কামাৰচরকুসলং

কাযকম্মদ্ৰারকথাৰণ্ণনা

কম্মদ্ৰারানন্তিআদিনা পকাসেতব্বস্স সরূপং পকাসনুপাযঞ্চ দস্সেতি. নিযতরূপরূপৰসেনাতি ধম্মসঙ্গহে নিদ্দিট্ঠনিযতরূপরূপৰসেন. অঞ্ঞথা কম্মসমুট্ঠানিককাযে হদযৰত্থুপি গহেতব্বং সিযা. একসন্ততিপরিযাপন্নো উপাদিন্নককাযো ইধ গহিতোতি চক্খাযতনাদীতি ৰুত্তেসু একো ভাৰো হদযৰত্থু চ গহিতন্তি ন সক্কা ৰত্তুং ‘‘চক্খাযতনাদীনি জীৰিতপরিযন্তানী’’তি সন্নিৰেসস্স ৰিভাৰিতত্তা.

ৰিপ্ফন্দমানৰণ্ণগ্গহণানন্তরং ৰিঞ্ঞত্তিগ্গহণস্স ইচ্ছিতত্তা চলনাকারাৰ ৰাযোধাতু ৰিঞ্ঞত্তিৰিকারসহিতাতি কদাচি আসঙ্কেয্যাতি তন্নিৰত্তনত্থং ‘‘পঠমজৰনসমুট্ঠিতা’’তি আহ. দেসন্তরুপ্পত্তিহেতুভাৰেন চালেতুন্তি এতেন দেসন্তরুপ্পত্তি চলনং, তংনিমিত্তে চ কত্তুভাৰো উপচরিতোতি দস্সেতি, অঞ্ঞথা খণিকতা অব্যাপারতা চ ধম্মানং ন সম্ভৰেয্যাতি. তদভিমুখভাৰৰিকারৰতীতি তংদিসমভিমুখো তদভিমুখো, তস্স ভাৰো তদভিমুখভাৰো, সো এৰ ৰিকারো, তংসমঙ্গিনী ৰাযোধাতু তদভিমুখভাৰৰিকারৰতী. ইদানি তদভিমুখভাৰৰিকা রস্স ৰিঞ্ঞত্তিভাৰং দস্সেন্তো আহ ‘‘অধিপ্পাযসহভাৰী’’তিআদি. এৰঞ্চ কত্ৰাতিআদিনা ইমিস্সা অত্থৰণ্ণনায লদ্ধগুণং দস্সেতি. তত্থ আৰজ্জনস্সাতি মনোদ্ৰারাৰজ্জনস্স. যতো বাত্তিংসাতিআদিনা তস্স ৰিঞ্ঞত্তিসমুট্ঠাপকতা ন সক্কা পটিসেধেতুন্তি দস্সেতি.

পচ্চযো ভৰিতুং সমত্থোতি এতেন যথাৰুত্তৰাযোধাতুযা থম্ভনচলনসঙ্খাতকিচ্চনিপ্ফাদনে তস্স আকারৰিসেসস্স সহকারীকারণভাৰমাহ. অনিদস্সনসপ্পটিঘতাদযো ৰিয মহাভূতানং অৰত্থাৰিসেসমত্তং সো আকারৰিসেসোতি পরমত্থতো ন কিঞ্চি হোতীতি ‘‘পরমত্থতো অভাৰং দস্সেতী’’তি আহ. পরমত্থতো চিত্তসমুট্ঠানভাৰো পটিসেধিতো. কম্মসমুট্ঠানাদিভাৰস্স পন সম্ভৰোযেৰ নত্থীতি যথাৰুত্তৰিকারস্স পরমত্থতো সব্ভাৰে নকুতোচিসমুট্ঠিতত্তা অপ্পচ্চযত্তং আপন্নং. ন হি রূপং অপ্পচ্চযং অত্থি, অপ্পচ্চযত্তে চ সতি নিচ্চভাৰো আপজ্জতি, ন চ নিব্বানৰজ্জো অত্থো সভাৰধম্মো নিচ্চো অত্থি. চিত্তসমুট্ঠানভাৰো ৰিযাতি ৰিঞ্ঞত্তিযা চিত্তসমুট্ঠানউপাদারূপভাৰো উপচারসিদ্ধোতি দস্সেতি.

