ат̣т̣хамаха̄випа̄качиттаван̣н̣ана̄
498. ида̄ни ат̣т̣хамаха̄випа̄качитта̄ни дассетум̣ пуна катаме дхамма̄ абйа̄ката̄тиа̄ди а̄раддхам̣. таттха па̄л̣ийам̣ найаматтам̣ дассетва̄ саббава̄ра̄ сам̣кхитта̄. тесам̣ аттхо хет̣т̣ха̄ вуттанайенева ведитаббо. йо панеттха висесо там̣ дассетум̣ алобхо абйа̄катамӯлантиа̄ди вуттам̣. йампи на вуттам̣ там̣ евам̣ ведитаббам̣ – йо хи ка̄ма̄вачаракусалесу каммадва̄ракаммапатхапун̃н̃акирийаваттхубхедо вутто со идха наттхи. касма̄? авин̃н̃аттиджанакато авипа̄кадхаммато татха̄ аппаваттито ча. йа̄пи та̄ йева̄панакесу карун̣а̄мудита̄ вутта̄, та̄ сатта̄рамман̣атта̄ випа̄кесу на санти. екантапаритта̄рамман̣а̄ни хи ка̄ма̄вачаравипа̄ка̄ни. на кевалан̃ча карун̣а̄мудита̄, виратийопеттха на санти. ‘пан̃ча сиккха̄пада̄ни кусала̄нева̄’ти (вибха. 715) хи вуттам̣.
асан̇кха̄расасан̇кха̄равидха̄нан̃четтха кусалато чева паччайабхедато ча ведитаббам̣. асан̇кха̄рикасса хи кусаласса асан̇кха̄рикамева випа̄кам̣, сасан̇кха̄рикасса сасан̇кха̄рикам̣. балавапаччайехи ча уппаннам̣ асан̇кха̄рикам̣, итарехи итарам̣. хӣна̄дибхедепи има̄ни хӣнамаджджхимапан̣ӣтехи чханда̄дӣхи аниппха̄дитатта̄ хӣнамаджджхимапан̣ӣта̄ни на̄ма на хонти. хӣнасса пана кусаласса випа̄кам̣ хӣнам̣, маджджхимасса маджджхимам̣, пан̣ӣтасса пан̣ӣтам̣. адхипатино петтха на санти. касма̄? чханда̄дӣни дхурам̣ катва̄ ануппа̄детаббато. сесам̣ саббам̣ ат̣т̣хасу кусалесу вуттасадисамева.
ида̄ни имесам̣ ат̣т̣ханнам̣ маха̄випа̄качитта̄нам̣ випаччанат̣т̣ха̄нам̣ ведитаббам̣. ета̄ни хи чатӯсу т̣ха̄несу випаччанти – пат̣исандхийам̣, бхаван̇ге, чутийам̣, тада̄рамман̣ети. катхам̣? мануссесу та̄ва ка̄ма̄вачарадевесу ча пун̃н̃аванта̄нам̣ духетукатихетука̄нам̣ пат̣исандхиггахан̣ака̄ле пат̣исандхи хутва̄ випаччанти. пат̣исандхийа̄ вӣтиватта̄йа паватте сат̣т̣хипи асӣтипи васса̄ни асан̇кхйеййампи а̄йука̄лам̣ бхаван̇гам̣ хутва̄, балава̄рамман̣е чхасу два̄ресу тада̄рамман̣ам̣ хутва̄, маран̣ака̄ле чути хутва̄ти. евам̣ чатӯсу т̣ха̄несу випаччанти.
таттха саббепи саббан̃н̃убодхисатта̄ паччхимапат̣исандхиггахан̣е пат̣хамена соманассасахагататихетукаасан̇кха̄рикамаха̄випа̄качиттена пат̣исандхим̣ ган̣ханти. там̣ пана метта̄пуббабха̄гачиттасса випа̄кам̣ хоти. тена динна̄йа пат̣исандхийа̄ асан̇кхйеййам̣ а̄йу. ка̄лавасена пана парин̣амати. маха̄сӣваттхеро пана̄ха – ‘соманассасахагатато упеккха̄сахагатам̣ балаватарам̣. тена пат̣исандхим̣ ган̣ханти. тена гахитапат̣исандхика̄ хи махаджджха̄сайа̄ хонти. диббесупи а̄рамман̣есу уппила̄вино на хонти, типит̣акачӯл̣ана̄гаттхера̄дайо вийа̄’ти. ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана – ‘айам̣ тхерасса маноратхо,’‘наттхи ета’нти пат̣иккхипитва̄ ‘саббан̃н̃убодхисатта̄нам̣ хитӯпача̄ро балава̄ хоти, тасма̄ метта̄пуббабха̄гака̄ма̄вачаракусалавипа̄касоманассасахагататихетукаасан̇кха̄рикачиттена пат̣исандхим̣ ган̣хантӣ’ти вуттам̣.
випа̄куддха̄ракатха̄
ида̄ни випа̄куддха̄ракатха̄йа ма̄тика̄ т̣хапетабба̄ – типит̣акачӯл̣ана̄гаттхеро та̄ва а̄ха – ека̄йа кусалачетана̄йа сол̣аса випа̄качитта̄ни уппаджджанти. еттхева два̄дасакамаггопи ахетукат̣т̣хакампӣти. морава̄пива̄сӣ маха̄даттаттхеро пана̄ха – ека̄йа кусалачетана̄йа два̄даса випа̄качитта̄ни уппаджджанти. еттхева дасакамаггопи ахетукат̣т̣хакампӣти. типит̣акамаха̄дхаммараккхитаттхеро а̄ха – ека̄йа кусалачетана̄йа даса випа̄качитта̄ни уппаджджанти, еттхева ахетукат̣т̣хаканти.
имасмим̣ т̣ха̄не са̄кетапан̃хам̣ на̄ма ган̣хим̣су. са̄кете кира упа̄сака̄ са̄ла̄йам̣ нисӣдитва̄ ‘ким̣ ну кхо ека̄йа четана̄йа камме а̄йӯхите ека̄ пат̣исандхи хоти уда̄ху на̄на̄’ти? пан̃хам̣ на̄ма самут̣т̣ха̄петва̄ ниччхетум̣ асакконта̄ а̄бхидхаммикаттхере упасан̇камитва̄ пуччхим̣су. тхера̄ ‘йатха̄ екасма̄ амбабӣджа̄ екова ан̇куро никкхамати, евам̣ ека̄ва пат̣исандхи хотӣ’ти сан̃н̃а̄песум̣. атхекадивасам̣ ‘ким̣ ну кхо на̄на̄четана̄хи камме а̄йӯхите пат̣исандхийо на̄на̄ хонти уда̄ху ека̄’ти? пан̃хам̣ самут̣т̣ха̄петва̄ ниччхетум̣ асакконта̄ тхере пуччхим̣су. тхера̄ ‘йатха̄ бахӯсу амбабӣджесу ропитесу бахӯ ан̇кура̄ никкхаманти, евам̣ бахука̄ва пат̣исандхийо хонтӣ’ти сан̃н̃а̄песум̣.
апарампи имасмим̣ т̣ха̄не уссадакиттанам̣ на̄ма гахитам̣. имесан̃хи сатта̄нам̣ лобхопи уссанно хоти, досопи мохопи; алобхопи адосопи амохопи. там̣ несам̣ уссаннабха̄вам̣ ко нийа̄метӣти? пуббахету нийа̄мети. камма̄йӯханаккхан̣ейева на̄наттам̣ хоти. катхам̣? ‘‘йасса хи камма̄йӯханаккхан̣е лобхо балава̄ хоти алобхо мандо, адоса̄моха̄ балаванто досамоха̄ манда̄, тасса мандо алобхо лобхам̣ парийа̄да̄тум̣ на саккоти, адоса̄моха̄ пана балаванто досамохе парийа̄да̄тум̣ сакконти. тасма̄ со тена каммена диннапат̣исандхивасена ниббатто луддхо хоти, сукхасӣло аккодхано, пан̃н̃ава̄ пана хоти ваджирӯпаман̃а̄н̣о’’ти.
‘йасса пана камма̄йӯханаккхан̣е лобхадоса̄ балаванто хонти алобха̄доса̄ манда̄, амохо балава̄ мохо мандо, со пуриманайенева луддхо чева хоти дут̣т̣хо ча, пан̃н̃ава̄ пана хоти ваджирӯпаман̃а̄н̣о датта̄бхайаттхеро вийа.
‘йасса пана камма̄йӯханаккхан̣е лобха̄досамоха̄ балаванто хонти итаре манда̄, со пуриманайенева луддхо чева хоти дандхо ча, сукхасӣлако пана хоти аккодхано.
‘татха̄ йасса камма̄йӯханаккхан̣е тайопи лобхадосамоха̄ балаванто хонти алобха̄дайо манда̄, со пуриманайенева луддхо чева хоти дут̣т̣хо ча мӯл̣хо ча.
‘йасса пана камма̄йӯханаккхан̣е алобхадосамоха̄ балаванто хонти итаре манда̄, со пуриманайенева аппакилесо хоти, дибба̄рамман̣ампи дисва̄ ниччало, дут̣т̣хо пана хоти дандхапан̃н̃о ча̄ти.
‘йасса пана камма̄йӯханаккхан̣е алобха̄досамоха̄ балаванто хонти итаре манда̄, со пуриманайенева алуддхо чева хоти, сукхасӣлако ча, дандхо пана хоти.
‘татха̄ йасса камма̄йӯханаккхан̣е алобхадоса̄моха̄ балаванто хонти итаре манда̄, со пуриманайенева алуддхо чева хоти пан̃н̃ава̄ ча, дут̣т̣хо ча пана хоти кодхано.
‘йасса пана камма̄йӯханаккхан̣е тайопи алобха̄дайо балаванто хонти лобха̄дайо манда̄, со маха̄сан̇гхараккхитаттхеро вийа алуддхо адут̣т̣хо пан̃н̃ава̄ ча хотӣ’ти.
апарампи имасмим̣ т̣ха̄не хетукиттанам̣ на̄ма гахитам̣. тихетукакамман̃хи тихетукампи духетукампи ахетукампи випа̄кам̣ дети. духетукакаммам̣ тихетукавипа̄кам̣ на дети, итарам̣ дети. тихетукакаммена пат̣исандхи тихетука̄пи хоти, духетука̄пи; ахетука̄ на хоти. духетукена духетука̄пи хоти ахетука̄пи; тихетука̄ на хоти. асан̇кха̄рикам̣ кусалам̣ асан̇кха̄рикампи сасан̇кха̄рикампи випа̄кам̣ дети. сасан̇кха̄рикам̣ сасан̇кха̄рикампи асан̇кха̄рикампи випа̄кам̣ дети. а̄рамман̣ена ведана̄ париваттетабба̄. джаванена тада̄рамман̣ам̣ нийа̄метаббам̣.
ида̄ни тасса тасса тхерасса ва̄де сол̣асамагга̄дайо ведитабба̄. пат̣хамака̄ма̄вачаракусаласадисена хи пат̣хамамаха̄випа̄качиттена гахитапат̣исандхикасса габбха̄ва̄сато никкхамитва̄ сам̣вара̄сам̣варе пат̣т̣хапетум̣ саматтхабха̄вам̣ упагатасса чаккхудва̄расмим̣ ‘ит̣т̣ха̄рамман̣е’ а̄па̄тхама̄гате кирийаманодха̄туйа̄ бхаван̇ге ана̄ват̣т̣итейева атиккаманаа̄рамман̣а̄нам̣ пама̄н̣ам̣ наттхи. касма̄ евам̣ хоти? а̄рамман̣адуббалата̄йа. айам̣ та̄ва еко могхава̄ро.
