дхаммуддесава̄ро

джха̄нан̇гара̄сиван̣н̣ана̄

витаккетӣти витакко; витакканам̣ ва̄ витакко; ӯхананти вуттам̣ хоти. сва̄йам̣ а̄рамман̣е читтасса абхиниропаналаккхан̣о. со хи а̄рамман̣е читтам̣ а̄ропети. йатха̄ хи кочи ра̄джаваллабхам̣ н̃а̄тим̣ ва̄ миттам̣ ва̄ нисса̄йа ра̄джагехам̣ а̄рохати, евам̣ витаккам̣ нисса̄йа читтам̣ а̄рамман̣ам̣ а̄рохати. тасма̄ со а̄рамман̣е читтасса абхиниропаналаккхан̣оти вутто. на̄гасенаттхеро пана̄ха – а̄кот̣аналаккхан̣о витакко. ‘‘йатха̄, маха̄ра̄джа, бхерӣ а̄кот̣ита̄ атха паччха̄ ануравати анусадда̄йати, евамева кхо, маха̄ра̄джа, йатха̄ а̄кот̣ана̄ евам̣ витакко дат̣т̣хаббо. йатха̄ паччха̄ ануравана̄ анусадда̄йана̄ евам̣ вича̄ро дат̣т̣хаббо’’ти (ми. па. 2.3.14 тхокам̣ висадисам̣). сва̄йам̣ а̄хананапарийа̄хананарасо. татха̄ хи тена йога̄вачаро а̄рамман̣ам̣ витакка̄хатам̣ витаккапарийа̄хатам̣ каротӣти вуччати. а̄рамман̣е читтасса а̄найанапаччупат̣т̣ха̄но.

а̄рамман̣е тена читтам̣ вичаратӣти вича̄ро; вичаран̣ам̣ ва̄ вича̄ро. анусан̃чаран̣анти вуттам̣ хоти. сва̄йам̣ а̄рамман̣а̄нумаджджаналаккхан̣о. таттха сахаджа̄та̄нуйоджанарасо. читтасса ануппабандхапаччупат̣т̣ха̄но. сантепи ча несам̣ каттхачи авийоге ол̣а̄рикат̣т̣хена пуббан̇гамат̣т̣хена ча гхан̣т̣а̄бхигха̄то вийа абхиниропанат̣т̣хена ча четасо пат̣хама̄бхинипа̄то витакко. сукхумат̣т̣хена анумаджджанасабха̄ват̣т̣хена ча гхан̣т̣а̄нураво вийа ануппабандхо вича̄ро. виппха̄рава̄ четтха витакко, пат̣хамуппаттика̄ле париппхандабхӯто читтасса. а̄ка̄се уппатитука̄масса паккхино паккхавиккхепо вийа. падума̄бхимукхапа̄то вийа ча гандха̄нубаддхачетасо бхамарасса. сантавутти вича̄ро на̄типариппханданабха̄во читтасса, а̄ка̄се уппатитасса паккхино паккхаппаса̄ран̣ам̣ вийа, париббхаманам̣ вийа ча падума̄бхимукхапатитасса бхамарасса падумасса упарибха̄ге.

ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана ‘‘а̄ка̄се гаччхато маха̄сакун̣асса убхохи паккхехи ва̄там̣ гахетва̄ паккхе саннисӣда̄петва̄ гаманам̣ вийа а̄рамман̣е четасо абхиниропанабха̄вена паватто витакко. со хи екагго хутва̄ аппети ва̄таггахан̣аттхам̣ паккхе пханда̄пайама̄насса гаманам̣ вийа. анумаджджабха̄вена паватто вича̄ро. со хи а̄рамман̣ам̣ анумаджджатӣти вуттам̣, там̣ ануппабандханена паваттийам̣ ативийа йуджджати. со пана несам̣ висесо пат̣хамадутийаджджха̄несу па̄кат̣о хоти. апича малаггахитам̣ кам̣сабха̄джанам̣ екена хаттхена дал̣хам̣ гахетва̄ итарена хаттхена чун̣н̣ателава̄лан̣д̣упакена паримаджджантасса дал̣хаггахан̣ахаттхо вийа витакко, паримаджджанахаттхо вийа вича̄ро. татха̄ кумбхака̄расса дан̣д̣аппаха̄рена чаккам̣ бхамайитва̄ бха̄джанам̣ каронтасса уппӣл̣анахаттхо вийа витакко, ито чито ча сан̃чаран̣ахаттхо вийа вича̄ро. татха̄ ман̣д̣алам̣ каронтасса маджджхе саннирумбхитва̄ т̣хитакан̣т̣ако вийа абхиниропано витакко, бахипариббхаманакан̣т̣ако вийа анумаджджама̄но вича̄ро.

пин̣айатӣти пӣти. са̄ сампийа̄йаналаккхан̣а̄. ка̄йачиттапӣн̣анараса̄, пхаран̣араса̄ ва̄. одагйапаччупат̣т̣ха̄на̄. са̄ панеса̄ кхуддика̄пӣти, кхан̣ика̄пӣти, оккантика̄пӣти, уббега̄пӣти, пхаран̣а̄пӣтӣти пан̃чавидха̄ хоти.

таттха кхуддика̄пӣти сарӣре ломахам̣саматтамева ка̄тум̣ саккоти. кхан̣ика̄пӣти кхан̣е кхан̣е виджджуппа̄дасадиса̄ хоти. оккантика̄пӣти, самуддатӣрам̣ вӣчи вийа, ка̄йам̣ оккамитва̄ оккамитва̄ бхиджджати. уббега̄пӣти балаватӣ хоти, ка̄йам̣ уддхаггам̣ катва̄ а̄ка̄се лан̇гха̄панаппама̄н̣аппатта̄. татха̄ хи пун̣н̣авалликава̄сӣ маха̄тиссаттхеро пун̣н̣амадивасе са̄йам̣ четийан̇ган̣ам̣ гантва̄ чанда̄локам̣ дисва̄ маха̄четийа̄бхимукхо хутва̄ ‘има̄йа вата вела̄йа чатассо париса̄ маха̄четийам̣ вандантӣ’ти пакатийа̄ дит̣т̣ха̄рамман̣авасена буддха̄рамман̣ам̣ уббегам̣ пӣтим̣ уппа̄детва̄ судха̄тале пахат̣ачитраген̣д̣уко вийа а̄ка̄се уппатитва̄ маха̄четийан̇ган̣ейева ат̣т̣ха̄си.

татха̄ гирикан̣д̣акавиха̄расса упаниссайе ваттака̄лакага̄ме ека̄ куладхӣта̄пи балавабуддха̄рамман̣а̄йа уббега̄йа пӣтийа̄ а̄ка̄се лан̇гхеси. тасса̄ кира ма̄та̄питаро са̄йам̣ дхаммасаванаттха̄йа виха̄рам̣ гаччханта̄ ‘амма, твам̣ гарубха̄ра̄, ака̄ле вичаритум̣ на саккоси, майам̣ туйхам̣ паттим̣ катва̄ дхаммам̣ сосса̄ма̄’ти агамам̣су. са̄ гантука̄ма̄пи тесам̣ вачанам̣ пат̣иба̄хитум̣ асакконтӣ гхаре охӣйитва̄ гхарадва̄ре т̣хатва̄ чанда̄локена гирикан̣д̣аке а̄ка̄сачетийан̇ган̣ам̣ олокентӣ четийасса дӣпапӯджам̣ аддаса. чатассо ча париса̄ ма̄ла̄гандха̄дӣхи четийапӯджам̣ катва̄ падаккхин̣ам̣ каронтийо бхиккхусан̇гхасса ча ган̣асаджджха̄йасаддам̣ ассоси. атхасса̄ ‘дхан̃н̃а̄ ватиме манусса̄ йе виха̄рам̣ гантва̄ еварӯпе четийан̇ган̣е анусан̃чаритум̣ еварӯпан̃ча мадхурам̣ дхаммакатхам̣ сотум̣ лабхантӣ’ти муттара̄сисадисам̣ четийам̣ пассантийа̄ ева уббега̄пӣти удапа̄ди. са̄ а̄ка̄се лан̇гхитва̄ ма̄та̄питӯнам̣ пуриматарам̣йева а̄ка̄сато четийан̇ган̣е оруйха четийам̣ вандитва̄ дхаммам̣ сун̣ама̄на̄ ат̣т̣ха̄си. атха нам̣ ма̄та̄питаро а̄гантва̄ ‘амма, твам̣ катарена маггена а̄гата̄сӣ’ти пуччхим̣су. са̄ ‘а̄ка̄сена а̄гата̄мхи, на маггена̄’ти ватва̄ ‘амма, а̄ка̄сена на̄ма кхӣн̣а̄сава̄ сан̃чаранти, твам̣ катхам̣ а̄гата̄’ти пут̣т̣ха̄ а̄ха – ‘майхам̣ чанда̄локена четийам̣ олокентийа̄ т̣хита̄йа буддха̄рамман̣а̄ балавапӣти уппаджджати, атха̄хам̣ нева аттано т̣хитабха̄вам̣ на нисиннабха̄вам̣ ан̃н̃а̄сим̣, гахитанимиттенева пана а̄ка̄сам̣ лан̇гхитва̄ четийан̇ган̣е патит̣т̣хита̄мхӣ’ти. евам̣ уббега̄пӣти а̄ка̄се лан̇гха̄панаппама̄н̣а̄ хоти.

пхаран̣апӣтийа̄ пана уппанна̄йа сакаласарӣрам̣ дхамитва̄ пӯритаваттхи вийа, махата̄ удакогхена паккхандапаббатакуччхи вийа ча анупариппхут̣ам̣ хоти. са̄ панеса̄ пан̃чавидха̄ пӣти габбхам̣ ган̣хантӣ парипа̄кам̣ гаччхантӣ дувидхам̣ пассаддхим̣ парипӯрети – ка̄йапассаддхин̃ча читтапассаддхин̃ча. пассаддхи габбхам̣ ган̣хантӣ парипа̄кам̣ гаччхантӣ дувидхам̣ сукхам̣ парипӯрети – ка̄йикам̣ четасикан̃ча. сукхам̣ габбхам̣ ган̣хантам̣ парипа̄кам̣ гаччхантам̣ тивидхам̣ сама̄дхим̣ парипӯрети – кхан̣икасама̄дхим̣ упача̄расама̄дхим̣ аппана̄сама̄дхинти. та̄су т̣хапетва̄ аппана̄сама̄дхипӯрикам̣ итара̄ двепи идха йуджджанти.

