄рӯпанти йатха̄ла̄бхавасена индрийарӯпан̃ча ваттхурӯпан̃ча. упа̄да̄рӯпанти тадавасесам̣ тасмим̣ самайе виджджама̄накам̣ упа̄да̄рӯпам̣.
65. а̄ха̄рапаччайе саббесампи кусала̄дӣнам̣ кхандха̄нам̣ читтасамут̣т̣ха̄нарӯпасса ча арӯпа̄ха̄равасена уппатти ведитабба̄, татха̄ пат̣исандхиккхан̣е маха̄бхӯта̄нам̣. читтасамут̣т̣ха̄нанти бхаван̇га̄дичиттасамут̣т̣ха̄нам̣. а̄ха̄расамут̣т̣ха̄нанти кабал̣ӣка̄ра̄ха̄расамут̣т̣ха̄нам̣. читтасамут̣т̣ха̄нанти кусала̄кусалачиттасамут̣т̣ха̄намева. паччайавибхан̇гава̄ре а̄ха̄рапат̣ипа̄т̣ийа̄ пат̣хамам̣ кабал̣ӣка̄ро а̄ха̄ро дассито, идха пана кусалам̣ дхамманти пуччха̄васена пат̣хамам̣ арӯпа̄ха̄ра̄ дассита̄ти ведитабба̄.
66. индрийапаччайе паччайавибхан̇ге индрийапат̣ипа̄т̣ийа̄ пат̣хамам̣ чаккхундрийа̄дӣни дассита̄ни, идха пана кусала̄дипуччха̄васена пат̣хамам̣ арӯпиндрийа̄нам̣ паччайата̄ дассита̄. таттха кусала̄дӣсу йатха̄ла̄бхавасена арӯпиндрийа̄ гахетабба̄. асан̃н̃асатта̄нам̣ бхӯтарӯпесупи джӣвитиндрийанти.
67. джха̄намаггапаччайесу хетупаччайасадисамева виссаджджанам̣, теневеттха ‘‘хетупаччайасадиса’’нти вуттам̣.
68. сампайуттапаччайе виссаджджанам̣ а̄рамман̣апаччайагатикам̣, теневеттха ‘‘а̄рамман̣апаччайасадиса’’нти вуттам̣.
69. виппайуттапаччайе ваттхум̣ виппайуттапаччайа̄ти ваттхум̣ пат̣ичча виппайуттапаччайа̄, ваттхуна̄ виппайуттапаччайатам̣ са̄дхентена уппаджджантӣти аттхо. кхандхе виппайуттапаччайа̄ти кхандхе пат̣ичча виппайуттапаччайа̄, кхандхехи виппайуттапаччайатам̣ са̄дхентехи уппаджджатӣти аттхо. кхандха̄ ваттхум̣ виппайуттапаччайа̄ти ваттхум̣ пат̣ичча кхандха̄ виппайуттапаччайа̄. ваттхуна̄ виппайуттапаччайатам̣ са̄дхентена уппаджджантӣти аттхо. читтасамут̣т̣ха̄нарӯпам̣ кхандхе виппайуттапаччайа̄ти кхандхе пат̣ичча виппайуттапаччайа̄ читтасамут̣т̣ха̄нам̣ рӯпам̣ кхандхехи виппайуттапаччайатам̣ са̄дхентехи уппаджджатӣти аттхо. сесависсаджджанесупи ваттхум̣ виппайуттапаччайа̄тиа̄дӣсупи вуттанайеневаттхо ведитаббо. випа̄ка̄бйа̄кате четтха ваттхуггахан̣ена чаккха̄дӣни сан̇гахитабба̄ни. екам̣ маха̄бхӯтантиа̄ди рӯпа̄бйа̄катасса паччайабха̄вам̣ дассетум̣ вуттам̣. читтасамут̣т̣ха̄нанти абйа̄катачиттасамут̣т̣ха̄нампи кусала̄кусалачиттасамут̣т̣ха̄нампи.
70. аттхипаччайе саббам̣ сахаджа̄тапаччайагатикам̣. теневеттха ‘‘сахаджа̄тапаччайасадиса’’нти вуттам̣.
71-72. наттхивигата̄ а̄рамман̣апаччайагатика̄, авигатам̣ сахаджа̄тагатикам̣. теневеттха ‘‘а̄рамман̣апаччайасадисам̣, сахаджа̄тапаччайасадиса’’нти вуттам̣. име тевӣсати паччайа̄ти сан̇кхипитва̄ дассита̄нам̣ васенетам̣ вуттам̣. виттха̄ретабба̄ти йа̄ пуччха̄ виссаджджанам̣ лабханти, та̄сам̣ васена виттха̄ретабба̄. айам̣ хетупаччайам̣ а̄дим̣ катва̄ екамӯлаке паччайа̄нуломе пат̣иччава̄расса кусалаттикависсаджджане аттхаван̣н̣ана̄.
(2.) сан̇кхйа̄ва̄ро
73. ида̄ни йе еттха хетупаччайа̄дӣсу екекасмим̣ паччайе виссаджджанава̄ра̄ ладдха̄, те ган̣анавасена дассетум̣ хетуйа̄ нава̄тиа̄ди а̄раддхам̣. таттха хетуйа̄ нава̄ти хетупаччайе нава пуччха̄виссаджджанава̄ра̄ хонти. сеййатхидам̣ – кусалена кусалам̣, кусалена абйа̄катам̣, кусалена кусала̄бйа̄катам̣; акусалена акусалам̣, акусалена абйа̄катам̣, акусалена акусала̄бйа̄катам̣, абйа̄катена абйа̄катам̣, кусала̄бйа̄катена абйа̄катам̣, акусала̄бйа̄катена абйа̄катанти.
а̄рамман̣е тӣн̣ӣти кусалена кусалам̣, акусалена акусалам̣, абйа̄катена абйа̄катам̣. адхипатийа̄ нава̄ти хетуйа̄ вуттасадиса̄ва. два̄дасасу хи паччайесу нава нава̄ти вуттам̣. саббесупи пуччха̄виссаджджана̄ни хетупаччайасадиса̄нева. вибхан̇ге пана аттхи висесо. дасасу паччайесу тӣн̣и тӣн̣ӣти вуттам̣. саббесупи пуччха̄виссаджджана̄ни а̄рамман̣асадиса̄нева. вибхан̇ге пана аттхи висесо. ан̃н̃аман̃н̃апаччайасмин̃хи абйа̄катападасса виссаджджане рӯпампи лаббхати, татха̄ пуреджа̄тапаччайе. а̄севанапаччайе випа̄ка̄ни чева вӣтхичитта̄ни ча на лаббханти. випа̄ке еканти абйа̄катамева. еваметтха сан̇кхепато нава тӣн̣и еканти, тивидхова ва̄рапариччхедо. виттха̄рато два̄даса навака̄, даса тика̄, екам̣ екаканти саббесупи тевӣсатийа̄ паччайесу екӯначатта̄лӣса̄дхикам̣ ва̄расатам̣ хоти, екӯначатта̄лӣса̄дхикан̃ча пуччха̄сатам̣. екӯначатта̄лӣса̄дхикам̣ пуччха̄виссаджджанасатантипи тассева на̄мам̣.
74. евам̣ хетупаччайа̄дике екамӯлаке ган̣анам̣ дассетва̄ ито паресу думӯлака̄дӣсу виттха̄радесанам̣ сан̇кхипитва̄ екамӯлаке дассита̄йа десана̄йа лаббхама̄наган̣анан̃н̃ева а̄да̄йа ва̄рапариччхедам̣ дассетум̣ думӯлаке та̄ва хетупаччайа̄ а̄рамман̣е тӣн̣ӣтиа̄дима̄ха. татридам̣ лаккхан̣ам̣ – бахуган̣анопи паччайо абахуган̣анена саддхим̣ йутто тена сама̄наган̣анова хоти. тена вуттам̣ ‘‘хетупаччайа̄ а̄рамман̣е тӣн̣ӣ’’ти. хетуа̄рамман̣адуке а̄рамман̣е вутта̄ни тӣн̣ева виссаджджана̄ни лаббхантӣти аттхо. сама̄наган̣ано пана сама̄наган̣анена саддхим̣ йутто апарихӣнаган̣анова хоти. тена вуттам̣ ‘‘хетупаччайа̄ адхипатийа̄ нава̄’’ти. хета̄дхипатидуке навева виссаджджана̄ни лаббхантӣти аттхо. випа̄ке еканти хетувипа̄кадуке випа̄ке вуттам̣ екамева виссаджджанам̣ лаббхатӣти евам̣ та̄ва думӯлаке ва̄рапариччхедо ведитаббо.
75. тимӯлака̄дӣсупи идамева лаккхан̣ам̣. тенева̄ха – хетупаччайа̄ а̄рамман̣апаччайа̄ адхипатийа̄ тӣн̣ӣти. хета̄рамман̣а̄дхипати тике а̄рамман̣е вутта̄ни тӣн̣ева виссаджджана̄ни лаббхантӣти аттхо. евам̣ саббаттха найо нетаббо.
76-79. два̄дасамӯлаке пана випа̄капаччайо на лаббхати, тасма̄ а̄севанапаччайа̄ камме тӣн̣ӣти ватва̄ випа̄кам̣ апара̄маситва̄ а̄ха̄ре тӣн̣ӣти вуттам̣. терасамӯлака̄дӣсупи есева найо. те пана сан̇кхипитва̄ тевӣсатимӯлаковеттха дассито. со дувидхо хоти – са̄севано ва̄ савипа̄ко ва̄. таттха пат̣хамам̣ са̄севано дассито, со тӣн̣ева виссаджджана̄ни лабхати. тена вуттам̣ ‘‘а̄севанапаччайа̄ авигате тӣн̣ӣ’’ти. савипа̄ко пана а̄севанам̣ на лабхати, тасма̄ там̣ паха̄йа випа̄кавасена ган̣ана̄йа дассанаттхам̣ анантара̄йева ‘‘хетупаччайа̄…пе… випа̄капаччайа̄ а̄ха̄ре ека’’нти екам̣ найам̣ дассетва̄ паччха̄ тевӣсатимӯлакова дассито. етесу пана двӣсу тевӣсатимӯлакесу кин̃ча̄пи екасмим̣ випа̄капаччайо наттхи, екасмим̣ а̄севанапаччайо, паччха̄джа̄тапаччайо пана убхайаттха̄пи. рул̣хӣсаддена панете тевӣсатимӯлака̄твева ведитабба̄. тесу са̄севане а̄севанасса васена саббаттха тӣн̣ева виссаджджана̄ни, савипа̄ке випа̄капаччайасса васена екамева̄ти айам̣ хетупаччайам̣ а̄дим̣ катва̄ екамӯлака̄дӣсу ган̣ана̄.
йам̣ панетам̣ хетумӯлака̄нантарам̣ ‘‘а̄рамман̣е т̣хитена саббаттха тӣн̣ева пан̃ха̄’’ти вуттам̣, там̣ а̄рамман̣апаччайам̣ а̄дим̣ катва̄ екамӯлакепи думӯлака̄дӣсупи саббаттха а̄рамман̣ападе чева а̄рамман̣ена саддхим̣ сесапаччайайоджана̄су ча йаттха навахи бхавитаббам̣, таттха тайова пан̃ха̄ хонтӣти дассанаттхам̣ вуттам̣. випа̄кападе пана випа̄кападена саддхим̣ сесапаччайайоджана̄су ча екова пан̃хо хотӣти. ити йам̣ хет̣т̣ха̄ авочумха ‘‘бахуган̣анопи паччайо абахуган̣анена саддхим̣ йутто тена сама̄наган̣ано хотӣ’’ти, там̣ сувуттамева.
80-85. ида̄ни йе а̄рамман̣а̄дӣнам̣ паччайа̄нам̣ васена екамӯлака̄дайо дассетабба̄, тесу екамӯлако та̄ва хетуекамӯлакенева садисоти екасмимпи паччайе на дассито. а̄рамман̣апаччайавасена пана думӯлаке ган̣анам̣ дассетум̣ а̄рамман̣апаччайа̄ хетуйа̄ тӣн̣и, адхипатийа̄ тӣн̣и…пе… авигате тӣн̣ӣти вуттам̣. еттха ча ‘‘а̄рамман̣апаччайа̄ адхипатийа̄ тӣн̣и…пе… авигате тӣн̣ӣ’’ти ваттаббе йе хетупаччайа̄дайо паччайа̄ бахуган̣ана̄, тесам̣ ӯнатараган̣анехи ча сама̄наган̣анехи ча саддхим̣ сам̣сандане йа̄ ган̣ана̄ лаббхати, там̣ дассетум̣ а̄рамман̣апаччайасса пуримабха̄ге т̣хитампи хетупаччайам̣ паччхимабха̄гева т̣хапетва̄ ‘‘а̄рамман̣апаччайа̄ хетуйа̄ тӣн̣ӣ’’ти вуттам̣. тенетам̣ а̄ви кароти – а̄рамман̣апаччайо йена йена бахутараган̣анена ва̄ сама̄наган̣анена ва̄ паччайена саддхим̣ дукатика̄дибхедам̣ гаччхати, саббаттха тӣн̣ева пан̃ха̄виссаджджана̄ни ведитабба̄ни. випа̄капаччайена пана саддхим̣ сам̣сандане екамева лаббхати, там̣ випа̄капаччайа̄дика̄йа ган̣ана̄йа а̄ви бхависсатӣти идха на дасситам̣. йа̄ чеса̄ думӯлаке ган̣ана̄ дассита̄, тимӯлака̄дӣсупи еса̄ва ган̣ана̄ти а̄рамман̣апаччайавасена тимӯлака̄дайо на виттха̄рита̄.
