дхаммуддесава̄ракатха̄
пат̣хамачиттам̣
365. ида̄ни акусаладхаммападам̣ бха̄джетва̄ дассетум̣ катаме дхамма̄ акусала̄тиа̄ди а̄раддхам̣. таттха дхаммававаттха̄на̄дива̄раппабхедо ча хет̣т̣ха̄ а̄гата̄нам̣ пада̄нам̣ аттхавиниччхайо ча хет̣т̣ха̄ вуттанайенева ведитаббо. таттха таттха пана висесаматтамева ван̣н̣айисса̄ма. таттха самайававаттха̄не та̄ва йасма̄, кусаласса вийа, акусаласса бхӯмибхедо наттхи, тасма̄ екантам̣ ка̄ма̄вачарампи сама̄нам̣ етам̣ ‘ка̄ма̄вачара’нти на вуттам̣. дит̣т̣хигатасампайуттанти еттха дит̣т̣хи ева дит̣т̣хигатам̣ ‘гӯтхагатам̣ муттагата’нтиа̄дӣни (а. ни. 9.11) вийа. гантабба̄бха̄вато ва̄ дит̣т̣хийа̄ гатаматтамеветантипи дит̣т̣хигатам̣. тена сампайуттам̣ дит̣т̣хигатасампайуттам̣.
таттха асаддхаммасаванам̣, акалйа̄н̣амиттата̄, арийа̄нам̣ адассанака̄мата̄дӣни айонисо манасика̄роти евама̄дӣхи ка̄ран̣ехи имасса дит̣т̣хигатасан̇кха̄тасса миччха̄дассанасса уппатти ведитабба̄. йе хи ете дит̣т̣хива̄дапат̣исам̣йутта̄ асаддхамма̄ тесам̣ бахума̄напуббан̇гамена атиккантамаджджхаттена упапариккха̄рахитена саванена, йе ча дит̣т̣хивипанна̄ акалйа̄н̣амитта̄ там̣сампаван̇ката̄сан̇кха̄та̄йа акалйа̄н̣амиттата̄йа, буддха̄дӣнам̣ арийа̄нан̃чева саппуриса̄нан̃ча адассанака̄мата̄йа чатусатипат̣т̣ха̄на̄дибхеде арийадхамме аковидаттена па̄тимоккхасам̣вараиндрийасам̣варасатисам̣варан̃а̄н̣асам̣варапаха̄насам̣вараппабхеде арийадхамме чева саппурисадхамме ча сам̣варабхедасан̇кха̄тена авинайена техева ка̄ран̣ехи парибха̄витена айонисо манасика̄рена котӯхаламан̇гала̄дипасутата̄йа ча етам̣ уппаджджатӣти ведитаббам̣. асан̇кха̄рабха̄во панасса читтасса хет̣т̣ха̄ вуттанайенева ведитаббо.
дхаммуддесава̄ре пхассоти акусалачиттасахаджа̄то пхассо. ведана̄дӣсупи есева найо. ити акусаламаттамева етесам̣ пуримехи висесо.
читтассекаггата̄ хотӣти па̄н̣а̄типа̄та̄дӣсупи авиккхиттабха̄вена читтасса екаггата̄ хоти. манусса̄ хи читтам̣ сама̄дахитва̄ авиккхитта̄ хутва̄ авираджджхама̄на̄ни саттха̄ни па̄н̣асарӣресу нипа̄тенти, сусама̄хита̄ паресам̣ сантакам̣ харанти, екарасена читтена миччха̄ча̄рам̣ а̄паджджанти. евам̣ акусалаппаваттийампи читтасса екаггата̄ хоти.