сукхайатӣти сукхам̣; йасса уппаджджати там̣ сукхитам̣ каротӣти аттхо. сут̣т̣ху ва̄ кха̄дати, кханати ча ка̄йачитта̄ба̄дханти сукхам̣. соманассаведана̄йетам̣ на̄мам̣. тасса лаккхан̣а̄дӣни ведана̄паде вуттанайенева ведитабба̄ни.

апаро найо – са̄талаккхан̣ам̣ сукхам̣, сампайутта̄нам̣ упабрӯханарасам̣, ануггахан̣апаччупат̣т̣ха̄нам̣. сатипи ча несам̣ пӣтисукха̄нам̣ каттхачи авиппайоге, ит̣т̣ха̄рамман̣апат̣ила̄бхатут̣т̣хи пӣти; пат̣иладдхараса̄нубхаванам̣ сукхам̣. йаттха пӣти таттха сукхам̣. йаттха сукхам̣ таттха на нийамато пӣти. сан̇кха̄раккхандхасан̇гахита̄ пӣти, ведана̄ккхандхасан̇гахитам̣ сукхам̣. канта̄ракхиннасса ванантодакадассанасаванесу вийа пӣти. ваначчха̄йа̄павесанаудакапарибхогесу вийа сукхам̣.

йатха̄ хи пурисо маха̄канта̄рамаггам̣ пат̣ипанно гхаммапарето тасито пипа̄сито пат̣ипатхе пурисам̣ дисва̄ ‘каттха па̄нӣйам̣ аттхӣ’ти пуччхеййа. со ‘ат̣авим̣ уттаритва̄ джа̄тассараванасан̣д̣о аттхи, таттха гантва̄ лабхиссасӣ’ти вадеййа. со тасса катхам̣ сутва̄ хат̣т̣хапахат̣т̣хо бхавеййа. тато гаччханто бхӯмийам̣ патита̄ни уппаладалана̄лапатта̄дӣни дисва̄ сут̣т̣хутарам̣ хат̣т̣хапахат̣т̣хо хутва̄ гаччханто аллаваттхе аллакесе пурисе пассеййа, ванакуккут̣амора̄дӣнам̣ саддам̣ сун̣еййа, джа̄тассарапарийанте джа̄там̣ ман̣иджа̄ласадисам̣ нӣлаванасан̣д̣ам̣ пассеййа, саре джа̄та̄ни уппалападумакумуда̄дӣни пассеййа, аччхам̣ виппасаннам̣ удакам̣ пассеййа. со бхиййо бхиййо хат̣т̣хапахат̣т̣хо хутва̄ джа̄тассарам̣ отаритва̄ йатха̄ручи нхатва̄ ча пивитва̄ ча пат̣иппассаддхадаратхо бхисамул̣а̄лапоккхара̄дӣни кха̄дитва̄ нӣлуппала̄дӣни пил̣андхитва̄ манда̄лакамӯла̄ни кхандхе каритва̄ уттаритва̄ са̄т̣акам̣ нива̄сетва̄, удакаса̄т̣акам̣ а̄тапе катва̄, сӣтаччха̄йа̄йа мандаманде ва̄те пахаранте нипанно ‘ахо сукхам̣, ахо сукха’нти вадеййа. евам̣сампадамидам̣ дат̣т̣хаббам̣.

тасса хи пурисасса джа̄тассараванасан̣д̣асаванато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва удакадассана̄ хат̣т̣хапахат̣т̣хака̄ло вийа пуббабха̄га̄рамман̣е хат̣т̣хапахат̣т̣ха̄ка̄ра̄ пӣти. нхатва̄ ча пивитва̄ ча сӣтаччха̄йа̄йа мандаманде ва̄те пахаранте ‘ахо сукхам̣, ахо сукха’нти вадато нипаннака̄ло вийа балаваппаттам̣ а̄рамман̣араса̄нубхавана̄ка̄расан̣т̣хитам̣ сукхам̣. тасмим̣ тасмим̣ самайе па̄кат̣абха̄вато четам̣ вуттанти ведитаббам̣. йаттха пана пӣти сукхампи таттха аттхӣти вуттамеветам̣.

читтассекаггата̄ти читтасса екаггабха̄во; сама̄дхиссетам̣ на̄мам̣. лаккхан̣а̄дӣсу панасса ат̣т̣хакатха̄йам̣ та̄ва вуттам̣ – ‘‘па̄моккхалаккхан̣о ча сама̄дхи авиккхепалаккхан̣о ча’’. йатха̄ хи кӯт̣а̄га̄ракан̣н̣ика̄ сесадаббасамбха̄ра̄нам̣ а̄бандханато памукха̄ хоти евамева саббакусаладхамма̄нам̣ сама̄дхичиттена иджджханато саббесампи тесам̣ дхамма̄нам̣ сама̄дхи па̄моккхо хоти. тена вуттам̣ –

‘‘йатха̄, маха̄ра̄джа, кӯт̣а̄га̄расса йа̄ ка̄чи гопа̄насийо сабба̄ та̄ кӯт̣ан̇гама̄ хонти, кӯт̣анинна̄ кӯт̣асамосаран̣а̄, кӯт̣ам̣ та̄сам̣ аггамаккха̄йати, евамева кхо, маха̄ра̄джа, йе кечи кусала̄ дхамма̄ саббе те сама̄дхининна̄ хонти, сама̄дхипон̣а̄, сама̄дхипаббха̄ра̄, сама̄дхи тесам̣ аггамаккха̄йатӣ’’ти (ми. па. 2.1.14).

йатха̄ ча сенан̇гам̣ патва̄ ра̄джа̄ на̄ма йаттха йаттха сена̄ осӣдати там̣ там̣ т̣ха̄нам̣ гаччхати, тасса гатагатат̣т̣ха̄не сена̄ парипӯрати, парасена̄ бхиджджитва̄ ра̄джа̄намева ануваттати, евамева сахаджа̄тадхамма̄нам̣ виккхипитум̣ виппакиритум̣ аппада̄нато сама̄дхи авиккхепалаккхан̣о на̄ма хотӣти.

апаро пана найо – айам̣ читтассекаггата̄сан̇кха̄то сама̄дхи на̄ма ависа̄ралаккхан̣о ва̄ авиккхепалаккхан̣о ва̄, сахаджа̄тадхамма̄нам̣, сампин̣д̣анарасо нха̄нийачун̣н̣а̄нам̣ удакам̣ вийа, упасамапаччупат̣т̣ха̄но н̃а̄н̣апаччупат̣т̣ха̄но ва̄. ‘‘сама̄хито йатха̄бхӯтам̣ джа̄на̄ти пассатӣ’’ти хи вуттам̣. висесато сукхападат̣т̣ха̄но, нива̄те дӣпаччӣнам̣ т̣хити вийа четасо т̣хитӣти дат̣т̣хаббо.

индрийара̄сиван̣н̣ана̄

саддаханти ета̄йа, сайам̣ ва̄ саддахати, саддаханаматтамева ва̄ еса̄ти саддха̄. са̄ва ассаддхийасса абхибхаванато адхипатийат̣т̣хена индрийам̣. адхимоккхалаккхан̣е ва̄ индат̣т̣хам̣ ка̄ретӣти индрийам̣. саддха̄ва индрийам̣ саддхиндрийам̣. са̄ панеса̄ сампаса̄даналаккхан̣а̄ ча саддха̄ сампаккханданалаккхан̣а̄ ча.

йатха̄ хи ран̃н̃о чаккаваттисса удакаппаса̄дако ман̣и удаке паккхитто пан̇касева̄лапан̣акакаддамам̣ саннисӣда̄пети, удакам̣ аччхам̣ кароти виппасаннам̣ ана̄вилам̣, евамева саддха̄ уппаджджама̄на̄ нӣваран̣е виккхамбхети, килесе саннисӣда̄пети, читтам̣ паса̄дети, ана̄вилам̣ кароти. пасаннена читтена йога̄вачаро кулапутто да̄нам̣ дети, сӣлам̣ сама̄дийати, упосатхакаммам̣ кароти, бха̄ванам̣ а̄рабхати. евам̣ та̄ва саддха̄ сампаса̄даналаккхан̣а̄ти ведитабба̄. тена̄ха а̄йасма̄ на̄гасено –

‘‘йатха̄, маха̄ра̄джа, ра̄джа̄ чаккаватти чатуран̇гинийа̄ сена̄йа саддхим̣ аддха̄намаггаппат̣ипанно париттам̣ удакам̣ тареййа, там̣ удакам̣ хаттхӣхи ча ассехи ча ратхехи ча паттӣхи ча сан̇кхубхитам̣ бхавеййа а̄вилам̣ лулитам̣ калалӣбхӯтам̣, уттин̣н̣о ча ра̄джа̄ чаккаватти мануссе а̄н̣а̄пеййа ‘па̄нӣйам̣ бхан̣е а̄харатха, там̣ пивисса̄мӣ’ти. ран̃н̃о ча удакаппаса̄дако ман̣и бхавеййа. ‘евам̣ дева̄’ти кхо те манусса̄ ран̃н̃о чаккаваттисса пат̣иссутва̄ там̣ удакаппаса̄дакам̣ ман̣им̣ удаке паккхипеййум̣. тасмим̣ удаке паккхиттаматте пан̇касева̄лапан̣акам̣ вигаччхеййа, каддамо ча саннисӣдеййа, аччхам̣ бхавеййа удакам̣ виппасаннам̣ ана̄вилам̣, тато ран̃н̃о чаккаваттисса па̄нӣйам̣ упана̄меййум̣ – ‘пивату дево па̄нӣйа’нти.