ৰিঞ্ঞত্তিযা করণভূতায. যং করণন্তি যং চিত্তকিরিযং চিত্তব্যাপারং. ৰিঞ্ঞত্তিযা ৰিঞ্ঞাতত্তন্তি ইদমেস কারেতীতি যদেতং অধিপ্পাযৰিভাৰনং, এতং ৰিঞ্ঞত্তিৰিকাররহিতেসু রুক্খচলনাদীসু ন দিট্ঠং, হত্থচলনাদীসু পন দিট্ঠং, তস্মা ৰিপ্ফন্দমানৰণ্ণৰিনিমুত্তো কোচি ৰিকারো অত্থি কাযিককরণসঙ্খাতস্স অধিপ্পাযস্স ঞাপকোতি ৰিঞ্ঞাযতি. ঞাপকো চ হেতু ঞাপেতব্বমত্থং সযং ঞাতোযেৰ ঞাপেতি, ন সব্ভাৰমত্তেনাতি ৰণ্ণগ্গহণানন্তরং ৰিকারগ্গহণম্পি ৰিঞ্ঞাযতি. তথা হি ৰিসযভাৰমাপন্নো এৰ সদ্দো অত্থং পকাসেতি, নেতরো. তেনেৰাহ ‘‘ন হি ৰিঞ্ঞত্তী’’তিআদি. যদি পন চিত্তজরূপানং চলনাকারো ৰিঞ্ঞত্তি, চক্খুৰিঞ্ঞাণস্স ৰিপ্ফন্দমানৰণ্ণারম্মণত্তা তেনপি সা গহিতা সিযাতি আসঙ্কায নিৰত্তনত্থং আহ ‘‘চক্খুৰিঞ্ঞাণস্সা’’তিআদি.

তালপণ্ণাদিরূপানীতিআদিনাপি ৰিঞ্ঞত্তিযা ৰিঞ্ঞাতব্বতং মনোৰিঞ্ঞাণেনেৰ চ ৰিঞ্ঞাতব্বতং দস্সেতি. সঞ্জানাতি এতেনাতি সঞ্ঞাণং, তস্স উদকাদিনো সঞ্ঞাণং তংসঞ্ঞাণং, তস্স আকারো তংসঞ্ঞাণাকারো, উদকাদিসহচারিপ্পকারো চ সো তংসঞ্ঞাণাকারো চাতি উদকা…পে… কারো, তং গহেত্ৰা জানিত্ৰা. তদাকারস্সাতি উদকাদিঞাপনাকারস্স. যদি যথাৰুত্তৰিকারগ্গহণংযেৰ কারণং অধিপ্পাযগ্গহণস্স, অথ কস্মা অগ্গহিতসঙ্কেতস্স অধিপ্পাযগ্গহণং ন হোতীতি? ন কেৰলং ৰিকারগ্গহণমেৰ অধিপ্পাযগ্গহণস্স কারণং, কিঞ্চরহীতি আহ ‘‘এতস্স পনা’’তিআদি.