саче пана бхаван̇гам̣ а̄ват̣т̣ети, кирийаманодха̄туйа̄ бхаван̇ге а̄ват̣т̣ите, вот̣т̣хаббанам̣ апа̄петва̄ва антара̄, чаккхувин̃н̃а̄н̣е ва̄ сампат̣иччхане ва̄ сантӣран̣е ва̄ т̣хатва̄ ниваттиссатӣти нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати. вот̣т̣хаббанавасена пана т̣хатва̄ екам̣ ва̄ две ва̄ читта̄ни паваттанти. тато а̄севанам̣ лабхитва̄ джаванат̣т̣ха̄не т̣хатва̄ пуна бхаван̇гам̣ отарати идампи а̄рамман̣адуббалата̄йа ева хоти. айам̣ пана ва̄ро ‘дит̣т̣хам̣ вийа ме, сутам̣ вийа ме’тиа̄дӣни ваданака̄ле лаббхати. айампи дутийо могхава̄ро.
апарасса кирийаманодха̄туйа̄ бхаван̇ге а̄ват̣т̣ите вӣтхичитта̄ни уппаджджанти, джаванам̣ джавати. джаванапарийоса̄не пана тада̄рамман̣асса ва̄ро. тасмим̣ ануппаннейева бхаван̇гам̣ отарати. татра̄йам̣ упама̄ – йатха̄ хи надийа̄ а̄варан̣ам̣ бандхитва̄ маха̄ма̄тика̄бхимукхе удаке кате удакам̣ гантва̄ убхосу тӣресу кеда̄ре пӯретва̄ атирекам̣ каккат̣акамагга̄дӣхи пала̄йитва̄ пуна надим̣йева отарати, еваметам̣ дат̣т̣хаббам̣. еттха хи надийам̣ удакаппаваттанака̄ло вийа бхаван̇гавӣтхиппаваттанака̄ло. а̄варан̣абандханака̄ло вийа кирийаманодха̄туйа̄ бхаван̇гасса а̄ват̣т̣анака̄ло. маха̄ма̄тика̄йа удакаппаваттанака̄ло вийа вӣтхичиттаппаватти. убхосу тӣресу кеда̄рапӯран̣ам̣ вийа джаванам̣. каккат̣акамагга̄дӣхи пала̄йитва̄ пуна удакасса надӣотаран̣ам̣ вийа джаванам̣ джавитва̄ тада̄рамман̣е ануппаннейева пуна бхаван̇готаран̣ам̣. евам̣ бхаван̇гам̣ отаран̣ачитта̄нампи ган̣анапатхо наттхи. идан̃ча̄пи а̄рамман̣адуббалата̄йа ева хоти. айам̣ татийо могхава̄ро.
саче пана балава̄рамман̣ам̣ а̄па̄тхагатам̣ хоти кирийаманодха̄туйа̄ бхаван̇ге а̄ват̣т̣ите чаккхувин̃н̃а̄н̣а̄дӣни уппаджджанти. джаванат̣т̣ха̄не пана пат̣хамака̄ма̄вачаракусалачиттам̣ джаванам̣ хутва̄ чхасаттава̄ре джавитва̄ тада̄рамман̣асса ва̄рам̣ дети. тада̄рамман̣ам̣ патит̣т̣хахама̄нам̣ там̣садисамева маха̄випа̄качиттам̣ патит̣т̣ха̄ти. идам̣ две на̄ма̄ни лабхати – пат̣исандхичиттасадисатта̄ ‘мӯлабхаван̇га’нти ча, йам̣ джаванена гахитам̣ а̄рамман̣ам̣ тасса гахитатта̄ ‘тада̄рамман̣а’нти ча. имасмим̣ т̣ха̄не чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣ сампат̣иччханам̣ сантӣран̣ам̣ тада̄рамман̣анти чатта̄ри випа̄качитта̄ни ган̣анӯпага̄ни хонти.
йада̄ пана дутийакусалачиттам̣ джаванам̣ хоти, тада̄ там̣садисам̣ дутийавипа̄качиттамева тада̄рамман̣ам̣ хутва̄ патит̣т̣ха̄ти. идан̃ча две на̄ма̄ни лабхати. пат̣исандхичиттена асадисатта̄ ‘а̄гантукабхаван̇га’нти ча пуриманайенева ‘тада̄рамман̣а’нти ча. имина̄ саддхим̣ пурима̄ни чатта̄ри пан̃ча хонти.
йада̄ пана татийакусалачиттам̣ джаванам̣ хоти, тада̄ там̣садисам̣ татийавипа̄качиттам̣ тада̄рамман̣ам̣ хутва̄ патит̣т̣ха̄ти. идампи вуттанайенева ‘а̄гантукабхаван̇гам̣’‘тада̄рамман̣а’нти ча две на̄ма̄ни лабхати. имина̄ саддхим̣ пурима̄ни пан̃ча чха хонти.
йада̄ пана чатуттхакусалачиттам̣ джаванам̣ хоти, тада̄ там̣садисам̣ чатуттхавипа̄качиттам̣ тада̄рамман̣ам̣ хутва̄ патит̣т̣ха̄ти. идампи вуттанайенева ‘а̄гантукабхаван̇гам̣’‘тада̄рамман̣а’нти ча две на̄ма̄ни лабхати. имина̄ саддхим̣ пурима̄ни чха сатта хонти.
йада̄ пана тасмим̣ два̄ре ‘ит̣т̣хамаджджхатта̄рамман̣ам̣’ а̄па̄тхама̄гаччхати, татра̄пи вуттанайенева тайо могхава̄ра̄ лаббханти. йасма̄ пана а̄рамман̣ена ведана̄ париваттати тасма̄ таттха упеккха̄сахагатасантӣран̣ам̣. чатуннан̃ча упеккха̄сахагатамаха̄кусаладжавана̄нам̣ парийоса̄не чатта̄ри упеккха̄сахагатамаха̄випа̄качитта̄нева тада̄рамман̣абха̄вена патит̣т̣хаханти. та̄нипи вуттанайенева ‘а̄гантукабхаван̇гам̣’‘тада̄рамман̣а’нти ча две на̄ма̄ни лабханти. ‘пит̣т̣хибхаван̇га̄нӣ’типи вуччанти ева. ити има̄ни пан̃ча пуримехи саттахи саддхим̣ два̄даса хонти. евам̣ чаккхудва̄ре два̄даса, сотадва̄ра̄дӣсу два̄даса два̄даса̄ти, самасат̣т̣хи хонти. евам̣ ека̄йа четана̄йа камме а̄йӯхите самасат̣т̣хи випа̄качитта̄ни уппаджджанти. аггахитаггахан̣ена пана чаккхудва̄ре два̄даса, сотагха̄надживха̄ка̄йавин̃н̃а̄н̣а̄ни чатта̄рӣти сол̣аса хонти.
имасмим̣ т̣ха̄не амбопамам̣ на̄ма ган̣хим̣су – еко кира пурисо пхалитамбаруккхамӯле сасӣсам̣ па̄рупитва̄ нипанно нидда̄йати. атхекам̣ амбапаккам̣ ван̣т̣ато муччитва̄ тасса кан̣н̣асаккхалим̣ пун̃чхама̄нам̣ вийа ‘тха’нти бхӯмийам̣ пати. со тасса саддена пабуджджхитва̄ уммӣлетва̄ олокеси. тато хаттхам̣ паса̄ретва̄ пхалам̣ гахетва̄ маддитва̄ упасин̇гхитва̄ парибхун̃джи.
таттха, тасса пурисасса амбаруккхамӯле нидда̄йанака̄ло вийа бхаван̇гасаман̇гика̄ло. амбапаккасса ван̣т̣ато муччитва̄ кан̣н̣асаккхалим̣ пун̃чхама̄насса патанака̄ло вийа а̄рамман̣асса паса̄дагхат̣т̣анака̄ло. тена саддена пабуддхака̄ло вийа кирийаманодха̄туйа̄ бхаван̇гасса а̄ват̣т̣итака̄ло. уммӣлетва̄ олокитака̄ло вийа чаккхувин̃н̃а̄н̣асса дассанакиччаса̄дханака̄ло. хаттхам̣ паса̄ретва̄ гахитака̄ло вийа випа̄каманодха̄туйа̄ а̄рамман̣асса сампат̣иччхитака̄ло. гахетва̄ маддитака̄ло вийа випа̄камановин̃н̃а̄н̣адха̄туйа̄ а̄рамман̣асса сантӣран̣ака̄ло. упасин̇гхитака̄ло вийа кирийамановин̃н̃а̄н̣адха̄туйа̄ а̄рамман̣асса ваваттха̄питака̄ло. парибхуттака̄ло вийа джаванасса а̄рамман̣арасам̣ анубхавитака̄ло. айам̣ упама̄ ким̣ дӣпети? а̄рамман̣асса паса̄дагхат̣т̣анамева киччам̣. тена паса̄де гхат̣т̣ите кирийаманодха̄туйа̄ бхаван̇га̄ват̣т̣анамева, чаккхувин̃н̃а̄н̣асса дассанаматтакамева, випа̄каманодха̄туйа̄ а̄рамман̣асампат̣иччханаматтакамева, випа̄камановин̃н̃а̄н̣адха̄туйа̄ а̄рамман̣асантӣран̣аматтакамева, кирийамановин̃н̃а̄н̣адха̄туйа̄ а̄рамман̣ававаттха̄панаматтакамева киччам̣. екантена пана а̄рамман̣арасам̣ джаванамева анубхаватӣти дӣпети.
еттха ча ‘твам̣ бхаван̇гам̣ на̄ма хохи, твам̣ а̄ваджджанам̣ на̄ма, твам̣ дассанам̣ на̄ма, твам̣ сампат̣иччханам̣ на̄ма, твам̣ сантӣран̣ам̣ на̄ма, твам̣ вот̣т̣хаббанам̣ на̄ма, твам̣ джаванам̣ на̄ма, хохӣ’ти кочи катта̄ ва̄ ка̄рета̄ ва̄ наттхи.
имасмим̣ пана т̣ха̄не пан̃чавидхам̣ нийа̄мам̣ на̄ма ган̣хим̣су – бӣджанийа̄мам̣ утунийа̄мам̣ камманийа̄мам̣ дхамманийа̄мам̣ читтанийа̄манти. таттха кулаттхагаччхасса уттараггабха̄во, даккхин̣аваллийа̄ даккхин̣ато руккхапарихаран̣ам̣, сӯрийа̄ват̣т̣апуппха̄нам̣ сӯрийа̄бхимукхабха̄во, ма̄лувалата̄йа руккха̄бхимукхагаманамева, на̄л̣икерасса маттхаке чхиддасаббха̄воти тесам̣ тесам̣ бӣджа̄нам̣ там̣там̣садисапхалада̄нам̣ бӣджанийа̄мо на̄ма. тасмим̣ тасмим̣ самайе тесам̣ тесам̣ руккха̄нам̣ екаппаха̄ренева пуппхапхалапаллаваггахан̣ам̣ утунийа̄мо на̄ма. тихетукакаммам̣ тихетукадухетука̄хетукавипа̄кам̣ дети. духетукакаммам̣ духетука̄хетукавипа̄кам̣ дети, тихетукам̣ на детӣти, евам̣ тасса тасса каммасса там̣там̣садисавипа̄када̄намева камманийа̄мо на̄ма.