‘‘йатха̄, маха̄ра̄джа, удакам̣ евам̣ читтам̣ дат̣т̣хаббам̣. йатха̄ те манусса̄ евам̣ йога̄вачаро дат̣т̣хаббо. йатха̄ пан̇касева̄лапан̣акам̣ каддамо ча евам̣ килеса̄ дат̣т̣хабба̄. йатха̄ удакаппаса̄дако ман̣и евам̣ саддха̄ дат̣т̣хабба̄. йатха̄ удакаппаса̄даке ман̣имхи паккхиттаматте пан̇касева̄лапан̣акам̣ вигаччхати каддамо ча саннисӣдати, аччхам̣ бхавати удакам̣ виппасаннам̣ ана̄вилам̣, евамева кхо, маха̄ра̄джа, саддха̄ уппаджджама̄на̄ нӣваран̣е виккхамбхети, винӣваран̣ам̣ читтам̣ хоти аччхам̣ виппасаннам̣ ана̄вила’’нти (ми. па. 2.1.10).

йатха̄ пана кумбхиламакарага̄хараккхаса̄дикин̣н̣ам̣ пӯрам̣ маха̄надим̣ а̄гамма бхӣрукаджано убхосу тӣресу тит̣т̣хати. сан̇га̄масӯро пана маха̄йодхо а̄гантва̄ ‘касма̄ т̣хитаттха̄’ти пуччхитва̄ ‘саппат̣ибхайабха̄вена отаритум̣ на висаха̄ма̄’ти вутте суниситам̣ асим̣ гахетва̄ ‘мама паччхато етха, ма̄ бха̄йиттха̄’ти ватва̄ надим̣ отаритва̄ а̄гата̄гате кумбхила̄дайо пат̣иба̄хитва̄ ориматӣрато манусса̄нам̣ соттхибха̄вам̣ каронто па̄риматӣрам̣ нети. па̄риматӣратопи соттхина̄ ориматӣрам̣ а̄нети. евамева да̄нам̣ дадато сӣлам̣ раккхато упосатхакаммам̣ карото бха̄ванам̣ а̄рабхато саддха̄ пуббан̇гама̄ пуреча̄рика̄ хоти. тена вуттам̣ ‘сампаккханданалаккхан̣а̄ ча саддха̄’ти.

апаро найо – саддаханалаккхан̣а̄ саддха̄, окаппаналаккхан̣а̄ ва̄. паса̄данараса̄ удакаппаса̄дакаман̣и вийа, паккханданараса̄ ва̄ огхуттаран̣о вийа. ака̄лусийапаччупат̣т̣ха̄на̄, адхимуттипаччупат̣т̣ха̄на̄ ва̄. саддхеййаваттхупадат̣т̣ха̄на̄ сота̄паттийан̇гападат̣т̣ха̄на̄ ва̄, са̄ хаттхавиттабӣджа̄ни вийа дат̣т̣хабба̄.

вӣрасса бха̄во вӣрийам̣, вӣра̄нам̣ ва̄ каммам̣ вӣрийам̣. видхина̄ ва̄ найена упа̄йена ӣрайитаббам̣ паваттайитаббанти вӣрийам̣. тадева косаджджасса абхибхаванато адхипатийат̣т̣хена индрийам̣. паггахан̣алаккхан̣е ва̄ индат̣т̣хам̣ ка̄ретӣти индрийам̣. вӣрийамева индрийам̣ вӣрийиндрийам̣. там̣ панетам̣ упаттхамбханалаккхан̣ан̃ча вӣрийам̣ паггахан̣алаккхан̣ан̃ча. йатха̄ хи джин̣н̣агхарам̣ а̄гантукена тхӯн̣упаттхамбхена тит̣т̣хати, евамева йога̄вачаро вӣрийупаттхамбхена упаттхамбхито хутва̄ саббакусаладхаммехи на ха̄йати, на париха̄йати. евам̣ та̄васса упаттхамбханалаккхан̣ата̄ ведитабба̄. тена̄ха тхеро на̄гасено –

‘‘йатха̄, маха̄ра̄джа, пурисо гехе патанте таман̃н̃ена да̄руна̄ упаттхамбхеййа, упаттхамбхитам̣ сантам̣ евам̣ там̣ гехам̣ на патеййа, евамева кхо маха̄ра̄джа упаттхамбханалаккхан̣ам̣ вӣрийам̣, вӣрийупаттхамбхита̄ саббе кусала̄ дхамма̄ на ха̄йанти на париха̄йантӣ’’ти (ми. па. 2.1.12).

йатха̄ ва̄ пана кхуддика̄йа ча махатика̄йа ча сена̄йа сан̇га̄ме паватте кхуддика̄ сена̄ олӣйеййа, тато ран̃н̃о а̄рочеййа, ра̄джа̄ балава̄ханам̣ песеййа, тена паггахита̄ сакасена̄ парасенам̣ пара̄джеййа, евамева вӣрийам̣ сахаджа̄тасампайуттадхамма̄нам̣ олӣйитум̣ осаккитум̣ на дети, уккхипати, пагган̣ха̄ти. тена вуттам̣ ‘паггахан̣алаккхан̣ан̃ча вӣрийа’нти.

апаро найо – усса̄халаккхан̣ам̣ вӣрийам̣, сахаджа̄та̄нам̣ упаттхамбханарасам̣, асам̣сӣданабха̄вапаччупат̣т̣ха̄нам̣, ‘‘сам̣вигго йонисо падахатӣ’’ти (а. ни. 4.113) вачанато сам̣вегападат̣т̣ха̄нам̣, вӣрийа̄рамбхаваттхупадат̣т̣ха̄нам̣ ва̄. самма̄ а̄раддхам̣ сабба̄сам̣ сампаттӣнам̣ мӯлам̣ хотӣти дат̣т̣хаббам̣.

саранти ета̄йа, сайам̣ ва̄ сарати, саран̣аматтамева ва̄ еса̄ти сати. са̄ва мут̣т̣хассаччасса абхибхаванато адхипатийат̣т̣хена индрийам̣, упат̣т̣ха̄налаккхан̣е ва̄ индат̣т̣хам̣ ка̄ретӣти индрийам̣. сати ева индрийам̣ сатиндрийам̣. са̄ панеса̄ апила̄паналаккхан̣а̄ ча сати упагган̣ханалаккхан̣а̄ ча. йатха̄ хи ран̃н̃о бхан̣д̣а̄га̄рико дасавидхам̣ ратанам̣ гопайанто са̄йам̣па̄там̣ ра̄джа̄нам̣ иссарийасампаттим̣ саллаккха̄пети са̄рети, евамева сати кусалам̣ дхаммам̣ саллаккха̄пети сара̄пети. тена̄ха тхеро –

‘‘йатха̄, маха̄ра̄джа, ран̃н̃о чаккаваттисса бхан̣д̣а̄га̄рико ра̄джа̄нам̣ чаккаваттим̣ са̄йам̣па̄там̣ йасам̣ сара̄пети – ‘еттака̄, дева, хаттхӣ, еттака̄ асса̄, еттака̄ ратха̄, еттака̄ паттӣ, еттакам̣ хиран̃н̃ам̣, еттакам̣ суван̣н̣ам̣, еттакам̣ саббам̣ са̄патеййам̣, там̣ дево саратӯ’ти, евамева кхо, маха̄ра̄джа, сати кусале дхамме апила̄пети – име чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄, име чатта̄ро саммаппадха̄на̄, име чатта̄ро иддхипа̄да̄, има̄ни пан̃чиндрийа̄ни, има̄ни пан̃ча бала̄ни, име сатта боджджхан̇га̄, айам̣ арийо ат̣т̣хан̇гико магго, айам̣ саматхо, айам̣ випассана̄, айам̣ виджджа̄, айам̣ вимутти, име локуттара̄ дхамма̄ти. евам̣ кхо, маха̄ра̄джа, апила̄паналаккхан̣а̄ сатӣ’’ти (ми. па. 2.1.13).

йатха̄ пана ран̃н̃о чаккаваттисса парин̣а̄йакаратанам̣ ран̃н̃о ахите ча хите ча н̃атва̄ ахите апайа̄пети, хите упайа̄пети, евамева сати хита̄хита̄нам̣ дхамма̄нам̣ гатийо саманвеситва̄ ‘име ка̄йадуччарита̄дайо дхамма̄ ахита̄’ти ахите дхамме апанудети, ‘име ка̄йасучарита̄дайо дхамма̄ хита̄’ти хите дхамме упагган̣ха̄ти. тена̄ха тхеро –

‘‘йатха̄, маха̄ра̄джа, ран̃н̃о чаккаваттисса парин̣а̄йакаратанам̣ ран̃н̃о хита̄хите джа̄на̄ти ‘име ран̃н̃о хита̄ име ахита̄, име упака̄ра̄ име анупака̄ра̄’ти, тато ахите апанудети хите упагган̣ха̄ти, евамева кхо, маха̄ра̄джа, сати уппаджджама̄на̄ хита̄хита̄нам̣ дхамма̄нам̣ гатийо саманвесати ‘име дхамма̄ хита̄ име дхамма̄ ахита̄, име дхамма̄ упака̄ра̄ име дхамма̄ анупака̄ра̄’ти, тато ахите дхамме апанудети хите дхамме упагган̣ха̄ти. евам̣ кхо, маха̄ра̄джа, упагган̣ханалаккхан̣а̄ сатӣ’’ти (ми. па. 2.1.13).

апаро найо – апила̄паналаккхан̣а̄ сати, асаммосанараса̄, а̄раккхапаччупат̣т̣ха̄на̄ висайа̄бхимукхӣбха̄вапаччупат̣т̣ха̄на̄ ва̄, тхирасан̃н̃а̄падат̣т̣ха̄на̄, ка̄йа̄дисатипат̣т̣ха̄нападат̣т̣ха̄на̄ ва̄, а̄рамман̣е дал̣хам̣ патит̣т̣хитатта̄ пана есика̄ вийа, чаккхудва̄ра̄дираккхан̣ато дова̄рико вийа ча дат̣т̣хабба̄.

а̄рамман̣е читтам̣ самма̄ адхийати т̣хапетӣти сама̄дхи. сова виккхепасса абхибхаванато адхипатийат̣т̣хена индрийам̣. авиккхепалаккхан̣е ва̄ индат̣т̣хам̣ ка̄ретӣти индрийам̣. сама̄дхийева индрийам̣ сама̄дхиндрийам̣. лаккхан̣а̄дӣни панасса хет̣т̣ха̄ вуттанайенева ведитабба̄ни.

