19. пат̣иведха̄нуйога̄диван̣н̣ана̄

217. бхавам̣ нисса̄йа пан̃хе бхаванти упапаттибхавам̣.

218. веданам̣ ведийама̄напан̃хе веданам̣ ведийама̄но париггахитаведано йога̄вачарова паджа̄на̄ти, ба̄лапутхуджджано наппаджа̄на̄ти.

224. ка̄йа̄нупассана̄дипан̃ха̄ утта̄наттха̄йева.

226. па̄ра̄йанага̄тха̄йа сун̃н̃ато локам̣ авеккхассӯти саттасун̃н̃атавасена кхандхалокам̣ олокехӣти аттхо.

228. пуггало авеккхатӣти сакава̄дипуччха̄. парава̄дисса хи ‘‘сун̃н̃ато локам̣ авеккхассӯ’’ти га̄тха̄йа йо авеккхати, со пуггалоти ладдхи, тасма̄ нам̣ евам̣ пуччхати. саха рӯпена̄ти рӯпака̄йена саддхим̣. тато аниссат̣о хутва̄ти аттхо. идам̣ пан̃чавока̄равасена ануджа̄нитва̄ пуна там̣ джӣванти пут̣т̣хо суттавиродхабхайена пат̣иккхипати. вина̄ рӯпена̄ти идам̣ чатувока̄равасена ануджа̄нитва̄ пуна ан̃н̃ам̣ джӣванти пут̣т̣хо суттавиродхабхайенева пат̣иккхипати. ‘‘аббхантарагато’’ти ча ‘‘бахиддха̄ никкхамитва̄’’ти ча идам̣ ‘‘саха рӯпена вина̄ рӯпена̄’’ти хет̣т̣ха̄ вуттасса лаккхан̣авачанам̣. таттха аббхантарагатоти рӯпасса антогато, ито ва̄ етто ва̄ аниккхамитва̄ рӯпапариччхедавасенева т̣хито хутва̄ти аттхо. никкхамитва̄ти рӯпапариччхедам̣ атиккамитва̄. рӯпам̣ аниссито хутва̄ти аттхо.

231. анатта̄ти аттана̄ джӣвена пуггалена рахито. екадхаммепи пуггало наттхӣти аттхо. евам̣ саббасутта̄нам̣ а̄гамат̣т̣хакатха̄су вуттанайенева аттхо ведитаббо. идха пана сандха̄йабха̄ситаматтамева ваккха̄ма.

237. вуттам̣ бхагавата̄ саппикумбхотиа̄ди ‘‘сабба̄ва десана̄ йатха̄рутавасенева аттхато на гахетабба̄’’ти дассанаттхам̣ а̄бхатам̣. йатха̄ хи суван̣н̣ам̣ гахетва̄ като суван̣н̣авика̄ро кумбхо суван̣н̣акумбхоти вуччати, на евам̣ саппим̣ гахетва̄ като сапписса вика̄ро саппикумбхо на̄ма аттхи. йасмим̣ пана кумбхе саппи паккхиттам̣, со саппикумбхо на̄ма̄ти айаметтха аттхо. телакумбха̄дӣсупи есева найо. йатха̄ ча нибба̄нам̣ ниччам̣ дхувам̣, на евам̣ бхаттам̣ ва̄ йа̄гу ва̄ аттхи. ка̄лапариччхедам̣ пана акатва̄ дивасе дивасе дасса̄ма̄ти пан̃н̃аттавасена ‘‘ниччабхаттам̣ дхувайа̄гӯ’’ти вуччатӣти айаметтха аттхо.

