дхаммуддесава̄ро
пхассапан̃чамакара̄сиван̣н̣ана̄
тасмим̣ самайети идам̣ анийаманиддит̣т̣хасса самайасса нийамато пат̣иниддесавачанам̣. тасма̄ ‘йасмим̣ самайе ка̄ма̄вачарам̣ кусалам̣ читтам̣ уппаннам̣ хоти, тасмим̣йева самайе пхассо хоти…пе… авиккхепо хотӣ’ти айаматтхо ведитаббо. таттха йатхева читтам̣ евам̣ пхасса̄дӣсупи пхассо хоти. ким̣ хоти? ‘ка̄ма̄вачаро хоти, кусало хоти, уппанно хоти, соманассасахагато хотӣ’тиа̄дина̄ найена лаббхама̄нападавасена йоджана̄ ка̄табба̄. ведана̄йан̃хи ‘соманассасахагата̄’ти пан̃н̃индрийе ча ‘н̃а̄н̣асампайутта’нти на лаббхати, тасма̄ ‘лаббхама̄нападавасена̄’ти вуттам̣. идам̣ ат̣т̣хакатха̄муттакам̣ а̄чарийа̄нам̣ матам̣; на панетам̣ са̄рато дат̣т̣хаббам̣.
касма̄ панеттха пхассова пат̣хамам̣ вуттоти? читтасса пат̣хама̄бхинипа̄татта̄. а̄рамман̣асмин̃хи читтасса пат̣хама̄бхинипа̄то хутва̄ пхассо а̄рамман̣ам̣ пхусама̄но уппаджджати, тасма̄ пат̣хамам̣ вутто. пхассена пана пхуситва̄ ведана̄йа ведайати, сан̃н̃а̄йа сан̃джа̄на̄ти, четана̄йа четети. тена вуттам̣ – ‘‘пхут̣т̣хо, бхиккхаве, ведети, пхут̣т̣хо сан̃джа̄на̄ти пхут̣т̣хо чететӣ’’ти.
апича, айам̣ пхассо на̄ма йатха̄ па̄са̄дам̣ патва̄ тхамбхо на̄ма сесадаббасамбха̄ра̄нам̣ балавапаччайо, тула̄сан̇гха̄т̣абхиттипа̄дакӯт̣агопа̄насӣпаккхапа̄сакамукхават̣т̣ийо тхамбха̄баддха̄ тхамбхе патит̣т̣хита̄, евамева сахаджа̄тасампайуттадхамма̄нам̣ балавапаччайо хоти. тхамбхасадисо хи еса. авасеса̄ даббасамбха̄расадиса̄ти. тасма̄пи пат̣хамам̣ вутто. идам̣ пана ака̄ран̣ам̣. екачиттасмин̃хи уппаннадхамма̄нам̣ ‘айам̣ пат̣хамам̣ уппанно айам̣ паччха̄’ти идам̣ ваттум̣ на лаббха̄. балавапаччайабха̄вепи пхассасса ка̄ран̣ам̣ на диссати. десана̄ва̄ренева пана пхассо пат̣хамам̣ вутто. ведана̄ хоти пхассо хоти, сан̃н̃а̄ хоти пхассо хоти, четана̄ хоти пхассо хоти, читтам̣ хоти пхассо хоти, ведана̄ хоти сан̃н̃а̄ хоти, четана̄ хоти витакко хотӣти а̄харитумпи хи ват̣т̣еййа. десана̄ва̄рена пана пхассова пат̣хамам̣ вуттоти ведитаббо. йатха̄ четтха евам̣ сесадхаммесупи пубба̄параккамо на̄ма на парийеситаббо. вачанаттхалаккхан̣араса̄дӣхи пана дхамма̄ ева парийеситабба̄.
сеййатхидам̣ – пхусатӣти пхассо. сва̄йам̣ пхусаналаккхан̣о, сан̇гхат̣т̣анарасо, саннипа̄тапаччупат̣т̣ха̄но, а̄па̄тхагатависайападат̣т̣ха̄но.