апаропи каммасариккхакавипа̄кавасенева камманийа̄мо хоти. тасса дӣпанаттхамидам̣ ваттхум̣ катхенти – самма̄самбуддхака̄ле са̄ваттхийа̄ два̄рага̄мо джха̄йи. тато паджджалитам̣ тин̣акарал̣ам̣ ут̣т̣хахитва̄ а̄ка̄сена гаччхато ка̄касса гӣва̄йа пат̣имун̃чи. со вираванто бхӯмийам̣ патитва̄ ка̄ламака̄си. маха̄самуддепи ека̄ на̄ва̄ ниччала̄ ат̣т̣ха̄си. хет̣т̣ха̄ кеначи нируддхабха̄вам̣ апассанта̄ ка̄л̣акан̣н̣исала̄кам̣ вича̄ресум̣. са̄ на̄викассева упа̄сика̄йа хаттхе пати. тато екисса̄ ка̄ран̣а̄ ма̄ саббе нассанту, удаке нам̣ кхипа̄ма̄ти а̄хам̣су. на̄вико ‘на саккхисса̄ми етам̣ удаке уппилавама̄нам̣ пасситу’нти ва̄лика̄гхат̣ам̣ гӣва̄йам̣ бандха̄петва̄ кхипа̄песи. тан̇кхан̣ан̃н̃ева на̄ва̄ кхиттасаро вийа паккханди. еко бхиккху лен̣е васати. махантам̣ паббатакӯт̣ам̣ патитва̄ два̄рам̣ пидахи. там̣ саттаме дивасе сайамева апагатам̣. самма̄самбуддхасса джетаване нисӣдитва̄ дхаммам̣ катхентасса има̄ни тӣн̣и ваттхӯни екаппаха̄ренева а̄рочесум̣. саттха̄ ‘на етам̣ ан̃н̃ехи катам̣, техи катакаммамева та’нти атӣтам̣ а̄харитва̄ дассенто а̄ха –
ка̄ко пуриматтабха̄ве мануссо хутва̄ екам̣ дут̣т̣хагон̣ам̣ даметум̣ асакконто гӣва̄йа пала̄лавен̣им̣ бандхитва̄ аггим̣ ада̄си. гон̣о тенева мато. ида̄ни там̣ каммам̣ етасса а̄ка̄сена гаччхатопи на муччитум̣ ада̄си. са̄пи иттхӣ пуриматтабха̄ве ека̄ иттхӣйева. еко куккуро та̄йа паричито хутва̄ аран̃н̃ам̣ гаччхантийа̄ саддхим̣ гаччхати, саддхимева̄гаччхати. манусса̄ ‘никкханто ида̄ни амха̄кам̣ сунакхалуддако’ти уппан̣д̣енти. са̄ тена ат̣т̣ӣйама̄на̄ куккурам̣ нива̄ретум̣ асакконтӣ ва̄лика̄гхат̣ам̣ гӣва̄йа бандхитва̄ удаке кхипи. там̣ каммам̣ тасса̄ самуддамаджджхе муччитум̣ на̄да̄си. сопи бхиккху пуриматтабха̄ве гопа̄лако хутва̄ билам̣ павит̣т̣ха̄йа годха̄йа са̄кха̄бхан̇гамут̣т̣хийа̄ два̄рам̣ тхакеси. тато саттаме дивасе сайам̣ а̄гантва̄ вивари. годха̄ кампама̄на̄ никкхами. карун̣а̄йа там̣ на ма̄реси. там̣ каммам̣ тасса паббатантарам̣ пависитва̄ нисиннасса муччитум̣ на̄да̄сӣти. има̄ни тӣн̣и ваттхӯни самодха̄нетва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –
‘‘на анталиккхе на самуддамаджджхе,
на паббата̄нам̣ виварам̣ пависса;
на виджджате со джагатиппадесо,
йаттхат̣т̣хито муччеййа па̄пакамма̄’’ти. (дха. па. 127);
айампи камманийа̄мойева на̄ма. ан̃н̃а̄нипи еварӯпа̄ни ваттхӯни катхетабба̄ни.
бодхисатта̄нам̣ пана пат̣исандхиггахан̣е, ма̄тукуччхито никкхамане, абхисамбодхийам̣ татха̄гатасса дхаммачаккаппаваттане, а̄йусан̇кха̄расса оссаджджане, паринибба̄не ча дасасахассачаккава̄л̣акампанам̣ дхамманийа̄мо на̄ма.
а̄рамман̣ена пана паса̄де гхат̣т̣ите ‘твам̣ а̄ваджджанам̣ на̄ма хохи…пе… твам̣ джаванам̣ на̄ма хохӣ’ти кочи катта̄ ва̄ ка̄рета̄ ва̄ наттхи, аттано аттано пана дхаммата̄йа ева а̄рамман̣ена паса̄дасса гхат̣т̣итака̄лато пат̣т̣ха̄йа кирийаманодха̄тучиттам̣ бхаван̇гам̣ а̄ват̣т̣ети, чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣ дассанакиччам̣ са̄дхети, випа̄каманодха̄ту сампат̣иччханакиччам̣ са̄дхети, випа̄камановин̃н̃а̄н̣адха̄ту сантӣран̣акиччам̣ са̄дхети, кирийамановин̃н̃а̄н̣адха̄ту вот̣т̣хаббанакиччам̣ са̄дхети, джаванам̣ а̄рамман̣арасам̣ анубхаватӣти айам̣ читтанийа̄мо на̄ма. айам̣ идха адхиппето.
сасан̇кха̄рикатихетукакусалена̄пи упеккха̄сахагатехи асан̇кха̄рикасасан̇кха̄рикакусалачиттехипи камме а̄йӯхите там̣садисавипа̄качиттехи а̄динна̄йа пат̣исандхийа̄ есева найо. упеккха̄сахагатадвайе пана пат̣хамам̣ ‘ит̣т̣хамаджджхатта̄рамман̣авасена’ паваттим̣ дассетва̄ паччха̄ ‘ит̣т̣ха̄рамман̣авасена’ дассетабба̄.
евампи екекасмим̣ два̄ре два̄даса два̄даса хутва̄ самасат̣т̣хи хонти. аггахитаггахан̣ена сол̣аса випа̄качитта̄ни уппаджджанти.
имасмим̣ т̣ха̄не пан̃чауччхуна̄л̣ийантопамам̣ на̄ма ган̣хим̣су. уччхупӣл̣анасамайе кира екасма̄ га̄ма̄ ека̄даса йантава̄ха̄ никкхамитва̄ екам̣ уччхува̄т̣ам̣ дисва̄ тасса парипаккабха̄вам̣ н̃атва̄ уччхуса̄микам̣ упасан̇камитва̄ ‘йантава̄ха̄ майа’нти а̄рочесум̣. со ‘ахам̣ тумхейева парийеса̄мӣ’ти уччхуса̄лам̣ те гахетва̄ агама̄си. те таттха на̄л̣ийантам̣ саджджетва̄ ‘майам̣ ека̄даса джана̄, апарампи екам̣ ладдхум̣ ват̣т̣ати, ветанена ган̣хатха̄’ти а̄хам̣су. уччхуса̄мико ‘ахамева саха̄йо бхависса̄мӣ’ти уччхӯнам̣ са̄лам̣ пӯра̄петва̄ тесам̣ саха̄йо ахоси. те аттано аттано кичча̄ни катва̄, пха̄н̣итапа̄чакена уччхурасе пакке, гул̣абандхакена баддхе, уччхуса̄микена тулайитва̄ бха̄гесу диннесу, аттано аттано бха̄гам̣ а̄да̄йа уччхуса̄лам̣ са̄микасса пат̣иччха̄петва̄, етенева упа̄йена апара̄супи чатӯсу са̄ла̄су каммам̣ катва̄ паккамим̣су.
таттха пан̃ча йантаса̄ла̄ вийа пан̃ча паса̄да̄ дат̣т̣хабба̄. пан̃ча уччхува̄т̣а̄ вийа пан̃ча а̄рамман̣а̄ни. ека̄даса вичаран̣акайантава̄ха̄ вийа ека̄даса випа̄качитта̄ни. пан̃ча уччхуса̄ла̄са̄мино вийа пан̃чавин̃н̃а̄н̣а̄ни. пат̣хамакаса̄ла̄йам̣ са̄микена саддхим̣ два̄дасаннам̣ джана̄нам̣ екатова хутва̄ катакамма̄нам̣ бха̄гаггахан̣ака̄ло вийа ека̄дасаннам̣ випа̄качитта̄нам̣ чаккхувин̃н̃а̄н̣ена саддхим̣ екато хутва̄ чаккхудва̄ре рӯпа̄рамман̣е сакасакакиччакаран̣ака̄ло. са̄ла̄са̄микасса са̄ла̄йа сампат̣иччханака̄ло вийа чаккхувин̃н̃а̄н̣асса два̄расан̇кантиакаран̣ам̣. дутийа татийа чатуттха пан̃чамаса̄ла̄йа два̄дасаннам̣ екато хутва̄ катакамма̄нам̣ бха̄гаггахан̣ака̄ло вийа ека̄дасаннам̣ випа̄качитта̄нам̣ ка̄йавин̃н̃а̄н̣ена саддхим̣ екато хутва̄ ка̄йадва̄ре пхот̣т̣хабба̄рамман̣е сакасакакиччакаран̣ака̄ло. са̄ла̄са̄микасса са̄ла̄йа сампат̣иччханака̄ло вийа ка̄йавин̃н̃а̄н̣асса два̄расан̇кантиакаран̣ам̣ ведитаббам̣. етта̄вата̄ тихетукакаммена пат̣исандхи тихетука̄ хотӣти ва̄ро катхито. йа̄ пана тена духетукапат̣исандхи хоти, са̄ пат̣иччханна̄ва хутва̄ гата̄.
ида̄ни духетукакаммена духетука̄ пат̣исандхи хотӣти ва̄ро катхетаббо. духетукена хи соманассасахагатаасан̇кха̄рикачиттена камме а̄йӯхите там̣садисенева духетукавипа̄качиттена гахитапат̣исандхикасса вуттанайенева чаккхудва̄ре ‘ит̣т̣ха̄рамман̣е’ а̄па̄тхама̄гате тайо могхава̄ра̄. духетукасоманассасахагатаасан̇кха̄рикаджавана̄васа̄не там̣садисамева мӯлабхаван̇гасан̇кха̄там̣ тада̄рамман̣ам̣. сасан̇кха̄рикаджавана̄васа̄не там̣садисамева а̄гантукабхаван̇гасан̇кха̄там̣ тада̄рамман̣ам̣. ‘ит̣т̣хамаджджхатта̄рамман̣е’ двиннам̣ упеккха̄сахагатаджавана̄нам̣ аваса̄не та̄диса̄нева две тада̄рамман̣а̄ни уппаджджанти. идха екекасмим̣ два̄ре ат̣т̣ха ат̣т̣ха катва̄ самачатта̄лӣса читта̄ни. аггахитаггахан̣ена пана чаккхудва̄ре ат̣т̣ха, сотагха̄надживха̄ка̄йавин̃н̃а̄н̣а̄ни чатта̄рӣти два̄даса хонти. евам̣ ека̄йа четана̄йа камме а̄йӯхите два̄даса випа̄качитта̄ни уппаджджанти. амбопамапан̃чанийа̄макатха̄ па̄катика̄ ева. духетукасесачиттаттайасадисавипа̄кена гахитапат̣исандхикепи есева найо. йантава̄хопама̄йа панеттха сатта йантава̄ха̄. техи таттха йанте на̄ма саджджите са̄ла̄са̄микам̣ ат̣т̣хамам̣ катва̄ вуттанайа̄нуса̄рена йоджана̄ ведитабба̄. етта̄вата̄ духетукакаммена духетукапат̣исандхи хотӣти ва̄ро катхито.