ида̄ни адхипатипаччайа̄дивасена думӯлака̄дӣсу ган̣анам̣ дассетум̣ адхипатипаччайа̄ хетуйа̄ нава̄тиа̄ди вуттам̣. таттха̄пи вуттанайенева паччайасаннивесо ведитаббо. йатха̄ ча адхипатипаччайа̄ хетуйа̄ нава, евам̣ сесесупи хетуна̄ сама̄наган̣ана̄су навева. ити йо йо паччайо а̄димхи тит̣т̣хати, тена тена саддхим̣ сама̄наган̣ана̄нам̣ сам̣сандане а̄димхи т̣хитасса васена ган̣ана̄ хоти. тена пана саддхим̣ ӯнатараган̣ана̄нам̣ сам̣сандане ӯнатараган̣ана̄нам̣йева васена ган̣ана̄ хотӣти ведитаббо. йатха̄ ча а̄рамман̣апаччайавасена евам̣ адхипатипаччайавасена̄пи тато паресам̣ анантара̄дӣнам̣ васена̄пи тимӯлака̄дайо на виттха̄рита̄. тасма̄ думӯлаке дасситаган̣ана̄васенева саббаттха са̄дхетабба̄. тенева вуттам̣ ‘‘екекам̣ паччайам̣ мӯлакам̣ ка̄туна саджджха̄йамаггена ган̣етабба̄’’ти.
паччайа̄нуломаван̣н̣ана̄.
пат̣иччава̄ро
паччайапаччанӣйаван̣н̣ана̄
86-87. паччайапаччанӣйам̣ пана йасма̄ кусалападе на лаббхати кусаладхаммасса хетупаччайена вина̄ ануппаттито, тасма̄ акусалам̣ дхаммам̣ пат̣ичча̄тиа̄ди а̄раддхам̣. таттха нахетупаччайа̄ти хетупаччайапат̣иккхепо хетупаччайам̣ вина̄ ан̃н̃ена паччайена уппаджджатӣти аттхо. вичикиччха̄сахагато уддхаччасахагато мохоти айан̃хи сампайуттадхамма̄нан̃чева читтасамут̣т̣ха̄нарӯпасса ча сайам̣ хетупаччайо хоти, ан̃н̃асса пана сампайуттахетуно абха̄ва̄ на хетупаччайа̄ уппаджджатӣти т̣хапетва̄ хетупаччайам̣ сесехи аттано анурӯпапаччайехи уппаджджати. имина̄ найена саббапаччайапат̣иккхепесу аттхо ведитаббо. ахетукам̣ випа̄ка̄бйа̄катанти идам̣ рӯпасамут̣т̣ха̄пакавасенева ведитаббам̣. ан̃н̃есупи еварӯпесу есева найо.
88. наадхипатипаччайе ка̄мам̣ адхипатипи аттана̄ саддхим̣ дутийасса адхипатино абха̄ва̄ наадхипатипаччайам̣ лабхати, йатха̄ пана вичикиччхуддхаччасахагато мохо ахетуко, на татха̄ адхипатайо ева нира̄дхипати. чханда̄дӣсу пана ан̃н̃атарам̣ адхипатим̣ акатва̄ кусала̄дӣнам̣ уппаттика̄ле саббепи кусала̄дайо нира̄дхипатино. тасма̄ мохам̣ вийа висум̣ адхипатиматтамева ануддхаритва̄ саббасан̇га̄хикавасена еса̄ ‘‘екам̣ кхандхам̣ пат̣ичча тайо кхандха̄’’тиа̄дика̄ десана̄ ката̄ти ведитабба̄.
89. на̄нантаранасаманантаресу на̄рамман̣е вийа рӯпамева паччайуппаннам̣. тена вуттам̣ ‘‘на̄рамман̣апаччайасадиса’’нти. сахаджа̄тапаччайо парихӣно. йатха̄ чеса, татха̄ ниссайааттхиавигатапаччайа̄пи. ким̣ ка̄ран̣а̄? етехи вина̄ кассачи ануппаттито. сахаджа̄таниссайааттхиавигатапаччайепи хи паччаккха̄йа екопи рӯпа̄рӯпадхаммо нуппаджджати, тасма̄ те парихӣна̄.
90. наан̃н̃аман̃н̃апаччайавибхан̇ге пат̣исандхиккхан̣е випа̄ка̄бйа̄кате кхандхе пат̣ичча кат̣атта̄рӯпанти хадайаваттхуваджджам̣ ведитаббам̣.
91. наупаниссайапаччайавибхан̇ге рӯпамева паччайуппаннам̣, тан̃хи упаниссайам̣ на лабхати. арӯпам̣ пана кин̃ча̄пи а̄рамман̣ӯпаниссайапакатӯпаниссайе на лабхеййа, анантарӯпаниссайамуттакам̣ пана наттхи. тена вуттам̣ ‘‘на̄рамман̣апаччайасадиса’’нти.
92. напуреджа̄те читтасамут̣т̣ха̄нарӯпанти пан̃чавока̄равасена вуттам̣.
93. напаччха̄джа̄тапаччайа̄ти еттха сахаджа̄тапуреджа̄тапаччайа̄ сан̇гахам̣ гаччханти. тасма̄ сахаджа̄тапаччайасадиса̄ еттха па̄л̣и, са̄ наадхипатипаччайе виттха̄рита̄ти идха сан̇кхитта̄. на̄севанапаччайе кусала̄кусала̄ пат̣хамаджаванавасена ведитабба̄, татха̄ кирийа̄бйа̄катам̣. па̄л̣и пана идха̄пи наадхипатипаччайе виттха̄ритавасена ведитабба̄. тенева̄ха – ‘‘напаччха̄джа̄тапаччайампи на̄севанапаччайампи на̄дхипатипаччайасадиса’’нти.
94-97. накаммапаччайе випа̄качетана̄ на̄на̄ккхан̣икакаммапаччайам̣ лабхатӣти на гахита̄. на̄ха̄рапаччайе екаччам̣ рӯпамева паччайуппаннам̣, татха̄ наиндрийапаччайе.
98. наджха̄напаччайе пан̃чавин̃н̃а̄н̣адхамма̄ чева екаччан̃ча рӯпам̣ паччайуппаннам̣. пан̃чавин̃н̃а̄н̣асмин̃хи ведана̄ ча читтекаггата̄ ча дуббалатта̄ упаниджджха̄налаккхан̣ам̣ на па̄пун̣антӣти джха̄напаччайе на гахита̄.
99-102. намаггапаччайе ахетукавипа̄какирийан̃чева екаччан̃ча рӯпам̣ паччайуппаннам̣. насампайуттанонаттхиновигатесу рӯпамева паччайуппаннам̣. тена вуттам̣ ‘‘на̄рамман̣апаччайасадиса’’нти.
103. нахетуйа̄ двети екамӯлакаган̣ана̄йа йатха̄па̄л̣имева ниййа̄ти.
104. думӯлаке нахетупаччайа̄ на̄рамман̣е еканти еттха кин̃ча̄пи бахуган̣анена саддхим̣ ӯнатараган̣анасса сам̣сандане ӯнатараган̣анавасена нахетуйа̄ вийа двӣхи бхавитаббам̣. на̄рамман̣авасена пана арӯпадхамма̄нам̣ парихӣнатта̄ абйа̄катам̣ пат̣ичча рӯпа̄бйа̄катасса уппаттим̣ сандха̄йа ‘‘ека’’нти вуттам̣. саббесу екакесупи есева найо. двети вуттат̣т̣ха̄не пана нахетуйа̄ ладдхавасена ва̄радвайам̣ ведитаббам̣.
105-106. тимӯлака̄дӣсу пана саббесу на̄рамман̣апаччайасса апарихӣнатта̄ екамева виссаджджананти айам̣ паччанӣйе нахетупаччайам̣ а̄дим̣ катва̄ екамӯлака̄дӣсу ган̣ана̄.
107-130. на̄рамман̣апаччайа̄дайо пана екамӯлаке та̄ва пуримена садисатта̄ идха̄пи на дассита̄йева. на̄рамман̣апаччайавасена думӯлаке на̄рамман̣апаччайа̄, нахетуйа̄ еканти нахетудумӯлаке вуттамева. на̄дхипатийа̄ пан̃ча̄ти на̄рамман̣апаччайе ладдхавасена ведитабба̄ти евам̣ саббасам̣санданесу ӯнатараган̣анассева паччайасса васена ган̣ана̄ ведитабба̄. йаттха йаттха ча на̄рамман̣апаччайо пависати, таттха таттха рӯпамева паччайуппаннам̣. на̄нантаранасаманантаранаан̃н̃аман̃н̃анаупаниссайана̄ха̄ранаиндрийанасампайуттанонаттхиновигатапаччайа̄нам̣ павит̣т̣хат̣т̣ха̄непи есева найо. на̄ха̄ранаиндрийанаджха̄нанамаггапаччайа̄ саббаттха садисависсаджджана̄. насахаджа̄та̄дичатуккам̣ идха̄пи парихӣнамева̄ти идаметтха лаккхан̣ам̣. имина̄ пана лаккхан̣ена саббесу думӯлака̄дӣсу ‘‘айам̣ паччайо мӯлам̣, айаметтха думӯлако, айам̣ тимӯлако, айам̣ саббамӯлако’’ти саллаккхетва̄ ӯнатараган̣анасса паччайасса васена ган̣ана̄ ведитабба̄ти.
паччайапаччанӣйаван̣н̣ана̄.
паччайа̄нуломапаччанӣйаван̣н̣ана̄
131-189. ида̄ни ануломапаччанӣйе ган̣анам̣ дассетум̣ хетупаччайа̄ на̄рамман̣е пан̃ча̄тиа̄ди а̄раддхам̣. таттха хета̄дхипатимаггапаччайесу ануломато т̣хитесу сахаджа̄та̄дайо чатта̄ро саббат̣т̣ха̄никапаччайа̄, а̄ха̄риндрийаджха̄намаггапаччайа̄ чатта̄роти име ат̣т̣ха паччанӣйато на лаббханти. хетупаччайа̄дивасена хи уппаджджама̄но дхаммо име ат̣т̣ха паччайе алабханто на̄ма наттхи. а̄рамман̣аанантарасаманантараупаниссайасампайуттанаттхивигатапаччайесу пана ануломато т̣хитесу арӯпат̣т̣ха̄ника̄ паччанӣкато на лаббханти. на хи а̄рамман̣апаччайа̄дӣхи уппаджджама̄на̄ анантарасаманантарапаччайа̄дайо на лабханти. сахаджа̄таан̃н̃аман̃н̃аниссайакамма̄ха̄риндрийааттхиавигатапаччайесу пана ануломато т̣хитесу чатта̄ро саббат̣т̣ха̄ника̄йева, паччанӣкато на лаббханти. етесан̃хи паччайа̄нам̣ васена уппаджджама̄но саббат̣т̣ха̄нике алабханто на̄ма наттхи. паччха̄джа̄тапаччайасса ануломато т̣ха̄нам̣ на̄ма наттхи. евам̣ сесесу ануломато т̣хитесу йе ча лаббханти, йе ча на лаббханти, те саллаккхетва̄ саббесупи думӯлака̄дӣсу найесу тесам̣ тесам̣ паччайа̄нам̣ сам̣сандане ӯнатараган̣ана̄нам̣йева васена ган̣ана̄ ведитабба̄ти.
паччайа̄нуломапаччанӣйаван̣н̣ана̄.