অথ পনাতিআদিনা ৰিঞ্ঞত্তিযা অনুমানেন গহেতব্বতং দস্সেতি. সাধিপ্পায…পে… নন্তরন্তি অধিপ্পাযসহিতৰিকারেন সহজাতৰণ্ণাযতনগ্গহণসঙ্খাতস্স চক্খুদ্ৰারিকৰিঞ্ঞাণসন্তানস্স অনন্তরং. অধিপ্পাযগ্গহণস্সাতি অধিপ্পাযৰৰত্থাপকস্স ততিযৰারে জৰনস্স. অধিপ্পাযসহভূ ৰিকারাভাৰে অভাৰতোতি এতেন যথাৰুত্তৰিকারং অধিপ্পাযগ্গহণেন অনুমিনোতি. এৰং সতীতিআদিনা যথানুমিতমত্থং নিগমনৰসেন দস্সেতি. তত্থ উদকাদিগ্গহণেনেৰাতি তালপণ্ণাদীনং ৰণ্ণগ্গহণানন্তরেন পুরিমসিদ্ধসম্বন্ধানুগ্গহিতেন উদকাদীনং তত্থ অত্থিভাৰৰিজাননেনেৰ. যথা তালপণ্ণাদীনং উদকাদিসহচারিপ্পকারতং সঞ্ঞাণাকারো ৰিঞ্ঞাতোযেৰ হোতি নানন্তরিযকত্তা, এৰং ৰিপ্ফন্দমানৰণ্ণগ্গহণানন্তরেন পুরিমসিদ্ধসম্বন্ধানুগ্গহিতেন গন্তুকামতাদিঅধিপ্পাযৰিজাননেনেৰ ৰিঞ্ঞত্তি ৰিঞ্ঞাতা হোতি তদভাৰে অভাৰতোতি উপমাযোজনা.

সভাৰভূতন্তি অন্ৰত্থভূতং. দ্ৰিধাতি ৰিঞ্ঞাপনতো ৰিঞ্ঞেয্যতো চ. কাযৰিঞ্ঞত্তিযা তথাপৰত্তমানায চেতনাসঙ্খাতস্স কম্মস্স কাযকম্মভাৰো নিপ্ফজ্জতি তায উপলক্খিতব্বত্তা, ন পন চতুৰীসতিযা পচ্চযেসু কেনচি পচ্চযভাৰতোতি দস্সেন্তো ‘‘তস্মিং দ্ৰারে সিদ্ধা’’তিআদিমাহ. তেন ৰচীদ্ৰারুপ্পন্নাপি পাণাতিপাতাদযো সঙ্গহিতাতি তেসং সঙ্গহিতভাৰং দস্সেতি. অথ ৰা কাযদ্ৰারুপ্পন্নায কাযকম্মভূতায চেতনায ৰসেন ‘‘তেন দ্ৰারেন ৰিঞ্ঞাতব্বভাৰতো’’তি ৰুত্তং, তস্সাযেৰ দ্ৰারন্তরুপ্পন্নায ৰসেন ‘‘তেন দ্ৰারেন নামলাভতো’’তি. মনোদ্ৰারাৰজ্জনস্সপি ৰিঞ্ঞত্তিসমুট্ঠাপকভাৰো নিচ্ছিতোতি ‘‘একাদসন্নং কিরিযচিত্তান’’ন্তি আহ.