ида̄ни ахетукапат̣исандхикатха̄ хоти – чатуннан̃хи духетукакусалачитта̄нам̣ ан̃н̃атарена камме а̄йӯхите кусалавипа̄каупеккха̄сахагата̄хетукамановин̃н̃а̄н̣адха̄тучиттена гахитапат̣исандхикасса пат̣исандхи каммасадиса̄ти на ваттабба̄. камман̃хи духетукам̣ пат̣исандхи ахетука̄. тасса вуд̣д̣хиппаттасса чаккхудва̄ре ‘ит̣т̣хамаджджхатта̄рамман̣е’ а̄па̄тхама̄гате пуриманайенева тайо могхава̄ра̄ ведитабба̄. чатуннам̣ пана духетукакусалачитта̄нам̣ ан̃н̃атараджаванасса парийоса̄не ахетукачиттам̣ тада̄рамман̣абха̄вена патит̣т̣ха̄ти. там̣ ‘мӯлабхаван̇гам̣’‘тада̄рамман̣а’нти две на̄ма̄ни лабхати. еваметтха чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣ сампат̣иччханам̣ упеккха̄сахагатасантӣран̣ам̣ тада̄рамман̣ампи упеккха̄сахагатамева̄ти тесу екам̣ гахетва̄ ган̣анӯпага̄ни тӣн̣ева хонти.
‘ит̣т̣ха̄рамман̣е’ пана сантӣран̣ампи тада̄рамман̣ампи соманассасахагатамева. тесу екам̣ гахетва̄ пурима̄ни тӣн̣и чатта̄ри хонти. евам̣ пан̃часу два̄ресу чатта̄ри чатта̄ри катва̄ ека̄йа четана̄йа камме а̄йӯхите вӣсати випа̄качитта̄ни уппаджджантӣти ведитабба̄ни. аггахитаггахан̣ена пана чаккхудва̄ре чатта̄ри сотагха̄надживха̄ка̄йавин̃н̃а̄н̣а̄ни чатта̄рӣти ат̣т̣ха хонти. идам̣ ‘ахетукат̣т̣хакам̣’ на̄ма. идам̣ мануссалокена гахитам̣.
чатӯсу пана апа̄йесу паватте лаббхати. йада̄ хи маха̄моггалла̄наттхеро нирайе падумам̣ ма̄петва̄ падумакан̣н̣ика̄йа нисинно нерайика̄нам̣ дхаммакатхам̣ катхеси, тада̄ тесам̣ тхерам̣ пассанта̄нам̣ кусалавипа̄кам̣ чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣ уппаджджати. саддам̣ сун̣анта̄нам̣ сотавин̃н̃а̄н̣ам̣, чанданаване дива̄виха̄рам̣ нисӣдитва̄ гатасса чӣварагандхагха̄йанака̄ле гха̄навин̃н̃а̄н̣ам̣, нирайаггим̣ нибба̄петум̣ девам̣ васса̄петва̄ па̄нӣйада̄нака̄ле дживха̄вин̃н̃а̄н̣ам̣, мандамандава̄тасамут̣т̣ха̄панака̄ле ка̄йавин̃н̃а̄н̣анти евам̣ чаккхувин̃н̃а̄н̣а̄дӣни пан̃ча, екам̣ сампат̣иччханам̣, две сантӣран̣а̄нӣти ахетукат̣т̣хакам̣ лаббхати. на̄гасупан̣н̣авема̄никапета̄нампи акусалена пат̣исандхи хоти. паватте кусалам̣ випаччати. татха̄ чаккаваттино ман̇галахаттхиасса̄дӣнам̣. айам̣ та̄ва ‘ит̣т̣хаит̣т̣хамаджджхатта̄рамман̣есу’ кусаладжаванавасена катха̄магго.
‘ит̣т̣ха̄рамман̣е’ пана чатӯсу соманассасахагата̄кусалачиттесу джавитесу кусалавипа̄кам̣ соманассасахагата̄хетукачиттам̣ тада̄рамман̣ам̣ хоти. ‘ит̣т̣хамаджджхатта̄рамман̣е’ чатӯсу упеккха̄сахагаталобхасампайуттесу джавитесу кусалавипа̄кам̣ упеккха̄сахагата̄хетукачиттам̣ тада̄рамман̣ам̣ хоти. йам̣ пана ‘джаванена тада̄рамман̣ам̣ нийаметабба’нти вуттам̣ там̣ кусалам̣ сандха̄йа вуттанти ведитаббам̣. доманассасахагатаджавана̄нантарам̣ тада̄рамман̣ам̣ уппаджджама̄нам̣ ким̣ уппаджджатӣти? акусалавипа̄ка̄хетукамановин̃н̃а̄н̣адха̄тучиттам̣ уппаджджати.
идам̣ пана джаванам̣ кусалаттха̄йа ва̄ акусалаттха̄йа ва̄ ко нийа̄метӣти? а̄ваджджанан̃чева вот̣т̣хаббанан̃ча. а̄ваджджанена хи йонисо а̄ват̣т̣ите вот̣т̣хаббанена йонисо ваваттха̄пите джаванам̣ акусалам̣ бхависсатӣти ат̣т̣ха̄наметам̣. а̄ваджджанена айонисо а̄ват̣т̣ите вот̣т̣хаббанена айонисо ваваттха̄пите джаванам̣ кусалам̣ бхависсатӣтипи ат̣т̣ха̄наметам̣. убхайена пана йонисо а̄ват̣т̣ите ваваттха̄пите ча джаванам̣ кусалам̣ хоти, айонисо акусаланти ведитаббам̣.
‘ит̣т̣ха̄рамман̣е’ пана кан̇кхато уддхатасса ча тада̄рамман̣ам̣ ким̣ хотӣти? ит̣т̣ха̄рамман̣асмим̣ кан̇кхату ва̄ ма̄ ва̄, уддхато ва̄ хоту ма̄ ва̄, кусалавипа̄ка̄хетукасоманассачиттамева тада̄рамман̣ам̣ хоти, ‘ит̣т̣хамаджджхатта̄рамман̣е’ ‘кусалавипа̄ка̄хетукаупеккха̄сахагата’нти, айам̣ панеттха сан̇кхепато аттхадӣпано маха̄дхаммараккхитаттхерава̄до на̄ма. соманассасахагатасмин̃хи джаване джавите пан̃ча тада̄рамман̣а̄ни гавеситабба̄нӣти. упеккха̄сахагатасмим̣ джаване джавите чха гавеситабба̄нӣти.
атха йада̄ соманассасахагатапат̣исандхикасса паватте джха̄нам̣ ниббаттетва̄ пама̄дена парихӣнаджджха̄насса ‘пан̣ӣтадхаммо ме нат̣т̣хо’ти паччавеккхато виппат̣иса̄равасена доманассам̣ уппаджджати, тада̄ ким̣ уппаджджати? ‘соманасса̄нантаран̃хи доманассам̣ доманасса̄нантаран̃ча соманассам̣’ пат̣т̣ха̄не пат̣исиддхам̣. махаггатадхаммам̣ а̄раббха джаване джавите тада̄рамман̣ампи таттхева пат̣исиддханти? кусалавипа̄ка̄ ва̄ акусалавипа̄ка̄ ва̄ упеккха̄сахагата̄хетукамановин̃н̃а̄н̣адха̄ту уппаджджати, кимасса̄ а̄ваджджананти? ‘бхаван̇га̄ваджджана̄нам̣ вийа наттхасса̄ а̄ваджджанакичча’нти. ‘ета̄ни та̄ва аттано ниннатта̄ ча чин̣н̣атта̄ ча самуда̄ча̄ратта̄ ча уппаджджанту, айам̣ катхам̣ уппаджджатӣ’ти? ‘йатха̄ ниродхасса анантарапаччайам̣ невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанам̣, ниродха̄ вут̣т̣хахантасса пхаласама̄паттичиттам̣, арийамаггачиттам̣, магга̄нантара̄ни пхалачитта̄ни, евам̣ асантепи а̄ваджджане, нинначин̣н̣асамуда̄ча̄рабха̄вена уппаджджати. вина̄ хи а̄ваджджанена читтам̣ уппаджджати, а̄рамман̣ена пана вина̄ нуппаджджатӣ’ти. ‘атха кимасса̄рамман̣а’нти? ‘рӯпа̄дӣсу париттадхаммесу ан̃н̃атарам̣. етесу хи йадева тасмим̣ самайе а̄па̄тхама̄гатам̣ хоти, там̣ а̄раббха етам̣ читтам̣ уппаджджатӣ’ти ведитаббам̣.
ида̄ни саббесампи етесам̣ читта̄нам̣ па̄кат̣абха̄ваттхам̣ айам̣ пакин̣н̣аканайо вутто –
суттам̣ дова̄рико ча, га̄милло амбо колийакена ча;
джаччандхо пӣт̣хасаппӣ ча, висайагга̄хо ча упаниссайаматтхасоти.
таттха ‘сутта’нти, еко пантхамаккат̣ако пан̃часу диса̄су суттам̣ паса̄ретва̄ джа̄лам̣ катва̄ маджджхе нипаджджати. пат̣хамадиса̄йа паса̄ритасутте па̄н̣акена ва̄ пат̣ан̇гена ва̄ маккхика̄йа ва̄ пахат̣е нипаннат̣т̣ха̄нато чалитва̄ никкхамитва̄ сутта̄нуса̄рена гантва̄ тасса йӯсам̣ пивитва̄ пунаа̄гантва̄ таттхева нипаджджати. дутийадиса̄дӣсу пахат̣ака̄лепи евамева кароти.
таттха пан̃часу диса̄су паса̄ритасуттам̣ вийа пан̃чапаса̄да̄. маджджхе нипаннамаккат̣ако вийа читтам̣. па̄н̣ака̄дӣхи суттагхат̣т̣анака̄ло вийа а̄рамман̣ена паса̄дасса гхат̣т̣итака̄ло. маджджхе нипаннамаккат̣акасса чаланам̣ вийа паса̄дагхат̣т̣анакам̣ а̄рамман̣ам̣ гахетва̄ кирийаманодха̄туйа̄ бхаван̇гасса а̄ват̣т̣итака̄ло. сутта̄нуса̄рена гаманака̄ло вийа вӣтхичиттаппаватти. сӣсе виджджхитва̄ йӯсапиванам̣ вийа джаванасса а̄рамман̣е джавитака̄ло. пунаа̄гантва̄ маджджхе нипаджджанам̣ вийа читтасса хадайаваттхумева нисса̄йа паваттанам̣.