паччайапаччанӣйа̄нуломаван̣н̣ана̄
190. ида̄ни паччанӣйа̄нуломе ган̣анам̣ дассетум̣ нахетупаччайа̄ а̄рамман̣е дветиа̄ди а̄раддхам̣. таттха хетумхи паччанӣкато т̣хите т̣хапетва̄ адхипатим̣ авасеса̄ ануломато лаббханти. паччха̄джа̄то пана ануломато саббаттхева на лаббхати, йе нава паччайа̄ ‘‘арӯпа̄нан̃н̃ева̄’’ти вутта̄, тесу пуреджа̄тан̃ча а̄севанан̃ча т̣хапетва̄ авасесесу саттасу паччанӣкато т̣хитесу сеса̄ арӯпат̣т̣ха̄ника̄ ануломато на лаббханти. йо хи а̄рамман̣а̄дӣхи нуппаджджати, на со анантара̄дайо лабхати. пат̣исандхивипа̄ко пана пуреджа̄тато, саббавипа̄ко ча саддхим̣ кирийаманодха̄туйа̄ а̄севанато ануппаджджама̄нопи анантара̄дайо лабхати, тасма̄ ‘‘пуреджа̄тан̃ча а̄севанан̃ча т̣хапетва̄’’ти вуттам̣.
пуреджа̄тапаччха̄джа̄таа̄севанавипа̄кавиппайуттесу паччанӣкато т̣хитесу екам̣ т̣хапетва̄ авасеса̄ ануломато лаббханти. каммапаччайе паччанӣкато т̣хите т̣хапетва̄ випа̄капаччайам̣ авасеса̄ ануломато лаббханти. а̄ха̄риндрийесу паччанӣкато т̣хитесу т̣хапетва̄ саббат̣т̣ха̄нике чева ан̃н̃аман̃н̃акамма̄ха̄риндрийапаччайе ча авасеса̄ ануломато на лаббханти, итаре йуджджама̄накавасена лаббханти. джха̄напаччайе паччанӣкато т̣хите. хета̄дхипатиа̄севанамаггапаччайа̄ ануломато на лаббханти. маггапаччайе паччанӣкато т̣хите хета̄дхипатипаччайа̄ ануломато на лаббханти. виппайуттапаччайе паччанӣкато т̣хите пуреджа̄тапаччайам̣ т̣хапетва̄ авасеса̄ ануломато лаббханти. евам̣ тесу тесу паччайесу паччанӣкато т̣хитесу йе йе ануломато на лаббханти, те те н̃атва̄ тесам̣ тесам̣ паччайа̄нам̣ сам̣сандане ӯнатараган̣ана̄нам̣ васена ган̣ана̄ ведитабба̄.
191-195. думӯлака̄дӣсу ча найесу йам̣ йам̣ паччайам̣ а̄дим̣ катва̄ йе йе дука̄дайо дассита̄, те те лаббхама̄на̄лаббхама̄напаччайавасена йатха̄ йатха̄ дассита̄, татха̄ татха̄ са̄дхукам̣ саллаккхетабба̄. таттха йам̣ нахетувасена думӯлака̄дайо найе дассентена нахетупаччайа̄ на̄рамман̣апаччайа̄…пе… на̄севанапаччайа̄ти ватва̄ ‘‘йа̄ва а̄севана̄ саббам̣ садиса’’нти вуттам̣. тасса, ‘‘наан̃н̃аман̃н̃апаччайа̄ сахаджа̄те ека’’нтиа̄дӣхи садисата̄ ведитабба̄. йам̣ пана ‘‘накамме ган̣ите пан̃ча ган̣ха̄тӣ’’ти сӣхал̣абха̄са̄йа ликхитам̣, тассаттхо – нахетупаччайам̣ а̄дим̣ катва̄ накаммапаччайа̄ти евам̣ накаммапаччайена гхат̣ите сахаджа̄те еканти евам̣ дассита̄ пан̃чева паччайа̄ ануломато лаббханти, на ан̃н̃ети. евам̣ ан̃н̃есупи еварӯпесу т̣ха̄несу бйан̃джанам̣ ана̄дийитва̄ адхиппетаттхойева гахетаббо. еварӯпан̃хи бйан̃джанам̣ аттано сан̃н̃а̄нибандханаттхам̣ пора̄н̣ехи сакасакабха̄са̄йа ликхитам̣.
апича имасмим̣ паччанӣйа̄нуломе паччайуппаннадхаммесупи аттхи дхаммо каммапаччайам̣ лабхати, на индрийапаччайам̣. со асан̃н̃есу чева пан̃чавока̄ре паватте ча рӯпаджӣвитиндрийавасена ведитаббо. аттхи дхаммо маггапаччайам̣ лабхати, нахетупаччайам̣. со вичикиччхуддхаччасахаджа̄тамохавасена ведитаббо. аттхи дхаммо джха̄напаччайам̣ лабхати, намаггапаччайам̣. со манодха̄туахетукамановин̃н̃а̄н̣адха̄тувасена ведитаббо. йаттха кат̣атта̄рӯпа̄ни на̄на̄ккхан̣икакаммавасенева каммапаччайам̣ лабханти, таттха рӯпадхамма̄ хета̄дхипативипа̄киндрийаджха̄намаггапаччайе на лабханти, саббат̣т̣ха̄ника̄ паччанӣйа̄ на хонти. ахетуке адхипатипаччайо наттхӣти имесампи пакин̣н̣ака̄нам̣ васенеттха ган̣анава̄ро асаммохато ведитаббо.
татра̄йам̣ найо – нахетупаччайа̄ а̄рамман̣е двети еттха та̄ва ахетукамохо чева ахетукавипа̄какирийа̄ ча паччайуппаннам̣, тасма̄ акусалена̄кусалам̣, абйа̄катена абйа̄катам̣ сандха̄йеттха двети вуттам̣. сесесупи есева найо. а̄севане пана випа̄кам̣ на лаббхати, татха̄ кирийаманодха̄ту. тасма̄ кирийа̄хетумановин̃н̃а̄н̣адха̄тувасенеттха абйа̄катена абйа̄катам̣ ведитаббам̣. випа̄ке еканти абйа̄катена абйа̄катамева. магге еканти акусалена акусаламева.
196-197. на̄рамман̣амӯлаке хетуйа̄ пан̃ча̄ти рӯпамева сандха̄йа вуттам̣. тан̃хи кусалам̣ акусалам̣ абйа̄катам̣ кусала̄бйа̄катам̣ акусала̄бйа̄катан̃ча̄ти пан̃ча кот̣т̣ха̄се пат̣ичча уппаджджати. саббапан̃чакесу есева найо. ан̃н̃аман̃н̃е еканти бхӯтарӯпа̄ни чева ваттхун̃ча сандха̄йа вуттам̣. та̄ни хи на̄рамман̣апаччайа̄ ан̃н̃аман̃н̃апаччайа̄ уппаджджанти. тимӯлакепи есева найо.
198-202. на̄дхипатимӯлаке хетуйа̄ нава̄ти ануломе хетумхи вутта̄нева. тӣн̣ӣтиа̄дӣнипи хет̣т̣ха̄ ануломе вуттасадиса̄нева. тимӯлаке двети хет̣т̣ха̄ нахетупаччайа̄ а̄рамман̣е вуттасадиса̄нева.
203-233. напуреджа̄тамӯлаке хетуйа̄ сатта̄ти хет̣т̣ха̄ ‘‘а̄руппе кусалам̣ екам̣ кхандхам̣ пат̣ичча̄’’тиа̄дина̄ найена пуреджа̄те дассита̄нева. саббасаттакесу есева найо. накаммамӯлаке хетуйа̄ тӣн̣ӣтиа̄дӣсу четана̄ва паччайуппанна̄. тасма̄ кусалам̣ акусалам̣ абйа̄катан̃ча пат̣ичча уппаттим̣ сандха̄йа тӣн̣ӣти вуттам̣. имина̄ найена ‘‘екам̣ две тӣн̣и пан̃ча сатта нава̄’’ти а̄гатат̣т̣ха̄несу ган̣ана̄ ведитабба̄. ‘‘чатта̄ри чха ат̣т̣ха̄’’ти има̄ пана тиссо ган̣ана̄ наттхева̄ти.
паччайапаччанӣйа̄нуломаван̣н̣ана̄.
нит̣т̣хита̄ ча пат̣иччава̄расса аттхаван̣н̣ана̄.
2. сахаджа̄тава̄раван̣н̣ана̄
234-242. сахаджа̄тава̄ре кусалам̣ дхаммам̣ сахаджа̄тоти кусалам̣ дхаммам̣ пат̣ичча тена сахаджа̄то хутва̄ти аттхо. сесаметтха пат̣иччава̄ре вуттанайенева ведитаббам̣. аваса̄не панасса ‘‘пат̣иччаттам̣ на̄ма сахаджа̄таттам̣, сахаджа̄таттам̣ на̄ма пат̣иччатта’’нти идам̣ убхиннампи етесам̣ ва̄ра̄нам̣ аттхато нинна̄на̄каран̣абха̄вадассанаттхам̣ вуттам̣. аттхато хи ете двепи нинна̄на̄каран̣а̄. евам̣ сантепи ан̃н̃аман̃н̃асса аттханийаманаттхам̣ вутта̄. ‘‘чаккхун̃ча пат̣ичча рӯпе ча̄’’тиа̄дӣсу хи асахаджа̄тампи пат̣ичча уппаджджатӣти вуччати. сахаджа̄тампи ча упа̄да̄рӯпам̣ бхӯтарӯпасса паччайо на хоти. ити пат̣иччава̄рена сахаджа̄тапаччайабха̄вам̣, сахаджа̄тава̄рена ча пат̣ичча̄ти вуттасса сахаджа̄табха̄вам̣ нийаметум̣ убхопете вутта̄. апича татха̄ буджджханака̄нам̣ аджджха̄сайавасена десана̄вила̄сена нируттипат̣исамбхида̄ппабхедаджа̄нанавасена ча̄пи ете убхопи вутта̄ти.
сахаджа̄тава̄раван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
3. паччайава̄раван̣н̣ана̄
243. паччайава̄ре кусалам̣ дхаммам̣ паччайа̄ти кусаладхамме патит̣т̣хито хутва̄ кусалам̣ дхаммам̣ ниссайат̣т̣хена паччайам̣ катва̄ти аттхо. кусалам̣ екам̣ кхандхам̣ паччайа̄ти кусалам̣ екам̣ кхандхам̣ ниссайапаччайам̣ катва̄ тайо кхандха̄ уппаджджанти хетупаччайа̄ти вуттам̣ хоти. имина̄вупа̄йена саббападесу аттхо ведитаббо. ваттхум̣ паччайа̄ випа̄ка̄бйа̄ката̄ кирийа̄бйа̄ката̄ кхандха̄ти идам̣ пан̃чавока̄ре паваттивасена вуттам̣. пан̃чавока̄ре паваттийан̃хи кхандха̄нам̣ пуреджа̄там̣ ваттху ниссайапаччайо хоти. пат̣иччат̣т̣хасса пана сахаджа̄тат̣т̣хатта̄ пат̣иччава̄ре еса найо на лаббхатӣти пат̣исандхийам̣ сахаджа̄тамева ваттхум̣ сандха̄йа ‘‘ваттхум̣ пат̣ичча кхандха̄’’ти вуттам̣. кусалам̣ екам̣ кхандхан̃ча ваттхун̃ча паччайа̄ тайо кхандха̄тиа̄дӣсупи имина̄ва найена аттхо ведитаббо.
абйа̄катам̣ дхаммам̣ паччайа̄ кусало ча абйа̄като ча̄ти кусала̄бйа̄ката̄нам̣ хетупаччайавасена екато уппаттим̣ сандха̄йа вуттам̣. кусалуппаттиккхан̣асмин̃хи ваттхум̣ нисса̄йа кусала̄ кхандха̄, читтасамут̣т̣ха̄не ча маха̄бхӯте нисса̄йа читтасамут̣т̣ха̄нам̣ упа̄да̄рӯпам̣ хетупаччайавасена екато уппаджджати. ити паччайабхӯтасса абйа̄катасса на̄наттепи паччайуппанна̄нам̣ хетупаччайавасена екато уппаттим̣ сандха̄йетам̣ вуттанти ведитаббам̣. ан̃н̃есупи еварӯпесу т̣ха̄несу есева найо. евам̣ имасмим̣ хетупаччайе сахаджа̄тан̃ча пуреджа̄тан̃ча ниссайат̣т̣хена паччайам̣ катва̄ саттараса пан̃ха̄ виссаджджита̄. таттха кхандха̄ чева бхӯта̄ ча сахаджа̄тавасена, ваттху сахаджа̄тапуреджа̄тавасена гахитам̣. пат̣иччава̄ре пана сахаджа̄тавасена паччайо лаббхати, тасма̄ таттха навева пан̃ха̄ виссаджджита̄. йе панете еттха саттараса пан̃ха̄ виссаджджита̄, тесу ека̄дике ека̄васа̄не виссаджджане кусала̄дӣсу екапаччайато еко паччайуппанно. ека̄дике дука̄васа̄не екапаччайато на̄на̄паччайуппанно. дука̄дике ека̄васа̄не на̄на̄паччайато еко паччайуппанно. дука̄дике дука̄васа̄не на̄на̄паччайато на̄на̄паччайуппанно.
