ধম্মুদ্দেসৰারকথা

ফস্সপঞ্চমকরাসিৰণ্ণনা

‘‘তস্মিং সমযে ফস্সো হোতী’’তিআদিকায পাল়িযা ফস্সাদীনং কামাৰচরতাদিদস্সনে ন তপ্পরভাৰো, সভাৰদস্সনে এৰ পন তপ্পরভাৰোতি দস্সেতি ‘‘ন হি ফস্সাদীন’’ন্তিআদিনা.

চিত্তকিরিযাভাৰেনাতি চিত্তব্যাপারভাৰেন. ফস্সস্স সম্পজ্জনমুপ্পজ্জনমেৰ. সন্নিপতিতপ্পৰত্তিযা পচ্চযো হোতীতি এতেন চিত্তারম্মণসন্নিপাতকারণং ফস্সো চিত্তারম্মণসন্নিপাতোতি ৰুত্তোতি দস্সেতি. ফস্সো হি চিত্তস্স আরম্মণে ফুসনাকারেনেৰ পৰত্তিতো তস্স আরম্মণে সন্নিপতিতপ্পৰত্তিযা পচ্চযোতি চ ৰুচ্চতি. সা চস্স ফুসনাকারপ্পৰত্তি সাখগ্গে ঠিতং দিস্ৰা ভূমিসণ্ঠিতস্স অৰীরকপুরিসস্স জঙ্ঘচলনং, অম্বিলঅম্বপক্কাদিং খাদন্তং দিস্ৰা মুখে খেল়ুপ্পত্তি, দযালুকস্স পরং হঞ্ঞমানং দিস্ৰা সরীরকম্পনন্তি এৰমাদীসু পরিব্যত্তা হোতি. তব্বিসেসভূতা রূপধম্মাতি যথা পটিহননৰসেন অঞ্ঞমঞ্ঞং আসন্নতরং উপ্পজ্জমানেসু রূপধম্মৰিসেসেসু সঙ্ঘট্টনপরিযাযো, এৰং চিত্তারম্মণানং ৰিসযকরণৰিসযভাৰপ্পত্তি পটিহননাকারেন হোতি. সো চ চিত্তনিস্সিতো ধম্মৰিসেসো সঙ্ঘট্টনপরিযাযেন ৰুত্তো, যদাহ ‘‘এৰ’’ন্তিআদি. কেচি পন ‘‘সঙ্ঘট্টনরসো ফস্সো পঞ্চদ্ৰারিকোৰ, ন ইতরো ৰত্থারম্মণসঙ্ঘট্টনাভাৰতো’’তি ৰদন্তি, তং ন যুজ্জতি উপচারসিদ্ধত্তা সঙ্ঘট্টনস্স. ইতরথা পঞ্চদ্ৰারিকস্সপি তং ন সম্ভৰেয্যাতি. ইন্দ্রিযমনসিকারেসু যথাপৰত্তমানেসু তংতংআরম্মণে ৰিঞ্ঞাণং উপ্পজ্জতি, তেসং তথাপৰত্তিযেৰ ৰিঞ্ঞাণস্স ৰিসযভাৰকরণং.

‘‘যং খো, ভিক্খৰে, ইমে পঞ্চ কামগুণে পটিচ্চ উপ্পজ্জতি সুখং সোমনস্সং, অযং ৰুচ্চতি কামানং অস্সাদো’’তিআদিৰচনতো (অ. নি. ৯.৩৪) সুখৰেদনাৰ অস্সাদোতি আহ ‘‘অস্সাদভাৰতো’’তি. ফুসনাদিভাৰেন আরম্মণগ্গহণং একদেসানুভৰনন্তি অনুপচরিতমেৰ ফস্সাদীনং অনুভৰনকিচ্চমাহ.

নিমিত্তেনাতি নীলাদিনা দীঘাদিনা চ নিমিত্তেন. এতেনুপাযেনাতি যথা ঞাণপ্পধানে চিত্তুপ্পাদে সঞ্ঞা ঞাণমনুৰত্ততি, এৰং সমাধিপ্পধানে সমাধিন্তি দস্সেতি.

পবন্ধতীতি পট্ঠপেতি সম্পযুত্তধম্মে সকসককিচ্চে পট্ঠপেতি. তেনেৰ হি তদত্থং ৰিৰরন্তো ‘‘পৰত্তেতী’’তি আহ.