айан̃хи арӯпадхаммопи сама̄но а̄рамман̣е пхусана̄ка̄ренева паваттатӣти пхусаналаккхан̣о. екадесена ча аналлӣйама̄нопи рӯпам̣ вийа чаккхум̣, саддо вийа ча сотам̣, читтам̣ а̄рамман̣ан̃ча сан̇гхат̣т̣етӣти сан̇гхат̣т̣анарасо. ваттха̄рамман̣асан̇гхат̣т̣анато ва̄ уппаннатта̄ сампаттиаттхенапи расена сан̇гхат̣т̣анарасоти ведитаббо. вуттан̃хетам̣ ат̣т̣хакатха̄йам̣ – ‘‘чатубхӯмакапхассо хи нопхусаналаккхан̣о на̄ма наттхи. сан̇гхат̣т̣анарасо пана пан̃чадва̄рикова хоти. пан̃чадва̄рикасса хи пхусаналаккхан̣отипи сан̇гхат̣т̣анарасотипи на̄мам̣; манодва̄рикасса пхусаналаккхан̣отвева на̄мам̣, на сан̇гхат̣т̣анарасо’’ти.
идан̃ча ватва̄ идам̣ суттам̣ а̄бхатам̣ – ‘‘йатха̄, маха̄ра̄джа, две мен̣д̣а̄ йуджджхеййум̣, тесу йатха̄ еко мен̣д̣о евам̣ чаккху дат̣т̣хаббам̣, йатха̄ дутийо мен̣д̣о евам̣ рӯпам̣ дат̣т̣хаббам̣; йатха̄ тесам̣ саннипа̄то евам̣ пхассо дат̣т̣хаббо’’. евам̣ пхусаналаккхан̣о ча пхассо, сан̇гхат̣т̣анарасо ча. ‘‘йатха̄, маха̄ра̄джа, две самма̄ ваджджеййум̣…пе… две па̄н̣ӣ ваджджеййум̣, йатха̄ еко па̄н̣и евам̣ чаккху дат̣т̣хаббам̣, йатха̄ дутийо па̄н̣и евам̣ рӯпам̣ дат̣т̣хаббам̣, йатха̄ тесам̣ саннипа̄то евам̣ пхассо дат̣т̣хаббо. евам̣ пхусаналаккхан̣о ча пхассо сан̇гхат̣т̣анарасо ча̄’’ти (ми. па. 2.3.8) виттха̄ро.
йатха̄ ва̄ ‘‘чаккхуна̄ рӯпам̣ дисва̄’’тиа̄дӣсу (дха. са. 1352, 1354) чаккхувин̃н̃а̄н̣а̄дӣни чаккхуа̄дина̄мена вутта̄ни, евамидха̄пи та̄ни чаккхуа̄дина̄мена вутта̄нӣти ведитабба̄ни. тасма̄ ‘евам̣ чаккху дат̣т̣хабба’нтиа̄дӣсу евам̣ чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣ дат̣т̣хаббанти имина̄ найена аттхо ведитаббо. евам̣ санте читта̄рамман̣асан̇гхат̣т̣анато имасмимпи сутте киччат̣т̣хенева расена сан̇гхат̣т̣анарасоти сиддхо хоти.
тикасаннипа̄тасан̇кха̄тасса пана аттано ка̄ран̣асса васена паведитатта̄ саннипа̄тапаччупат̣т̣ха̄но. айан̃хи таттха таттха ‘‘тин̣н̣ам̣ сан̇гати пхассо’’ти евам̣ ка̄ран̣асса васена паведитоти. имасса ча суттападасса тин̣н̣ам̣ сан̇гатийа̄ пхассоти айаматтхо; на сан̇гатиматтамева пхассоти.