248-252. а̄рамман̣апаччайа̄дӣсупи имина̄вупа̄йена пан̃ха̄виссаджджанаппабхедо ведитаббо. йам̣ панетам̣ а̄рамман̣апаччайе ваттхум̣ паччайа̄ кхандха̄ти вуттам̣, там̣ пат̣исандхиккхан̣е випа̄каккхандхейева сандха̄йа вуттам̣. чаккхувин̃н̃а̄н̣а̄дӣни абйа̄катам̣ нисса̄йа а̄рамман̣апаччайена уппаджджанта̄нам̣ пабхедадассанаттхам̣ вутта̄ни. пуна ваттхум̣ паччайа̄ти паватте випа̄какирийа̄бйа̄ката̄нам̣ уппаттидассанаттхам̣ вуттам̣. сесам̣ пуриманайенева ведитаббам̣. евам̣ имасмим̣ а̄рамман̣апаччайе сахаджа̄тан̃ча пуреджа̄тан̃ча паччайам̣ катва̄ сатта пан̃ха̄ виссаджджита̄. таттха кхандха̄ сахаджа̄тавасена, ваттху сахаджа̄тапуреджа̄тавасена, чаккха̄йатана̄дӣни пуреджа̄тавасенева гахита̄ни. пат̣иччава̄ре пана сахаджа̄тавасенева паччайо лаббхати. тасма̄ таттха тайова пан̃ха̄ виссаджджита̄.
253-254. адхипатипаччайе випа̄ка̄бйа̄катам̣ локуттарамева ведитаббам̣. анантарасаманантара̄ рӯпа̄бха̄вена а̄рамман̣асадиса̄. парато а̄севананаттхивигатесупи есева найо.
255. сахаджа̄тапаччайе кат̣атта̄рӯпам̣ упа̄да̄рӯпанти упа̄да̄рӯпасан̇кха̄там̣ кат̣атта̄рӯпам̣. идам̣ асан̃н̃асатта̄нан̃н̃ева рӯпам̣ сандха̄йа вуттам̣. чаккха̄йатана̄дӣни пан̃чавока̄равасена вутта̄ни.
256-257. ан̃н̃аман̃н̃апаччайе ча йатха̄ а̄рамман̣апаччайа̄ еванти виссаджджанасаматам̣ сандха̄йа вуттам̣. паччайуппаннесу пана на̄наттам̣ аттхи.
258. упаниссайапаччайе а̄рамман̣апаччайасадисанти рӯпа̄бха̄ватопи виссаджджанасамата̄йапи вуттам̣.
259-260. ваттхум̣ пуреджа̄тапаччайа̄тиа̄дӣнам̣ пат̣иччава̄ре вуттанайеневаттхо гахетаббо.
261-266. каммапаччайе тӣн̣ӣти кусалам̣ паччайа̄ кусало абйа̄като кусала̄бйа̄като ча̄ти евам̣ тӣн̣и ведитабба̄ни. акусалепи есева найо.
267-268. виппайуттапаччайе кхандхе виппайуттапаччайа̄ти кхандхе нисса̄йа виппайуттапаччайа̄ уппаджджантӣти аттхо. кхандха̄ ваттхум̣ виппайуттапаччайа̄ти кхандха̄ ваттхум̣ нисса̄йа виппайуттапаччайа̄ уппаджджантӣти аттхо. сесам̣ хет̣т̣ха̄ вуттанайенева ведитаббам̣.
269-276. ида̄ни йатха̄ладдха̄ни виссаджджана̄ни ган̣анавасена дассетум̣ хетуйа̄ саттараса̄тиа̄дима̄ха. таттха хетуйа̄ саттараса̄ти кусалена кусалам̣, кусалена абйа̄катам̣, кусалена кусала̄бйа̄катанти евам̣ кусалавасена ека̄дика̄ни ека̄васа̄на̄ни две, дука̄васа̄нам̣ еканти тӣн̣и вутта̄ни хонти, татха̄ акусалавасена. абйа̄катена абйа̄катам̣, тенева кусалам̣, акусалам̣, кусала̄бйа̄катам̣ акусала̄бйа̄катан̃ча; кусала̄бйа̄катехи кусалам̣, абйа̄катам̣, кусала̄бйа̄катам̣; акусала̄бйа̄катехи акусалам̣, абйа̄катам̣, акусала̄бйа̄катанти евам̣ саттараса ведитабба̄ни.
а̄рамман̣е сатта̄ти кусалена кусалам̣; акусалена акусалам̣, абйа̄катена абйа̄катам̣, кусалам̣, акусалам̣; кусала̄бйа̄катена кусалам̣; акусала̄бйа̄катена акусаланти евам̣ сатта.
випа̄ке еканти абйа̄катена абйа̄катамева. еваметтха саттараса, сатта, еканти тайо ва̄рапариччхеда̄ хонти. тесу два̄даса саттарасака̄, даса саттака̄, екам̣ екаканти те саббе са̄дхукам̣ саллаккхетва̄ парато дукатика̄дивасена паччайасам̣сандане ӯнатараган̣анасса васена ган̣ана̄ ведитабба̄. сакка̄ хи има̄йа ган̣ана̄йа дукамӯла̄дӣсу ва̄рапариччхеде джа̄нитунти пуна ‘‘кусалам̣ дхаммам̣ паччайа̄ кусало дхаммо’’ти ана̄маситва̄ ган̣анавасенева ва̄рапариччхедам̣ дассетум̣ хетупаччайа̄ а̄рамман̣е сатта̄тиа̄ди а̄раддхам̣.
таттха кусалам̣ дхаммам̣ паччайа̄ кусало дхаммо уппаджджати хетупаччайа̄ а̄рамман̣апаччайа̄. кусалам̣ екам̣ кхандхам̣ паччайа̄ тайо кхандха̄ти имина̄ найена а̄рамман̣е ладдхависсаджджана̄ни виттха̄ретабба̄ни. айам̣ та̄ва ануломе найо.
277-285. паччанӣйе пана кусалам̣ на лаббхатӣти акусалам̣ дхаммам̣ паччайа̄ти акусаламева а̄дим̣ катва̄ виссаджджанам̣ а̄раддхам̣. там̣ йатха̄па̄л̣имева ниййа̄ти. йан̃хеттха ваттаббам̣ сийа̄, там̣ пат̣иччава̄расса паччанӣйе вуттамева.
286-287. йам̣ панетам̣ паччанӣйе ладдхависсаджджанапариччхедам̣ ган̣анато дассетум̣ нахетуйа̄ чатта̄рӣтиа̄ди вуттам̣, таттха чатта̄ри, саттараса, сатта, пан̃ча, тӣн̣и, еканти чха париччхеда̄. тесам̣ васена дукатика̄дӣсу паччайасам̣сандане ган̣ана̄ ведитабба̄. йо хи паччайо саттараса виссаджджана̄ни лабхати, тена саддхим̣ садисасам̣сандане саттараса, ӯнатарасам̣сандане сеса̄ чхапи париччхеда̄ лаббханти. евам̣ сесесупи адхикапариччхедам̣ т̣хапетва̄ самасама̄ ӯнатара̄ ча лаббхантӣти.
еттха ча адхикатара̄ на лаббхантӣти айаметтха нийамо. самасама̄ пана ӯнатара̄ ча аттха̄ виродхе сати лаббханти. тенеттха ‘‘нахетупаччайа̄ на̄рамман̣е ека’’нтиа̄ди вуттам̣. еттха хи нахетуйа̄ чатуннам̣, на̄рамман̣е пан̃чаннам̣ а̄гататта̄ нахетувасена чатта̄рӣти ваттаббам̣ сийа̄, на̄рамман̣ена саддхим̣ гхат̣итатта̄ пана а̄рамман̣адхаммо вируджджхатӣти акусалам̣ дхаммам̣ паччайа̄ акусало дхаммо, абйа̄катам̣ дхаммам̣ паччайа̄ акусало, акусалан̃ча абйа̄катан̃ча дхаммам̣ паччайа̄ акусалоти тӣн̣и виссаджджана̄ни парихӣна̄ни. абйа̄катам̣ дхаммам̣ паччайа̄ абйа̄катоти рӯпавасена екамева вуттам̣. евам̣ саббаттха вируддха̄вируддхам̣ н̃атва̄ лаббхама̄напариччхедо ведитаббо. апичеттха идам̣ найаматтадассанам̣. на̄дхипатийа̄ чатта̄рӣти нахетуйа̄ ладдха̄нева. сесачатуккесупи есева найо.
на̄нантаре еканти ахетукачиттасамут̣т̣ха̄насса чева сесарӯпасса ча васена абйа̄катена абйа̄катам̣. евам̣ саббесу екакесу йуджджама̄накарӯпам̣ джа̄нитаббам̣. напуреджа̄те двети идха̄пи нахетувасена чатта̄рӣти ваттаббам̣ сийа̄, напуреджа̄тена саддхим̣ гхат̣итатта̄ пана абйа̄катам̣ дхаммам̣ паччайа̄ акусало, акусалан̃ча абйа̄катан̃ча дхаммам̣ паччайа̄ акусалоти ваттхупуреджа̄тавасена две виссаджджана̄ни парихӣна̄ни. а̄руппе пана ахетукамохасса ахетукакирийасса ча васена две вутта̄ни. навиппайутте двети а̄руппе ахетука̄кусалакирийавасена две. нонаттхи новигатесу еканти саббасса рӯпасса васена абйа̄катена абйа̄катам̣ дат̣т̣хаббам̣. тика̄дӣсу апуббам̣ наттхи.
288. на̄рамман̣амӯлаке пана наадхипатийа̄ пан̃ча̄ти на̄рамман̣е ладдха̄нева. накамме еканти еттха читтасамут̣т̣ха̄нан̃ча кат̣атта̄рӯпан̃ча аггахетва̄ сесарӯпавасена абйа̄катена абйа̄катам̣ ведитаббам̣.
289-296. на̄дхипатимӯлаке напуреджа̄те сатта̄ти напуреджа̄те ладдха̄нева. напаччха̄джа̄те саттараса̄ти има̄нипи таттха ладдха̄ни саттарасева. на̄нантаранасаманантаранаан̃н̃аман̃н̃анаупаниссайанасампайуттанонаттхиновигатамӯлака̄ни на̄рамман̣амӯлакасадиса̄нева. имина̄ва найаматтадассанена саббаттха а̄гата̄на̄гатам̣ лаббхама̄на̄лаббхама̄нан̃ча ведитаббанти.
паччанӣйаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
297-328. имина̄йева пана лаккхан̣ена ануломам̣ пурато катва̄ ануломапаччанӣйе паччанӣйам̣ пурато катва̄ паччанӣйа̄нуломе ча ган̣анапариччхедо а̄гата̄на̄гатам̣ лаббхама̄на̄лаббхама̄нан̃ча ведитаббанти.
паччайава̄раван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
4. ниссайава̄раван̣н̣ана̄
329-337. ниссайава̄ре кусалам̣ дхаммам̣ нисса̄йа̄ти кусалам̣ дхаммам̣ патит̣т̣хат̣т̣хена ниссайам̣ катва̄ти аттхо. сесаметтха паччайава̄ре вуттанайенева ведитаббам̣. аваса̄не панасса ‘‘паччайаттам̣ на̄ма ниссайаттам̣, ниссайаттам̣ на̄ма паччайатта’’нти идам̣ убхиннампи етесам̣ ва̄ра̄нам̣ аттхато нинна̄на̄каран̣абха̄вадассанаттхам̣ вуттам̣. аттхато хи етепи пат̣иччасахаджа̄та̄ вийа нинна̄на̄каран̣а̄. евам̣ сантепи ан̃н̃аман̃н̃асса аттханийаманаттхам̣ вутта̄. авиджджа̄паччайа̄ сан̇кха̄ра̄тиа̄дӣсу хи анисса̄йа ваттама̄нам̣ на̄на̄ккхан̣икампи ‘‘паччайа̄ уппаджджатӣ’’ти вуттам̣. ан̃н̃аман̃н̃ам̣ аллӣйитва̄ т̣хитакат̣т̣ха̄дӣсу ча екам̣ екасса ниссайапаччайо на хоти, татха̄ упа̄да̄рӯпам̣ маха̄бхӯтасса ниссайапаччайо на хотийева. ити паччайава̄рена ниссайапаччайабха̄вам̣ ниссайава̄рена ча паччайа̄ти вуттасса сахаджа̄тапуреджа̄табха̄вам̣ нийаметум̣ убхопете вутта̄. апича татха̄ буджджханака̄нам̣ аджджха̄сайавасена десана̄вила̄сена нируттипат̣исамбхида̄пабхедаджа̄нанавасена ча̄пи ете убхопи вутта̄ти.