миччха̄дит̣т̣хӣти айа̄тха̄вадит̣т̣хи, вираджджхитва̄ гахан̣ато ва̄ витатха̄ дит̣т̣хи миччха̄дит̣т̣хи. анаттха̄вахатта̄ пан̣д̣итехи джигуччхита̄ дит̣т̣хӣтипи миччха̄дит̣т̣хи. миччха̄сан̇каппа̄дӣсупи есева найо. апича миччха̄ пассанти та̄йа, сайам̣ ва̄ миччха̄ пассати, миччха̄дассанаматтамева ва̄ еса̄ти миччха̄дит̣т̣хи. са̄ айонисо абхинивесалаккхан̣а̄, пара̄ма̄сараса̄, миччха̄бхинивесапаччупат̣т̣ха̄на̄, арийа̄нам̣ адассанака̄мата̄дипадат̣т̣ха̄на̄; парамам̣ ваджджанти дат̣т̣хабба̄. миччха̄сан̇каппа̄дӣсу ‘миччха̄’ти падаматтамева висесо. сесам̣ кусала̄дхика̄ре вуттанайенева ведитаббам̣.
ахирикабалам̣ аноттаппабаланти еттха балаттхо ниддесава̄ре а̄ви бхависсати. итаресу пана – на хирийатӣти ахирико. ахирикасса бха̄во ахирикам̣. на оттаппам̣ аноттаппам̣. тесу ахирикам̣ ка̄йадуччарита̄дӣхи аджигуччханалаккхан̣ам̣, аладжджа̄лаккхан̣ам̣ ва̄. аноттаппам̣ техева аса̄раджджаналаккхан̣ам̣ анутта̄саналаккхан̣ам̣ ва̄. ахирикамева балам̣ ахирикабалам̣. аноттаппамева балам̣ аноттаппабалам̣. айаметтха сан̇кхепаттхо. виттха̄ро пана хет̣т̣ха̄ вуттапат̣ипаккхавасена ведитаббо.
луббханти тена, сайам̣ ва̄ луббхати, луббханаматтамева ва̄ танти лобхо. муйханти тена, сайам̣ ва̄ муйхати, муйханаматтамева ва̄ танти мохо. тесу лобхо а̄рамман̣аггахан̣алаккхан̣о маккат̣а̄лепо вийа, абхисан̇гарасо таттакапа̄ле кхиттамам̣сапеси вийа, апаричча̄гапаччупат̣т̣ха̄но телан̃джанара̄го вийа, сам̣йоджанийадхаммесу асса̄дадассанападат̣т̣ха̄но. со тан̣ха̄надӣбха̄вена вад̣д̣хама̄но, сӣгхасота̄ надӣ вийа маха̄самуддам̣, апа̄йамева гахетва̄ гаччхатӣти дат̣т̣хаббо.
мохо читтасса андхабха̄валаккхан̣о ан̃н̃а̄н̣алаккхан̣о ва̄, асампат̣иведхарасо а̄рамман̣асабха̄ваччха̄данарасо ва̄, асамма̄пат̣ипаттипаччупат̣т̣ха̄но андхака̄рапаччупат̣т̣ха̄но ва̄, айонисоманасика̄рападат̣т̣ха̄но. сабба̄кусала̄нам̣ мӯланти дат̣т̣хаббо.
абхиджджха̄йанти та̄йа, сайам̣ ва̄ абхиджджха̄йати, абхиджджха̄йанаматтамева ва̄ еса̄ти абхиджджха̄. са̄ парасампаттӣнам̣ сакакаран̣аиччха̄лаккхан̣а̄, тена̄ка̄рена есанабха̄вараса̄, парасампатти-абхимукхабха̄вапаччупат̣т̣ха̄на̄, парасампаттӣсу абхиратипадат̣т̣ха̄на̄. парасампаттиабхимукха̄ ева хи са̄ упат̣т̣хахати. та̄су ча абхиратийа̄ сати паваттати, парасампаттӣсу четасо хаттхаппаса̄ровийа̄ти дат̣т̣хабба̄.
саматхо хотӣтиа̄дӣсу ан̃н̃есу киччесу виккхепасаманато саматхо. акусалаппаваттийам̣ читтам̣ пагган̣ха̄тӣти пагга̄хо. на виккхипатӣти авиккхепо.