идам̣ опаммам̣ ким̣ дӣпети? а̄рамман̣ена паса̄де гхат̣т̣ите паса̄даваттхукачиттато хадайарӯпаваттхукачиттам̣ пат̣хаматарам̣ уппаджджатӣти дӣпети. екекам̣ а̄рамман̣ам̣ двӣсу двӣсу два̄ресу а̄па̄тхама̄гаччхатӣтипи.
‘дова̄рико’ти, еко ра̄джа̄ сайанагато нидда̄йати. тасса парича̄рако па̄де паримаджджанто нисӣди. бадхирадова̄рико два̄ре т̣хито. тайо пат̣иха̄ра̄ пат̣ипа̄т̣ийа̄ т̣хита̄. атхеко паччантава̄сӣ мануссо пан̣н̣а̄ка̄рам̣ а̄да̄йа а̄гантва̄ два̄рам̣ а̄кот̣еси. бадхирадова̄рико саддам̣ на сун̣а̄ти. па̄дапаримаджджако сан̃н̃ам̣ ада̄си. та̄йа сан̃н̃а̄йа два̄рам̣ виваритва̄ пасси. пат̣хамапат̣иха̄ро пан̣н̣а̄ка̄рам̣ гахетва̄ дутийасса ада̄си, дутийо татийасса, татийо ран̃н̃о. ра̄джа̄ парибхун̃джи.
таттха со ра̄джа̄ вийа джаванам̣ дат̣т̣хаббам̣. па̄дапаримаджджако вийа а̄ваджджанам̣. бадхирадова̄рико вийа чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣. тайо пат̣иха̄ра̄ вийа сампат̣иччхана̄дӣни тӣн̣и вӣтхичитта̄ни. паччантава̄сино пан̣н̣а̄ка̄рам̣ а̄да̄йа а̄гантва̄ два̄ра̄кот̣анам̣ вийа а̄рамман̣асса паса̄дагхат̣т̣анам̣. па̄дапаримаджджакена сан̃н̃а̄йа диннака̄ло вийа кирийаманодха̄туйа̄ бхаван̇гасса а̄ват̣т̣итака̄ло. тена диннасан̃н̃а̄йа бадхирадова̄рикасса два̄равиваран̣ака̄ло вийа чаккхувин̃н̃а̄н̣асса а̄рамман̣е дассанакиччаса̄дханака̄ло. пат̣хамапат̣иха̄рена пан̣н̣а̄ка̄расса гахитака̄ло вийа випа̄каманодха̄туйа̄ а̄рамман̣асса сампат̣иччхитака̄ло. пат̣хамена дутийасса диннака̄ло вийа випа̄камановин̃н̃а̄н̣адха̄туйа̄ а̄рамман̣асса сантӣран̣ака̄ло. дутийена татийасса диннака̄ло вийа кирийамановин̃н̃а̄н̣адха̄туйа̄ а̄рамман̣асса ваваттха̄питака̄ло. татийена ран̃н̃о диннака̄ло вийа вот̣т̣хаббанена джаванасса ниййа̄дитака̄ло. ран̃н̃о парибхогака̄ло вийа джаванасса а̄рамман̣араса̄нубхаванака̄ло.
идам̣ опаммам̣ ким̣ дӣпети? а̄рамман̣асса паса̄дагхат̣т̣аматтанамева киччам̣, кирийаманодха̄туйа̄ бхаван̇га̄ват̣т̣анаматтамева, чаккхувин̃н̃а̄н̣а̄дӣнам̣ дассанасампат̣иччханасантӣран̣ававаттха̄панаматта̄нева кичча̄ни. екантена пана джаванамева а̄рамман̣арасам̣ анубхотӣти дӣпети.
‘га̄милло’ти, самбахула̄ га̄мада̄рака̄ антаравӣтхийам̣ пам̣сукӣл̣ам̣ кӣл̣анти. таттхекасса хаттхе каха̄пан̣о пат̣ихан̃н̃и. со ‘майхам̣ хаттхе пат̣ихатам̣, ким̣ ну кхо ета’нти а̄ха. атхеко ‘пан̣д̣арам̣ ета’нти а̄ха. апаро саха пам̣суна̄ га̄л̣хам̣ ган̣хи. ан̃н̃о ‘путхулам̣ чатурассам̣ ета’нти а̄ха. апаро ‘каха̄пан̣о есо’ти а̄ха. атха нам̣ а̄харитва̄ ма̄ту ада̄си. са̄ камме упанеси.
таттха самбахула̄нам̣ да̄рака̄нам̣ антаравӣтхийам̣ кӣл̣анта̄нам̣ нисиннака̄ло вийа бхаван̇гачиттаппаватти дат̣т̣хабба̄. каха̄пан̣асса хаттхе пат̣ихатака̄ло вийа а̄рамман̣ена паса̄дасса гхат̣т̣итака̄ло. ‘ким̣ ну кхо ета’нти вуттака̄ло вийа там̣ а̄рамман̣ам̣ гахетва̄ кирийаманодха̄туйа̄ бхаван̇гасса а̄ват̣т̣итака̄ло. ‘пан̣д̣арам̣ ета’нти вуттака̄ло вийа чаккхувин̃н̃а̄н̣ена дассанакиччасса са̄дхитака̄ло. саха пам̣суна̄ га̄л̣хам̣ гахитака̄ло вийа випа̄каманодха̄туйа̄ а̄рамман̣асса сампат̣иччхитака̄ло. ‘путхулам̣ чатурассам̣ ета’нти вуттака̄ло вийа випа̄камановин̃н̃а̄н̣адха̄туйа̄ а̄рамман̣асса сантӣран̣ака̄ло. ‘есо каха̄пан̣о’ти вуттака̄ло вийа кирийамановин̃н̃а̄н̣адха̄туйа̄ а̄рамман̣асса ваваттха̄питака̄ло. ма̄тара̄ камме упанӣтака̄ло вийа джаванасса а̄рамман̣араса̄нубхаванам̣ ведитаббам̣.
идам̣ опаммам̣ ким̣ дӣпети? кирийаманодха̄ту адисва̄ва бхаван̇гам̣ а̄ват̣т̣ети, випа̄каманодха̄ту адисва̄ва сампат̣иччхати, випа̄камановин̃н̃а̄н̣адха̄ту адисва̄ва сантӣрети, кирийамановин̃н̃а̄н̣адха̄ту адисва̄ва ваваттха̄пети, джаванам̣ адисва̄ва а̄рамман̣арасам̣ анубхоти. екантена пана чаккхувин̃н̃а̄н̣амева дассанакиччам̣ са̄дхетӣти дӣпети.
‘амбо колийакена ча̄’ти, идам̣ хет̣т̣ха̄ вуттам̣ амбопаман̃ча уччхуса̄ла̄са̄микопаман̃ча сандха̄йа вуттам̣.
‘джаччандхо пӣт̣хасаппӣ ча̄’ти, убхопи кира те нагарадва̄ре са̄ла̄йам̣ нисӣдим̣су. таттха пӣт̣хасаппӣ а̄ха – ‘бхо андхака, касма̄ твам̣ идха суссама̄но вичараси, асуко падесо субхиккхо бахваннапа̄но, ким̣ таттха гантва̄ сукхена джӣвитум̣ на ват̣т̣атӣ’ти? ‘майхам̣ та̄ва тайа̄ а̄чиккхитам̣, туйхам̣ пана таттха гантва̄ сукхена джӣвитум̣ ким̣ на ват̣т̣атӣ’ти? ‘майхам̣ гантум̣ па̄да̄ наттхӣ’ти. ‘майхампи пасситум̣ чаккхӯни наттхӣ’ти. ‘йади евам̣, тава па̄да̄ хонту, мама чаккхӯнӣ’ти убхопи ‘са̄дхӯ’ти сампат̣иччхитва̄ джаччандхо пӣт̣хасаппим̣ кхандхам̣ а̄ропеси. со тасса кхандхе нисӣдитва̄ ва̄махаттхенасса сӣсам̣ париккхипитва̄ даккхин̣ахаттхена ‘имасмим̣ т̣ха̄не мӯлам̣ а̄варитва̄ т̣хитам̣, имасмим̣ па̄са̄н̣о, ва̄мам̣ мун̃ча даккхин̣ам̣ ган̣ха, даккхин̣ам̣ мун̃ча ва̄мам̣ ган̣ха̄’ти маггам̣ нийаметва̄ а̄чиккхати. евам̣ джаччандхасса па̄да̄ пӣт̣хасапписса чаккхӯнӣти убхопи сампайогена иччхитат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ сукхена джӣвим̣су.
таттха джаччандхо вийа рӯпака̄йо, пӣт̣хасаппӣ вийа арӯпака̄йо. пӣт̣хасаппина̄ вина̄ джаччандхасса дисам̣ гантум̣ гамана̄бхисан̇кха̄расса аниббаттитака̄ло вийа рӯпасса арӯпена вина̄ а̄да̄нагахан̣ачопанам̣ па̄петум̣ асаматтхата̄. джаччандхена вина̄ пӣт̣хасапписса дисам̣ гантум̣ гамана̄бхисан̇кха̄расса аппаваттанам̣ вийа пан̃чавока̄ре рӯпам̣, вина̄ арӯпасса аппаватти. двиннампи сампайогена иччхитат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ сукхена джӣвитака̄ло вийа рӯпа̄рӯпадхамма̄нам̣ ан̃н̃аман̃н̃айогена саббакиччесу паваттисамбха̄воти. айам̣ пан̃хо пан̃чавока̄рабхававасена катхито.
‘висайагга̄хо’ ча̄ти, чаккху рӯпависайам̣ ган̣ха̄ти. сота̄дӣни садда̄дивисайе.
‘упаниссайаматтхасо’ти, ‘упаниссайато’ ча ‘аттхато’ ча. таттха асамбхиннатта̄ чаккхусса, а̄па̄тхагататта̄ рӯпа̄нам̣, а̄локасаннисситам̣, манасика̄рахетукам̣ чатӯхи паччайехи уппаджджати чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣, саддхим̣ сампайуттадхаммехи. таттха матасса̄пи чаккху самбхиннам̣ хоти. джӣвато нируддхампи, питтена ва̄ семхена ва̄ рухирена ва̄ палибуддхампи, чаккхувин̃н̃а̄н̣асса паччайо бхавитум̣ асакконтам̣ ‘самбхиннам̣’ на̄ма хоти. сакконтам̣ асамбхиннам̣ на̄ма. сота̄дӣсупи есева найо. чаккхусмим̣ пана асамбхиннепи бахиддха̄ рӯпа̄рамман̣е а̄па̄тхам̣ ана̄гаччханте чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣ нуппаджджати. тасмим̣ пана а̄па̄тхам̣ а̄гаччхантепи а̄локасанниссайе асати нуппаджджати. тасмим̣ сантепи кирийаманодха̄туйа̄ бхаван̇ге ана̄ват̣т̣ите нуппаджджати. а̄ват̣т̣итейева уппаджджати. евам̣ уппаджджама̄нам̣ сампайуттадхаммехи саддхим̣йева уппаджджати. ити име чатта̄ро паччайе лабхитва̄ уппаджджати чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣ (ма. ни. 1.306 тхокам̣ висадисам̣).