паджа̄на̄тӣти пан̃н̃а̄. ким̣ паджа̄на̄ти? ‘идам̣ дуккха’нтиа̄дина̄ найена арийасачча̄ни. ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана ‘пан̃н̃а̄петӣти пан̃н̃а̄’ти вуттам̣. кинти пан̃н̃а̄петӣти? аниччам̣ дуккхам̣ анатта̄ти пан̃н̃а̄пети. са̄ва авиджджа̄йа абхибхаванато адхипатийат̣т̣хена индрийам̣. дассаналаккхан̣е ва̄ индат̣т̣хам̣ ка̄ретӣти индрийам̣. пан̃н̃а̄ва индрийам̣ пан̃н̃индрийам̣. са̄ панеса̄ обха̄саналаккхан̣а̄ ча пан̃н̃а̄ паджа̄наналаккхан̣а̄ ча. йатха̄ хи чатубхиттике гехе раттибха̄ге дӣпе джалите андхака̄ро нируджджхати а̄локо па̄тубхавати, евамева обха̄саналаккхан̣а̄ пан̃н̃а̄. пан̃н̃обха̄сасамо обха̄со на̄ма наттхи. пан̃н̃авато хи екапаллан̇кена нисиннасса дасасахассилокадха̄ту ека̄лока̄ хоти. тена̄ха тхеро –

‘‘йатха̄, маха̄ра̄джа, пурисо андхака̄ре гехе падӣпам̣ павесеййа, павит̣т̣хо падӣпо андхака̄рам̣ виддхам̣сети, обха̄сам̣ джанети, а̄локам̣ видам̣сети, па̄кат̣а̄ни ча рӯпа̄ни кароти, евамева кхо, маха̄ра̄джа, пан̃н̃а̄ уппаджджама̄на̄ авиджджандхака̄рам̣ виддхам̣сети, виджджобха̄сам̣ джанети, н̃а̄н̣а̄локам̣ видам̣сети, па̄кат̣а̄ни ча арийасачча̄ни кароти. евам̣ кхо, маха̄ра̄джа, обха̄саналаккхан̣а̄ пан̃н̃а̄’’ти (ми. па. 2.1.15).

йатха̄ пана чхеко бхисакко а̄тура̄нам̣ саппа̄йа̄саппа̄йа̄ни бходжана̄ни джа̄на̄ти, евам̣ пан̃н̃а̄ уппаджджама̄на̄ кусала̄кусале севитабба̄севитаббе хӣнаппан̣ӣтакан̣хасуккасаппат̣ибха̄гааппат̣ибха̄ге дхамме паджа̄на̄ти. вуттампи четам̣ дхаммасена̄патина̄ – ‘‘паджа̄на̄ти паджа̄на̄тӣти кхо, а̄вусо, тасма̄ пан̃н̃ава̄ти вуччати. кин̃ча паджа̄на̄ти? идам̣ дуккханти паджа̄на̄тӣ’’ти (ма. ни. 1.449) виттха̄ретаббам̣. евамасса̄ паджа̄наналаккхан̣ата̄ ведитабба̄.

апаро найо – йатха̄сабха̄вапат̣иведхалаккхан̣а̄ пан̃н̃а̄; аккхалитапат̣иведхалаккхан̣а̄ ва̄ кусалисса̄сакхиттаусупат̣иведхо вийа. висайобха̄сараса̄ падӣпо вийа. асаммохапаччупат̣т̣ха̄на̄ аран̃н̃агатасудесако вийа.

манатӣти мано; виджа̄на̄тӣти аттхо. ат̣т̣хакатха̄чарийа̄ пана̄ху – на̄л̣ийа̄ минама̄но вийа, маха̄тула̄йа дха̄райама̄но вийа ча, а̄рамман̣ам̣ минати паджа̄на̄тӣти маноти. тадева мананалаккхан̣е индат̣т̣хам̣ ка̄ретӣти индрийам̣. манова индрийам̣ маниндрийам̣. хет̣т̣ха̄ вуттачиттассеветам̣ вевачанам̣.

пӣтисоманассасампайогато собханам̣ мано асса̄ти сумано. суманасса бха̄во соманассам̣. са̄талаккхан̣е индат̣т̣хам̣ ка̄ретӣти индрийам̣. соманассамева индрийам̣ соманассиндрийам̣. хет̣т̣ха̄ вуттаведана̄йеветам̣ вевачанам̣.

джӣванти тена там̣сампайуттака̄ дхамма̄ти джӣвитам̣. анупа̄ланалаккхан̣е индат̣т̣хам̣ ка̄ретӣти индрийам̣. джӣвитамева индрийам̣ джӣвитиндрийам̣. там̣ паваттасантата̄дхипатеййам̣ хоти. лаккхан̣а̄дӣхи пана аттана̄ авинибхутта̄нам̣ дхамма̄нам̣ анупа̄ланалаккхан̣ам̣ джӣвитиндрийам̣, тесам̣ паваттанарасам̣, тесам̣йева т̣хапанапаччупат̣т̣ха̄нам̣, йа̄пайитаббадхаммападат̣т̣ха̄нам̣. сантепи ча анупа̄ланалаккхан̣а̄димхи видха̄не аттхиккхан̣ейева там̣ те дхамме анупа̄лети удакам̣ вийа уппала̄дӣни, йатха̄сакам̣паччайуппаннепи ча дхамме па̄лети дха̄тӣ вийа кума̄рам̣, сайам̣паваттитадхаммасамбандхенева ча паваттати нийа̄мако вийа, на бхан̇гато уддхам̣ паваттайати аттано ча паваттайитабба̄нан̃ча абха̄ва̄, на бхан̇гаккхан̣е т̣хапети сайам̣ бхиджджама̄натта̄ кхӣйама̄но вийа ват̣т̣исинехо дӣпасикхам̣. на ча анупа̄ланапаваттанат̣т̣хапана̄нубха̄вавирахитам̣ йатха̄вуттаккхан̣е тасса тасса са̄дханатоти дат̣т̣хаббам̣.

магган̇гара̄сиван̣н̣ана̄

самма̄дит̣т̣хиа̄дӣсу дассанат̣т̣хена самма̄дит̣т̣хи. абхиниропанат̣т̣хена самма̄сан̇каппо, паггаханат̣т̣хена самма̄ва̄йа̄мо, упат̣т̣ха̄нат̣т̣хена самма̄сати, авиккхепанат̣т̣хена самма̄сама̄дхӣти ведитаббо. вачанаттхато пана самма̄ пассати, самма̄ ва̄ та̄йа пассантӣти самма̄дит̣т̣хи. самма̄ сан̇каппети, самма̄ ва̄ тена сан̇каппентӣти самма̄сан̇каппо. самма̄ ва̄йа̄мети, самма̄ ва̄ тена ва̄йамантӣти самма̄ва̄йа̄мо. самма̄ сарати, самма̄ ва̄ та̄йа сарантӣти самма̄сати. самма̄ сама̄дхийати, самма̄ ва̄ тена сама̄дхийантӣти самма̄сама̄дхи. апича, пасаттха̄ сундара̄ ва̄ дит̣т̣хи самма̄дит̣т̣хӣти. имина̄пи найена тесам̣ вачанаттхо ведитаббо. лаккхан̣а̄дӣни пана хет̣т̣ха̄ вутта̄нева.

балара̄сиван̣н̣ана̄

саддха̄бала̄дӣсупи саддха̄дӣни вуттаттха̄нева. акампийат̣т̣хена пана баланти ведитаббам̣. еваметесу ассаддхийе на кампатӣти саддха̄балам̣. косадждже на кампатӣти вӣрийабалам̣. мут̣т̣хассачче на кампатӣти сатибалам̣. уддхачче на кампатӣти сама̄дхибалам̣. авиджджа̄йа на кампатӣти пан̃н̃а̄балам̣. ахирике на кампатӣти хирибалам̣. аноттаппе на кампатӣти оттаппабаланти. айам̣ убхайападавасена аттхаван̣н̣ана̄ хоти.

таттха пурима̄ни пан̃ча хет̣т̣ха̄ лаккхан̣а̄дӣхи пака̄сита̄нева. паччхимадвайе ка̄йадуччарита̄дӣхи хирийатӣти хирӣ; ладжджа̄йетам̣ адхивачанам̣. техи ева оттаппатӣти оттаппам̣; па̄пато уббегассетам̣ адхивачанам̣. тесам̣ на̄на̄каран̣адӣпанаттхам̣ ‘самут̣т̣ха̄нам̣ адхипати ладжджа̄ бхайалаккхан̣ена ча̄’ти имам̣ ма̄тикам̣ т̣хапетва̄ айам̣ виттха̄ракатха̄ вутта̄.

аджджхаттасамут̣т̣ха̄на̄ хирӣ на̄ма; бахиддха̄самут̣т̣ха̄нам̣ оттаппам̣ на̄ма. атта̄дхипати хирӣ на̄ма; лока̄дхипати оттаппам̣ на̄ма. ладжджа̄сабха̄васан̣т̣хита̄ хирӣ на̄ма; бхайасабха̄васан̣т̣хитам̣ оттаппам̣ на̄ма. саппатиссавалаккхан̣а̄ хирӣ на̄ма; ваджджабхӣрукабхайадасса̄вилаккхан̣ам̣ оттаппам̣ на̄ма.