ниссайава̄раван̣н̣ана̄.
5. сам̣сат̣т̣хава̄раван̣н̣ана̄
338-346. сам̣сат̣т̣хава̄ре кусалам̣ дхаммам̣ сам̣сат̣т̣хоти кусалам̣ дхаммам̣ екуппа̄да̄дилаккхан̣ена сампайогат̣т̣хена паччайам̣ катва̄ти аттхо. кусалам̣ екам̣ кхандхам̣ сам̣сат̣т̣хоти кусалам̣ екам̣ кхандхам̣ сампайуттапаччайам̣ катва̄ тайо кхандха̄ уппаджджанти хетупаччайа̄ти вуттам̣ хоти. имина̄ упа̄йена саббападесу аттхо ведитаббо. имасмим̣ пана хетупаччайе арӯпадхаммассева сампайогат̣т̣хена паччайам̣ катва̄ тайо пан̃ха̄ виссаджджита̄. йатха̄ ча хетупаччайе, татха̄ а̄рамман̣апаччайа̄дӣсупи, кевалам̣ випа̄капаччайе екамева виссаджджанам̣.
347-350. ида̄ни йатха̄ладдха̄ни виссаджджана̄ни ган̣анавасена дассетум̣ хетуйа̄ тӣн̣ӣтиа̄ди вуттам̣. таттха саббатикесу кусалена кусалам̣, акусалена акусалам̣, абйа̄катена абйа̄катанти айамева нийамо. екаке пана абйа̄катена абйа̄катамева лаббхатӣти еваметтха ба̄вӣсатийа̄ паччайесу тӣн̣и, випа̄ке еканти две париччхеда̄. паччха̄джа̄те ануломам̣ наттхи. тасма̄ тӣн̣и еканти имесан̃н̃ева васена дукатика̄дӣсу паччайасам̣сандане йаттха випа̄капаччайо пависати; таттха екам̣, сесесу тӣн̣ӣти евам̣ ган̣ана̄ ведитабба̄. сесаметтха ануломе утта̄наттхамева.
351-354. паччанӣйе пана кусалам̣ на лаббхатӣти акусаламева а̄дим̣ катва̄ виссаджджанам̣ катам̣, там̣ утта̄наттхамева.
359. йам̣ панеттха паччанӣйе виссаджджанапариччхедам̣ ган̣анато дассетум̣ нахетуйа̄ дветиа̄ди вуттам̣, таттха две тӣн̣и еканти тайо париччхеда̄. тесам̣ васена дукатика̄дӣсу паччайасам̣сандане ган̣ана̄ ведитабба̄. идха̄пи адхикатараган̣ана̄нам̣ ӯнатараган̣анена саддхим̣ сам̣сандане ӯнатараган̣анамева лаббхати, самаган̣анена саддхим̣ самаган̣анам̣. йасма̄ четтха арӯпадхамма̄йева паччайуппанна̄, тасма̄ нахетуна̄дхипатинапуреджа̄танапаччха̄джа̄тана̄севананакамманавипа̄канаджха̄нанамагганавиппайуттавасена дасева паччайа̄ паччанӣкато дассита̄, сеса̄ чуддаса на лаббханти. йепи лаббханти, тесупи випа̄ке паччайуппанне накамманавипа̄ка̄ на лаббханти.
360-368. нахетупаччайа̄ на̄дхипатийа̄ двети нахетуйа̄ ладдхам̣ двайамева. сесадвайесупи есева найо. накамме еканти ахетукакирийачетанам̣ паччайуппаннам̣ катва̄ абйа̄катена абйа̄катам̣. навипа̄ке двети ахетукамохакирийавасена две. наджха̄не еканти ахетукапан̃чавин̃н̃а̄н̣авасена абйа̄катависсаджджанам̣ ведитаббам̣. намагге еканти ахетукавипа̄какирийавасена абйа̄катависсаджджанам̣. имина̄вупа̄йена саббасам̣санданесу аттхо ведитабботи.
369-383. ануломапаччанӣйе хет̣т̣ха̄ вутта̄ нахетуа̄дайо дасева паччанӣйато лаббханти, на сеса̄. йепи лаббханти, тесу хетумхи ануломато т̣хите джха̄намагга̄ паччанӣйато на лаббхантӣти саббам̣ хет̣т̣ха̄ вуттанайенева ведитаббанти.
384-391. паччанӣйа̄нуломе нахетупаччайуппаннесу ахетукамохова джха̄намаггапаччайам̣ лабхати, сеса̄ на лабханти. наджха̄напаччайе ат̣т̣ха̄хетукачитта̄нипи. накаммапаччайа̄ нахетупаччайа̄ на̄дхипатипаччайа̄ напуреджа̄тапаччайа̄ а̄рамман̣е еканти а̄руппе ахетукакирийачетана̄васена абйа̄катена абйа̄катам̣. имина̄ упа̄йена йам̣ лаббхати, йан̃ча на лаббхати, тасса васена саббаттха ган̣ана̄ ведитабба̄ти.
сам̣сат̣т̣хава̄раван̣н̣ана̄.
6. сампайуттава̄раван̣н̣ана̄
392-400. сампайуттава̄ре кусалам̣ дхаммам̣ сампайуттоти кусалам̣ дхаммам̣ сампайуттапаччайам̣ катва̄ти аттхо. сесаметтха сам̣сат̣т̣хава̄ре вуттанайенева ведитаббам̣. аваса̄не панасса ‘‘сам̣сат̣т̣хаттам̣ на̄ма сампайуттаттам̣, сампайуттаттам̣ на̄ма сам̣сат̣т̣хатта’’нти идам̣ убхиннампи етесам̣ ва̄ра̄нам̣ аттхато нинна̄на̄каран̣абха̄вадассанаттхам̣ вуттам̣. аттхато хи етепи пат̣иччасахаджа̄та̄ вийа паччайаниссайа̄ вийа ча нинна̄на̄каран̣а̄. евам̣ сантепи ан̃н̃аман̃н̃асса аттханийаманаттхам̣ вутта̄. ‘‘сам̣сат̣т̣ха̄ йоджита̄ хайа̄’’тиа̄дӣсу (джа̄. 2.22.70) хи асампайуттампи сам̣сат̣т̣ханти вуччати. ‘‘йа̄ са̄ вӣмам̣са̄ косаджджасахагата̄ косаджджасампайутта̄’’тиа̄дӣсу (сам̣. ни. 5.832) асам̣сат̣т̣хам̣ вокин̣н̣ампи сампайуттанти. ити сам̣сат̣т̣хава̄рена екуппа̄далаккхан̣асса сампайуттасса сам̣сат̣т̣хабха̄вам̣ сампайуттава̄рена ча сам̣сат̣т̣хасса екуппа̄да̄дилаккхан̣асса сампайуттабха̄вам̣ нийаметум̣ убхопете вутта̄. апича татха̄ буджджханака̄нам̣ аджджха̄сайавасена десана̄вила̄сена нируттипат̣исамбхида̄пабхедаджа̄нанавасена ча̄пи ете убхопи вутта̄ти.
сампайуттава̄раван̣н̣ана̄.
етесу пана чхасу ва̄ресу аттхи кочи паччайо екантам̣ ануломато на тит̣т̣хати, паччанӣкатова тит̣т̣хати; аттхи екантам̣ паччанӣкато на тит̣т̣хати, ануломатова тит̣т̣хати; аттхи анекантам̣ ануломато чева тит̣т̣хати, паччанӣкато ча̄ти идам̣ пакин̣н̣акам̣ ведитаббам̣. таттха пат̣хамо пан̃хо паччха̄джа̄тасса, дутийо маха̄чатуккасса, татийо йуджджама̄нака̄нам̣ сеса̄нам̣ васена ведитабботи.
7. пан̃ха̄ва̄равибхан̇гаван̣н̣ана̄
401-403. пан̃ха̄ва̄ре ‘‘сийа̄ кусало дхаммо кусаласса дхаммасса хетупаччайена паччайо’’тиа̄дина̄ кусалаттике уддхаритаббапуччха̄нам̣ лаббхама̄навасена виссаджджанам̣ дассетум̣ кусало дхаммо кусаласса дхаммасса хетупаччайена паччайотиа̄ди вуттам̣. кусало ча на̄меса сайам̣ уппаджджанто т̣хапетва̄ паччха̄джа̄тан̃ча випа̄кан̃ча сесехи два̄вӣсатийа̄ паччайехи уппаджджати. кусаласса паччайо хонто т̣хапетва̄ пуреджа̄тапаччха̄джа̄тавипа̄кавиппайутте сесехи вӣсатийа̄ паччайехи паччайо хоти. тасма̄ йехи паччайехи кусало кусаласса паччайо хоти, те паччайе пат̣ипа̄т̣ийа̄ дассетум̣ хетупаччайена̄тиа̄ди а̄раддхам̣.
таттха йа̄ еса̄ паччайавибхан̇гава̄ре вийа ‘‘хетусампайуттака̄нам̣ дхамма̄на’’нти акатва̄ ‘‘хетӯ сампайуттака̄нам̣ кхандха̄на’’нти десана̄ ката̄, тасса̄ ева каран̣е идам̣ пайоджанам̣ – таттха хи сун̃н̃ат̣т̣хам̣ дӣпетум̣ дхамма̄нанти вуттам̣. идха паччайато уппаджджама̄на̄ дхамма̄ ра̄сито уппаджджанти, на екекатоти ра̄сат̣т̣хам̣ дӣпетум̣ кхандха̄нанти вуттам̣. пат̣иччава̄ра̄дӣсу ва̄ кхандхавасена паччайуппаннадесана̄ а̄рул̣ха̄ти тенева̄нуккамена идха̄пи а̄рул̣ха̄ти. касма̄ панетесу евам̣ а̄рул̣ха̄ти? асан̇карато вибха̄гадассанаттхам̣. ‘‘екам̣ дхаммам̣ пат̣ичча сеса̄ дхамма̄’’ти хи а̄дина̄ найена вуччама̄не асукадхаммам̣ на̄ма нисса̄йа асукадхамма̄ти на сакка̄ асан̇карато паччайе паччайуппанне ча джа̄нитум̣, евам̣ санте уддесаниддеса̄ ниббисеса̄ сийум̣. тасма̄ асан̇карато вибха̄гадассанаттхам̣ евам̣ а̄рул̣ха̄ти ведитабба̄. читтасамут̣т̣ха̄на̄нанти идам̣ йасса абйа̄катасса кусало хетупаччайена паччайо хоти, тамева дассетум̣ вуттам̣. паччайавибхан̇ге пана кусала̄дивасена вибха̄гам̣ акатва̄ са̄ман̃н̃ато саббесам̣ хетӯнам̣ васена уппаннарӯпадассанаттхам̣ читтасамут̣т̣ха̄на̄нанти аватва̄ там̣самут̣т̣ха̄на̄нанти вуттам̣. тасма̄ таттха абйа̄катахетусамут̣т̣ха̄нарӯпам̣, оккантиккхан̣е кат̣атта̄рӯпампи сан̇гахам̣ гатам̣. имина̄ упа̄йена сесесупи еварӯпесу виссаджджанесу аттхо ведитаббо.