асамбхиннатта̄ сотасса, а̄па̄тхагататта̄ садда̄нам̣, а̄ка̄сасаннисситам̣, манасика̄рахетукам̣ чатӯхи паччайехи уппаджджати сотавин̃н̃а̄н̣ам̣, саддхим̣ сампайуттадхаммехи. таттха ‘а̄ка̄сасанниссита’нти а̄ка̄сасанниссайам̣ ладдха̄ва уппаджджати, на вина̄ тена. на хи пихитакан̣н̣аччхиддасса сотавин̃н̃а̄н̣ам̣ паваттати. сесам̣ пуриманайенева ведитаббам̣. йатха̄ четтха евам̣ ито паресупи. висесаматтам̣ пана ваккха̄ма.
асамбхиннатта̄ гха̄насса, а̄па̄тхагататта̄ гандха̄нам̣, ва̄йосаннисситам̣, манасика̄рахетукам̣ чатӯхи паччайехи уппаджджати гха̄навин̃н̃а̄н̣ам̣, саддхим̣ сампайуттадхаммехи. таттха ‘ва̄йосанниссита’нти гха̄набилам̣ ва̄йумхи пависантейева уппаджджати, тасмим̣ асати нуппаджджатӣти аттхо.
асамбхиннатта̄ дживха̄йа, а̄па̄тхагататта̄ раса̄нам̣, а̄посаннисситам̣, манасика̄рахетукам̣ чатӯхи паччайехи уппаджджати дживха̄вин̃н̃а̄н̣ам̣, саддхим̣ сампайуттадхаммехи. таттха ‘а̄посанниссита’нти дживха̄теманам̣ а̄пам̣ ладдха̄ва уппаджджати, на вина̄ тена. суккхадживха̄нан̃хи суккхакха̄данӣйе дживха̄йа т̣хапитепи дживха̄вин̃н̃а̄н̣ам̣ нуппаджджатева.
асамбхиннатта̄ ка̄йасса, а̄па̄тхагататта̄ пхот̣т̣хабба̄нам̣, патхависаннисситам̣, манасика̄рахетукам̣ чатӯхи паччайехи уппаджджати ка̄йавин̃н̃а̄н̣ам̣, саддхим̣ сампайуттадхаммехи. таттха ‘патхависанниссита’нти ка̄йапаса̄дапаччайам̣ патхависанниссайам̣ ладдха̄ва уппаджджати, на тена вина̄. ка̄йадва̄расмин̃хи бахиддха̄маха̄бхӯта̄рамман̣ам̣ аджджхаттикам̣ ка̄йапаса̄дам̣ гхат̣т̣етва̄ паса̄дапаччайесу маха̄бхӯтесу пат̣ихан̃н̃ати.
асамбхиннатта̄ манасса, а̄па̄тхагататта̄ дхамма̄нам̣, ваттхусаннисситам̣, манасика̄рахетукам̣ чатӯхи паччайехи уппаджджати мановин̃н̃а̄н̣ам̣, саддхим̣ сампайуттадхаммехи. таттха ‘мано’ти бхаван̇гачиттам̣. там̣ нируддхампи, а̄ваджджаначиттасса паччайо бхавитум̣ асаматтхам̣ мандатха̄магатамева паваттама̄нампи, самбхиннам̣ на̄ма хоти. а̄ваджджанасса пана паччайо бхавитум̣ саматтхам̣ асамбхиннам̣ на̄ма. ‘а̄па̄тхагататта̄ дхамма̄на’нти дхамма̄рамман̣е а̄па̄тхагате. ‘ваттхусанниссита’нти хадайаваттхусанниссайам̣ ладдха̄ва уппаджджати, на тена вина̄. айампи пан̃хо пан̃чавока̄рабхавам̣ сандха̄йа катхито. ‘манасика̄рахетука’нти кирийамановин̃н̃а̄н̣адха̄туйа̄ бхаван̇ге а̄ват̣т̣итейева уппаджджатӣти аттхо. айам̣ та̄ва ‘упаниссайаматтхасо’ти еттха упаниссайаван̣н̣ана̄.
‘аттхато’ пана чаккху дассанаттхам̣, сотам̣ саванаттхам̣, гха̄нам̣ гха̄йанаттхам̣, дживха̄ са̄йанаттха̄, ка̄йо пхусанаттхо, мано виджа̄нанаттхо. таттха дассанам̣ аттхо асса. тан̃хи тена ниппха̄детаббанти дассанаттхам̣. сесесупи есева найо. етта̄вата̄ типит̣акачӯл̣ана̄гаттхерава̄де сол̣асакамагго нит̣т̣хито, саддхим̣ два̄дасакамаггена чева ахетукат̣т̣хакена ча̄ти.
ида̄ни морава̄пӣва̄сӣмаха̄даттаттхерава̄де два̄дасакамаггакатха̄ хоти. таттха са̄кетапан̃хауссадакиттанахетукиттана̄ни па̄катика̄нева. айам̣ пана тхеро асан̇кха̄рикасасан̇кха̄рикесу досам̣ дисва̄ ‘асан̇кха̄рикам̣ асан̇кха̄рикамева випа̄кам̣ дети, но сасан̇кха̄рикам̣; сасан̇кха̄рикампи сасан̇кха̄рикамева но асан̇кха̄рика’нти а̄ха. джаванена чеса читтанийа̄мам̣ на катхети. а̄рамман̣ена пана ведана̄нийа̄мам̣ катхети. тенасса випа̄куддха̄ре два̄дасакамагго на̄ма джа̄то. дасакамаггопи, ахетукат̣т̣хакампи еттхева павит̣т̣хам̣.
татра̄йам̣ найо – соманассасахагататихетукаасан̇кха̄рикачиттена хи камме а̄йӯхите та̄дисенева випа̄качиттена гахитапат̣исандхикасса вуд̣д̣хиппаттасса чаккхудва̄ре ‘ит̣т̣ха̄рамман̣е’ а̄па̄тхагате хет̣т̣ха̄ вуттанайенева тайо могхава̄ра̄ хонти. тасса кусалато чатта̄ри соманассасахагата̄ни, акусалато чатта̄ри, кирийато пан̃ча̄ти имесам̣ терасаннам̣ читта̄нам̣ ан̃н̃атарена джавитапарийоса̄не тада̄рамман̣ам̣ патит̣т̣хахама̄нам̣ соманассасахагатаасан̇кха̄рикатихетукачиттампи духетукачиттампи патит̣т̣ха̄ти. евамасса чаккхудва̄ре чаккхувин̃н̃а̄н̣а̄дӣни тӣн̣и, тада̄рамман̣а̄ни двети, пан̃ча ган̣анӯпагачитта̄ни хонти.
а̄рамман̣ена пана веданам̣ париваттетва̄ кусалато чатуннам̣, акусалато чатуннам̣, кирийато чатуннанти, два̄дасаннам̣ упеккха̄сахагатачитта̄нам̣ ан̃н̃атарена джавита̄васа̄не упеккха̄сахагататихетукаасан̇кха̄рикавипа̄кампи духетукаасан̇кха̄рикавипа̄кампи тада̄рамман̣ам̣ хутва̄ уппаджджати. евамасса чаккхудва̄ре упеккха̄сахагатасантӣран̣ам̣, има̄ни две тада̄рамман̣а̄нӣти, тӣн̣и ган̣анӯпагачитта̄ни хонти. та̄ни пуримехи пан̃чахи саддхим̣ ат̣т̣ха. сотадва̄ра̄дӣсупи ат̣т̣ха ат̣т̣ха̄ти ека̄йа четана̄йа камме а̄йӯхите самачатта̄лӣса читта̄ни уппаджджанти. аггахитаггахан̣ена пана чаккхудва̄ре ат̣т̣ха, сотавин̃н̃а̄н̣а̄дӣни чатта̄рӣти, два̄даса хонти. таттха ‘мӯлабхаван̇гата̄’‘а̄гантукабхаван̇гата̄’‘амбопаманийа̄макатха̄’ ча вуттанайенева ведитабба̄.
соманассасахагататихетукасасан̇кха̄рикакусалачиттена камме а̄йӯхитепи упеккха̄сахагататихетукаасан̇кха̄рикасасан̇кха̄рикехи камме а̄йӯхитепи есева найо. таттха йантопама̄пи еттха па̄катика̄ ева. етта̄вата̄ тихетукакаммена тихетукапат̣исандхи хотӣти ва̄ро катхито. тихетукакаммена духетукапат̣исандхи хотӣти ва̄ро пана пат̣иччханно хутва̄ гато.
ида̄ни духетукакаммена духетукапат̣исандхикатха̄ хоти. соманассасахагатадухетукаасан̇кха̄рикачиттена хи камме а̄йӯхите та̄дисенева випа̄качиттена гахитапат̣исандхикасса вуд̣д̣хиппаттасса чаккхудва̄ре ит̣т̣ха̄рамман̣е а̄па̄тхагате хет̣т̣ха̄ вуттанайенева тайо могхава̄ра̄ хонти. духетукасса пана джаванакирийа̄ наттхи. тасма̄ кусалато чатта̄ри соманассасахагата̄ни, акусалато чатта̄рӣти имесам̣ ат̣т̣ханнам̣ ан̃н̃атарена джавитапарийоса̄не духетукамева соманассасахагатаасан̇кха̄рикам̣ тада̄рамман̣ам̣ хоти. евамасса чаккхувин̃н̃а̄н̣а̄дӣни тӣн̣и, идан̃ча тада̄рамман̣анти, чатта̄ри ган̣анӯпагачитта̄ни хонти. ‘ит̣т̣хамаджджхатта̄рамман̣е’ пана кусалато упеккха̄сахагата̄нам̣ чатуннам̣, акусалато чатуннанти, ат̣т̣ханнам̣ ан̃н̃атарена джавитапарийоса̄не духетукамева упеккха̄сахагатам̣ асан̇кха̄рикам̣ тада̄рамман̣ам̣ хоти. евамасса упеккха̄сахагатасантӣран̣ам̣, идан̃ча тада̄рамман̣анти, две ган̣анӯпагачитта̄ни хонти. та̄ни пуримехи чатӯхи саддхим̣ чха. сотадва̄ра̄дӣсупи чха чха̄ти ека̄йа четана̄йа камме а̄йӯхите саматим̣са читта̄ни уппаджджанти. аггахитаггахан̣ена пана чаккхудва̄ре чха, сотавин̃н̃а̄н̣а̄дӣни чатта̄рӣти даса хонти. амбопаманийа̄макатха̄ па̄катика̄ ева. йантопама̄ идха на лаббхатӣти вуттам̣.
соманассасахагатадухетукасасан̇кха̄рикакусалачиттена камме а̄йӯхитепи упеккха̄сахагатадухетукаасан̇кха̄рикасасан̇кха̄рикехи камме а̄йӯхитепи есева найо. етта̄вата̄ духетукакаммена духетукапат̣исандхи хотӣти ва̄ро катхито.
ахетукапат̣исандхи хотӣти ва̄ро пана евам̣ ведитаббо – кусалато чатӯхи н̃а̄н̣авиппайуттехи камме а̄йӯхите, кусалавипа̄ка̄хетукамановин̃н̃а̄н̣адха̄туйа̄ упеккха̄сахагата̄йа пат̣исандхийа̄ гахита̄йа, каммасадиса̄ пат̣исандхӣти на ваттабба̄. ито пат̣т̣ха̄йа хет̣т̣ха̄ вуттанайенева катхетва̄ ит̣т̣хепи ит̣т̣хамаджджхаттепи читтаппаватти ведитабба̄. имасса хи тхерасса ва̄де пин̣д̣аджаванам̣ джавати. сеса̄ идам̣ пана джаванам̣ кусалаттха̄йа ва̄ акусалаттха̄йа ва̄ ко нийа̄метӣтиа̄дикатха̄ сабба̄ хет̣т̣ха̄ вуттанайенева ведитабба̄ти. етта̄вата̄ морава̄пӣва̄сӣмаха̄даттаттхерава̄де два̄дасакамагго нит̣т̣хито саддхим̣ дасакамаггена чева ахетукат̣т̣хакена ча.