ৰিজ্জমানতাৰাচী হোতি-সদ্দো, ৰিজ্জমানতা চ সঙ্খতধম্মানং উপ্পজ্জনেন ৰিনা নত্থীতি ‘‘চিত্তং ন তথা অত্থতো নুপ্পজ্জতী’’তি ৰুত্তং. তেন যস্মা চিত্তং ন নুপ্পজ্জতি উপ্পজ্জতি এৰ, তস্মা চিত্তং হোতীতি ৰুত্তন্তি অযমেত্থ অট্ঠকথায অত্থো. এৰমৰট্ঠিতে হোতি-উপ্পজ্জতি-সদ্দানং সমানত্থত্তেন ন কিঞ্চি পযোজনং দিস্সতি. অথ ৰা ভৰনং নাম সত্তা, সত্তা চ উপ্পাদাদিনা সমঙ্গিতাতি ফস্সাদীনং খণত্তযপরিযাপন্নতা ‘‘ফস্সো হোতী’’তিআদীসু হোতি-সদ্দেন ৰুত্তা. তত্থ যো ভাৰো উপ্পাদসমঙ্গী, ন সো ন হোতি নাম, তস্মা উপ্পজ্জতি-সদ্দেন ৰুচ্চমানস্স অত্থস্স হোতি-সদ্দৰচনীযতা ন ন সম্ভৰতি. উপ্পন্নং হোতীতি এত্থ পন কিঞ্চাপি উপ্পন্ন-সদ্দেনেৰ উপ্পাদাদিসমঙ্গিতা ৰুচ্চতি, তব্ভাৰানতিৰত্তি পন হোতি-সদ্দেন ৰুত্তা খণত্তযৰীতিৰত্তেপি উপ্পন্ন-সদ্দস্স ৰত্তনতো, তস্মা ন এত্থ উপ্পজ্জতি-সদ্দেন সমানত্থতাসব্ভাৰদস্সনং ৰিয উপ্পজ্জতিদস্সনম্পি ৰিরুজ্ঝতি পাকটকরণভাৰতো. ইতরথা ‘‘চিত্তং উপ্পন্নং হোতী’’তি ইমিনাৰ চিত্তস্স ৰিজ্জমানভাৰো দস্সিতোতি কিং পুন ৰিজ্জমানভাৰদস্সনেনাতি ন ন সক্কা ৰত্তুং, সমযৰৰত্থানৰসেন সৰিসেসং ৰুত্তম্পি চিত্তং ফস্সাদীহি সহুপ্পত্তিযা সুট্ঠুতরং নিব্বিসেসন্তি দস্সেতুং চিত্তস্স পুন ৰচনং. উদ্দিট্ঠধম্মানংযেৰ চেত্থ নিদ্দেসৰারে ৰিভজনং, ন ৰিভঙ্গে ৰিয পাল়িযা আরুল়্হসব্বপদানন্তি ‘‘উদ্দেসৰারে সঙ্গণ্হনত্থং নিদ্দেসৰারে ৰিভজনত্থ’’ন্তি অযম্পি অত্থো নিচ্চলো. তথা হি ‘‘যস্মিং সমযে রূপূপপত্তিযা মগ্গং ভাৰেতী’’তিআদীসু মগ্গাদযো ন ৰিভত্তা. অপিচ অধিপতিভাৰেন ইন্দ্রিযেসু ৰিয ফস্সৰেদনাসঞ্ঞাচেতনাহি সহ সব্বচিত্তুপ্পাদসাধারণরাসিযং গহেতব্বত্তা সমযৰৰত্থানে ৰুত্তম্পি চিত্তং ফস্সপঞ্চমকে ৰুত্তন্তি দট্ঠব্বং.