имасмим̣ читте саддха̄, сати, пан̃н̃а̄, чха йугал̣ака̄нӣти име дхамма̄ на гахита̄. касма̄? ассаддхийачитте паса̄до на̄ма наттхи. тасма̄ та̄ва саддха̄ на гахита̄. ким̣ пана дит̣т̣хигатика̄ аттано аттано саттха̄ра̄нам̣ на саддахантӣти? саддаханти. са̄ пана саддха̄ на̄ма на хоти, вачанасампат̣иччханаматтамеветам̣. аттхато анупапариккха̄ ва̄ хоти, дит̣т̣хи ва̄. асатийачитте пана сати наттхӣти на гахита̄. ким̣ дит̣т̣хигатика̄ аттана̄ катакаммам̣ на сарантӣти? саранти. са̄ пана сати на̄ма на хоти. кевалам̣ тена̄ка̄рена акусалачиттаппаватти. тасма̄ сати на гахита̄. атха касма̄ ‘‘миччха̄сатӣ’’ти (дӣ. ни. 3.333; сам̣. ни. 5.1) суттанте вутта̄? са̄ пана акусалаккхандха̄нам̣ сативирахитатта̄ сатипат̣ипаккхатта̄ ча миччха̄маггамиччхатта̄нам̣ пӯран̣аттхам̣ таттха парийа̄йена десана̄ ката̄. ниппарийа̄йена панеса̄ наттхи. тасма̄ на гахита̄. андхаба̄лачитте пана пан̃н̃а̄ наттхӣти на гахита̄. ким̣ дит̣т̣хигатика̄нам̣ ван̃чана̄пан̃н̃а̄ наттхӣти? аттхи. на панеса̄ пан̃н̃а̄, ма̄йа̄ на̄меса̄ хоти. са̄ аттхато тан̣ха̄ва. идам̣ пана читтам̣ садаратхам̣ гарукам̣ бха̄рийам̣ каккхал̣ам̣ тхаддхам̣ акамман̃н̃ам̣ гила̄нам̣ ван̇кам̣ кут̣илам̣. тасма̄ пассаддха̄дӣни чха йугал̣ака̄ни на гахита̄ни.
етта̄вата̄ падапат̣ипа̄т̣ийа̄ читтан̇гавасена па̄л̣иа̄рул̣ха̄ни дваттим̣са пада̄ни дассетва̄ ида̄ни йева̄панакадхамме дассетум̣ йе ва̄ пана тасмим̣ самайетиа̄дима̄ха. таттха саббесупи акусалачиттесу чхандо адхимоккхо манасика̄ро ма̄но исса̄ маччхарийам̣ тхинам̣ миддхам̣ уддхаччам̣ куккуччанти име дасева йева̄панака̄ хонти дхамма̄, сутта̄гата̄, суттападесу диссарети вутта̄. имасмим̣ пана читте чхандо адхимоккхо манасика̄ро уддхаччанти име апан̣н̣акан̇гасан̇кха̄та̄ чатта̄рова йева̄панака̄ хонти.
таттха чханда̄дайо хет̣т̣ха̄ вуттанайенева ведитабба̄. кевалан̃хи те кусала̄, име акусала̄. итарам̣ пана уддхатасса бха̄во ‘уддхаччам̣’. там̣ четасо авӯпасамалаккхан̣ам̣ ва̄та̄бхигха̄тачаладжалам̣ вийа, анават̣т̣ха̄нарасам̣ ва̄та̄бхигха̄тачаладхаджапат̣а̄ка̄ вийа, бхантаттапаччупат̣т̣ха̄нам̣ па̄са̄н̣а̄бхигха̄тасамуддхатабхасма̄ вийа, четасо авӯпасаме айонисоманасика̄рападат̣т̣ха̄нам̣. читтавиккхепоти дат̣т̣хаббам̣.