দ্ৰারন্তরচারিনোতি দ্ৰারন্তরভাৰেন পৰত্তনকা. দ্ৰারসম্ভেদাতি দ্ৰারানং সঙ্করণতো. দ্ৰারানঞ্হি দ্ৰারন্তরভাৰপ্পত্তিযা সতি কাযদ্ৰারস্স ৰচীদ্ৰারাদিভাৰো, ৰচীদ্ৰারস্স চ কাযদ্ৰারাদিভাৰো আপজ্জতীতি তংতংদ্ৰারুপ্পন্নকম্মানম্পি সঙ্করো সিযা. তেনাহ ‘‘কম্মসম্ভেদোপী’’তি. এৰং সতি কাযকম্মং…পে… ৰৰত্থানং ন সিযা. যদি কম্মানি কম্মন্তরচারীনি হোন্তি, কাযকম্মাদিকস্স ৰচীকম্মাদিকভাৰাপত্তিতো ‘‘কম্মসম্ভেদা দ্ৰারসম্ভেদোপী’’তি কাযকম্মং কাযকম্মদ্ৰারন্তি অঞ্ঞমঞ্ঞৰৰত্থানং ন সিযাতি ইমমত্থমাহ ‘‘কম্মানম্পি কম্মন্তরচরণে এসেৰ নযো’’তি. কম্মন্তরচরণং কম্মন্তরূপলক্খণতা. তেনেৰাহ ‘‘দ্ৰারভাৰেনা’’তি. দ্ৰারন্তরচরণং দ্ৰারন্তরুপ্পত্তি. দ্ৰারেতি অত্তনো দ্ৰারে. অঞ্ঞস্মিন্তি দ্ৰারন্তরে. কম্মানীতি তংতংদ্ৰারিককম্মানি. অঞ্ঞানীতি অঞ্ঞদ্ৰারিককম্মানি. দ্ৰারে দ্ৰারানি ন চরন্তীতি দ্ৰারন্তরভাৰেন নপ্পৰত্তন্তি, দ্ৰারন্তরং ৰা ন সঙ্কমন্তি. কিঞ্চাপি ৰিঞ্ঞত্তিযা চতুৰীসতিযা পচ্চযেসু যেন কেনচি পচ্চযেন চেতনায পচ্চযভাৰো নত্থি, তথা পন ৰিঞ্ঞত্তিযা পৰত্তমানায এৰ পাণাতিপাতাদি হোতি, নাঞ্ঞথাতি সিযা ৰিঞ্ঞত্তিযা হেতুভাৰো চেতনাযাতি ৰুত্তং ‘‘দ্ৰারেহি কারণভূতেহী’’তি. কাযকম্মং ৰচীকম্মন্তি কম্মৰৰত্থানস্সেৰ ৰা কারণভাৰং সন্ধায ‘‘দ্ৰারেহি কারণভূতেহী’’তি ৰুত্তং. যদিপি ‘‘দ্ৰারেহি কম্মানী’’তি ৰুত্তং, ‘‘অঞ্ঞমঞ্ঞং ৰৰত্থিতা’’তি পন ৰুত্তত্তা কম্মেহিপি দ্ৰারানি ৰৰত্থিতানীতি অযমত্থোপি সিদ্ধোযেৰাতি দস্সেতুং ‘‘ন কেৰল’’ন্তিআদি ৰুত্তং. অদ্ৰারচারীহীতি দ্ৰারানং সযং ৰৰত্থিতভাৰমাহ, ন পন অৰৰত্থানং, ৰৰত্থানমেৰাতি অধিপ্পাযো. ইদানি তং ৰৰত্থানং ৰিভাৰেতি কম্মানপেক্খাতিআদিনা. তত্থ সমযনিযমিতেন চিত্তেন সমযো ৰিয দ্ৰারনিযমিতেহি কম্মেহি দ্ৰারানি নিযমিতানীতি অযং সঙ্খেপত্থো.

এৰংসভাৰত্তাতি দ্ৰারভূতেহি কাযাদীহি উপলক্খণীযসভাৰত্তা. আণত্তি…পে… মানস্সাতি কাযৰচীকম্মানং ৰচীকাযৰিঞ্ঞত্তীহি পকাসেতব্বতং আহ. কাযাদীহীতি কাযৰচীৰিঞ্ঞত্তীহি. তস্মাতি যস্মা দ্ৰারন্তরে চরন্তানিপি কম্মানি সকেন দ্ৰারেন উপলক্খিতানেৰ চরন্তি, তস্মা. নাপি কম্মং দ্ৰারস্সাতি যস্মিং দ্ৰারন্তরে কম্মং চরতি, তস্স দ্ৰারস্স অনত্তনিযস্স. তংতংদ্ৰারমেৰাতি সকদ্ৰারমেৰ. কম্মস্সাতি সকসককম্মস্স. যদি কম্মেহি দ্ৰারানি ৰৰত্থিতানি, ‘‘কম্মস্স অনিবদ্ধত্তা’’তি ইদং কথং নীযতীতি আহ ‘‘পুব্বে পনা’’তিআদি.