евам̣ паведитатта̄ пана тенева̄ка̄рена паччупат̣т̣ха̄тӣти саннипа̄тапаччупат̣т̣ха̄ноти вутто. пхалат̣т̣хена пана паччупат̣т̣ха̄ненеса ведана̄паччупат̣т̣ха̄но на̄ма хоти. веданан̃хеса паччупат̣т̣ха̄пети уппа̄детӣти аттхо. уппа̄дайама̄но ча йатха̄ бахиддха̄ ун̣хапаччайа̄пи ла̄кха̄сан̇кха̄тадха̄туниссита̄ усма̄ аттано ниссайе мудубха̄вака̄рӣ хоти, на аттано паччайабхӯтепи бахиддха̄ вӣтаччитан̇га̄расан̇кха̄те ун̣хабха̄ве, евам̣ ваттха̄рамман̣асан̇кха̄таан̃н̃апаччайопи сама̄но, читтанисситатта̄ аттано ниссайабхӯте читте ева еса ведануппа̄дако хоти, на аттано паччайабхӯтепи ваттхумхи а̄рамман̣е ва̄ти ведитаббо. таджджа̄саманна̄ха̄рена пана индрийена ча париккхате висайе анантара̄йена уппаджджанато еса а̄па̄тхагатависайападат̣т̣ха̄ноти вуччати.
ведайатӣти ведана̄. са̄ ведайиталаккхан̣а̄, анубхаванараса̄ ит̣т̣ха̄ка̄расамбхогараса̄ ва̄, четасикаасса̄дапаччупат̣т̣ха̄на̄, пассаддхипадат̣т̣ха̄на̄.
‘чатубхӯмикаведана̄ хи новедайиталаккхан̣а̄ на̄ма наттхи. анубхаванарасата̄ пана сукхаведана̄йамева лаббхатӣ’ти ватва̄ пуна там̣ ва̄дам̣ пат̣иккхипитва̄ ‘сукхаведана̄ ва̄ хоту, дуккхаведана̄ ва̄, адуккхамасукхаведана̄ ва̄, сабба̄ анубхаванараса̄’ти ватва̄ айаматтхо дӣпито – а̄рамман̣араса̄нубхаванат̣т̣ха̄нам̣ патва̄ сесасампайуттадхамма̄ екадесаматтакамева анубхаванти. пхассасса хи пхусанаматтакамева хоти, сан̃н̃а̄йа сан̃джа̄нанаматтакамева, четана̄йа четана̄маттакамева, вин̃н̃а̄н̣асса виджа̄нанаматтакамева. екам̣сато пана иссаравата̄йа виссавита̄йа са̄мибха̄вена ведана̄ва а̄рамман̣арасам̣ анубхавати.
ра̄джа̄ вийа хи ведана̄, сӯдо вийа сесадхамма̄. йатха̄ сӯдо на̄на̄расабходжанам̣ сампа̄детва̄ пел̣а̄йа паккхипитва̄ лан̃чханам̣ датва̄ ран̃н̃о сантике ота̄ретва̄ лан̃чханам̣ бхиндитва̄ пел̣ам̣ виваритва̄ саббасӯпабйан̃джанехи аггаггам̣ а̄да̄йа бха̄джане паккхипитва̄ садосаниддосабха̄вавӣмам̣санаттхам̣ аджджхохарати, тато ран̃н̃о на̄наггарасабходжанам̣ упана̄мети. ра̄джа̄ иссаравата̄йа виссавита̄йа са̄мӣ хутва̄ иччхитиччхитам̣ бхун̃джати. таттха хи сӯдасса бхаттавӣмам̣санаматтамива авасесадхамма̄нам̣ а̄рамман̣арасасса екадеса̄нубхаванам̣. йатха̄ хи сӯдо бхаттекадесаматтамева вӣмам̣сати евам̣ сесадхамма̄пи а̄рамман̣арасекадесамева анубхаванти. йатха̄ пана ра̄джа̄ иссаравата̄йа виссавита̄йа са̄мӣ хутва̄ йадиччхакам̣ бхун̃джати, евам̣ ведана̄пи иссаравата̄йа виссавита̄йа са̄мибха̄вена а̄рамман̣арасам̣ анубхавати. тасма̄ анубхаванараса̄ти вуччати.