таттха аджджхаттасамут̣т̣ха̄нам̣ хирим̣ чатӯхи ка̄ран̣ехи самут̣т̣ха̄пети – джа̄тим̣ паччавеккхитва̄, вайам̣ паччавеккхитва̄, сӯрабха̄вам̣ паччавеккхитва̄, ба̄хусаччам̣ паччавеккхитва̄. катхам̣? ‘па̄пакаран̣ам̣ на̄метам̣ на джа̄тисампанна̄нам̣ каммам̣, хӣнаджачча̄нам̣ кеват̣т̣а̄дӣнам̣ идам̣ каммам̣. ма̄дисасса джа̄тисампаннасса идам̣ каммам̣ ка̄тум̣ на йутта’нти, евам̣ та̄ва джа̄тим̣ паччавеккхитва̄ па̄н̣а̄типа̄та̄дипа̄пам̣ акаронто хирим̣ самут̣т̣ха̄пети. татха̄ ‘па̄пакаран̣ам̣ на̄метам̣ дахарехи каттаббам̣ каммам̣, ма̄дисасса вайе т̣хитасса идам̣ каммам̣ ка̄тум̣ на йутта’нти, евам̣ вайам̣ паччавеккхитва̄ па̄н̣а̄типа̄та̄дипа̄пам̣ акаронто хирим̣ самут̣т̣ха̄пети. татха̄ ‘па̄пакаммам̣ на̄метам̣ дуббаладжа̄тика̄нам̣ каммам̣, на сӯрабха̄ва̄нам̣. ма̄дисасса сӯрабха̄васампаннасса идам̣ каммам̣ ка̄тум̣ на йутта’нти, евам̣ сӯрабха̄вам̣ паччавеккхитва̄ па̄н̣а̄типа̄та̄дипа̄пам̣ акаронто хирим̣ самут̣т̣ха̄пети. татха̄ ‘па̄пакаммам̣ на̄метам̣ андхаба̄ла̄нам̣ каммам̣, на пан̣д̣ита̄нам̣. ма̄дисасса пан̣д̣итасса бахуссутасса идам̣ каммам̣ ка̄тум̣ на йутта’нти, евам̣ ба̄хусаччам̣ паччавеккхитва̄ па̄н̣а̄типа̄та̄дипа̄пам̣ акаронто хирим̣ самут̣т̣ха̄пети. евам̣ аджджхаттасамут̣т̣ха̄нахирим̣ чатӯхи ка̄ран̣ехи самут̣т̣ха̄пети. самут̣т̣ха̄петва̄ ча пана аттано читте хирим̣ павесетва̄ па̄пакаммам̣ на кароти. евам̣ аджджхаттасамут̣т̣ха̄на̄ хирӣ на̄ма хоти.

катхам̣ бахиддха̄самут̣т̣ха̄нам̣ оттаппам̣ на̄ма? саче твам̣ па̄пакаммам̣ кариссаси чатӯсу париса̄су гарахаппатто бхависсаси.

гарахиссанти там̣ вин̃н̃ӯ, асучим̣ на̄гарико йатха̄;

ваджджито сӣлавантехи, катхам̣ бхиккху кариссасӣти.

евам̣ паччавеккханто хи бахиддха̄самут̣т̣хитена оттаппена па̄пакаммам̣ на кароти. евам̣ бахиддха̄самут̣т̣ха̄нам̣ оттаппам̣ на̄ма хоти.

катхам̣ атта̄дхипати хирӣ на̄ма? идхекаччо кулапутто атта̄нам̣ адхипатим̣ джет̣т̣хакам̣ катва̄ ‘ма̄дисасса саддха̄паббаджитасса бахуссутасса дхутан̇гадхарасса на йуттам̣ па̄пакаммам̣ ка̄ту’нти па̄пам̣ на кароти. евам̣ атта̄дхипати хирӣ на̄ма хоти. тена̄ха бхагава̄ – ‘‘со атта̄нам̣йева адхипатим̣ джет̣т̣хакам̣ каритва̄ акусалам̣ паджахати кусалам̣ бха̄вети, са̄ваджджам̣ паджахати анаваджджам̣ бха̄вети, суддхаматта̄нам̣ парихаратӣ’’ти (а. ни. 3.40).

катхам̣ лока̄дхипати оттаппам̣ на̄ма? идхекаччо кулапутто локам̣ адхипатим̣ джет̣т̣хакам̣ катва̄ па̄пакаммам̣ на кароти. йатха̄ха – ‘‘маха̄ кхо пана̄йам̣ локасаннива̄со. махантасмим̣ кхо пана локасаннива̄се санти саман̣абра̄хман̣а̄ иддхиманто диббачаккхука̄ парачиттавидуно, те дӯратопи пассанти, а̄санна̄пи на диссанти, четаса̄пи читтам̣ паджа̄нанти, тепимам̣ евам̣ джа̄ниссанти ‘пассатха бхо имам̣ кулапуттам̣, саддха̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджито сама̄но вокин̣н̣о вихарати па̄пакехи акусалехи дхаммехӣ’ти. санти девата̄ иддхимантинийо диббачаккхука̄ парачиттавидунийо. та̄ дӯратопи пассанти, а̄санна̄пи на диссанти, четаса̄пи читтам̣ паджа̄нанти, та̄пи мам̣ джа̄ниссанти ‘пассатха бхо имам̣ кулапуттам̣, саддха̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджито сама̄но вокин̣н̣о вихарати па̄пакехи акусалехи дхаммехӣ’ти… со локам̣йева адхипатим̣ джет̣т̣хакам̣ катва̄ акусалам̣ паджахати кусалам̣ бха̄вети, са̄ваджджам̣ паджахати анаваджджам̣ бха̄вети, суддхаматта̄нам̣ парихаратӣ’’ти (а. ни. 3.146). евам̣ лока̄дхипати оттаппам̣ на̄ма хоти.

ладжджа̄сабха̄васан̣т̣хита̄ хирӣ, бхайасабха̄васан̣т̣хитам̣ оттаппанти. еттха пана ладжджа̄ти ладжджана̄ка̄ро; тена сабха̄вена сан̣т̣хита̄ хирӣ. бхайанти апа̄йабхайам̣; тена сабха̄вена сан̣т̣хитам̣ оттаппам̣. тадубхайампи па̄папариваджджане па̄кат̣ам̣ хоти. екаччо хи, йатха̄ на̄ма еко кулапутто учча̄рапасса̄ва̄дӣни каронто ладжджитаббайуттакам̣ екам̣ дисва̄ ладжджана̄ка̄раппатто бхавеййа хӣл̣ито, евамева аджджхаттам̣ ладжджидхаммам̣ оккамитва̄ па̄пакаммам̣ на кароти. екаччо апа̄йабхайабхӣто хутва̄ па̄пакаммам̣ на кароти.

татридам̣ опаммам̣ – йатха̄ хи двӣсу айогул̣есу еко сӣтало бхавеййа гӯтхамаккхито, еко ун̣хо а̄дитто. таттха пан̣д̣ито сӣталам̣ гӯтхамаккхитатта̄ джигуччханто на ган̣ха̄ти, итарам̣ д̣а̄хабхайена. таттха сӣталасса гӯтхамаккханаджигуччха̄йа аган̣ханам̣ вийа аджджхаттам̣ ладжджидхаммам̣ оккамитва̄ па̄пасса акаран̣ам̣. ун̣хасса д̣а̄хабхайена аган̣ханам̣ вийа апа̄йабхайена па̄пасса акаран̣ам̣ ведитаббам̣.

саппатиссавалаккхан̣а̄ хирӣ, ваджджабхӣрукабхайадасса̄вилаккхан̣ам̣ оттаппанти. идампи двайам̣ па̄папариваджджане ева па̄кат̣ам̣ хоти. екаччо хи джа̄тимахаттапаччавеккхан̣а̄ саттхумахаттапаччавеккхан̣а̄ да̄йаджджамахаттапаччавеккхан̣а̄ сабрахмача̄рӣмахаттапаччавеккхан̣а̄ти чатӯхи ка̄ран̣ехи саппатиссавалаккхан̣ам̣ хирим̣ самут̣т̣ха̄петва̄ па̄пам̣ на кароти. екаччо атта̄нува̄дабхайам̣ пара̄нува̄дабхайам̣ дан̣д̣абхайам̣ дуггатибхайанти чатӯхи ка̄ран̣ехи ваджджабхӣрукабхайадасса̄вилаккхан̣ам̣ оттаппам̣ самут̣т̣ха̄петва̄ па̄пам̣ на кароти. таттха джа̄тимахаттапаччавеккхан̣а̄дӣни чева атта̄нува̄дабхайа̄дӣни ча виттха̄ретва̄ катхетабба̄ни.

мӯлара̄сиван̣н̣ана̄

на луббханти етена, сайам̣ ва̄ на луббхати, алуббханаматтамева ва̄ танти алобхо. адоса̄мохесупи есева найо. тесу алобхо а̄рамман̣е читтасса агедхалаккхан̣о, алаггабха̄валаккхан̣о ва̄ камаладале джалабинду вийа. апариггахан̣арасо муттабхиккху вийа. аналлӣнабха̄вапаччупат̣т̣ха̄но асучимхи патитапурисо вийа. адосо ачан̣д̣иккалаккхан̣о, авиродхалаккхан̣о ва̄ анукӯламитто вийа. а̄гха̄тавинайарасо парил̣а̄хавинайарасо ва̄ чанданам̣ вийа. соммабха̄вапаччупат̣т̣ха̄но пун̣н̣ачандо вийа. амохо лаккхан̣а̄дӣхи хет̣т̣ха̄ пан̃н̃индрийападе вибха̄вито ева.

имесу пана тӣсу алобхо маччхерамаласса пат̣ипаккхо, адосо дуссӣлйамаласса, амохо кусалесу дхаммесу абха̄вана̄йа пат̣ипаккхо. алобхо четтха да̄нахету, адосо сӣлахету, амохо бха̄вана̄хету. тесу ча алобхена анадхикам̣ ган̣ха̄ти, луддхасса адхикаггахан̣ато. адосена анӯнам̣, дут̣т̣хасса ӯнаггахан̣ато. амохена авипарӣтам̣, мӯл̣хасса випарӣтаггахан̣ато.

алобхена четтха виджджама̄нам̣ досам̣ досато дха̄ренто досе паваттати; луддхо хи досам̣ пат̣иччха̄дети. адосена виджджама̄нам̣ гун̣ам̣ гун̣ато дха̄ренто гун̣е паваттати; дут̣т̣хо хи гун̣ам̣ маккхети. амохена йа̄тха̄васабха̄вам̣ йа̄тха̄васабха̄вато дха̄ренто йа̄тха̄васабха̄ве паваттати. мӯл̣хо хи ‘таччхам̣ атаччханти атаччхам̣ ча таччха’нти ган̣ха̄ти. алобхена ча пийавиппайогадуккхам̣ на хоти, луддхасса пийасабха̄вато пийавиппайога̄саханато ча. адосена аппийасампайогадуккхам̣ на хоти, дут̣т̣хасса хи аппийасабха̄вато аппийасампайога̄саханато ча. амохена иччхита̄ла̄бхадуккхам̣ на хоти, амӯл̣хасса хи ‘там̣ кутеттха лаббха̄’тиевама̄дипаччавеккхан̣асамбхавато (дӣ. ни. 3.34; а. ни. 9.30).