সাতি ৰিঞ্ঞত্তি. তস্সাতি কম্মস্স. কেনচি পকারেনাতি চতুৰীসতিযা পচ্চযপ্পকারেসু কেনচি পকারেন. তংসহজাতাতি এতেন কাযৰিঞ্ঞত্তিযা সব্ভাৰেযেৰ কাযকম্মস্স সব্ভাৰো, নাঞ্ঞথাতি পরিযাযেন ৰিঞ্ঞত্তিযা কম্মস্স কারণভাৰং ৰিভাৰেতি. তেনেৰাহ ‘‘উপ্পত্তিট্ঠানভাৰেন ৰুত্তা’’তি. যথাৰুত্তনিযমেনাতিআদিনা কম্মস্স উপ্পত্তিট্ঠানভাৰে ব্যভিচারাভাৰমাহ. তত্থ যথাৰুত্তনিযমেনাতি অট্ঠকথাযং ৰুত্তপ্পকারেন ৰৰত্থানযুত্তিসঙ্খাতেন নিযমেন. দ্ৰারচরণেতি অঞ্ঞদ্ৰারচরণে.

কাযকম্মদ্ৰারকথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

ৰচীকম্মদ্ৰারকথাৰণ্ণনা

চতূহি অঙ্গেহীতি এত্থ ‘‘সুভাসিতংযেৰ ভাসতি, নো দুব্ভাসিতং. ধম্মংযেৰ, পিযংযেৰ, সচ্চংযেৰ ভাসতি, নো অলিক’’ন্তি (সং. নি. ১.২১৩; সু. নি. সুভাসিতসুত্ত) যানি অঙ্গানি সুত্তে ৰুত্তানি, তেসং চেতনাসভাৰং দস্সেতুং ‘‘সুভাসিতভাসনা’’তিআদি ৰুত্তং. তথাপৰত্তাতি সুভাসিতভাসনাদিভাৰেন পৰত্তা. সহ সম্ভূতত্তাতি সহেৰ উপ্পন্নত্তা. ন হি ৰচীৰিঞ্ঞত্তি সদ্দরহিতা অত্থি. তথা হি ‘‘যা তায ৰাচায ৰিঞ্ঞত্তী’’তি ৰুত্তং. ‘‘ৰাচাগিরা ব্যপথো’’তিআদিনা (ধ. স. ৬৩৬) নাতিসুখুমংযেৰ সদ্দৰাচং ৰত্ৰা ‘‘যা তায ৰাচায ৰিঞ্ঞত্তী’’তি, তায সদ্ধিং যোজেত্ৰা ৰচীৰিঞ্ঞত্তিযা ৰুত্তত্তা রূপাযতনং ৰিয ৰত্থুপরিত্ততাদিনা সদ্দাযতনম্পি অনিন্দ্রিযগোচরো অত্থীতি চ অধিপ্পাযেন ‘‘যা তায…পে… ৰিঞ্ঞাযতী’’তি আহ.