ঝানঙ্গরাসিৰণ্ণনা

ৰিতক্কনন্তি ৰিতক্কনকিরিযা, সা চ ৰিতক্কস্স অত্তনো পচ্চযেহি পৰত্তিমত্তমেৰাতি ভাৰনিদ্দেসো ৰসৰত্তিভাৰনিৰারণায হোতি. যস্মিং আরম্মণে চিত্তং অভিনিরোপেতি, তং তস্স গহণযোগ্যং করোন্তো ৰিতক্কো আকোটেন্তো ৰিয পরিৰত্তেন্তো ৰিয চ হোতীতি তস্স আকোটনলক্খণতা পরিযাহননরসতা চ ৰুত্তা. ইদঞ্চ লক্খণং কিচ্চসন্নিস্সিতং কত্ৰা ৰুত্তং. ধম্মানঞ্হি সভাৰৰিনিমুত্তা কাচি কিরিযা নাম নত্থি, তথা গহেতব্বাকারো. বোধনেয্যজনানুরোধেন পন পরমত্থতো একসভাৰোপি সভাৰধম্মো পরিযাযৰচনেহি ৰিয সমারোপিতরূপেহি বহূহি পকারেহি পকাসীযতি. এৰঞ্হি সো সুট্ঠু পকাসিতো হোতীতি.

ৰিপ্ফারো নাম ৰিতক্কস্স থিনমিদ্ধপটিপক্খো আরম্মণে অনোলীনতা অসঙ্কোচো, সো পন অভিনিরোপনভাৰতো চলনং ৰিয হোতীতি অধিপ্পাযেন ‘‘ৰিপ্ফারৰাতি ৰিচলনযুত্তো’’তি ৰুত্তং. উপচারপ্পনাসু সন্তানেন পৰত্তিযন্তি এতেন যথা অপুব্বারম্মণে পঠমাভিনিপাতভূতো ৰিতক্কো ৰিপ্ফারৰা হোতি, ন তথা একস্মিংযেৰ আরম্মণে নিরন্তরং অনুপ্পবন্ধৰসেন পৰত্তিযং, নাতিৰিপ্ফারৰা পন তত্থ হোতি সন্নিসিন্নভাৰতোতি দস্সেতি. তেনেৰাহ ‘‘নিচ্চলো হুত্ৰা’’তিআদি.

‘‘পীতিসুখেন অভিসন্দেতী’’তিআদিৰচনতো (দী. নি. ১.২২৬; ম. নি. ১.৪২৭) পীতিযা ফরণং কাযৰিসযন্তি যথা তং হোতি, তং দস্সেতুং ‘‘পণীতরূপেহী’’তি ৰুত্তং.

ৰিসারস্স ব্যগ্গভাৰস্স পটিপক্খো সভাৰো অৰিসারো, ন ৰিসারাভাৰমত্তং. অৰিসারাৰিক্খেপানং সমাধানভাৰতো অত্থতো ৰিসেসাভাৰেপি সমুখেন সম্পযুত্তমুখেন চ উভযং ৰুত্তন্তি দস্সেতুং ‘‘অৰিসা…পে… ৰিক্খেপো’’তি ৰুত্তং. ৰিসেসতোতি অতিসযেনাতি ৰা অত্থো গহেতব্বো. সুখঞ্হি সমাধিস্স ৰিসেসকারণং ‘‘সুখিনো চিত্তং সমাধিযতী’’তি (দী. নি. ৩.৩৫৯; অ. নি. ৩.৯৬; ৬.১০; ১১.১২) ৰচনতো.