алобхена четтха джа̄тидуккхам̣ на хоти, алобхасса тан̣ха̄пат̣ипаккхато тан̣ха̄мӯлакатта̄ ча джа̄тидуккхасса. адосена джара̄дуккхам̣ на хоти, тиккхадосасса кхиппам̣ джара̄самбхавато. амохена маран̣адуккхам̣ на хоти, саммохамаран̣ан̃хи дуккхам̣, на четам̣ амӯл̣хасса хоти. алобхена ча гахат̣т̣ха̄нам̣, амохена паббаджита̄нам̣, адосена пана саббесампи сукхасам̣ва̄сата̄ хоти.

висесато четтха алобхена петтивисайе упапатти на хоти. йебхуййена хи сатта̄ тан̣ха̄йа петтивисайам̣ упападжджанти, тан̣ха̄йа ча пат̣ипаккхо алобхо. адосена нирайе упапатти на хоти. досена хи чан̣д̣аджа̄тита̄йа досасадисам̣ нирайам̣ упападжджанти. досасса ча пат̣ипаккхо адосо. амохена тираччха̄найонийам̣ ниббатти на хоти. мохена хи ниччасаммӯл̣хам̣ тираччха̄найоним̣ упападжджанти. мохасса пат̣ипаккхо ча амохо. етесу ча алобхо ра̄гавасена упагаманасса абха̄вакаро, адосо досавасена апагаманасса, амохо мохавасена амаджджхаттабха̄васса.

тӣхипи четехи йатха̄пат̣ипа̄т̣ийа̄ неккхаммасан̃н̃а̄ абйа̄па̄дасан̃н̃а̄ авихим̣са̄сан̃н̃а̄ти има̄ тиссо. асубхасан̃н̃а̄ аппама̄н̣асан̃н̃а̄ дха̄тусан̃н̃а̄ти има̄ ча тиссо сан̃н̃а̄йо хонти. алобхена пана ка̄масукхаллика̄нуйогаантасса, адосена аттакиламатха̄нуйогаантасса париваджджанам̣ хоти; амохена маджджхима̄йа пат̣ипаттийа̄ пат̣ипаджджанам̣. татха̄ алобхена абхиджджха̄ка̄йагантхасса пабхеданам̣ хоти, адосена бйа̄па̄дака̄йагантхасса, амохена сесагантхадвайасса. пурима̄ни ча две сатипат̣т̣ха̄на̄ни пурима̄нам̣ двиннам̣ а̄нубха̄вена, паччхима̄ни паччхимассева а̄нубха̄вена иджджханти.

алобхо четтха а̄рогйасса паччайо хоти; алуддхо хи лобханӣйампи асаппа̄йам̣ на севати, тена кхо арого хоти. адосо йоббанасса; адут̣т̣хо хи валипалита̄вахена досаггина̄ ад̣айхама̄но дӣгхараттам̣ йува̄ хоти. амохо дӣгха̄йуката̄йа; амӯл̣хо хи хита̄хитам̣ н̃атва̄ ахитам̣ париваджджанто хитан̃ча пат̣исевама̄но дӣгха̄йуко хоти.

алобхо четтха бхогасампаттийа̄ паччайо хоти, алуддхасса хи ча̄гена бхогапат̣ила̄бхо. адосо миттасампаттийа̄, метта̄йа митта̄нам̣ пат̣ила̄бхато чева апариха̄нато ча. амохо аттасампаттийа̄, амӯл̣хо хи аттано хитамева каронто атта̄нам̣ сампа̄дети. алобхо ча диббавиха̄расса паччайо хоти, адосо брахмавиха̄расса, амохо арийавиха̄расса.

алобхена четтха сакапаккхесу саттасан̇кха̄ресу ниббуто хоти, тесам̣ вина̄сена абхисан̇гахетукасса дуккхасса абха̄ва̄; адосена парапаккхесу, адут̣т̣хасса хи верӣсупи верисан̃н̃а̄йа абха̄вато; амохена уда̄сӣнапаккхесу, амӯл̣хасса сабба̄бхисан̇гата̄йа абха̄вато.

алобхена ча аниччадассанам̣ хоти; луддхо хи упабхога̄са̄йа аниччепи сан̇кха̄ре аниччато на пассати. адосена дуккхадассанам̣; адосаджджха̄сайо хи париччаттаа̄гха̄таваттхупариггахо сан̇кха̄рейева дуккхато пассати. амохена анаттадассанам̣; амӯл̣хо хи йа̄тха̄вагахан̣акусало апарин̣а̄йакам̣ кхандхапан̃чакам̣ апарин̣а̄йакато буджджхати. йатха̄ ча етехи аниччадассана̄дӣни еваметепи аниччадассана̄дӣхи хонти. аниччадассанена хи алобхо хоти, дуккхадассанена адосо, анаттадассанена амохо хоти. ко хи на̄ма ‘аниччамида’нти самма̄ н̃атва̄ тассаттха̄йа пихам̣ уппа̄деййа, сан̇кха̄ре ва̄ ‘дуккха’нти джа̄нанто апарампи аччантатикхин̣ам̣ кодхадуккхам̣ уппа̄деййа, аттасун̃н̃атан̃ча буджджхитва̄ пуна саммохама̄паджджеййа̄ти?

каммапатхара̄сиван̣н̣ана̄

на̄бхиджджха̄йатӣти анабхиджджха̄. ка̄йикачетасикасукхам̣ идхалокапаралокахитам̣ гун̣а̄нубха̄вапат̣иладдхам̣ киттисаддан̃ча на бйа̄па̄детӣти абйа̄па̄до. самма̄ пассати, собхана̄ ва̄ дит̣т̣хӣти самма̄дит̣т̣хи. алобха̄дӣнам̣йева та̄ни на̄ма̄ни. хет̣т̣ха̄ панете дхамма̄ мӯлавасена гахита̄, идха каммапатхавасена̄ти ведитабба̄.

локапа̄ладукаван̣н̣ана̄

хироттаппа̄нипи хет̣т̣ха̄ балавасена гахита̄ни, идха локапа̄лавасена. локан̃хи име две дхамма̄ па̄лайанти. йатха̄ха –

‘‘двеме, бхиккхаве, сукка̄ дхамма̄ локам̣ па̄ленти. катаме две? хирӣ ча оттаппан̃ча. име кхо, бхиккхаве, две сукка̄ дхамма̄ локам̣ па̄ленти. саче, бхиккхаве, две сукка̄ дхамма̄ локам̣ на па̄леййум̣, найидха пан̃н̃а̄йетха ма̄та̄ти ва̄, ма̄туччха̄ти ва̄, ма̄тула̄нӣти ва̄, а̄чарийабхарийа̄ти ва̄, гарӯнам̣ да̄ра̄ти ва̄. самбхедам̣ локо агамисса йатха̄ аджел̣ака̄ куккут̣асӯкара̄ сон̣асин̇га̄ла̄. йасма̄ ча кхо, бхиккхаве, име две сукка̄ дхамма̄ локам̣ па̄ленти, тасма̄ пан̃н̃а̄йати ма̄та̄ти ва̄ ма̄туччха̄ти ва̄ ма̄тула̄нӣти ва̄ а̄чарийабхарийа̄ти ва̄ гарӯнам̣ да̄ра̄ти ва̄’’ти (а. ни. 2.9).

пассаддха̄дийугалаван̣н̣ана̄

ка̄йасса пассамбханам̣ ка̄йапассаддхи. читтасса пассамбханам̣ читтапассаддхи. ка̄йоти четтха ведана̄дайо тайо кхандха̄. убхопи панета̄ екато катва̄ ка̄йачиттадаратхавӯпасамалаккхан̣а̄ ка̄йачиттапассаддхийо, ка̄йачиттадаратханиммадданараса̄, ка̄йачитта̄нам̣ апариппхандасӣтибха̄вапаччупат̣т̣ха̄на̄, ка̄йачиттападат̣т̣ха̄на̄. ка̄йачитта̄нам̣ авӯпасамакарауддхачча̄дикилесапат̣ипаккхабхӯта̄ти дат̣т̣хабба̄.

ка̄йасса лахубха̄во ка̄йалахута̄. читтасса лахубха̄во читталахута̄. та̄ ка̄йачиттагарубха̄вавӯпасамалаккхан̣а̄, ка̄йачиттагарубха̄ваниммадданараса̄, ка̄йачитта̄нам̣ адандхата̄паччупат̣т̣ха̄на̄, ка̄йачиттападат̣т̣ха̄на̄. ка̄йачитта̄нам̣ гарубха̄вакаратхинамиддха̄дикилесапат̣ипаккхабхӯта̄ти дат̣т̣хабба̄.

ка̄йасса мудубха̄во ка̄йамудута̄. читтасса мудубха̄во читтамудута̄. та̄ ка̄йачиттатхаддхабха̄вавӯпасамалаккхан̣а̄, ка̄йачиттатхаддхабха̄ваниммадданараса̄, аппат̣игха̄тапаччупат̣т̣ха̄на̄, ка̄йачиттападат̣т̣ха̄на̄. ка̄йачитта̄нам̣ тхаддхабха̄вакарадит̣т̣хима̄на̄дикилесапат̣ипаккхабхӯта̄ти дат̣т̣хабба̄.

ка̄йасса камман̃н̃абха̄во ка̄йакамман̃н̃ата̄. читтасса камман̃н̃абха̄во читтакамман̃н̃ата̄. та̄ ка̄йачиттаакамман̃н̃абха̄вавӯпасамалаккхан̣а̄, ка̄йачитта̄нам̣ акамман̃н̃абха̄ваниммадданараса̄, ка̄йачитта̄нам̣ а̄рамман̣акаран̣асампаттипаччупат̣т̣ха̄на̄, ка̄йачиттападат̣т̣ха̄на̄. ка̄йачитта̄нам̣ акамман̃н̃абха̄вакара̄васесанӣваран̣апат̣ипаккхабхӯта̄ти дат̣т̣хабба̄. та̄ паса̄данӣйаваттхӯсу паса̄да̄ваха̄, хитакирийа̄су винийогаккхемабха̄ва̄ваха̄ суван̣н̣ависуддхи вийа̄ти дат̣т̣хабба̄.

