ахетукакусалавипа̄ко
431. ида̄ни абйа̄катападам̣ бха̄джетва̄ дассетум̣ катаме дхамма̄ абйа̄ката̄тиа̄ди а̄раддхам̣. таттха чатуббидхам̣ абйа̄катам̣ – випа̄кам̣ кирийам̣ рӯпам̣ нибба̄нанти. тесу випа̄ка̄бйа̄катам̣. випа̄ка̄бйа̄катепи кусалавипа̄кам̣. тасмимпи париттавипа̄кам̣. тасмимпи ахетукам̣. тасмимпи пан̃чавин̃н̃а̄н̣ам̣. тасмимпи два̄рапат̣ипа̄т̣ийа̄ чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣. тасса̄пи, т̣хапетва̄ два̄ра̄рамман̣а̄диса̄дха̄ран̣апаччайам̣, аса̄дха̄ран̣акаммапаччайавасенева уппаттим̣ дӣпетум̣ ка̄ма̄вачарасса кусаласса каммасса кататта̄тиа̄ди вуттам̣. таттха кататта̄ти катака̄ран̣а̄. упачитатта̄ти а̄читатта̄, вад̣д̣хитака̄ран̣а̄. чаккхувин̃н̃а̄н̣анти ка̄ран̣абхӯтасса чаккхусса вин̃н̃а̄н̣ам̣, чаккхуто ва̄ паваттам̣, чаккхусмим̣ ва̄ нисситам̣ вин̃н̃а̄н̣анти чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣. парато сотавин̃н̃а̄н̣а̄дӣсупи есева найо.
таттха чаккхусаннисситарӯпавиджа̄наналаккхан̣ам̣ чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣, рӯпаматта̄рамман̣арасам̣, рӯпа̄бхимукхабха̄вапаччупат̣т̣ха̄нам̣, рӯпа̄рамман̣а̄йа кирийаманодха̄туйа̄ апагамападат̣т̣ха̄нам̣. парато а̄гата̄ни сота̄дисаннисситасадда̄дивиджа̄наналаккхан̣а̄ни сотагха̄надживха̄ка̄йавин̃н̃а̄н̣а̄ни садда̄диматта̄рамман̣араса̄ни, садда̄диабхимукхабха̄вапаччупат̣т̣ха̄на̄ни, садда̄диа̄рамман̣а̄нам̣ кирийаманодха̄тӯнам̣ апагамападат̣т̣ха̄на̄ни.
идха падапат̣ипа̄т̣ийа̄ даса пада̄ни хонти. аггахитаггахан̣ена сатта. тесу пан̃ча авибхаттика̄ни, две савибхаттика̄ни. тесу читтам̣ пхассапан̃чакавасена чева индрийавасена ча двӣсу т̣ха̄несу вибхаттим̣ гаччхати, ведана̄ пхассапан̃чакаджха̄нан̇гаиндрийавасена тӣсуйева. ра̄сайопи имева тайо хонти. йева̄панако еко манасика̄ро ева.
436. ниддесава̄ре чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣ пан̣д̣аранти ваттхуто вуттам̣. кусалан̃хи аттано парисуддхата̄йа пан̣д̣арам̣ на̄ма, акусалам̣ бхаван̇ганиссандена, випа̄кам̣ ваттхупан̣д̣аратта̄.
439. читтассекаггата̄ниддесе читтасса т̣хитӣти екамева падам̣ вуттам̣. идампи хи дуббалам̣ читтам̣ паваттит̣т̣хитиматтамеветтха лаббхати, ‘сан̣т̣хитиават̣т̣хити’-бха̄вам̣ па̄пун̣итум̣ на саккоти. сан̇гахава̄ре джха̄нан̇гамагган̇га̄ни на уддхат̣а̄ни. касма̄? витаккапаччхимакан̃хи джха̄нам̣ на̄ма, хетупаччхимако магго на̄ма. пакатийа̄ авитаккачитте джха̄нан̇гам̣ на лаббхати, ахетукачитте ча магган̇га̄ни. тасма̄ идха убхайампи на уддхат̣ам̣. сан̇кха̄раккхандхопеттха чатуран̇гикойева бха̄джито. сун̃н̃атава̄ро па̄катикойева. сотавин̃н̃а̄н̣а̄диниддеса̄пи имина̄ва найена ведитабба̄.