ইন্দ্রিযরাসিৰণ্ণনা

তত্থাতি সদ্দহনসঙ্খাতে অধিমোক্খলক্খণে. পুগ্গলো সদ্দহতীতি ইমিনাপি সদ্ধায আহিতৰিসেসানং তংসম্পযুত্তধম্মানং সদ্দহনকিরিযায কত্তুভাৰমেৰ ৰিভাৰেতি. অৰযৰব্যাপারো হি সমুদাযে ৰোহরীযতীতি. ন কেৰলং পসাদনীযৰত্থুস্মিং অপ্পসাদনাকারপ্পৰত্তমেৰ অকুসলং অস্সদ্ধিযং, অথ খো অপ্পসাদনীযৰত্থুস্মিং পসাদনাকারপ্পৰত্তম্পীতি দস্সেতুং ‘‘মিচ্ছাধিমোক্খো’’তি ৰুত্তং. তেন পূরণাদীসু পসাদস্স অস্সদ্ধিযতমাহ. পসাদভূতোতি এতেন অপ্পসাদভূতং অস্সদ্ধিযং নিৰত্তেতি. ৰত্থুগতোতি ইমিনা মিচ্ছাধিমোক্খং. ‘‘পসাদভূতো নিচ্ছযো’’তি ইমিনা পন ৰিভাৰিতমেৰত্থং পাকটং করোন্তো ‘‘ন যেৰাপনকাধিমোক্খো’’তি আহ. অকালুস্সিযং পসাদো, তং পন অসঙ্খোভভাৰতো ‘‘অনাৰিলভাৰো’’তি ৰুত্তং. তঞ্হি সম্পযুত্তেসু ৰিদহন্তী সদ্ধা অকালুস্সিযপচ্চুপট্ঠানা. এৰমেতন্তি অধিমুচ্চনাকারেন পন গহেতব্বত্তা অধিমুত্তিপচ্চুপট্ঠানা. বুদ্ধাদিৰত্থূনীতি এত্থ ইধলোকপরলোককম্মফলসম্বন্ধাপি সঙ্গহিতাতি দট্ঠব্বং. ‘‘সদ্ধাহত্থো, মহানাম, অরিযসাৰকো’’তি, ‘‘সদ্ধীধ ৰিত্তং পুরিসস্স সেট্ঠ’’ন্তি (সং. নি. ১.২৪৬; সু. নি. ১৮৪), ‘‘সদ্ধা বীজং তপো ৰুট্ঠী’’তি (সং. নি. ১.১৯৭; সু. নি. ৭৭) এৰমাদিৰচনতো কুসলধম্মানং আদানাদীসু হত্থাদযো ৰিয সদ্ধা দট্ঠব্বা.

‘‘ইধ ভিক্খুনা কম্মং কত্তব্বং হোতি. তস্স এৰং হোতি ‘কম্মং খো মে কত্তব্বং ভৰিস্সতি, কম্মং খো পন মে করোন্তস্স ন সুকরং বুদ্ধানং সাসনং মনসি কাতুং, হন্দাহং ৰীরিযং আরভামি অপ্পত্তস্স পত্তিযা অনধিগতস্স অধিগমায অসচ্ছিকতস্স সচ্ছিকিরিযাযা’’’তি (দী. নি. ৩.৩৩৫) –

আদিকা অনুরূপপচ্চৰেক্খণা.

তংমূলকানীতি গন্তব্বমগ্গাদিমূলকানি. এত্থ চ মগ্গো গন্তব্বো হোতীতিআদযো অট্ঠকথাযং দস্সনৰসেনেৰ ৰুত্তা, ন পাল়িযং আগতানুক্কমেনাতি দট্ঠব্বং.

করণাদিকালে ৰিয চিরকতাদিআরম্মণং ৰিভূতং কত্ৰা পৰত্তন্তী সতি তং উপগন্ত্ৰা তিট্ঠন্তী অনিস্সজ্জন্তী চ হোতি. যং আরম্মণং সম্মুট্ঠং, তং পিলৰিত্ৰা গতং ৰিয চলিতং ৰিয চ হোতি, তপ্পটিপক্খভাৰেন পন অসম্মুট্ঠন্তি ইমমত্থং দস্সেন্তো ‘‘উদকে অলাবু ৰিযা’’তিআদিমাহ. তত্থ সারণন্তি এতেন ‘‘সরন্তি তাযা’’তি ইমমেৰত্থং ৰিভাৰেতি. সরণকিরিযায হি পৰত্তমানানং ধম্মানং তত্থ আধিপচ্চভাৰেন সতি পচ্চযো. তস্সা হি তথা পচ্চযভাৰে সতি তে ধম্মা সারিতা অসম্মুট্ঠকতা অপিলাৰিতাহোন্তীতি. ‘‘ইমেহি নাম হেতূহি পচ্চযেহি চ এতে ধম্মা সম্ভৰন্তী’’তি সম্ভৰতো. ‘‘ইমং নাম ফলং নিব্বত্তেন্তী’’তি ফলতো ধম্মা উপ্পজ্জনেন ৰিপচ্চনেন চ নিপ্ফন্না নাম হোন্তীতি. ৰত্থুভূতাতি আরম্মণভূতা.