дутийе аттхавикаппе айам̣ идха адхиппета̄ ведана̄ йатха̄ ва̄ татха̄ ва̄ а̄рамман̣асса ит̣т̣ха̄ка̄рамева самбхун̃джатӣти ит̣т̣ха̄ка̄расамбхогараса̄ти вутта̄. четасикаасса̄дато панеса̄ аттано сабха̄венева упат̣т̣ха̄нам̣ сандха̄йа четасикаасса̄дапаччупат̣т̣ха̄на̄ти вутта̄. йасма̄ пана ‘‘пассаддхика̄йо сукхам̣ ведети’’ тасма̄ пассаддхипадат̣т̣ха̄на̄ти ведитабба̄.
нӣла̄дибхедам̣ а̄рамман̣ам̣ сан̃джа̄на̄тӣти сан̃н̃а̄. са̄ сан̃джа̄наналаккхан̣а̄ пачча̄бхин̃н̃а̄н̣араса̄. чатубхӯмикасан̃н̃а̄ хи носан̃джа̄наналаккхан̣а̄ на̄ма наттхи. сабба̄ сан̃джа̄наналаккхан̣а̄ва. йа̄ панеттха абхин̃н̃а̄н̣ена сан̃джа̄на̄ти са̄ пачча̄бхин̃н̃а̄н̣араса̄ на̄ма хоти.
тасса̄, вад̣д̣хакисса да̄румхи абхин̃н̃а̄н̣ам̣ катва̄ пуна тена абхин̃н̃а̄н̣ена там̣ пачча̄бхиджа̄нанака̄ле, пурисасса ка̄л̣атилака̄диабхин̃н̃а̄н̣ам̣ саллаккхетва̄ пуна тена абхин̃н̃а̄н̣ена асуко на̄ма есоти тасса пачча̄бхиджа̄нанака̄ле, ран̃н̃о пил̣андханагопакабхан̣д̣а̄га̄рикасса тасмим̣ тасмим̣ пил̣андхане на̄мапан̣н̣акам̣ бандхитва̄ ‘асукам̣ пил̣андханам̣ на̄ма а̄хара̄’ти вутте дӣпам̣ джа̄летва̄ ратанагаббхам̣ пависитва̄ пан̣н̣ам̣ ва̄четва̄ тасса тассева пил̣андханасса а̄харан̣ака̄ле ча паватти ведитабба̄.
апаро найо – саббасан̇га̄хикавасена хи сан̃джа̄наналаккхан̣а̄ сан̃н̃а̄. пунасан̃джа̄нанапаччайанимиттакаран̣араса̄, да̄руа̄дӣсу таччхака̄дайо вийа. йатха̄гахитанимиттавасена абхинивесакаран̣апаччупат̣т̣ха̄на̄, хаттхидассакаандха̄ вийа. а̄рамман̣е анога̄л̣хавуттита̄йа ачират̣т̣ха̄напаччупат̣т̣ха̄на̄ ва̄, виджджу вийа. йатха̄упат̣т̣хитависайападат̣т̣ха̄на̄, тин̣апурисакесу мигапотака̄нам̣ ‘пуриса̄’ти уппаннасан̃н̃а̄ вийа. йа̄ панеттха н̃а̄н̣асампайутта̄ хоти са̄ сан̃н̃а̄ н̃а̄н̣амева ануваттати. сасамбха̄рапатхавӣа̄дӣсу сесадхамма̄ патхавӣа̄дӣни вийа̄ти ведитабба̄.