ка̄йасса па̄гун̃н̃абха̄во ка̄йапа̄гун̃н̃ата̄. читтасса па̄гун̃н̃абха̄во читтапа̄гун̃н̃ата̄. та̄ ка̄йачитта̄нам̣ агелан̃н̃абха̄валаккхан̣а̄, ка̄йачиттагелан̃н̃аниммадданараса̄, нира̄дӣнавапаччупат̣т̣ха̄на̄, ка̄йачиттападат̣т̣ха̄на̄. ка̄йачиттагелан̃н̃акараассаддхийа̄дикилесапат̣ипаккхабхӯта̄ти дат̣т̣хабба̄.

ка̄йасса уджукабха̄во ка̄йуджуката̄. читтасса уджукабха̄во читтуджуката̄. та̄ ка̄йачитта̄нам̣ аджджавалаккхан̣а̄, ка̄йачиттакут̣илабха̄ваниммадданараса̄, аджимхата̄паччупат̣т̣ха̄на̄, ка̄йачиттападат̣т̣ха̄на̄. ка̄йачитта̄нам̣ кут̣илабха̄вакарама̄йа̄са̄т̣хеййа̄дикилесапат̣ипаккхабхӯта̄ти дат̣т̣хабба̄.

саратӣти сати. сампаджа̄на̄тӣти сампаджан̃н̃ам̣; самантато пака̄рехи джа̄на̄тӣти аттхо. са̄ттхакасампаджан̃н̃ам̣ саппа̄йасампаджан̃н̃ам̣ гочарасампаджан̃н̃ам̣ асаммохасампаджан̃н̃анти имесам̣ чатуннам̣ панасса васена бхедо ведитаббо. лаккхан̣а̄дӣни ча тесам̣ сатиндрийапан̃н̃индрийесу вуттанайенева ведитабба̄ни. ити хет̣т̣ха̄ вуттамеветам̣ дхаммадвайам̣ пуна имасмим̣ т̣ха̄не упака̄равасена гахитам̣.

ка̄маччханда̄дайо паччанӣкадхамме саметӣти саматхо. аничча̄дивасена вивидхехи а̄ка̄рехи дхамме пассатӣти випассана̄. пан̃н̃а̄веса̄ аттхато. имесампи двиннам̣ лаккхан̣а̄дӣни хет̣т̣ха̄ вутта̄нева. идха панете йуганаддхавасена гахита̄.

сахаджа̄тадхамме пагган̣ха̄тӣти пагга̄хо. уддхаччасан̇кха̄тасса виккхепасса пат̣ипаккхабха̄вато на виккхепоти авиккхепо. етесампи лаккхан̣а̄дӣни хет̣т̣ха̄ вутта̄нева. идха панетам̣ двайам̣ вӣрийасама̄дхийоджанаттха̄йа гахитанти ведитаббам̣.

йева̄панакаван̣н̣ана̄

йе ва̄ пана тасмим̣ самайе ан̃н̃епи аттхи пат̣иччасамуппанна̄ арӯпино дхамма̄, име дхамма̄ кусала̄ти ‘пхассо хоти…пе… авиккхепо хотӣ’ти на кевалам̣ падапат̣ипа̄т̣ийа̄ уддит̣т̣ха̄ име паропан̣н̣а̄садхамма̄ ева, атха кхо йасмим̣ самайе ка̄ма̄вачарам̣ тихетукам̣ соманассасахагатам̣ пат̣хамам̣ асан̇кха̄рикам̣ маха̄читтам̣ уппаннам̣ хоти, тасмим̣ самайе йе ва̄ пана ан̃н̃епи техийева пхасса̄дӣхи сампайутта̄ хутва̄ паваттама̄на̄ аттхи, аттано аттано анурӯпам̣ паччайам̣ пат̣ичча самуппанна̄ рӯпа̄бха̄вена арӯпино, сабха̄вато упалаббхама̄на̄ дхамма̄ саббепи име дхамма̄ кусала̄.

етта̄вата̄ читтан̇гавасена па̄л̣ийам̣ а̄рул̣хе паропан̣н̣а̄садхамме дӣпетва̄ йева̄панакавасена апарепи нава дхамме дхаммара̄джа̄ дӣпети. тесу тесу хи суттападесу ‘чхандо адхимоккхо манасика̄ро татрамаджджхаттата̄ карун̣а̄ мудита̄ ка̄йадуччаритавирати вачӣдуччаритавирати миччха̄джӣвавиратӣ’ти име нава дхамма̄ пан̃н̃а̄йанти. имасмин̃ча̄пи маха̄читте каттукамйата̄кусаладхаммаччхандо аттхи, читтан̇гавасена пана па̄л̣ийам̣ на а̄рул̣хо. со идха йева̄панакавасена гахито.

адхимоккхо аттхи, манасика̄ро аттхи, татрамаджджхаттата̄ аттхи. метта̄пуббабха̄го аттхи; со адосе гахите гахито ева хоти. карун̣а̄пуббабха̄го аттхи, мудита̄пуббабха̄го аттхи. упеккха̄пуббабха̄го аттхи; со пана татрамаджджхаттата̄йа гахита̄йа гахитова хоти. самма̄ва̄ча̄ аттхи, самма̄камманто аттхи. самма̄а̄джӣво аттхи; читтан̇гавасена пана па̄л̣ийам̣ на а̄рул̣хо. сопи идха йева̄панакавасена гахито.

имесу пана навасу чхандо адхимоккхо манасика̄ро татрамаджджхаттата̄ти име чатта̄рова екаккхан̣е лаббханти, сеса̄ на̄на̄ккхан̣е. йада̄ хи имина̄ читтена миччха̄ва̄чам̣ паджахати, виративасена самма̄ва̄чам̣ пӯрети, тада̄ чханда̄дайо чатта̄ро, самма̄ва̄ча̄ ча̄ти име пан̃ча екаккхан̣е лаббханти. йада̄ миччха̄каммантам̣ паджахати, виративасена самма̄каммантам̣ пӯрети…пе… миччха̄а̄джӣвам̣ паджахати, виративасена самма̄а̄джӣвам̣ пӯрети…пе… йада̄ карун̣а̄йа парикаммам̣ кароти…пе… йада̄ мудита̄йа парикаммам̣ кароти, тада̄ чханда̄дайо чатта̄ро, мудита̄пуббабха̄го ча̄ти име пан̃ча екаккхан̣е лаббханти. ито пана мун̃читва̄, да̄нам̣ дентасса сӣлам̣ пӯрентасса йоге каммам̣ каронтасса чатта̄ри апан̣н̣акан̇га̄нева лаббханти.

еваметесу навасу йева̄панакадхаммесу ‘чхандо’ти каттукамйата̄йетам̣ адхивачанам̣. тасма̄ со каттукамйата̄лаккхан̣о чхандо, а̄рамман̣апарийесанарасо, а̄рамман̣ена аттхиката̄паччупат̣т̣ха̄но. тадевасса падат̣т̣ха̄нам̣. а̄рамман̣асса гахан̣е ча̄йам̣ четасо хаттхаппаса̄ран̣ам̣ вийа дат̣т̣хаббо.

адхимуччанам̣ ‘адхимоккхо’. со саннит̣т̣ха̄налаккхан̣о, асам̣саппанарасо, ниччхайапаччупат̣т̣ха̄но саннит̣т̣ха̄таббадхаммападат̣т̣ха̄но. а̄рамман̣е ниччалабха̄вена индакхӣло вийа дат̣т̣хаббо.

кирийа̄ ка̄ро, манасмим̣ ка̄ро ‘манасика̄ро’. пуримаманато висадисам̣ манам̣ каротӣтипи манасика̄ро. сва̄йам̣ а̄рамман̣апат̣ипа̄дако вӣтхипат̣ипа̄дако джаванапат̣ипа̄дакоти типпака̄ро. таттха а̄рамман̣апат̣ипа̄дако манасмим̣ ка̄роти манасика̄ро. со са̄ран̣алаккхан̣о, сампайутта̄нам̣ а̄рамман̣е сампайоджанарасо, а̄рамман̣а̄бхимукхабха̄вапаччупат̣т̣ха̄но, сан̇кха̄раккхандхапарийа̄панно. а̄рамман̣апат̣ипа̄дакаттена сампайутта̄нам̣ са̄ратхи вийа дат̣т̣хаббо. вӣтхипат̣ипа̄дакоти пана пан̃чадва̄ра̄ваджджанассетам̣ адхивачанам̣. джаванапат̣ипа̄дакоти манодва̄ра̄ваджджанасса. на те идха адхиппета̄.

тесу дхаммесу маджджхаттата̄ ‘татрамаджджхаттата̄’. са̄ читтачетасика̄нам̣ самава̄хиталаккхан̣а̄, ӯна̄дхиканива̄ран̣араса̄, паккхапа̄тупаччхеданараса̄ ва̄; маджджхаттабха̄вапаччупат̣т̣ха̄на̄. читтачетасика̄нам̣ аджджхупеккханавасена самаппаватта̄нам̣ а̄джа̄неййа̄нам̣ аджджхупеккханаса̄ратхи вийа дат̣т̣хабба̄.

‘карун̣а̄мудита̄’ брахмавиха̄раниддесе а̄ви бхависсанти. кевалан̃хи та̄ аппанаппатта̄ рӯпа̄вачара̄, идха ка̄ма̄вачара̄ти айамева висесо.

ка̄йадуччаритато вирати ‘ка̄йадуччаритавирати’. сесапададвайепи есева найо. лаккхан̣а̄дито панета̄ тиссопи ка̄йадуччарита̄диваттхӯнам̣ авӣтиккамалаккхан̣а̄; амадданалаккхан̣а̄ти вуттам̣ хоти. ка̄йадуччарита̄диваттхуто сан̇кочанараса̄, акирийапаччупат̣т̣ха̄на̄, саддха̄хироттаппааппиччхата̄дигун̣ападат̣т̣ха̄на̄. па̄пакирийато читтасса вимукхӣбха̄вабхӯта̄ти дат̣т̣хабба̄.