সতিপি সব্বেসং সারম্মণধম্মানং আরম্মণগ্গহণে ন চিত্তং ৰিয পরে পরিচ্ছিজ্জগাহিনোতি ‘‘পরিচ্ছিন্নোপলদ্ধিৰসেন জানাতী’’তি চিত্তং ৰুত্তং. চেতসিকেসু হি কেচি ৰিসযং পরিচ্ছিজ্জ গহেতুং ন সক্কোন্তি, কেচি পন পরিচ্ছেদমত্তেযেৰ তিট্ঠন্তি, ন ৰিঞ্ঞাণং ৰিয ৰিসযং গণ্হন্তীতি যে আসঙ্কিতব্বা, তেসু তদভাৰং দস্সেন্তো ‘‘ন সঞ্ঞা…পে… ৰিজ্ঝনৰসেনা’’তি আহ.

পীতিযা চ সোমনস্সভাৰো আপজ্জতীতি ইদং পীতি চ সোমনস্সঞ্চ পীতিসোমনস্সন্তি পীতিসোমনস্সানং তুল্যযোগং সন্ধায ৰুত্তং. সোমনস্সস্সেৰ পন ‘‘আজঞ্ঞরথো’’তি ৰিয পীতিযুত্তং সোমনস্সং পীতিসোমনস্সন্তি পধানভাৰো ইচ্ছিতোতি ন পীতিযা সোমনস্সভাৰপ্পত্তি. ন হি পধানে ৰিজ্জমানে অপ্পধানং উপযুজ্জতি, পীতিগ্গহণঞ্চেত্থ পীতিযুত্তস্স সোমনস্সস্স যেভুয্যেন ভাৰতো পরিব্যত্তকিচ্চতো চ কতং, ন চ নিপ্পীতিকসোমনস্সস্স অসঙ্গহো. রুল়্হীসদ্দেসু কিরিযায অনচ্চন্তিকভাৰতো. পীতিযা পন উপলক্খণভাৰেন অযমত্থো সুট্ঠু যুজ্জতীতি দস্সেন্তো আহ ‘‘পীতিউপলক্খিতং ৰা’’তিআদি.

পৰত্তং উপাদিন্নক্খন্ধং. চিরট্ঠিতিকং হোতীতি এতেন ন কেৰলং অনুপালেতব্বধম্মানং খণট্ঠিতিযাযেৰ, অথ খো পবন্ধানুপচ্ছেদস্সপি জীৰিতং কারণন্তি দস্সেতি. অঞ্ঞথা হি আযুক্খযমরণং ন যুজ্জেয্যাতি. অৰিসেসেনাতি কারণৰিসেসানপেক্খেন জীৰিতিন্দ্রিযতাসামঞ্ঞেন. যদিপি অরূপাসঞ্ঞভৰেসু রূপারূপধম্মা নপ্পৰত্তন্তি, তেহি পন পুরিমপচ্ছিমভৰেসু চরিমপঠমধম্মা সমানজাতিযেন অব্যৰহিততায নিরন্তরাযেৰ নাম হোন্তীতি ‘‘যাৰ পরিনিব্বানং অৰিচ্ছিন্নং পৰত্ততী’’তি ৰুত্তং. অনুপালনাদিকস্সাতি অনুপালনপৰত্তনট্ঠপনানিযেৰ ৰদতি. জীৰমানৰিসেসপ্পচ্চযভাৰতোতি সহজাতানং জীৰমানতাৰিসেসস্স পচ্চযভাৰতো. ইন্দ্রিযবদ্ধস্স হি মতরূপতো কম্মজস্স চ উতুজাদিতো ৰিসেসো জীৰিতিন্দ্রিযকতোতি.

মগ্গঙ্গরাসিৰণ্ণনা

অৰিপরীতনিয্যানিকভাৰেনাতি ইদং সম্মা-সদ্দস্স দিট্ঠি-আদিসদ্দানঞ্চ সমানাধিকরণতাৰসেন দিট্ঠিআদীনং অৰিসেসভূতস্স নিয্যানিকভাৰস্স সম্মা-সদ্দেন ৰিসেসিতব্বত্তা ৰুত্তং. অৰিপরীতত্থো হি সম্মা-সদ্দো, ন নিয্যানিকত্থোতি. অৰিপরীতনিয্যানিকত্থো এৰ ৰা সম্মা-সদ্দো. অনেকত্থা হি নিপাতাতি. এৰমেৰাতি অৰিপরীতনিয্যানিকভাৰেন.