‘‘аттхи пуггало аттахита̄йа пат̣ипанно’’тиа̄дӣсупи йатха̄ рӯпа̄дайо дхамма̄ паччатталаккхан̣аса̄ман̃н̃алаккхан̣авасена аттхи, на евам̣ пуггало. рӯпа̄дӣсу пана сати ‘евам̣на̄мо’‘евам̣готто’ти воха̄ро хоти. ити имина̄ локавоха̄рена локасаммутийа̄ локанируттийа̄ аттхи пуггалоти айаметтха аттхо. вуттампи четам̣ бхагавата̄ – ‘‘има̄ кхо читта, локасаман̃н̃а̄ локанируттийо локавоха̄ра̄ локапан̃н̃аттийо’’ти (дӣ. ни. 1.440). рӯпа̄дидхамма̄ пана вина̄пи локасаммутим̣ паччаттаса̄ман̃н̃алаккхан̣авасена пан̃н̃а̄панато аттхӣти айаметтха аттхо.

буддха̄нам̣ пана две катха̄ саммутикатха̄ ча параматтхакатха̄ ча. таттха сатто, пуггало, дево, брахма̄тиа̄дика̄ саммутикатха̄ на̄ма. аниччам̣, дуккхам̣, анатта̄, кхандха̄, дха̄туйо, а̄йатана̄ни, сатипат̣т̣ха̄на̄, саммаппадха̄на̄тиа̄дика̄ параматтхакатха̄ на̄ма.

таттха йо саммутидесана̄йа саттоти ва̄…пе… брахма̄ти ва̄ти вутте джа̄нитум̣ пат̣ивиджджхитум̣ ниййа̄тум̣ арахаттаджайагга̄хам̣ гахетум̣ саккоти, тасса бхагава̄ а̄дитова саттоти ва̄ пуггалоти ва̄ посоти ва̄ девоти ва̄ брахма̄ти ва̄ катхети. йо параматтхадесана̄йа аниччанти ва̄ дуккханти ва̄тиа̄дӣсу ан̃н̃атарам̣ сутва̄ва джа̄нитум̣ пат̣ивиджджхитум̣ ниййа̄тум̣ арахаттаджайагга̄хам̣ гахетум̣ саккоти. тасса аниччантиа̄дӣсу ан̃н̃атарам̣ катхети. татха̄ саммутикатха̄йа буджджханакасаттасса на пат̣хамам̣ параматтхакатхам̣ катхети. саммутикатха̄йа пана бодхетва̄ паччха̄ параматтхакатхам̣ катхети. параматтхакатха̄йа буджджханакасаттасса̄пи на пат̣хамам̣ саммутикатхам̣ катхети. параматтхакатха̄йа пана бодхетва̄ паччха̄ саммутикатхам̣ катхети. пакатийа̄ пана пат̣хамамева параматтхакатхам̣ катхентасса десана̄ лӯкха̄ка̄ра̄ хоти. тасма̄ буддха̄ пат̣хамам̣ саммутикатхам̣ катхетва̄ паччха̄ параматтхакатхам̣ катхенти. те саммутикатхам̣ катхента̄пи саччамева сабха̄вамева амуса̄ва катхенти. параматтхакатхам̣ катхента̄пи саччамева сабха̄вамева амуса̄ва катхенти. айан̃хи –

‘‘дуве сачча̄ни аккха̄си, самбуддхо вадатам̣ варо;

саммутим̣ параматтхан̃ча, татийам̣ нупалаббхати’’.

таттха –

‘‘сан̇кетавачанам̣ саччам̣, локасаммутика̄ран̣ам̣;

параматтхавачанам̣ саччам̣, дхамма̄нам̣ татхалаккхан̣а’’нти.

апаро найо – две бхагавато десана̄ параматтхадесана̄ ча кхандха̄дивасена, саммутидесана̄ ча саппикумбха̄дивасена. на хи бхагава̄ саман̃н̃ам̣ атидха̄вати. тасма̄ ‘‘аттхи пуггало’’ти вачанаматтато абхинивесо на ка̄таббо. саттха̄ра̄ хи –

‘‘пан̃н̃аттим̣ анатиккамма, параматтхо пака̄сито;

саман̃н̃ам̣ на̄тидха̄веййа, тасма̄ ан̃н̃опи пан̣д̣ито;

параматтхам̣ пака̄сенто, саман̃н̃ам̣ на̄тидха̄вайе’’.

сесам̣ саббаттха утта̄наттхамева̄ти.

пуггалакатха̄ нит̣т̣хита̄.