четайатӣти четана̄ саддхим̣ аттана̄ сампайуттадхамме а̄рамман̣е абхисандахатӣти аттхо. са̄ четайиталаккхан̣а̄, четана̄бха̄валаккхан̣а̄ти аттхо. а̄йӯханараса̄. чатубхӯмикачетана̄ хи ночетайиталаккхан̣а̄ на̄ма наттхи. сабба̄ четайиталаккхан̣а̄ва. а̄йӯханарасата̄ пана кусала̄кусалесу ева хоти. кусала̄кусалакамма̄йӯханат̣т̣ха̄нан̃хи патва̄ сесасампайуттадхамма̄нам̣ екадесаматтакамева киччам̣ хоти. четана̄ пана атирекаусса̄ха̄ атирекава̄йа̄ма̄, дигун̣усса̄ха̄ дигун̣ава̄йа̄ма̄. тена̄ху пора̄н̣а̄ – ‘‘тха̄варийасабха̄васан̣т̣хита̄ ча панеса̄ четана̄’’ти. тха̄варийоти кхеттаса̄мӣ вуччати. йатха̄ кхеттаса̄мӣ пурисо пан̃чапан̣н̣а̄са балипурисе гахетва̄ ‘ла̄йисса̄мӣ’ти екато кхеттам̣ отарати. тасса атиреко усса̄хо атиреко ва̄йа̄мо, дигун̣о усса̄хо дигун̣о ва̄йа̄мо хоти, ‘нирантарам̣ ган̣хатха̄’тиа̄дӣни вадати, сӣмам̣ а̄чиккхати, тесам̣ сура̄бхаттагандхама̄ла̄дӣни джа̄на̄ти, маггам̣ самакам̣ харати. евам̣сампадамидам̣ ведитаббам̣. кхеттаса̄мипурисо вийа хи четана̄. пан̃чапан̣н̣а̄са балипуриса̄ вийа читтан̇гавасена уппанна̄ пан̃чапан̣н̣а̄са кусала̄ дхамма̄. кхеттаса̄мипурисасса дигун̣усса̄хадигун̣ава̄йа̄макаран̣ака̄ло вийа кусала̄кусалакамма̄йӯханат̣т̣ха̄нам̣ патва̄ четана̄йа дигун̣усса̄хо дигун̣ава̄йа̄мо хоти. евамасса̄ а̄йӯханарасата̄ ведитабба̄.
са̄ панеса̄ сам̣видаханапаччупат̣т̣ха̄на̄. сам̣видахама̄на̄ хи айам̣ упат̣т̣ха̄ти, сакиччапаракиччаса̄дхака̄, джет̣т̣хасиссамаха̄вад̣д̣хакӣа̄дайо вийа. йатха̄ хи джет̣т̣хасиссо упаджджха̄йам̣ дӯратова а̄гаччхантам̣ дисва̄ сайам̣ адхӣйама̄но итарепи да̄раке аттано аттано аджджхайанакамме паваттайати, тасмин̃хи адхӣйитум̣ а̄раддхе тепи адхӣйанти, тадануваттита̄йа. йатха̄ ча маха̄вад̣д̣хакӣ сайам̣ таччханто итарепи таччхаке аттано аттано таччханакамме паваттайати, тасмин̃хи таччхитум̣ а̄раддхе тепи таччханти, тадануваттита̄йа. йатха̄ ча йодхана̄йако сайам̣ йуджджхама̄но итарепи йодхе сампаха̄равуттийам̣ паваттайати, тасмин̃хи йуджджхитум̣ а̄раддхе тепи аниваттама̄на̄ йуджджханти, тадануваттита̄йа. евамеса̄пи аттано киччена а̄рамман̣е паваттама̄на̄ ан̃н̃епи сампайуттадхамме аттано аттано кирийа̄йа паваттети. тасса̄ хи аттано киччам̣ а̄раддха̄йа, там̣сампайутта̄пи а̄рабханти. тена вуттам̣ – ‘сакиччапаракиччаса̄дхака̄, джет̣т̣хасиссамаха̄вад̣д̣хакӣа̄дайо вийа̄’ти. ачча̄йикакамма̄нуссаран̣а̄дӣсу ча пана̄йам̣ сампайутта̄нам̣ усса̄ханабха̄вена паваттама̄на̄ па̄кат̣а̄ хотӣти ведитабба̄.