বলরাসিৰণ্ণনা

পতিস্সৰো ৰচনসম্পটিগ্গহোতি অধিপ্পাযেন ‘‘সপ্পতিস্সৰং পতিস্সৰভূতং তংসভাগঞ্চ যং কিঞ্চি গারৰ’’ন্তি আহ. তত্থ তত্থ পাকটভাৰেনাতি অজ্ঝত্তভূতেসু জাতিযাদীসু বহিদ্ধাভূতেসু ভিক্খুআদীসু হিরোত্তপ্পানং অনুরূপপচ্চৰেক্খণৰসেন সসম্ভারপথৰীআদীসু পথৰীধাতুআদীনং ৰিয ৰিভূতকিচ্চভাৰেনাতি অত্থো.

মূলরাসিৰণ্ণনা

এৰঞ্হি উপমায সমেতীতি যথা অসুচিম্হি পতিতপুরিসস্স সতিপি কাযেন অল্লীযনে ভাৰো অনল্লীনো, এৰং অলোভোপি আরম্মণকরণৰসেন গহিতেপি আরম্মণে অলগ্গভাৰেন অনল্লীনভাৰো অনল্লীনাকারো এৰ পৰত্ততি. এৰংসভাৰো হি সো ধম্মোতি. কিঞ্চি দুস্সীল্যং দোসসমুট্ঠানং সব্বম্পি দুস্সীল্যং দোসূপনিস্সযন্তি ‘‘দোসসমুট্ঠানতং দোসূপনিস্সযতঞ্চা’’তি ৰুত্তং. তেন অদোসো দোসস্সেৰ উজুৰিপচ্চনীকো, তংমুখেন দুস্সীল্যস্সাতি দস্সেতি.

তত্থ জাতানং ধম্মানং অনতিৰত্তনট্ঠেন…পে… আসেৰনট্ঠেন ভাৰনাতি যো সো একত্তুপগতো পঠমজ্ঝানাদিঅপ্পনাচিত্তুপ্পাদো আসন্নূপচারাহিতৰিসেসো নীৰরণাদিপরিপন্থৰিসুদ্ধিযা ৰিসুদ্ধো, তদাৰরণৰিসযৰিরহেন চ সমপ্পৰত্তঅপ্পনাসমাধিসঙ্খাতং মজ্ঝিমং সমথনিমিত্তং পটিপন্নো, এৰং পটিপন্নত্তা এৰ তত্থুপগমনেন তত্থ চ পক্খন্দো, ৰিসোধেতব্বস্স ৰিক্খেপস্স কিলেসসংসগ্গস্স চ অভাৰতো ৰিসোধনসমাধানএকত্তুপট্ঠানব্যাপারৰিরহেন ৰিসুদ্ধিসমথপটিপত্তিএকত্তুপট্ঠানাকারে অজ্ঝুপেক্খন্তো অভিব্যত্তরূপায সহজাততত্রমজ্ঝত্তুপেক্খায কিচ্চৰসেন উপেক্খানুব্রূহিতো, তস্মিংযেৰ জাতা সমাধিপঞ্ঞাসঙ্খাতা যুগনদ্ধধম্মা. তে যথা অঞ্ঞং অনতিৰত্তমানা হুত্ৰা পৰত্তন্তি, এৰং ভাৰনা ব্রূহনা. তথা যানি তত্থ সদ্ধাদীনি ইন্দ্রিযানি নানাকিলেসেহি ৰিমুত্তত্তা ৰিমুত্তিরসেন একরসানি হুত্ৰা পৰত্তানি. যঞ্চ তত্থ তদুপগং, তেসং অনতিৰত্তনএকরসভাৰানং অনুচ্ছৰিকং ৰীরিযং ৰাহীযতি পৰত্তীযতি, যা চস্স তস্মিং খণে পৰত্তা পগুণবলৰভাৰাপত্তিসঙ্খাতা আসেৰনা. সব্বেসং এতেসং আকারানং ভাৰনা উপ্পাদনা ৰড্ঢনা, অযং তত্থ জাতানং…পে… আসেৰনট্ঠেন ভাৰনা নাম.