ити пхасса̄дӣни дваттим̣са, йева̄панакавасена вутта̄ни чатта̄рӣти сабба̄нипи имасмим̣ дхаммуддесава̄ре чхаттим̣са дхаммапада̄ни бхаванти. чатта̄ри апан̣н̣акан̇га̄ни ха̄петва̄ па̄л̣ийам̣ а̄гата̄ни дваттим̣самева. аггахитаггахан̣ена панеттха пхассапан̃чакам̣, витакко вича̄ро пӣти читтассекаггата̄ вӣрийиндрийам̣ джӣвитиндрийам̣ миччха̄дит̣т̣хи ахирикам̣ аноттаппам̣ лобхо мохоти сол̣аса дхамма̄ хонти.
тесу сол̣асасу сатта дхамма̄ авибхаттика̄ нава савибхаттика̄ хонти. катаме сатта? пхассо сан̃н̃а̄ четана̄ вича̄ро пӣти джӣвитиндрийам̣ мохоти име сатта авибхаттика̄. ведана̄ читтам̣ витакко читтассекаггата̄ вӣрийиндрийам̣ миччха̄дит̣т̣хи ахирикам̣ аноттаппам̣ лобхоти име нава савибхаттика̄.
тесу чха дхамма̄ двӣсу т̣ха̄несу вибхатта̄, еко тӣсу, еко чатӯсу, еко чхасу. катхам̣? читтам̣ витакко миччха̄дит̣т̣хи ахирикам̣ аноттаппам̣ лобхоти име чха двӣсу т̣ха̄несу вибхатта̄. тесу хи читтам̣ та̄ва пхассапан̃чакам̣ патва̄ читтам̣ хотӣти вуттам̣, индрийа̄ни патва̄ маниндрийанти. витакко джха̄нан̇га̄ни патва̄ витакко хотӣти вутто, магган̇га̄ни патва̄ миччха̄сан̇каппоти. миччха̄дит̣т̣хи магган̇гесупи каммапатхесупи миччха̄дит̣т̣хийева. ахирикам̣ бала̄ни патва̄ ахирикабалам̣ хотӣти вуттам̣, локана̄сакадукам̣ патва̄ ахириканти. аноттаппепи есева найо. лобхо мӯлам̣ патва̄ лобхо хотӣти вутто. каммапатхам̣ патва̄ абхиджджха̄ти. име чха двӣсу т̣ха̄несу вибхатта̄.
ведана̄ пана пхассапан̃чакам̣ патва̄ ведана̄ хотӣти вутта̄, джха̄нан̇га̄ни патва̄ сукханти, индрийа̄ни патва̄ соманассиндрийанти. евам̣ екова дхаммо тӣсу т̣ха̄несу вибхатто.
вӣрийам̣ пана индрийа̄ни патва̄ вӣрийиндрийам̣ хотӣти вуттам̣, магган̇га̄ни патва̄ миччха̄ва̄йа̄мо хотӣти, бала̄ни патва̄ вӣрийабаланти, пит̣т̣хидукам̣ патва̄ пагга̄хо хотӣти. евам̣ айам̣ еко дхаммо чатӯсу т̣ха̄несу вибхатто.
сама̄дхи пана джха̄нан̇га̄ни патва̄ читтассекаггата̄ хотӣти вутто, индрийа̄ни патва̄ сама̄дхиндрийанти, магган̇га̄ни патва̄ миччха̄сама̄дхӣти, бала̄ни патва̄ сама̄дхибаланти, пит̣т̣хидукам̣ патва̄ дутийадуке екакавасенева саматхоти, татийе авиккхепоти. евамайам̣ еко дхаммо чхасу т̣ха̄несу вибхатто.
саббепи панете дхамма̄ пхассапан̃чакавасена джха̄нан̇гавасена индрийавасена магган̇гавасена балавасена мӯлавасена каммапатхавасена локана̄сакавасена пит̣т̣хидукавасена̄ти нава ра̄сайо хонти. таттха йам̣ ваттаббам̣ там̣ пат̣хамакусалачиттаниддесе вуттамева̄ти.
дхаммуддесава̄ракатха̄ нит̣т̣хита̄.