‘а̄рамман̣ам̣ чинтетӣ’ти читтанти найена читтасса вачанаттхо вутто ева. лаккхан̣а̄дито пана виджа̄наналаккхан̣ам̣ читтам̣, пуббан̇гамарасам̣, сандаханапаччупат̣т̣ха̄нам̣, на̄марӯпападат̣т̣ха̄нам̣. чатубхӯмакачиттан̃хи новиджа̄наналаккхан̣ам̣ на̄ма наттхи. саббам̣ виджа̄наналаккхан̣амева. два̄рам̣ пана патва̄ а̄рамман̣авибха̄ванат̣т̣ха̄не читтам̣ пуббан̇гамам̣ пуреча̄рикам̣ хоти. чаккхуна̄ хи дит̣т̣хам̣ рӯпа̄рамман̣ам̣ читтенева виджа̄на̄ти…пе… манена вин̃н̃а̄там̣ дхамма̄рамман̣ам̣ читтенева виджа̄на̄ти. йатха̄ хи нагарагуттико на̄ма нагарамаджджхе син̇гха̄т̣аке нисӣдитва̄ ‘айам̣ нева̄сико айам̣ а̄гантуко’ти а̄гата̄гатам̣ джанам̣ упадха̄рети ваваттхапети – евам̣сампадамидам̣ дат̣т̣хаббам̣. вуттампи четам̣ маха̄тхерена – ‘‘йатха̄, маха̄ра̄джа, нагарагуттико на̄ма маджджхе нагарасса син̇гха̄т̣аке нисинно пураттхимато дисато пурисам̣ а̄гаччхантам̣ пассеййа… паччхимато… даккхин̣ато… уттарато дисато пурисам̣ а̄гаччхантам̣ пассеййа, евамева кхо, маха̄ра̄джа, йам̣ чаккхуна̄ рӯпам̣ пассати там̣ вин̃н̃а̄н̣ена виджа̄на̄ти, йам̣ сотена саддам̣ сун̣а̄ти, гха̄нена гандхам̣ гха̄йати, дживха̄йа расам̣ са̄йати, ка̄йена пхот̣т̣хаббам̣ пхусати, манаса̄ дхаммам̣ виджа̄на̄ти, там̣ вин̃н̃а̄н̣ена виджа̄на̄тӣ’’ти (ми. па. 2.3.12). евам̣ два̄рам̣ патва̄ а̄рамман̣авибха̄ванат̣т̣ха̄не читтамева пуббан̇гамам̣ пуреча̄рикам̣. тасма̄ пуббан̇гамарасанти вуччати.
тадетам̣ паччхимам̣ паччхимам̣ уппаджджама̄нам̣ пуримам̣ пуримам̣ нирантарам̣ катва̄ сандаханамева упат̣т̣ха̄тӣти сандаханапаччупат̣т̣ха̄нам̣. пан̃чавока̄рабхаве панасса нийамато на̄марӯпам̣, чатувока̄рабхаве на̄мамева падат̣т̣ха̄нам̣. тасма̄ на̄марӯпападат̣т̣ха̄нанти вуттам̣.