যস্মা পনাযং ভাৰনাকারো ‘‘পঠমস্স ঝানস্স পটিপদাৰিসুদ্ধি আদী’’তিআদিনাপি (পটি. ম. ১.১৫৮) পাল়িযং আগতো এৰ, ঞাণেন চ সংকিলেসৰোদানেসু তং তং আদীনৰং আনিসংসঞ্চ দিস্ৰা তথা তথা নিপ্ফাদেতব্বো, তস্মা ‘‘এৰং ৰুত্তায পঞ্ঞাসাধনায ভাৰনাযা’’তি ৰুত্তং. অপ্পৰত্তীতি যস্মিং ধম্মে সতি যথাৰুত্তা ভাৰনা নপ্পৰত্ততি, সো ধম্মো পটিপক্খভাৰনাপরামসনেন অভাৰনাতি ৰুত্তোতি অধিপ্পাযো. ন হি অভাৰমত্তস্স অমোহো পটিপক্খোতি যুজ্জতীতি. তপ্পটিপক্খভূতা অকুসলা কামচ্ছন্দাদযো দট্ঠব্বা. পমাদৰিসেসো ৰা অভাৰনা. সো হি ‘‘কুসলানং ৰা ধম্মানং অনাসেৰনা অভাৰনা অবহুলীকম্ম’’ন্তিআদিনা নিদ্দিট্ঠোতি.

একন্তেন অলব্ভনেয্যদস্সনত্থং ‘‘জরাধম্মো’’তি ৰুত্তং. তথা হি পাল়িযং ‘‘জাতিধম্মানং, ভিক্খৰে, সত্তানং এৰং ইচ্ছা উপ্পজ্জতী’’তিআদিনা (ম. নি. ৩.৩৭৩) ইচ্ছিতালাভো ৰিভত্তো. অলোভানুভাৰেন কাযানুপস্সনায, অমোহানুভাৰেন চিত্তধম্মানুপস্সনায সিদ্ধি পাকটাযেৰাতি অপাকটং অদোসানুভাৰেন ৰেদনানুপস্সনাসিদ্ধিং ৰিভাৰেন্তো ‘‘সুখৰিপরিণামে’’তিআদিমাহ. অযঞ্চ যোজনা অলোভাদীনং ৰিসেসপচ্চযতং সন্ধায কতা, অৰিসেসেন পন সব্বে সব্বেসং পচ্চযা. সভাৰতো সঙ্কপ্পতো চ উপ্পন্নস্স দুক্খস্স অসহনৰসেনেৰ উপ্পজ্জতীতি দোসো তংদস্সনস্স আসন্নপটিপক্খো, ন রাগো ৰিয দূরপটিপক্খো.

কম্মপথরাসিৰণ্ণনা

অভিজ্ঝাদযো ৰিয অনভিজ্ঝাদযোপি ন একন্তং কম্মপথভূতাযেৰাতি আহ ‘‘কম্মপথতাতংসভাগতাহী’’তি. মনোকম্মপথভাৰেন পৰত্তনকম্মভাৰতো হি এতেসং কম্মপথরাসিভাৰেন সঙ্গহো, ন সব্বদা কম্মপথাযেৰাতি. তেন যো অঞ্ঞোপি ধম্মো অনিযতো কম্মপথভাৰেন পাকটো চ, তস্সপি কম্মপথতাৰচনং ন ৰিরুজ্ঝতীতি দস্সেতি.