404. да̄нам̣ датва̄ти деййадхаммам̣ чаджитва̄. йа̄йа ва̄ четана̄йа со диййати, са̄ четана̄ да̄нам̣. датва̄ти там̣ четанам̣ парийода̄петва̄ висуддхам̣ катва̄. сӣлам̣ сама̄дийитва̄ти пан̃чан̇га̄дивасена ниччасӣлам̣ ган̣хитва̄. имина̄ сама̄да̄навиратийева дассита̄. сампаттавиратисамуччхедавиратийо пана локе сӣланти апа̄кат̣атта̄ на вутта̄. кин̃ча̄пи на вутта̄, а̄рамман̣апаччайа̄ пана хонтийева. таттха самуччхедавирати секкха̄нам̣йева кусаласса а̄рамман̣ам̣ хоти, на итаресам̣. упосатхакаммам̣ катва̄ти ‘‘па̄н̣ам̣ на хане, на ча̄диннама̄дийе’’ти (а. ни. 3.71) евам̣ вуттам̣ упосатхадивасесу ат̣т̣хан̇гаупосатхакирийам̣ катва̄. там̣ паччавеккхатӣти там̣ кусалам̣ секкхопи путхуджджанопи паччавеккхати, араха̄пи паччавеккхатева. арахатопи хи пуббе катам̣ кусалам̣ кусаламева, йена пана читтена паччавеккхати, там̣ кирийачиттам̣ на̄ма хоти. тасма̄ ‘‘етам̣ кусало дхаммо кусаласса дхаммасса̄’’ти имасмим̣ адхика̄ре на лаббхати. пуббе сучин̣н̣а̄нӣти ‘‘датва̄ сама̄дийитва̄ катва̄’’ти хи а̄санне ката̄ни вутта̄ни, има̄ни на а̄санне ката̄нӣти ведитабба̄ни. да̄на̄дӣхи ва̄ сеса̄ни ка̄ма̄вачаракусала̄ни дассетум̣ идам̣ вуттам̣. джха̄на̄ вут̣т̣хахитва̄ти джха̄на̄ вут̣т̣хахитва̄. айамева ва̄ па̄л̣и. секкха̄ готрабхунти сота̄паннам̣ сандха̄йа вуттам̣. со хи готрабхум̣ паччавеккхати. вода̄нанти идам̣ пана сакада̄га̄миана̄га̄мино сандха̄йа вуттам̣. тесан̃хи там̣ читтам̣ вода̄нам̣ на̄ма хоти. секкха̄ти сота̄паннасакада̄га̄миана̄га̄мино. магга̄ вут̣т̣хахитва̄ти маггапхалабхаван̇га̄тиккамавасена аттана̄ пат̣иладдха̄ магга̄ вут̣т̣хахитва̄, суддхамаггатойева пана вут̣т̣ха̄йа паччавеккхан̣ам̣ на̄ма наттхи.
кусалам̣ аниччатоти еттха випассанӯпагам̣ тебхӯмакакусаламева ведитаббам̣, випассана̄кусалам̣ пана ка̄ма̄вачарамева. четопарийан̃а̄н̣ена̄ти рӯпа̄вачаракусалам̣ дассети. а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанантиа̄дӣхи арӯпа̄вачаракусала̄рамман̣авасена уппаджджама̄нам̣ арӯпа̄вачаракусаламева. кусала̄ кхандха̄ иддхивидхан̃а̄н̣асса̄тиа̄дӣхи пуггалам̣ ана̄маситва̄ дхаммавасена дассети. теневеттха хет̣т̣ха̄ гахитампи четопарийан̃а̄н̣ам̣ пуна вуттам̣.
405. асса̄детӣти соманассасахагаталобхасампайуттачиттехи анубхавати чева раджджати ча. абхинандатӣти саппӣтикатан̣ха̄васена нандати хат̣т̣хапахат̣т̣хо хоти, дит̣т̣ха̄бхинандана̄йа ва̄ абхинандати. ра̄го уппаджджатӣти асса̄дентасса ра̄го уппаджджати на̄ма. идам̣ ат̣т̣хапи лобхасахагата̄ни гахетва̄ вуттам̣. дит̣т̣хи уппаджджатӣти абхинандантасса атта̄ аттанийантиа̄дивасена чатӯхипи читтехи сампайутта̄ дит̣т̣хи уппаджджати. асаннит̣т̣ха̄нагатасса панеттха вичикиччха̄ уппаджджати. виккхепагатасса уддхаччам̣, акатам̣ вата ме калйа̄н̣анти виппат̣иса̄рино доманассам̣. там̣ а̄раббха̄ти та̄ни сучин̣н̣а̄ни а̄рамман̣ам̣ катва̄ти аттхо. бахувачанасса хеса екавачана̄десо, джа̄тивасена ва̄ екавачанамеветам̣.
406. араха̄ магга̄ вут̣т̣хахитва̄ти маггавӣтхийам̣ пхала̄нантарасса бхаван̇гасса атиккамавасена вут̣т̣хахитва̄. паччавеккхан̣ачитта̄ни панасса кирийа̄бйа̄ката̄ни. евам̣ кирийа̄бйа̄катасса а̄рамман̣апаччайам̣ дассетва̄ пуна випа̄ка̄бйа̄катасса дассетум̣ секкха̄ ва̄тиа̄дима̄ха. кусале нируддхети випассана̄джаванавӣтхийа̄ паччхинна̄йа. випа̄коти ка̄ма̄вачаравипа̄ко. тада̄рамман̣ата̄ти тада̄рамман̣ата̄йа, там̣ кусаласса джаванасса а̄рамман̣абхӯтам̣ випасситакусалам̣ а̄рамман̣ам̣ катва̄ уппаджджатӣти аттхо. на кевалан̃ча тада̄рамман̣авасенева, пат̣исандхибхаван̇гачутивасена̄пи. випа̄ко хи каммам̣ а̄рамман̣ам̣ катва̄ гахитапат̣исандхикасса кусала̄рамман̣о хотийева, со пана дуббин̃н̃еййатта̄ идха на дассито.
кусалам̣ асса̄детӣтиа̄ди акусаладжавана̄васа̄не кусала̄рамман̣авипа̄кам̣ дассетум̣ вуттам̣. вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанавипа̄касса̄ти идам̣ дуббин̃н̃еййампи сама̄нам̣ махаггатавипа̄касса тада̄рамман̣абха̄вена ануппаттито лаббхама̄накавасена вуттам̣. кирийасса̄ти арахаттам̣ патва̄ асама̄паннапуббе а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатане пат̣иломато ва̄ екантарикавасена ва̄ сама̄паннакирийа̄йа. четопарийан̃а̄н̣асса̄тиа̄дӣни парато а̄ваджджана̄йа йоджетабба̄ни. йа̄ етесам̣ а̄ваджджана̄, тасса̄ кусала̄ кхандха̄ а̄рамман̣апаччайена паччайоти айан̃хеттха аттхо.
407-409. ра̄ганти аттано ва̄ парасса ва̄ ра̄гам̣. аттано ра̄гавасена панеттха ван̣н̣ана̄ па̄кат̣а̄ хоти. асса̄детӣтиа̄дӣни вуттаттха̄нева. вичикиччха̄дӣсу пана тӣсу асса̄детаббата̄йа абха̄вена ‘‘асса̄детӣ’’ти на вуттам̣. дит̣т̣хи панеттха уппаджджати, са̄ асса̄детӣти падасса парихӣнатта̄ а̄гатапат̣ипа̄т̣ийа̄ пат̣хамам̣ на вутта̄. вичикиччха̄дӣсуйева там̣ там̣ сабха̄гам̣ пат̣хамам̣ ватва̄ тасса тасса анантара̄ вутта̄. имесу ча пана ра̄га̄дӣсу ‘‘ким̣ ме па̄падхамма̄ уппаджджантӣ’’ти аккхантивасена ва̄, ‘‘катам̣ па̄пам̣ катам̣ луддха’’нти виппат̣иса̄ра̄дивасена ва̄ доманассуппатти ведитабба̄.
410. чаккхум̣ аниччатоти випассана̄нуккамена ол̣а̄рика̄йатана̄ни ваттхурӯпан̃ча̄ти ека̄даса рӯпа̄ни па̄кат̣атта̄ гахита̄ни. пуна рӯпа̄йатана̄дӣни чаккхувин̃н̃а̄н̣а̄дӣнам̣ а̄рамман̣атта̄ гахита̄ни. йасма̄ панеса̄ вин̃н̃а̄н̣ака̄йавасена десана̄, на дха̄тувасена, тасма̄ манодха̄ту на гахита̄. евам̣ саббаттха гахита̄гахитам̣ ведитаббам̣.
411. пхалам̣ паччавеккханти нибба̄нам̣ паччавеккхантӣти паччавеккхан̣акусаласса а̄рамман̣адассанаттхам̣ вуттам̣.
413-416. а̄рамман̣а̄дхипатиниддесе секкхапутхуджджана̄нам̣ васена чатубхӯмакакусалам̣ дасситам̣, татха̄ сахаджа̄та̄дхипатиниддесе. арахато уттамадхаммам̣ адхигататта̄ локийакусалесу гарука̄ро наттхӣти аггамаггова дассито.
417. анантарапаччайе пурима̄ пурима̄ти екабхӯмака̄пи на̄на̄бхӯмака̄пи кусала̄ екато катва̄ вутта̄. ануломам̣ готрабхусса, ануломам̣ вода̄насса̄ти на̄на̄рамман̣авасена. готрабху маггасса, вода̄нам̣ маггасса̄ти на̄на̄бхӯмивасена. кусалам̣ вут̣т̣ха̄насса̄ти еттха пана кусаланти тебхӯмакакусалам̣. вут̣т̣ха̄нанти тебхӯмакавипа̄кам̣. техи кусаладжаванавӣтхито вут̣т̣хаханти, тасма̄ вут̣т̣ха̄нанти вуччати. там̣ дувидхам̣ хоти – тада̄рамман̣ам̣ бхаван̇ган̃ча. таттха ка̄ма̄вачаракусаласса убхайампи вут̣т̣ха̄нам̣ хоти, махаггатасса бхаван̇гамева. магго пхаласса̄ти идам̣ йасма̄ локуттаравипа̄кам̣ джаванавӣтхипарийа̄паннатта̄ вут̣т̣ха̄нам̣ на̄ма на хоти, тасма̄ висум̣ вуттам̣. ануломам̣ секкха̄йа̄ти асеккха̄йа кусалам̣ анантарам̣ на хоти, тасма̄ вибха̄гам̣ кароти. пхаласама̄паттийа̄ти сота̄паттипхаласакада̄га̄мипхалаана̄га̄мипхаласама̄паттийа̄пи. пхаласама̄паттийа̄ти ана̄га̄мипхаласама̄паттийа̄. акусале дувидхампи вут̣т̣ха̄нам̣ лаббхати. випа̄ка̄бйа̄ката̄ кирийа̄бйа̄ката̄ти еттха випа̄ка̄бйа̄ката̄ випа̄ка̄бйа̄ката̄нам̣йева, кирийа̄бйа̄ката̄ кирийа̄бйа̄ката̄нам̣йева ведитабба̄. бхаван̇гам̣ а̄ваджджана̄йа̄тиа̄ди вомиссакавасена вуттам̣. таттха кирийа̄ти ка̄ма̄вачаракирийа̄. са̄ дувидхасса̄пи вут̣т̣ха̄насса анантарапаччайо хоти, махаггата̄ бхаван̇гассева. ити йе хет̣т̣ха̄ паччайавибхан̇ганиддесе ‘‘пурима̄ пурима̄ кусала̄ дхамма̄ паччхима̄нам̣ паччхима̄нам̣ кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ анантарапаччайена паччайо’’ти а̄рабхитва̄ кусалам̣ кусаласса, кусалам̣ абйа̄катасса, акусалам̣ акусаласса, акусалам̣ абйа̄катасса, абйа̄катам̣ абйа̄катасса, абйа̄катам̣ кусаласса, абйа̄катам̣ акусаласса̄ти сатта ва̄ра̄ дассита̄; тесам̣ васена идха сан̇кхепато анантарапаччайо вибхатто.
виттха̄рато панеттха –
дасадха̄ саттарасадха̄, самасат̣т̣хивидхена ча;
бахудха̄пи ча ниддесам̣, са̄дхукам̣ упалаккхайе.
айан̃хи анантарапаччайо на кевалам̣ саттадха̄ва ниддесам̣ лабхати, кусалам̣ пана кусаласса випа̄касса; акусалам̣ акусаласса випа̄касса; випа̄кам̣ випа̄касса кирийасса; кирийам̣ кусаласса акусаласса випа̄касса кирийасса̄ти евам̣ дасадха̄пи ниддесам̣ лабхати. на кевалам̣ дасадха̄йева, кусалам̣ пана кусаласса кусалавипа̄касса акусалавипа̄касса; акусалам̣ акусаласса акусалавипа̄касса кусалавипа̄касса; кусалавипа̄кам̣ кусалавипа̄касса акусалавипа̄касса кирийасса; акусалавипа̄кам̣ акусалавипа̄касса кусалавипа̄касса кирийасса; кирийам̣ кирийасса кусаласса акусаласса кусалавипа̄касса акусалавипа̄касса̄ти евам̣ саттарасадха̄ ниддесам̣ лабхати.