ким̣ панетам̣ читтам̣ пуриманиддит̣т̣хачиттена саддхим̣ екамева уда̄ху ан̃н̃анти? екамева. атха касма̄ пуриманиддит̣т̣хам̣ пуна вуттанти? авича̄ритам̣ етам̣ ат̣т̣хакатха̄йам̣. айам̣ панеттха йутти – йатха̄ хи рӯпа̄дӣни упа̄да̄йа пан̃н̃атта̄ сӯрийа̄дайо на аттхато рӯпа̄дӣхи ан̃н̃е хонти, тенева йасмим̣ самайе сӯрийо удети тасмим̣ самайе тасса теджасан̇кха̄там̣ рӯпампӣти. евам̣ вуччама̄непи на рӯпа̄дӣхи ан̃н̃о сӯрийо на̄ма аттхи. на татха̄ читтам̣; пхасса̄дайо дхамме упа̄да̄йа пан̃н̃а̄пийати; аттхато панетам̣ техи ан̃н̃амева. тена ‘йасмим̣ самайе читтам̣ уппаннам̣ хоти екам̣сенева тасмим̣ самайе пхасса̄дӣхи аттхато ан̃н̃амева там̣ хотӣ’ти имассаттхасса дӣпанаттха̄йа етам̣ пуна вуттанти ведитаббам̣.
йатха̄ ча ‘‘йасмим̣ самайе рӯпӯпапаттийа̄ маггам̣ бха̄вети…пе… патхавӣкасин̣ам̣, тасмим̣ самайе пхассо хоти ведана̄ хотӣ’’тиа̄дӣсу (дха. са. 160) пана бха̄вентена ваваттха̄пите самайе йо бха̄вети на со аттхато уппаджджати на̄ма, тенева таттха йатха̄ ‘‘пхассо хоти ведана̄ хотӣ’’ти вуттам̣, на евам̣ ‘‘йо бха̄вети со хотӣ’’ти вуттам̣. ‘‘йасмим̣ самайе ка̄ма̄вачарам̣ кусалам̣ читтам̣ уппаннам̣ хотӣ’’тиа̄дӣсу пана читтена ваваттха̄пите самайе самайававаттха̄питам̣ читтам̣ на татха̄ аттхато нуппаджджати. йатхева пана тада̄ ‘пхассо хоти ведана̄ хоти’, татха̄ ‘читтампи хотӣ’ти имассапи аттхасса дӣпанаттхамидам̣ пуна вуттанти ведитаббам̣. идам̣ панеттха саннит̣т̣ха̄нам̣ – уддесава̄ре сан̇ган̣ханаттхам̣ ниддесава̄ре ча вибхаджанаттхам̣ пуримена хи ‘читта’-саддена кевалам̣ самайо ваваттха̄пито. тасмим̣ пана читтена ваваттха̄питасамайе йе дхамма̄ хонти тесам̣ дассанаттхам̣ ‘‘пхассо хотӣ’’тиа̄ди а̄раддхам̣. читтан̃ча̄пи тасмим̣ самайе хотийева. тасма̄ тасса̄пи сан̇ган̣ханаттхаметам̣ пуна вуттам̣. имасмин̃ча т̣ха̄не етасмим̣ авуччама̄не ‘‘катамам̣ тасмим̣ самайе читта’’нти на сакка̄ бхавеййа ниддесава̄ре вибхаджитум̣. евамасса вибхаджанам̣йева париха̄йетха. тасма̄ тасса ниддесава̄ре вибхаджанаттхампи етан̃ча вуттанти ведитаббам̣.
йасма̄ ва̄ ‘‘уппаннам̣ хотӣ’’ти еттха читтам̣ уппаннанти етам̣ десана̄сӣсамева, ‘на пана читтам̣ екамева уппаджджатӣ’ти ат̣т̣хакатха̄йам̣ вича̄ритам̣, тасма̄ читтам̣ ‘‘уппанна’’нти еттха̄пи читтаматтамева аггахетва̄ паропан̣н̣а̄сакусаладхаммехи саддхим̣йева читтам̣ гахитам̣. евам̣ таттха сан̇кхепато саббепи читтачетасикадхамме гахетва̄ идха сарӯпена пабхедато дассетум̣ ‘‘пхассо хотӣ’’тиа̄ди а̄раддхам̣. ити пхасса̄дайо вийа читтампи вуттамева̄ти ведитаббам̣.