পস্সদ্ধাদিযুগলৰণ্ণনা

সমন্তি সম্মা. চেতিযৰন্দনাদিঅত্থন্তি চেতিযৰন্দনাদিহেতু. সমথচতুসচ্চকম্মট্ঠানৰসেন তব্ভেদৰসেন চ সব্বকম্মট্ঠানভাৰনাভিযুত্তানং মুদুমজ্ঝিমতিক্খিন্দ্রিযতাদিভেদৰসেন সব্বযোগীনং চিত্তস্স লীনুদ্ধচ্চাদিকালৰসেন সব্বদা হিতাহিতধম্মূপলক্খণভাৰতো যথাসভাৰং পটিৰেধভাৰতো চ সতিসম্পজঞ্ঞানং পারিবন্ধকহরণভাৰনাৰড্ঢনানি অৰিসেসতো দট্ঠব্বানি. যথা অপ্পনাকোসল্লেন ৰিনা সমথো সমথমন্তরেন যথাভূতাৰবোধো চ নত্থীতি নানাক্খণিকা সমাধিপঞ্ঞা অঞ্ঞমঞ্ঞস্স ৰিসেসকারণং, এৰং পটিৰেধে একক্খণিকাপীতি দস্সেন্তো আহ ‘‘অঞ্ঞমঞ্ঞং নিমিত্তভাৰেনা’’তি. পঞ্ঞায হি সাতিসযং অৰভাসিযমানে ৰিসযে সমাধি একত্তৰসেন অপ্পেতুং সক্কোতি, সমাধিম্হি চ মজ্ঝিমং সমথনিমিত্তং পটিপন্নে পঞ্ঞা আরম্মণেসু ৰিসদা ৰহতীতি. সমং পৰত্তাতি অঞ্ঞমঞ্ঞানতিৰত্তনেন সমং অৰিসমং একরসভাৰেন পৰত্তা. অঞ্ঞমঞ্ঞসহাযভাৰূপগমনেন যোগিনো মনোরথধুরাকড্ঢনে রথধুরাকড্ঢনে ৰিয আজানেয্যযুগো যুগলকো হুত্ৰা অঞ্ঞমঞ্ঞানতিৰত্তমানেন নদ্ধা বদ্ধা ৰিযাতি ৰা যুগনদ্ধা. অধিচিত্তমনুযুত্তেহি ৰীরিযসমাধযো সমং যোজেতব্বাতি ইমস্স ৰিসেসস্স দস্সনত্থং পুব্বে গহিতাপি তে পুন গহিতাতি দস্সেতুং ৰীরিযসমাধিযোজনত্থাযাতি অট্ঠকথাযং ৰুত্তং. তং পন সমাধিৰীরিযযোগস্স ৰিভাৰনং হোতীতি ‘‘যোগৰচনত্থাযাতি অত্থো’’তি আহ.

যেৰাপনকৰণ্ণনা

যথা তথা ৰাতি সম্মা মিচ্ছা ৰা. অনধিমুচ্চন্তোতি ‘‘ইদং করিস্সামি, এতং করিস্সামী’’তি এৰং পৰত্তপুব্বভাগসন্নিট্ঠানহেতুকেন পযোগকালসন্নিট্ঠানেন অনিচ্ছিনন্তো. যত্থ হি অনিচ্ছযো, তত্থ অপ্পটিপত্তি এৰাতি. সংসপ্পনং সংসযো. সো হি ‘‘আসপ্পনা পরিসপ্পনা’’তি ৰুত্তো. অসতিপি ব্যাপারে তত্রমজ্ঝত্ততায সতি তংসম্পযুত্তধম্মা সকসককিচ্চৰসেন অনূনানধিকতায অলীনঅনুদ্ধততায চ সংৰত্তন্তীতি সা তেসং তথাপৰত্তিযা পচ্চযভূতা ঊনাধিকভাৰং নিৰারেতি ৰিযাতি ঊনাধিকনিৰারণরসা ৰুত্তা. তথা পৰত্তিপচ্চযত্তাযেৰ তেসু ধম্মেসু মজ্ঝত্ততাতি চ ৰুত্তা.

ঝানপদস্সাতি ঝানসদ্দস্স. তেসূতি পঞ্চসু. পঞ্চ হি অঙ্গানি ঝানপদস্স অত্থোতি ইদং সংৰণ্ণিযমানত্তাযেৰ ইমং চিত্তুপ্পাদং সন্ধায ৰুত্তং. ন হি সব্বস্মিং চিত্তুপ্পাদে পঞ্চেৰ ঝানঙ্গানি. পদসমূহো ৰাক্যং, পদকোট্ঠাসো ৰা ফস্সপঞ্চমকাদি ধম্মরাসি. ৰুত্তং পূরিতন্তি ছপণ্ণাসাদিতায পূরণৰসেন. ফস্সপচ্চযা ৰেদনা ‘‘ফুট্ঠো ৰেদেতি, ফুট্ঠো সঞ্জানাতী’’তিআদিৰচনতো (সং. নি. ৪.৯৩) ফস্সো ৰেদনাদীনং পচ্চযো. যদিপি ছন্দাদযো যথাৰুত্তরাসিকিচ্চাভাৰতো তেসু ন ৰত্তব্বা, ৰিসুং রাসিঅন্তরভাৰেন পন সরূপতো ৰত্তব্বাতি চোদনং মনসি কত্ৰা ‘‘ৰুত্তানম্পী’’তিআদিমাহ.

ধম্মুদ্দেসৰারকথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.