кевалан̃хи чаккхувин̃н̃а̄н̣а̄дӣсу ‘упеккха̄’ бха̄джита̄, ка̄йавин̃н̃а̄н̣е ‘сукха’нти, айаметтха висесо. сопи ча гхат̣т̣анавасена хотӣти ведитаббо. чаккхудва̄ра̄дӣсу хи чатӯсу упа̄да̄рӯпамева упа̄да̄рӯпам̣ гхат̣т̣ети, упа̄да̄рӯпейева упа̄да̄рӯпам̣ гхат̣т̣енте пат̣игхат̣т̣ана̄нигхам̣со балава̄ на хоти. чатуннам̣ адхикаран̣ӣнам̣ упари чатта̄ро каппа̄сапичупин̣д̣е т̣хапетва̄ пичупин̣д̣ехева пахатака̄ло вийа пхут̣т̣хаматтамева хоти. ведана̄ маджджхаттат̣т̣ха̄не тит̣т̣хати. ка̄йадва̄ре пана бахиддха̄ маха̄бхӯта̄рамман̣ам̣ аджджхаттикака̄йапаса̄дам̣ гхат̣т̣етва̄ паса̄дапаччайесу маха̄бхӯтесу пат̣ихан̃н̃ати. йатха̄ адхикаран̣ӣматтхаке каппа̄сапичупин̣д̣ам̣ т̣хапетва̄ кӯт̣ена пахарантасса каппа̄сапичупин̣д̣ам̣ чхиндитва̄ кӯт̣ам̣ адхикаран̣им̣ ган̣хатӣти, нигхам̣со балава̄ хоти, евамева пат̣игхат̣т̣ана̄нигхам̣со балава̄ хоти. ит̣т̣хе а̄рамман̣е сукхасахагатам̣ ка̄йавин̃н̃а̄н̣ам̣ уппаджджати, анит̣т̣хе дуккхасахагатам̣.
имесам̣ пана пан̃чаннам̣ читта̄нам̣ ваттхудва̄ра̄рамман̣а̄ни нибаддха̄нева хонти, ваттха̄дисан̇каманам̣ на̄меттха наттхи. кусалавипа̄качаккхувин̃н̃а̄н̣ан̃хи чаккхупаса̄дам̣ ваттхум̣ катва̄ ит̣т̣хе ча ит̣т̣хамаджджхатте ча чатусамут̣т̣ха̄никарӯпа̄рамман̣е дассанакиччам̣ са̄дхайама̄нам̣ чаккхудва̄ре т̣хатва̄ випаччати. сотавин̃н̃а̄н̣а̄дӣни сотапаса̄да̄дӣни ваттхум̣ катва̄ ит̣т̣хаит̣т̣хамаджджхаттесу садда̄дӣсу саванагха̄йанаса̄йанапхусанакичча̄ни са̄дхайама̄на̄ни сотадва̄ра̄дӣсу т̣хатва̄ випаччанти. саддо панеттха двисамут̣т̣ха̄никойева хоти.
455. манодха̄туниддесе сабха̄васун̃н̃атаниссаттат̣т̣хена манойева дха̄ту манодха̄ту. са̄ чаккхувин̃н̃а̄н̣а̄дӣнам̣ анантарам̣ рӯпа̄дивиджа̄наналаккхан̣а̄, рӯпа̄дӣнам̣ сампат̣иччханараса̄, татха̄бха̄вапаччупат̣т̣ха̄на̄, чаккхувин̃н̃а̄н̣а̄диапагамападат̣т̣ха̄на̄. идха дхаммуддесе два̄даса пада̄ни хонти. аггахитаггахан̣ена нава. тесу сатта авибхаттика̄ни две савибхаттика̄ни. адхимоккхо манасика̄роти две йева̄панака̄. витакканиддесо абхиниропанам̣ па̄петва̄ т̣хапито. йасма̄ панетам̣ читтам̣ нева кусалам̣ на̄кусалам̣, тасма̄ самма̄сан̇каппоти ва̄ миччха̄сан̇каппоти ва̄ на вуттам̣. сан̇гахава̄ре лаббхама̄нампи джха̄нан̇гам̣ пан̃чавин̃н̃а̄н̣асоте патитва̄ гатанти. магган̇гам̣ пана на лаббхатийева̄ти на уддхат̣ам̣. сун̃н̃атава̄ро па̄катикойева. имасса читтасса ваттху нибаддхам̣ хадайаваттхумева хоти. два̄ра̄рамман̣а̄ни анибаддха̄ни. таттха кин̃ча̄пи два̄ра̄рамман̣а̄ни сан̇каманти, т̣ха̄нам̣ пана екам̣. сампат̣иччханакиччамева хетам̣ хоти. идан̃хи пан̃чадва̄ре пан̃часу а̄рамман̣есу сампат̣иччханам̣ хутва̄ випаччати. кусалавипа̄кесу чаккхувин̃н̃а̄н̣а̄дӣсу нируддхесу там̣саманантара̄ та̄нева т̣ха̄наппатта̄ни рӯпа̄рамман̣а̄дӣни сампат̣иччхати.