ида̄ни маха̄дхаммараккхитаттхерава̄де дасакамаггакатха̄ хоти. таттха са̄кетапан̃хауссадакиттана̄ни па̄катика̄нева. хетукиттане пана айам̣ висесо. тихетукакаммам̣ тихетукавипа̄кампи духетукавипа̄кампи ахетукавипа̄кампи дети. духетукакаммам̣ тихетукамева на дети, итарам̣ дети. тихетукакаммена пат̣исандхи тихетука̄ва хоти; духетука̄хетука̄ на хоти. духетукакаммена духетука̄хетука̄ хоти, тихетука̄ на хоти. асан̇кха̄рикакаммам̣ випа̄кам̣ асан̇кха̄рикамева дети, но сасан̇кха̄рикам̣. сасан̇кха̄рикампи сасан̇кха̄рикамева дети, но асан̇кха̄рикам̣. а̄рамман̣ена ведана̄ париваттетабба̄. джаванам̣ пин̣д̣аджаванамева джавати. а̄дито пат̣т̣ха̄йа читта̄ни катхетабба̄ни.
татра̄йам̣ катха̄ – еко пат̣хамакусалачиттена каммам̣ а̄йӯхати, пат̣хамавипа̄качиттенева пат̣исандхим̣ ган̣ха̄ти. айам̣ каммасадиса̄ пат̣исандхи. тасса вуд̣д̣хиппаттасса чаккхудва̄ре ‘ит̣т̣ха̄рамман̣е’ а̄па̄тхагате вуттанайенева тайо могхава̄ра̄ хонти. атхасса хет̣т̣ха̄ вутта̄нам̣ терасаннам̣ соманассасахагатаджавана̄нам̣ ан̃н̃атарена джавитапарийоса̄не пат̣хамавипа̄качиттамева тада̄рамман̣ам̣ хоти. там̣ ‘мӯлабхаван̇гам̣’ ‘тада̄рамман̣а’нти две на̄ма̄ни лабхати. евамасса чаккхувин̃н̃а̄н̣а̄дӣни тӣн̣и, идан̃ча тада̄рамман̣анти, чатта̄ри ган̣анӯпагачитта̄ни хонти. ‘ит̣т̣хамаджджхатта̄рамман̣е’ хет̣т̣ха̄ вутта̄нам̣йева два̄дасаннам̣ упеккха̄сахагатаджавана̄нам̣ ан̃н̃атарена джавитапарийоса̄не упеккха̄сахагатам̣ тихетукам̣ асан̇кха̄рикачиттам̣ тада̄рамман̣ата̄йа паваттати. там̣ ‘а̄гантукабхаван̇гам̣’‘тада̄рамман̣а’нти две на̄ма̄ни лабхати. евамасса упеккха̄сахагатасантӣран̣ам̣ идан̃ча тада̄рамман̣анти две ган̣анӯпагачитта̄ни. та̄ни пуримехи чатӯхи саддхим̣ чха хонти. евам̣ ека̄йа четана̄йа камме а̄йӯхите пан̃часу два̄ресу саматим̣са читта̄ни уппаджджанти. аггахитаггахан̣ена пана чаккхудва̄ре чха, сотавин̃н̃а̄н̣а̄дӣни чатта̄рӣти даса хонти. амбопаманийа̄макатха̄ па̄катика̄йева.
дутийататийачатуттхакусалачиттехи камме а̄йӯхитепи еттака̄нева випа̄качитта̄ни хонти. чатӯхи упеккха̄сахагатачиттехи а̄йӯхитепи есева найо. идха пана пат̣хамам̣ ит̣т̣хамаджджхатта̄рамман̣ам̣ дассетаббам̣. паччха̄ ит̣т̣ха̄рамман̣ена ведана̄ париваттетабба̄. амбопаманийа̄макатха̄ па̄катика̄ ева. йантопама̄ на лаббхати. ‘кусалато пана чатуннам̣ н̃а̄н̣авиппайутта̄нам̣ ан̃н̃атарена камме а̄йӯхите’ти ито пат̣т̣ха̄йа саббам̣ виттха̄ретва̄ ахетукат̣т̣хакам̣ катхетаббам̣. етта̄вата̄ маха̄дхаммараккхитаттхерава̄де дасакамагго нит̣т̣хито хоти, саддхим̣ ахетукат̣т̣хакена̄ти.
имесам̣ пана тин̣н̣ам̣ тхера̄нам̣ катарасса ва̄до гахетабботи? на кассачи екам̣сена. саббесам̣ пана ва̄десу йуттам̣ гахетаббам̣. пат̣хамава̄дасмин̃хи сасан̇кха̄ра̄сан̇кха̄равидха̄нам̣ паччайабхедато адхиппетам̣. тенеттха, асан̇кха̄рикакусаласса дуббалапаччайехи уппаннам̣ сасан̇кха̄рикавипа̄кам̣, сасан̇кха̄рикакусаласса балавапаччайехи уппаннам̣ асан̇кха̄рикавипа̄кан̃ча гахетва̄, лаббхама̄на̄нипи кирийаджавана̄ни паха̄йа, кусаладжаванена тада̄рамман̣ам̣ а̄рамман̣ена ча веданам̣ нийа̄метва̄, секкхапутхуджджанавасена сол̣асакамагго катхито. йам̣ панеттха акусаладжавана̄васа̄не ахетукавипа̄камева тада̄рамман̣ам̣ дасситам̣, там̣ итаресу на дасситамева. тасма̄ там̣ таттха тесу вуттам̣ сахетукавипа̄кан̃ча, еттха̄пи саббамидам̣ лаббхатева. татра̄йам̣ найо – йада̄ хи кусаладжавана̄нам̣ антарантара̄ акусалам̣ джавати, тада̄ кусала̄васа̄не а̄чин̣н̣асадисамева, акусала̄васа̄не сахетукам̣ тада̄рамман̣ам̣ йуттам̣. йада̄ нирантарам̣ акусаламева тада̄ ахетукам̣. евам̣ та̄ва пат̣хамава̄де йуттам̣ гахетаббам̣.
дутийава̄де пана кусалато сасан̇кха̄ра̄сан̇кха̄равидха̄нам̣ адхиппетам̣. тенеттха асан̇кха̄рикакусаласса асан̇кха̄рикамева випа̄кам̣, сасан̇кха̄рикакусаласса ча сасан̇кха̄рикамева гахетва̄, джаванена тада̄рамман̣анийа̄мам̣ акатва̄, саббесампи секкха̄секкхапутхуджджана̄нам̣ уппаттирахо пин̣д̣аджаванавасенева два̄дасакамагго катхито. тихетукаджавана̄васа̄не панеттха тихетукам̣ тада̄рамман̣ам̣ йуттам̣. духетукаджавана̄васа̄не духетукам̣, ахетукаджавана̄васа̄не ахетукам̣ бха̄джетва̄ пана на вуттам̣. евам̣ дутийава̄де йуттам̣ гахетаббам̣.
татийава̄депи кусалатова асан̇кха̄расасан̇кха̄равидха̄нам̣ адхиппетам̣. ‘тихетукакаммам̣ тихетукавипа̄кампи духетукавипа̄кампи ахетукавипа̄кампи детӣ’ти пана вачанато асан̇кха̄рикатихетукапат̣исандхикасса асан̇кха̄рикадухетукенапи тада̄рамман̣ена бхавитаббам̣. там̣ адассетва̄ хетусадисамева тада̄рамман̣ам̣ дасситам̣. там̣ пурима̄йа хетукиттаналаддхийа̄ на йуджджати. кевалам̣ дасакамаггавибха̄ванаттхамева вуттам̣. итарампи пана лаббхатева. евам̣ татийава̄депи йуттам̣ гахетаббам̣. айан̃ча сабба̄пи пат̣исандхиджанакассева каммасса випа̄кам̣ сандха̄йа тада̄рамман̣акатха̄. ‘сахетукам̣ бхаван̇гам̣ ахетукасса бхаван̇гасса анантарапаччайена паччайо’ти (пат̣т̣ха̄. 3.1.102) вачанато пана на̄на̄каммена ахетукапат̣исандхикасса̄пи сахетукавипа̄кам̣ тада̄рамман̣ам̣ уппаджджати. тасса уппаттивидха̄нам̣ маха̄пакаран̣е а̄ви бхависсатӣти.
ка̄ма̄вачаракусалавипа̄какатха̄ нит̣т̣хита̄.
рӯпа̄вачара̄рӯпа̄вачаравипа̄какатха̄
499. ида̄ни рӯпа̄вачара̄дивипа̄кам̣ дассетум̣ пуна катаме дхамма̄ абйа̄ката̄тиа̄ди а̄раддхам̣. таттха йасма̄ ка̄ма̄вачаравипа̄кам̣ аттано кусалена садисампи хоти, асадисампи, тасма̄ на там̣ кусала̄нугатикам̣ катва̄ бха̄джитам̣. рӯпа̄вачара̄рӯпа̄вачаравипа̄кам̣ пана йатха̄ хаттхиассапаббата̄дӣнам̣ чха̄йа̄ хаттхиа̄дисадиса̄ва хонти, татха̄ аттано кусаласадисамева хотӣти кусала̄нугатикам̣ катва̄ бха̄джитам̣. ка̄ма̄вачаракамман̃ча йада̄ када̄чи випа̄кам̣ дети, рӯпа̄вачара̄рӯпа̄вачарам̣ пана анантара̄йена, дутийасмим̣йева аттабха̄ве, випа̄кам̣ детӣтипи кусала̄нугатикамева катва̄ бха̄джитам̣. сесам̣ кусале вуттанайенева ведитаббам̣. айам̣ пана висесо – пат̣ипада̄дибхедо ча хӣнапан̣ӣтамаджджхимабха̄во ча етесу джха̄на̄гаманато ведитаббо. чханда̄дӣнам̣ пана ан̃н̃атарам̣ дхурам̣ катва̄ ануппа̄данӣйатта̄ нирадхипатика̄нева ета̄нӣти.
рӯпа̄вачара̄рӯпа̄вачаравипа̄какатха̄ нит̣т̣хита̄.
локуттаравипа̄какатха̄
505. локуттаравипа̄кампи кусаласадисатта̄ кусала̄нугатикамева катва̄ бха̄джитам̣. йасма̄ пана тебхӯмакакусалам̣ чутипат̣исандхивасена ват̣т̣ам̣ а̄чина̄ти вад̣д̣хети, тасма̄ таттха кататта̄ упачитатта̄ти вуттам̣. локуттарам̣ пана тена а̄читампи апачина̄ти, сайампи чутипат̣исандхивасена на а̄чина̄ти, тенеттха ‘кататта̄ упачитатта̄’ти аватва̄ кататта̄ бха̄витатта̄ти вуттам̣.