на кевалан̃ча саттарасадха̄ва самасат̣т̣хивидхена̄пи ниддесам̣ лабхатева. катхам̣? ка̄ма̄вачаракусалан̃хи бхӯмибхедена чатуббидхасса кусаласса анантарапаччайо хоти, рӯпа̄вачара̄рӯпа̄вачарам̣ сакасакабхӯмикассева̄ти кусалам̣ кусаласса чхаббидхена анантарапаччайо. ка̄ма̄вачаракусалам̣ пана ка̄ма̄вачаракусалавипа̄касса акусалавипа̄касса рӯпа̄вачаравипа̄касса арӯпа̄вачаравипа̄касса локуттаравипа̄касса; рӯпа̄вачаракусалам̣ рӯпа̄вачаравипа̄касса ка̄ма̄вачаракусалавипа̄касса; арӯпа̄вачаракусалам̣ ка̄ма̄вачаракусалавипа̄касса рӯпа̄вачараарӯпа̄вачаралокуттаравипа̄касса; локуттаракусалам̣ локуттаравипа̄касса̄ти кусалам̣ випа̄касса два̄дасавидхена анантарапаччайо. акусалам̣ акусаласса акусалавипа̄касса тебхӯмакакусалавипа̄касса̄ти пан̃чавидхена анантарапаччайо.
ка̄ма̄вачаракусалавипа̄кам̣ ка̄ма̄вачаракусалавипа̄касса акусалавипа̄касса рӯпа̄вачаравипа̄касса арӯпа̄вачаравипа̄касса̄ти ка̄ма̄вачаракусалавипа̄кам̣ випа̄касса чатуббидхена анантарапаччайо. рӯпа̄вачаравипа̄кам̣ тебхӯмакакусалавипа̄касса̄ти тивидхена анантарапаччайо. арӯпа̄вачаравипа̄кам̣ арӯпа̄вачаравипа̄касса ка̄ма̄вачаракусалавипа̄касса̄ти дувидхена анантарапаччайо. локуттаравипа̄кам̣ чатубхӯмакакусалавипа̄касса̄ти чатуббидхена анантарапаччайо. евам̣ кусалавипа̄кам̣ випа̄касса терасадха̄пи анантарапаччайо. акусалавипа̄кам̣ акусалавипа̄касса ка̄ма̄вачаракусалавипа̄касса̄ти дувидхена анантарапаччайо. евам̣ саббатха̄пи випа̄кам̣ випа̄касса пан̃чадасавидхена анантарапаччайо. ка̄ма̄вачаракусалавипа̄кам̣ пана ка̄ма̄вачаракирийасса, татха̄ акусалавипа̄кам̣, татха̄ рӯпа̄вачаравипа̄кам̣, татха̄ арӯпа̄вачаравипа̄кан̃ча̄ти випа̄кам̣ кирийасса ча чатуббидхена анантарапаччайо.
ка̄ма̄вачаракирийам̣ тебхӯмакакирийасса, рӯпа̄вачара̄рӯпа̄вачаракирийам̣ рӯпа̄вачара̄рӯпа̄вачара̄нан̃н̃ева̄ти кирийам̣ кирийасса пан̃чавидхена анантарапаччайо. ка̄ма̄вачаракирийам̣ акусалавипа̄касса чева чатубхӯмакакусалавипа̄касса ча, рӯпа̄вачаракирийам̣ ка̄ма̄вачаракусалавипа̄карӯпа̄вачаравипа̄ка̄нам̣ арӯпа̄вачаракирийам̣ чатубхӯмакакусалавипа̄касса̄пӣти кирийам̣ випа̄касса ека̄дасавидхена анантарапаччайо. ка̄ма̄вачаракирийам̣ пана ка̄ма̄вачаракусаласса акусаласса̄ти кусала̄кусала̄нам̣ дувидхена анантарапаччайо хоти. евам̣ самасат̣т̣хивидхена̄пи ниддесам̣ лабхати.
на кевалан̃ча самасат̣т̣хивидхенева, бахувидхена̄пи лабхатева. катхам̣? ка̄ма̄вачарапат̣хамамаха̄кусалачиттам̣ та̄ва аттано, чатуннан̃ча рӯпа̄вачаракусала̄нам̣ па̄дакайогена сол̣асаннам̣ соманассалокуттара̄нанти екавӣсатийа̄ ча кусала̄нам̣, джаванапарийоса̄не тада̄рамман̣абхаван̇гавасена уппаджджама̄на̄нам̣ ека̄дасаннам̣ ка̄ма̄вачаравипа̄ка̄нам̣, бхаван̇гавасенева паватта̄нам̣ рӯпа̄вачара̄рӯпа̄вачаравипа̄ка̄нам̣, пхаласама̄паттивасена паватта̄нам̣ два̄дасаннам̣ локуттаравипа̄ка̄нанти евам̣ екавӣсатийа̄ кусала̄нам̣; дваттим̣са̄йа випа̄ка̄нанти тепан̃н̃а̄са̄йа читта̄нам̣ анантарапаччайо хоти. татха̄ дутийакусалачиттам̣. татийачатуттха̄ни пана т̣хапетва̄ упарибхӯмакакусала̄ни ча локуттаравипа̄ка̄ни ча сесаекавӣсатичитта̄нам̣. пан̃чамачхат̣т̣ха̄ни аттано ча, наваннан̃ча упарибхӯмакаупеккха̄кусала̄нам̣, тевӣсатийа̄ ча випа̄ка̄нанти теттим̣са̄йа. саттамаат̣т̣хама̄ни екавӣсатийа̄ва.
пан̃ча рӯпа̄вачаракусала̄ни аттано аттано паччхима̄нам̣ рӯпа̄вачаракусала̄нам̣, чатуннампи н̃а̄н̣асампайуттамаха̄випа̄ка̄нам̣, пан̃чаннам̣ рӯпа̄вачаравипа̄ка̄нан̃ча̄ти дасаннам̣. етенева ча найена арӯпа̄вачаракусалесу пат̣хамам̣ аттано випа̄кена саддхим̣ ека̄дасаннам̣, дутийам̣ два̄дасаннам̣, татийам̣ терасаннам̣, чатуттхам̣ чуддасаннам̣ пхаласама̄паттийа̄ ча̄ти паннарасаннам̣ локуттаракусалам̣ аттано аттано випа̄кассева. ат̣т̣хасу лобхасахагатесу екекам̣ акусалам̣ ека̄дасаннам̣ ка̄ма̄вачаравипа̄камановин̃н̃а̄н̣адха̄тӯнам̣ наваннам̣, махаггатавипа̄ка̄нам̣ аттано аттано паччхимасса ча̄ти екавӣсатийа̄. две доманассасахагата̄ни упеккха̄сахагата̄нам̣ чханнам̣ ка̄ма̄вачаравипа̄камановин̃н̃а̄н̣адха̄тӯнам̣ аттано паччхимасса ча̄ти саттаннам̣. вичикиччхуддхаччасахагатадвайам̣ соманассасахагата̄хетукавипа̄кена саддхим̣ ека̄дасаннам̣ ка̄ма̄вачаравипа̄камановин̃н̃а̄н̣адха̄тӯнам̣ наваннам̣ рӯпа̄вачара̄рӯпа̄вачаравипа̄ка̄нам̣ аттано паччхимасса ча̄ти екавӣсатийа̄.
кусалавипа̄капан̃чавин̃н̃а̄н̣а̄ кусалавипа̄каманодха̄туйа̄, манодха̄ту двиннам̣ випа̄камановин̃н̃а̄н̣адха̄тӯнам̣. та̄су двӣсу соманассасахагата̄ дасаннам̣ випа̄камановин̃н̃а̄н̣адха̄тӯнам̣ бхаван̇габхӯта̄нам̣ тада̄рамман̣ака̄ле аттано паччхимасса вот̣т̣хаббанакирийасса ча̄ти два̄дасаннам̣. упеккха̄сахагата̄хетукамановин̃н̃а̄н̣адха̄ту пана а̄ваджджанаманодха̄туйа̄ двит̣т̣ха̄ника̄йа а̄ваджджанамановин̃н̃а̄н̣адха̄туйа̄ дасаннан̃ча випа̄камановин̃н̃а̄н̣адха̄тӯнанти два̄дасаннамева. тихетукамаха̄випа̄ка̄ соманассасахагата̄хетукаваджджа̄нам̣ дасаннампи ка̄ма̄вачаравипа̄камановин̃н̃а̄н̣адха̄тӯнам̣ рӯпа̄вачара̄рӯпа̄вачаравипа̄ка̄нам̣ а̄ваджджанадвайасса ча̄ти екавӣсатийа̄, духетукавипа̄ка̄ т̣хапетва̄ махаггатавипа̄ке сеса̄нам̣ два̄дасаннам̣. пан̃ча рӯпа̄вачаравипа̄ка̄ тебхӯмакакусалавипа̄касахетукапат̣исандхичитта̄нам̣ саттарасаннам̣ а̄ваджджанадвайасса ча̄ти екӯнавӣсатийа̄. арӯпа̄вачаравипа̄кесу пат̣хамам̣ ка̄ма̄вачаракусалавипа̄катихетукапат̣исандхичитта̄нам̣, чатуннам̣ арӯпа̄вачаравипа̄качитта̄нам̣ чатуннам̣ манодва̄ра̄ваджджанасса ча̄ти наваннам̣. дутийам̣ хет̣т̣химавипа̄кам̣ ваджджетва̄ ат̣т̣ханнам̣, татийам̣ две хет̣т̣хима̄ни ваджджетва̄ саттаннам̣, чатуттхам̣ тӣн̣и хет̣т̣хима̄ни ваджджетва̄ чханнам̣ чатта̄ри локуттаравипа̄ка̄ни тихетукавипа̄ка̄нам̣ терасаннам̣ аттано аттано паччхимасса ча̄ти чуддасаннам̣.
акусалавипа̄капан̃чавин̃н̃а̄н̣а̄ акусалавипа̄каманодха̄туйа̄, манодха̄ту акусалавипа̄ка̄хетукамановин̃н̃а̄н̣адха̄туйа̄. са̄ тада̄рамман̣ака̄ле аттано паччхимасса чутика̄ле пат̣исандхивасена бхаван̇гавасена ча паватта̄нам̣ итаресампи наваннам̣ ка̄ма̄вачаравипа̄ка̄нам̣ упеккха̄сахагата̄нам̣ двиннам̣ париттакирийа̄нан̃ча̄ти два̄дасаннам̣. кирийаманодха̄ту дасаннам̣ вин̃н̃а̄н̣а̄нам̣ хаситуппа̄дакирийа̄ пан̃чавока̄ре бхаван̇гавасена паватта̄нам̣ наваннам̣ тихетукавипа̄ка̄нам̣, тада̄рамман̣авасена паватта̄нам̣ пан̃чаннам̣ соманассасахагатавипа̄ка̄нам̣ аттано паччхимасса ча̄ти аггахитаггахан̣ена терасаннам̣. вот̣т̣хаббанакирийа̄ т̣хапетва̄ кирийаманодха̄тум̣ дасаннам̣ ка̄ма̄вачаракирийа̄нам̣, ка̄ма̄вачаракусала̄кусала̄нам̣ пан̃чавока̄ре бхаван̇гавасена паватта̄нам̣ паннарасаннам̣ випа̄качитта̄нан̃ча̄ти пан̃чачатта̄лӣса̄йа.
ка̄ма̄вачаратихетукасоманассасахагатакирийадвайам̣ бхаван̇гавасена паватта̄нам̣ терасаннам̣ тихетукавипа̄ка̄нам̣ тада̄рамман̣авасена пан̃чаннам̣ соманассасахагатавипа̄ка̄нам̣ парикаммавасена паваттама̄на̄нам̣ чатуннам̣ рӯпа̄вачаракирийа̄нам̣ арахаттапхаласама̄паттийа̄ аттано паччхимасса ча̄ти аггахитаггахан̣ена два̄вӣсатийа̄ духетукасоманассасахагатакирийадвайам̣ йатха̄вутта̄нам̣ терасаннам̣ бхаван̇гачитта̄нам̣ пан̃чаннам̣ тада̄рамман̣а̄нам̣ аттано паччхимасса ча̄ти аггахитаггахан̣ена саттарасаннам̣. ка̄ма̄вачаратихетукаупеккха̄сахагатакирийадвайам̣ тесам̣йева терасаннам̣ бхаван̇га̄нам̣, тада̄рамман̣авасена паватта̄нам̣ чханнам̣ упеккха̄сахагатавипа̄ка̄нам̣, парикаммавасена паватта̄нам̣ екисса̄ рӯпа̄вачаракирийа̄йа чатуннам̣ арӯпа̄вачаракирийа̄нам̣ арахаттапхаласама̄паттийа̄ аттано паччхимасса ча̄ти аггахитаггахан̣ена чатувӣсатийа̄. духетукаупеккха̄сахагатакирийадвайам̣ тесам̣йева терасаннам̣ бхаван̇га̄нам̣ чханнам̣ тада̄рамман̣а̄нам̣ аттано паччхимасса ча̄ти аггахитаггахан̣ена ат̣т̣ха̄расаннам̣. рӯпа̄вачаракирийесу екекам̣ наваннам̣ пан̃чавока̄ре тихетукабхаван̇га̄нам̣ аттано паччхимасса ча̄ти дасаннам̣. арӯпа̄вачаракирийесу пат̣хамам̣ пан̃чавока̄ре наваннам̣ бхаван̇га̄нам̣, чатувока̄ре екасса аттано паччхимасса ча̄ти ека̄дасаннам̣. дутийам̣ чатувока̄ре две бхаван̇га̄ни лабхати. татийам̣ тӣн̣и, чатуттхам̣ чатта̄ри пхаласама̄паттин̃ча̄ти тесу екекам̣ йатха̄пат̣ипа̄т̣ийа̄ ека̄дасаннам̣ два̄дасаннам̣ терасаннам̣ пан̃чадасаннан̃ча анантарапаччайо хоти. евам̣ бахувидхена̄пи ниддесам̣ лабхати. тена вуттам̣ –
‘‘дасадха̄ саттарасадха̄, самасат̣т̣хивидхена ча;
бахудха̄пи ча ниддесам̣, са̄дхукам̣ упалаккхайе’’ти.