469. мановин̃н̃а̄н̣адха̄туниддесесу пат̣хамамановин̃н̃а̄н̣адха̄туйам̣ ‘пӣти’падам̣ адхикам̣. ведана̄пи ‘соманасса’-ведана̄ хоти. айан̃хи ит̣т̣ха̄рамман̣асмим̣йева паваттати. дутийамановин̃н̃а̄н̣адха̄ту ит̣т̣хамаджджхатта̄рамман̣е. тасма̄ таттха ‘упеккха̄’ ведана̄ хотӣти. пада̄ни манодха̄туниддесасадиса̄нева. убхайаттха̄пи пан̃чавин̃н̃а̄н̣асоте патитва̄ гататта̄йева джха̄нан̇га̄ни на уддхат̣а̄ни. магган̇га̄ни ала̄бхатойева. сесам̣ саббаттха вуттанайенева ведитаббам̣. лаккхан̣а̄дито панеса̄ дувидха̄пи мановин̃н̃а̄н̣адха̄ту ахетукавипа̄ка̄, чхал̣а̄рамман̣авиджа̄наналаккхан̣а̄, сантӣран̣а̄дираса̄, татха̄бха̄вапаччупат̣т̣ха̄на̄, хадайаваттхупадат̣т̣ха̄на̄ти ведитабба̄.
таттха пат̣хама̄ двӣсу т̣ха̄несу випаччати. са̄ хи пан̃чадва̄ре кусалавипа̄качаккхувин̃н̃а̄н̣а̄дианантарам̣, випа̄каманодха̄туйа̄ там̣ а̄рамман̣ам̣ сампат̣иччхитва̄ нируддха̄йа, тасмим̣ йева̄рамман̣е сантӣран̣акиччам̣ са̄дхайама̄на̄ пан̃часу два̄ресу т̣хатва̄ випаччати. чхасу два̄ресу пана балава̄рамман̣е тада̄рамман̣а̄ хутва̄ випаччати. катхам̣? йатха̄ хи чан̣д̣асоте, тирийам̣ на̄ва̄йа гаччхантийа̄, удакам̣ чхиджджитва̄ тхокам̣ т̣ха̄нам̣ на̄вам̣ анубандхитва̄ йатха̄сотамева гаччхати, евамева чхасу два̄ресу балава̄рамман̣е палобхайама̄не а̄па̄тхагате джаванам̣ джавати. тасмим̣ джавите бхаван̇гасса ва̄ро. идам̣ пана читтам̣ бхаван̇гасса ва̄рам̣ адатва̄ джаванена гахита̄рамман̣ам̣ гахетва̄ екам̣ две читтава̄ре паваттитва̄ бхаван̇гамева отарати. гаваккхандхе надим̣ тарантепи евамева упама̄ виттха̄ретабба̄. евамеса̄ йам̣ джаванена гахита̄рамман̣ам̣ тассева гахитатта̄ тада̄рамман̣ам̣ на̄ма хутва̄ випаччати.
дутийа̄ пана пан̃часу т̣ха̄несу випаччати. катхам̣? мануссалоке та̄ва джаччандхаджаччабадхираджаччаел̣аджаччумматтакаубхатобйан̃джанаканапум̣сака̄нам̣ пат̣исандхиггахан̣ака̄ле пат̣исандхи хутва̄ випаччати. пат̣исандхийа̄ вӣтиватта̄йа йа̄вата̄йукам̣ бхаван̇гам̣ хутва̄ випаччати. ит̣т̣хамаджджхатте пан̃ча̄рамман̣авӣтхийа̄ сантӣран̣ам̣ хутва̄, балава̄рамман̣е чхасу два̄ресу тада̄рамман̣ам̣ хутва̄, маран̣ака̄ле чути хутва̄ти имесу пан̃часу т̣ха̄несу випаччатӣти.
мановин̃н̃а̄н̣адха̄тудвайам̣ нит̣т̣хитам̣.