сун̃н̃атантиа̄дӣсу ‘магго’ та̄ва ‘а̄гаманато сагун̣ато а̄рамман̣атоти тӣхи ка̄ран̣ехи на̄мам̣ лабхатӣ’ти, идам̣ хет̣т̣ха̄ кусала̄дхика̄ре виттха̄ритам̣. таттха суттантикапарийа̄йена сагун̣атопи а̄рамман̣атопи на̄мам̣ лабхати. парийа̄йадесана̄ хеса̄. абхидхаммакатха̄ пана ниппарийа̄йадесана̄. тасма̄ идха сагун̣ато ва̄ а̄рамман̣ато ва̄ на̄мам̣ на лабхати, а̄гаманатова лабхати. а̄гаманамева хи дхурам̣. там̣ дувидхам̣ хоти – випассана̄гаманам̣ магга̄гамананти.
таттха маггасса а̄гатат̣т̣ха̄не випассана̄гаманам̣ дхурам̣, пхаласса а̄гатат̣т̣ха̄не магга̄гаманам̣ дхуранти, идампи хет̣т̣ха̄ вуттамева. тесу идам̣ пхаласса а̄гатат̣т̣ха̄нам̣, тасма̄ идха магга̄гаманам̣ дхуранти ведитаббам̣. со панеса магго а̄гаманато ‘сун̃н̃ата’нти на̄мам̣ лабхитва̄ сагун̣ато ча а̄рамман̣ато ча ‘анимитто’‘аппан̣ихито’типи вуччати. тасма̄ сайам̣ а̄гаманӣйат̣т̣ха̄не т̣хатва̄ аттано пхаласса тӣн̣и на̄ма̄ни дети. катхам̣? айан̃хи суддха̄гаманавасенева ладдхана̄мо ‘сун̃н̃атамагго’ сайам̣ а̄гаманӣйат̣т̣ха̄не т̣хатва̄ аттано пхаласса на̄мам̣ дадама̄но ‘сун̃н̃ата’нти на̄мам̣ ака̄си. ‘сун̃н̃атаанимиттамагго’ сайам̣ а̄гаманӣйат̣т̣ха̄не т̣хатва̄ аттано пхаласса на̄мам̣ дадама̄но ‘анимитта’нти на̄мам̣ ака̄си. ‘сун̃н̃атааппан̣ихитамагго’ сайам̣ а̄гаманӣйат̣т̣ха̄не т̣хатва̄ аттано пхаласса на̄мам̣ дадама̄но ‘аппан̣ихита’нти на̄мам̣ ака̄си. има̄ни пана тӣн̣и на̄ма̄ни магга̄нантаре пхалачиттасмим̣йева имина̄ найена лаббханти, но апарабха̄ге вал̣ан̃джанакапхаласама̄паттийа̄. апарабха̄ге пана аниччата̄дӣхи тӣхи випассана̄хи випасситум̣ саккоти. атхасса вут̣т̣хитавут̣т̣хитавипассана̄васена анимиттааппан̣ихитасун̃н̃атасан̇кха̄та̄ни тӣн̣и пхала̄ни уппаджджанти. тесам̣ та̄нева сан̇кха̄ра̄рамман̣а̄ни. аничча̄нупассана̄дӣни н̃а̄н̣а̄ни ануломан̃а̄н̣а̄ни на̄ма хонти.
йо ча̄йам̣ сун̃н̃атамагге вутто. аппан̣ихитамаггепи есева найо. айампи хи суддха̄гаманавасена ладдхана̄мо ‘аппан̣ихитамагго’ сайам̣ а̄гаманӣйат̣т̣ха̄не т̣хатва̄ аттано пхаласса на̄мам̣ дадама̄но ‘аппан̣ихита’нти на̄мам̣ ака̄си. ‘аппан̣ихитаанимиттамагго’ сайам̣ а̄гаманӣйат̣т̣ха̄не т̣хатва̄ аттано пхаласса на̄мам̣ дадама̄но ‘анимитта’нти на̄мам̣ ака̄си. ‘аппан̣ихитасун̃н̃атамагго’ сайам̣ а̄гаманӣйат̣т̣ха̄не т̣хатва̄ аттано пхаласса на̄мам̣ дадама̄но ‘сун̃н̃ата’нти на̄мам̣ ака̄си. има̄нипи тӣн̣и на̄ма̄ни магга̄нантаре пхалачиттасмим̣йева имина̄ найена лаббханти, на апарабха̄ге вал̣ан̃джанакапхаласама̄паттийа̄ти. евам̣ имасмим̣ випа̄каниддесе кусалачиттехи тигун̣а̄ни випа̄качитта̄ни ведитабба̄ни.
йатха̄ пана тебхӯмакакусала̄ни аттано випа̄кам̣ адхипатим̣ лабха̄петум̣ на сакконти, на евам̣ локуттаракусала̄ни. касма̄? тебхӯмакакусала̄нан̃хи ан̃н̃о а̄йӯханака̄ло ан̃н̃о випаччанака̄ло. тена та̄ни аттано випа̄кам̣ адхипатим̣ лабха̄петум̣ на сакконти. локуттара̄ни пана та̄йа саддха̄йа, тасмим̣ вӣрийе, та̄йа сатийа̄, тасмим̣ сама̄дхимхи, та̄йа пан̃н̃а̄йа авӯпасанта̄йа, апан̣н̣акам̣ авираддхам̣ магга̄нантарамева випа̄кам̣ пат̣илабханти, тена аттано випа̄кам̣ адхипатим̣ лабха̄петум̣ сакконти.
йатха̄ хи париттакасса аггино гатат̣т̣ха̄не аггисмим̣ ниббутаматтейева ун̣ха̄ка̄ро нибба̄йитва̄ кин̃чи на хоти, махантам̣ пана а̄диттам̣ аггиккхандхам̣ нибба̄петва̄ гомайапарибхан̣д̣е катепи ун̣ха̄ка̄ро авӯпасантова хоти, евамева тебхӯмакакусале ан̃н̃о каммаккхан̣о ан̃н̃о випа̄каккхан̣о париттааггит̣т̣ха̄не ун̣хабха̄ваниббутака̄ло вийа хоти. тасма̄ там̣ аттано випа̄кам̣ адхипатим̣ лабха̄петум̣ на саккоти. локуттаре пана та̄йа саддха̄йа…пе… та̄йа пан̃н̃а̄йа авӯпасанта̄йа, магга̄нантарамева пхалам̣ уппаджджати, тасма̄ там̣ аттано випа̄кам̣ адхипатим̣ лабха̄петӣти ведитаббам̣. тена̄ху пора̄н̣а̄ – ‘випа̄ке адхипати наттхи т̣хапетва̄ локуттара’нти.
555. чатуттхапхаланиддесе ан̃н̃а̄та̄виндрийанти ан̃н̃а̄та̄вино чатӯсу саччесу нит̣т̣хитан̃а̄н̣акиччасса индрийам̣, ан̃н̃а̄та̄вӣнам̣ ва̄ чатӯсу саччесу нит̣т̣хитакичча̄нам̣ чатта̄ри сачча̄ни н̃атва̄ пат̣ивиджджхитва̄ т̣хита̄нам̣ дхамма̄нам̣ аббхантаре индат̣т̣хаса̄дханена индрийам̣. ниддесава̄реписса ан̃н̃а̄та̄вӣнанти а̄джа̄нитва̄ т̣хита̄нам̣. дхамма̄нанти сампайуттадхамма̄нам̣ аббхантаре. ан̃н̃а̄ти а̄джа̄нана̄, пан̃н̃а̄ паджа̄нана̄тиа̄дӣни вуттаттха̄нева. магган̇гам̣ маггапарийа̄паннанти пхаламаггасса ан̇гам̣, пхаламагге ча парийа̄паннанти аттхо.
апичеттха идам̣ пакин̣н̣акам̣ – екам̣ индрийам̣ екам̣ т̣ха̄нам̣ гаччхати, екам̣ чха т̣ха̄на̄ни гаччхати, екам̣ екам̣ т̣ха̄нам̣ гаччхати. екан̃хи ‘анан̃н̃а̄тан̃н̃асса̄мӣтиндрийам̣’ екам̣ т̣ха̄нам̣ гаччхати сота̄паттимаггам̣. екам̣ ‘ан̃н̃индрийам̣’ хет̣т̣ха̄ тӣн̣и пхала̄ни, упари тайо маггети чха т̣ха̄на̄ни гаччхати. екам̣ ‘ан̃н̃а̄та̄виндрийам̣’ екам̣ т̣ха̄нам̣ гаччхати арахаттапхалам̣. саббесупи маггапхалесу аттхато ат̣т̣ха ат̣т̣ха индрийа̄нӣти чатусат̣т̣хи локуттариндрийа̄ни катхита̄ни. па̄л̣ито пана нава нава катва̄ два̄саттати хонти. магге магган̇ганти вуттам̣. пхалепи магган̇гам̣. магге боджджхан̇готи вутто пхалепи боджджхан̇го. маггаккхан̣е а̄рати виратӣти вутта̄ пхалаккхан̣епи а̄рати виратӣти. таттха магго маггабха̄венева магго, пхалам̣ пана маггам̣ упа̄да̄йа магго на̄ма; пхалан̇гам̣ пхалапарийа̄паннанти ваттумпи ват̣т̣ати. магге буджджханакасса ан̇готи самбоджджхан̇го, пхале буддхасса ан̇готи самбоджджхан̇го. магге а̄раман̣авираман̣авасенева а̄рати вирати. пхале пана а̄ративиративасена̄ти.
локуттаравипа̄какатха̄ нит̣т̣хита̄.
акусалавипа̄какатха̄
556. ито пара̄ни акусалавипа̄ка̄ни – пан̃ча чаккхусотагха̄надживха̄ка̄йавин̃н̃а̄н̣а̄ни, ека̄ манодха̄ту, ека̄ мановин̃н̃а̄н̣адха̄тӯти има̄ни сатта читта̄ни – па̄л̣ито ча аттхато ча хет̣т̣ха̄ вуттехи та̄дисехева кусалавипа̄качиттехи садиса̄ни.
кевалан̃хи та̄ни кусалакаммапаччайа̄ни има̄ни акусалакаммапаччайа̄ни. та̄ни ча ит̣т̣хаит̣т̣хамаджджхаттесу а̄рамман̣есу ваттанти, има̄ни анит̣т̣хаанит̣т̣хамаджджхаттесу. таттха ча сукхасахагатам̣ ка̄йавин̃н̃а̄н̣ам̣, идха дуккхасахагатам̣. таттха ча упеккха̄сахагата̄ мановин̃н̃а̄н̣адха̄ту мануссесу джаччандха̄дӣнам̣ пат̣исандхим̣ а̄дим̣ катва̄ пан̃часу т̣ха̄несу випаччати. идха пана ека̄дасавидхена̄пи акусалачиттена камме а̄йӯхите каммакамманимиттагатинимиттесу ан̃н̃атарам̣ а̄рамман̣ам̣ катва̄ чатӯсу апа̄йесу пат̣исандхи хутва̄ випаччати; дутийава̄рато пат̣т̣ха̄йа йа̄вата̄йукам̣ бхаван̇гам̣ хутва̄, анит̣т̣хаанит̣т̣хамаджджхатта̄рамман̣а̄йа пан̃чавин̃н̃а̄н̣авӣтхийа̄ сантӣран̣ам̣ хутва̄, балава̄рамман̣е чхасу два̄ресу тада̄рамман̣ам̣ хутва̄, маран̣ака̄ле чути хутва̄ти, евам̣ пан̃часу ева т̣ха̄несу випаччатӣти.
акусалавипа̄какатха̄ нит̣т̣хита̄.