ити пхасса̄дӣни чхаппан̃н̃а̄са йева̄панакавасена вутта̄ни нава̄ти сабба̄нипи имасмим̣ дхаммуддесава̄ре пан̃часат̣т̣хи дхаммапада̄ни бхаванти. тесу екаккхан̣е када̄чи екасат̣т̣хи бхаванти, када̄чи самасат̣т̣хи. та̄ни хи самма̄ва̄ча̄пӯран̣а̄дивасена. уппаттийам̣ пан̃часу т̣ха̄несу екасат̣т̣хи бхаванти. техи мутте екасмим̣ т̣ха̄не самасат̣т̣хи бхаванти. т̣хапетва̄ пана йева̄панаке па̄л̣ийам̣ йатха̄рутавасена гайхама̄на̄ни чхаппан̃н̃а̄са̄ва хонти. аггахитаггахан̣ена панеттха пхассапан̃чакам̣, витакко вича̄ро пӣти читтекаггата̄, пан̃чиндрийа̄ни, хирибалам̣ оттаппабаланти две бала̄ни, алобхо адосоти две мӯла̄ни, ка̄йапассаддхичиттапассаддхиа̄дайо два̄даса дхамма̄ти саматим̣са дхамма̄ хонти.

тесу саматим̣са̄йа дхаммесу ат̣т̣ха̄раса дхамма̄ авибхаттика̄ хонти, два̄даса савибхаттика̄. катаме ат̣т̣ха̄раса? пхассо сан̃н̃а̄ четана̄ вича̄ро пӣти джӣвитиндрийам̣, ка̄йапассаддхиа̄дайо два̄даса дхамма̄ти име ат̣т̣ха̄раса авибхаттика̄. ведана̄ читтам̣ витакко читтекаггата̄, саддхиндрийам̣ вӣрийиндрийам̣ сатиндрийам̣ пан̃н̃индрийам̣, хирибалам̣ оттаппабалам̣, алобхо адосоти име два̄даса дхамма̄ савибхаттика̄. тесу сатта дхамма̄ двӣсу т̣ха̄несу вибхатта̄, еко тӣсу, две чатӯсу, еко чхасу, еко саттасу т̣ха̄несу вибхатто.

катхам̣? читтам̣ витакко саддха̄ хирӣ оттаппам̣ алобхо адосоти име сатта двӣсу т̣ха̄несу вибхатта̄.

етесу хи читтам̣ та̄ва пхассапан̃чакам̣ патва̄ читтам̣ хотӣти вуттам̣, индрийа̄ни патва̄ маниндрийанти. витакко джха̄нан̇га̄ни патва̄ витакко хотӣти вутто, магган̇га̄ни патва̄ самма̄сан̇каппоти. саддха̄ индрийа̄ни патва̄ саддхиндрийам̣ хотӣти вутта̄, бала̄ни патва̄ саддха̄баланти. хирӣ бала̄ни патва̄ хирибалам̣ хотӣти вутта̄, локапа̄ладукам̣ патва̄ хирӣти. оттаппепи есева найо. алобхо мӯлам̣ патва̄ алобхо хотӣти вутто, каммапатхам̣ патва̄ анабхиджджха̄ти. адосо мӯлам̣ патва̄ адосо хотӣти вутто, каммапатхам̣ патва̄ абйа̄па̄доти. име сатта двӣсу т̣ха̄несу вибхатта̄.

ведана̄ пана пхассапан̃чакам̣ патва̄ ведана̄ хотӣти вутта̄, джха̄нан̇га̄ни патва̄ сукханти, индрийа̄ни патва̄ соманассиндрийанти. евам̣ еко дхаммо тӣсу т̣ха̄несу вибхатто.

вӣрийам̣ пана индрийа̄ни патва̄ вӣрийиндрийам̣ хотӣти вуттам̣, магган̇га̄ни патва̄ самма̄ва̄йа̄моти, бала̄ни патва̄ вӣрийабаланти, пит̣т̣хидукам̣ патва̄ пагга̄хоти. сатипи индрийа̄ни патва̄ сатиндрийам̣ хотӣти вутта̄, магган̇га̄ни патва̄ самма̄сатӣти, бала̄ни патва̄ сатибаланти, пит̣т̣хидукам̣ патва̄ сати хотӣти вутта̄. евам̣ име две дхамма̄ чатӯсу т̣ха̄несу вибхатта̄.

сама̄дхи пана джха̄нан̇га̄ни патва̄ читтассекаггата̄ хотӣти вутто, индрийа̄ни патва̄ сама̄дхиндрийанти, магган̇га̄ни патва̄ самма̄сама̄дхӣти. бала̄ни патва̄ сама̄дхибаланти, пит̣т̣хидукам̣ патва̄ саматхо авиккхепоти. евамайам̣ еко дхаммо чхасу т̣ха̄несу вибхатто.

пан̃н̃а̄ пана индрийа̄ни патва̄ пан̃н̃индрийам̣ хотӣти вутта̄, магган̇га̄ни патва̄ самма̄дит̣т̣хӣти, бала̄ни патва̄ пан̃н̃а̄баланти, мӯла̄ни патва̄ амохоти, каммапатхам̣ патва̄ самма̄дит̣т̣хӣти, пит̣т̣хидукам̣ патва̄ сампаджан̃н̃ам̣ випассана̄ти. евам̣ еко дхаммо саттасу т̣ха̄несу вибхатто.

саче пана кочи вадеййа – ‘еттха апуббам̣ на̄ма наттхи, хет̣т̣ха̄ гахитамева ган̣хитва̄ тасмим̣ тасмим̣ т̣ха̄не падам̣ пӯритам̣, ананусандхика̄ катха̄ уппат̣ипа̄т̣ийа̄ чорехи а̄бхатабхан̣д̣асадиса̄, гойӯтхена гатамагге а̄лулитатин̣асадиса̄ аджа̄нитва̄ катхита̄’ти, со ‘ма̄хева’нти пат̣иседхетва̄ ваттаббо – ‘буддха̄нам̣ десана̄ ананусандхика̄ на̄ма наттхи, са̄нусандхика̄ ва хоти. аджа̄нитва̄ катхита̄пи наттхи, сабба̄ джа̄нитва̄ катхита̄йева. самма̄самбуддхо хи тесам̣ тесам̣ дхамма̄нам̣ киччам̣ джа̄на̄ти, там̣ н̃атва̄ киччавасена вибхаттим̣ а̄ропенто ат̣т̣ха̄раса дхамма̄ екекакичча̄ти н̃атва̄ екекасмим̣ т̣ха̄не вибхаттим̣ а̄ропеси. сатта дхамма̄ дведвекичча̄ти н̃атва̄ двӣсу двӣсу т̣ха̄несу вибхаттим̣ а̄ропеси. ведана̄ тикичча̄ти н̃атва̄ тӣсу т̣ха̄несу вибхаттим̣ а̄ропеси. вӣрийасатӣнам̣ чатта̄ри чатта̄ри кичча̄нӣти н̃атва̄ чатӯсу чатӯсу т̣ха̄несу вибхаттим̣ а̄ропеси. сама̄дхи чхакиччоти н̃атва̄ чхасу т̣ха̄несу вибхаттим̣ а̄ропеси. пан̃н̃а̄ саттакичча̄ти н̃атва̄ саттасу т̣ха̄несу вибхаттим̣ а̄ропеси’.

татридам̣ опаммам̣ – еко кира пан̣д̣ито ра̄джа̄ рахогато чинтеси – ‘имам̣ ра̄джакуласантакам̣ на йатха̄ ва̄ татха̄ ва̄ кха̄дитаббам̣, сиппа̄нуччхавикам̣ ветанам̣ вад̣д̣хесса̄мӣ’ти. со саббе сиппике саннипа̄та̄петва̄ ‘екекасиппаджа̄нанаке паккосатха̄’ти а̄ха. евам̣ паккосийама̄на̄ ат̣т̣ха̄раса джана̄ ут̣т̣хахим̣су. тесам̣ екекам̣ пат̣ивӣсам̣ да̄петва̄ виссаджджеси. ‘две две сиппа̄ни джа̄нанта̄ а̄гаччхантӯ’ти вутте пана сатта джана̄ а̄гамам̣су. тесам̣ две две пат̣ивӣсе да̄песи. ‘тӣн̣и сиппа̄ни джа̄нанта̄ а̄гаччхантӯ’ти вутте екова а̄гаччхи. тасса тайо пат̣ивӣсе да̄песи. ‘чатта̄ри сиппа̄ни джа̄нанта̄ а̄гаччхантӯ’ти вутте две джана̄ а̄гамам̣су. тесам̣ чатта̄ри чатта̄ри пат̣ивӣсе да̄песи. ‘пан̃ча сиппа̄ни джа̄нанта̄ а̄гаччхантӯ’ти вутте екопи на̄гаччхи. ‘чха сиппа̄ни джа̄нанта̄ а̄гаччхантӯ’ти вутте екова а̄гаччхи. тасса чха пат̣ивӣсе да̄песи. ‘сатта сиппа̄ни джа̄нанта̄ а̄гаччхантӯ’ти вутте екова а̄гаччхи. тасса сатта пат̣ивӣсе да̄песи.

таттха пан̣д̣ито ра̄джа̄ вийа ануттаро дхаммара̄джа̄. сиппаджа̄нанака̄ вийа читтачиттан̇гавасена уппанна̄ дхамма̄. сиппа̄нуччхавикаветанавад̣д̣ханам̣ вийа киччавасена тесам̣ тесам̣ дхамма̄нам̣ вибхаттиа̄ропанам̣.

саббепи панете дхамма̄ пхассапан̃чакавасена джха̄нан̇гавасена индрийавасена маггавасена балавасена мӯлавасена каммапатхавасена локапа̄лавасена пассаддхивасена лахута̄васена мудута̄васена камман̃н̃ата̄васена па̄гун̃н̃ата̄васена уджуката̄васена сатисампаджан̃н̃авасена саматхавипассана̄васена пагга̄ха̄виккхепавасена̄ти саттараса ра̄сайо хонтӣти.

дхаммуддесава̄ракатха̄ нит̣т̣хита̄.