саманантарапаччайа̄дайо утта̄наттха̄йева.
423. упаниссайе саддхам̣ упанисса̄йа̄ти каммакаммапхалаидхалокапаралока̄дӣсу саддхам̣ упаниссайам̣ катва̄. йатха̄ хи пурисо хет̣т̣ха̄патхавийам̣ удакам̣ аттхӣти саддахитва̄ патхавим̣ кханати, евам̣ саддхо кулапутто да̄на̄дӣнам̣ пхалан̃ча а̄нисам̣сан̃ча саддахитва̄ да̄на̄дӣни паваттети. тасма̄ ‘‘саддхам̣ упанисса̄йа̄’’ти вуттам̣.
сӣлам̣ упанисса̄йа̄тиа̄дӣсупи име сӣла̄дайо дхамме упаниссайам̣ катва̄ти аттхо. сӣлава̄ хи сӣла̄нубха̄весу сӣла̄нисам̣сесу ча кусало сӣлам̣ упанисса̄йа сӣлаванта̄нам̣ да̄нам̣ дети, упарӯпари сӣлам̣ сама̄дийати супарисуддхам̣ акхан̣д̣ам̣, ча̄туддасӣа̄дӣсу паккхадивасесу упосатхакаммам̣ кароти, сӣласампадам̣ нисса̄йа джха̄на̄дӣни уппа̄дети. бахуссутопи да̄на̄дипун̃н̃акирийа̄йатта̄ саббасампаттийо да̄на̄дӣнан̃ча сан̇килесавода̄на̄дибхедам̣ сутамайа̄йа пан̃н̃а̄йа пат̣ивиджджхитва̄ т̣хито сутам̣ упанисса̄йа да̄на̄дӣни паваттети. ча̄гава̄пи ча̄га̄дхимутто аттано ча̄гасампадам̣ упанисса̄йа да̄нам̣ дети, сӣлаванто хутва̄ диннам̣ махаппхаланти сӣлам̣ сама̄дийати, упосатхакаммам̣ кароти, та̄йа пат̣ипаттийа̄ парисуддхачитто джха̄на̄дӣни уппа̄дети. пан̃н̃ава̄пи идхалокапаралокахитан̃чева локасаматиккаманупа̄йан̃ча упапариккханто ‘‘сакка̄ има̄йа пат̣ипаттийа̄ идхалокахитампи паралокахитампи локасаматиккаманӯпа̄йан̃ча сампа̄дету’’нти пан̃н̃ам̣ упанисса̄йа да̄на̄дӣни паваттети. йасма̄ пана на кевалам̣ саддха̄дайо да̄на̄дӣнам̣йева упаниссайа̄, аттано апарабха̄ге уппаджджама̄на̄нам̣ саддха̄дӣнампи упаниссайа̄ ева, тасма̄ саддха̄ сӣлам̣ сутам̣ ча̄го пан̃н̃а̄ саддха̄йа сӣласса сутасса ча̄гасса пан̃н̃а̄йа̄ти вуттам̣.
парикамманти анантарам̣ аггахетва̄ пуббабха̄ге парикаммам̣ гахетаббам̣. йатха̄каммӯпаган̃а̄н̣асса ана̄гатам̣сан̃а̄н̣асса̄ти имесам̣ двиннам̣ диббачаккхупарикаммамева, парикаммам̣ висум̣ наттхи. диббачаккхуссева парибхан̣д̣ан̃а̄н̣а̄ни ета̄ни, тасмим̣ иджджхама̄не иджджханти евам̣ сантепи тададхимуттата̄йа сахитам̣ диббачаккхупарикаммам̣ тесам̣ парикамманти ведитаббам̣. на хи ета̄ни саббесам̣ диббачаккхука̄нам̣ самагатика̄ни хонти. тасма̄ бхавитаббаметтха парикаммависесена̄ти. диббачаккху дибба̄йа сотадха̄туйа̄ти дӯре рӯпа̄ни дисва̄ тесам̣ саддам̣ сотука̄масса диббачаккху сотадха̄тувисуддхийа̄ упаниссайо хоти. тесам̣ пана саддам̣ сутва̄ таттха гантука̄мата̄дивасена диббасотадха̄ту иддхивидхан̃а̄н̣асса упаниссайо хоти. евам̣ саббаттха тасса тасса упака̄ракабха̄вавасена упаниссайапаччайата̄ ведитабба̄.
маггам̣ упанисса̄йа ануппаннам̣ сама̄паттинти тена тена маггена ситхилӣкатапа̄рипантхакатта̄ пахӣнапа̄рипантхакатта̄ ча там̣ там̣ сама̄паттим̣ уппа̄дентӣти тесам̣ магго сама̄паттийа̄ упаниссайо хоти. випассантӣти упарӯпаримаггаттха̄йа випассанти. аттхапат̣исамбхида̄йа̄тиа̄ди пат̣исамбхида̄нам̣ маггапат̣ила̄бхенева иджджханато вуттам̣. евам̣иддха̄нан̃ча панета̄сам̣ паччха̄ тесу тесу а̄рамман̣есу паваттийа̄ маггова упаниссайо на̄ма хоти.
саддхам̣ упанисса̄йа ма̄нам̣ джаппетӣти ахамасми саддхо пасанноти ма̄нам̣ паваттети. дит̣т̣хим̣ ган̣ха̄тӣти тасмим̣ тасмим̣ вачане саддха̄васенева гантва̄ пан̃н̃а̄йа аттхам̣ анупапариккханто ‘‘аттхи пуггало’’тиа̄дивасена дит̣т̣хим̣ ган̣ха̄ти. сӣлам̣ сутам̣ ча̄гам̣ пан̃н̃анти ахамасми сӣлава̄ сутава̄ ча̄гӣ пан̃н̃а̄сампанноти ма̄нам̣ джаппети. сӣласутача̄гапан̃н̃а̄су пана ма̄наман̃н̃анам̣ вийа дит̣т̣химан̃н̃анам̣ уппа̄денто дит̣т̣хим̣ ган̣ха̄ти. ра̄гасса̄тиа̄дӣсу саддха̄дисампадам̣ упанисса̄йа аттуккам̣санака̄ле тесу екеко дхаммо ра̄гасса, паравамбханака̄ле досасса, убхайена сампайуттасса мохасса, вуттаппака̄ра̄нам̣ ма̄надит̣т̣хӣнам̣, саддха̄дисампадам̣ упанисса̄йа бхавабхогасампаттипаттхана̄йа упаниссайо хоти. еваметтха локийакусалан̃н̃ева дасситам̣. локуттарам̣ пана сантам̣ пан̣ӣтам̣ уттамам̣ акусалавиддхам̣санам̣. тасма̄ чандо вийа андхака̄ратама̄нам̣ на акусаласса упаниссайо хотӣти на гахитам̣.
а̄та̄петӣтиа̄ди ка̄йикадуккхавасена абйа̄катадхаммадассанаттхам̣ вуттам̣. саддхо хи саддхам̣ нисса̄йа атисӣтам̣ атиун̣ханти аносаккитва̄ на̄наппака̄ра̄ни навакаммавеййа̄вачча̄дӣни каронто атта̄нам̣ а̄та̄пети парита̄пети, бхогам̣ уппа̄детва̄ пун̃н̃а̄ни карисса̄мӣти парийет̣т̣химӯлакам̣ дуккхам̣ паччанубхоти. сӣлава̄пи сӣла̄нураккхан̣аттхам̣ аббхока̄сикатта̄дивасена атта̄нам̣ а̄та̄пети парита̄пети, пин̣д̣ача̄рикатта̄дивасена парийет̣т̣химӯлакам̣ дуккхам̣ паччанубхоти. сутава̄пи ба̄хуссачча̄нурӯпам̣ пат̣ипаттим̣ пат̣ипаджджисса̄мӣти вуттанайенева пат̣ипаджджанто атта̄нам̣ а̄та̄пети парита̄пети, парийет̣т̣химӯлакам̣ дуккхам̣ паччанубхоти. ча̄гава̄пи ча̄га̄дхимуттата̄йа аттано йа̄панаматтепи паччайе анавасесетва̄ париччаджанто, ан̇га̄дипаричча̄гам̣ ва̄ пана каронто атта̄нам̣ а̄та̄пети парита̄пети, париччаджитаббасса ваттхуно уппа̄данаттхам̣ парийет̣т̣химӯлакам̣ дуккхам̣ паччанубхоти. пан̃н̃ава̄пи упарӯпари пан̃н̃ам̣ вад̣д̣хесса̄мӣти саппан̃н̃атам̣ нисса̄йа сӣтун̣ха̄дӣни аган̣етва̄ саджджха̄йаманасика̄ресу йогам̣ каронто атта̄нам̣ а̄та̄пети парита̄пети, миччха̄джӣве а̄дӣнавам̣ самма̄джӣве ча а̄нисам̣сам̣ дисва̄ миччха̄джӣвам̣ паха̄йа парисуддхена а̄джӣвена джӣвитавуттим̣ парийесанто парийет̣т̣химӯлакам̣ дуккхам̣ паччанубхоти.
ка̄йикасса сукхасса̄ти саддха̄дисампаттим̣ упанисса̄йа уппанна̄ни сукхопакаран̣а̄ни парибхун̃джанака̄ле саддха̄дисамут̣т̣ха̄напан̣ӣтарӯпапхут̣ака̄йасса ча тесам̣ васена авиппат̣иса̄рамӯлакапа̄моджджапӣтисамут̣т̣ха̄нарӯпапхут̣ака̄йасса ча сукхуппаттика̄ле тесам̣ кат̣атта̄ уппаннавипа̄касукхака̄ле ча ка̄йикасса сукхасса, вуттанайенева дуккхуппаттика̄ле саддха̄дигун̣асампаттим̣ асахама̄нехи пайуттавадхабандхана̄дика̄ле ча ка̄йикасса дуккхасса, саддха̄дайо упанисса̄йа паваттитапхаласама̄паттика̄ле пана пхаласама̄паттийа̄ етесу екеко упаниссайапаччайена паччайо хотӣти ведитаббо. кусалам̣ камманти кусалачетана̄ аттано випа̄касса упаниссайапаччайо, са̄ пана балавачетана̄ва лаббхати, на дуббала̄. татридам̣ ваттху – ека̄ кира иттхӣ уббандхитука̄ма̄ руккхе раджджум̣ лаггетва̄ сам̣видха̄таббам̣ сам̣видахати. атхеко чоро раттибха̄ге там̣ гехам̣ упасан̇камитва̄ ‘‘има̄йа раджджуйа̄ кин̃чидева бандхитва̄ харисса̄мӣ’’ти саттхена чхиндитум̣ упагато. атха са̄ раджджу а̄сӣвисо хутва̄ сусӯти ака̄си. чоро бхӣто апасакки. иттхӣ аттано нивесана̄ никкхамитва̄ раджджупа̄се гӣвам̣ пат̣имун̃читва̄ уббандха̄ ка̄ламака̄си. евам̣ балавачетана̄ антара̄йе нива̄ретва̄ аттано випа̄касса упаниссайо хоти. на панетам̣ екантато гахетаббам̣. катока̄сан̃хи каммам̣ ева випа̄касса антара̄йам̣ пат̣иба̄хитва̄ випаччати, випа̄каджанакам̣ пана каммам̣ випа̄касса упаниссайапаччайо на хотӣти на ваттаббам̣. камманти еттха чатубхӯмакампи ведитаббам̣. йам̣ пана парато ‘‘магго пхаласама̄паттийа̄’’ти вуттам̣, там̣ ачетана̄васена. тенетам̣ дӣпети – йо кочи випа̄каджанако дхаммо, со аттано випа̄касса упаниссайапаччайо хотӣти.