ইদানি অৰিসেসেন চিত্তসমুট্ঠানসদ্দস্স সোতৰিঞ্ঞাণারম্মণতা পাল়িযং ৰুত্তাতি ৰিতক্কৰিপ্ফারসদ্দো ন সোতৰিঞ্ঞেয্যোতি মহাঅট্ঠকথাৰাদস্স পাল়িযা ৰিরোধং দস্সেতুং ‘‘চিত্তসমুট্ঠান’’ন্তিআদি ৰুত্তং. এৰং সঙ্গহকারস্স অধিপ্পাযে ঠত্ৰা মহাঅট্ঠকথাৰাদস্স পটিসেধেতব্বতং দস্সেত্ৰা ইদানি অত্তনো অধিপ্পাযে ঠত্ৰা তং পরিহরিতুং ‘‘মহাঅট্ঠকথাযং পনা’’তিআদিমাহ. সঙ্ঘট্টনাকারেন পৰত্তানং ভূতানং সদ্দস্স নিস্সযভাৰতো সঙ্ঘট্টনেন সহেৰ সদ্দো উপ্পজ্জতি. তপ্পচ্চযভাৰোতি উপাদিন্নকঘট্টনস্স পচ্চযভাৰো. চিত্তজপথৰীধাতুযা উপাদিন্নকঘট্টনে পচ্চযো ভৰিতুং সমত্থো চিত্তসমুট্ঠানমহাভূতানং একো আকারৰিসেসো অত্থি. তদাকারত্তা হি তেসং পথৰীধাতু উপাদিন্নকং ঘট্টেতীতি ইমমত্থং ৰুত্তানুসারেন ৰেদিতব্বত্তা ‘‘ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বো’’তি ৰত্ৰা তমেৰ ৰুত্তনযং ‘‘তব্বিকারান’’ন্তিআদিনা ৰিভাৰেতি. তত্থ অঞ্ঞমঞ্ঞস্স পচ্চযভাৰো তপ্পচ্চযভাৰো ৰুত্তোতি অত্থো. অঞ্ঞম্পি সব্বং ৰিধানন্তি ‘‘ন চিত্তসমুট্ঠানাতি এতেন পরমত্থতো অভাৰং দস্সেতী’’তিআদিনা অত্তনা ৰুত্তৰিধানং. অট্ঠকথাযং পন ৰুত্তৰিধানং ‘‘হেট্ঠা ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্ব’’ন্তি অট্ঠকথাযং ৰুত্তমেৰাতি.

অত্তনো অত্তনো পচ্চযুপ্পন্নস্স দেসন্তরে পারম্পরিযেন উপ্পাদনং দেসন্তরুপ্পাদনপরম্পরতা. লদ্ধাসেৰনেনাতি লদ্ধপুব্বাভিসঙ্খারেন. চিত্তেনেৰাতি পঠমচিত্তেনেৰ. ‘‘সত্ত জৰনানি সত্ত অক্খরানি নিব্বত্তেন্তীতি ৰাদং পটিক্খিপিত্ৰা একজৰনৰারপরিযাপন্নানি চিত্তানি একমক্খরং নিব্বত্তেন্তী’’তি ৰদন্তি. কিঞ্চাপি পঠমচিত্তেনপি ঘট্টনা নিপ্ফজ্জতি, একস্সেৰ পন বহুসো পৰত্তনেন অত্থি কোচি ৰিসেসোতি পুরিমজৰনসমুট্ঠিতাহি ঘট্টনাহি পটিলদ্ধাসেৰনেন সত্তমজৰনেন সমুট্ঠিতা ঘট্টনা পরিব্যত্তমক্খরং নিব্বত্তেতীতি উপত্থম্ভনং নত্থীতি ন সক্কা ৰত্তুং. লদ্ধাভিসঙ্খারেন পন পঠমচিত্তেনপি ঘট্টনা বলৰতী হোতীতি অট্ঠকথাযং ‘‘উপত্থম্ভনকিচ্চং নত্থী’’তি ৰুত্তং সিযা, সব্বমেতং ৰীমংসিত্ৰা গহেতব্বং.

ৰচীকম্মদ্ৰারকথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

মনোকম্মদ্ৰারকথাৰণ্ণনা

‘‘সব্বাযপি কাযৰচীৰিঞ্ঞত্তিযা কাযৰচীদ্ৰারভাৰো ৰিয সব্বস্সপি চিত্তস্স মনোদ্ৰারভাৰো সম্ভৰতী’’তি দস্সনত্থং অট্ঠকথাযং ‘‘অযং নাম মনো মনোদ্ৰারং ন হোতীতি ন ৰত্তব্বো’’তি ৰত্ৰা তংদ্ৰারৰন্তধম্মদস্সনত্থং ‘‘অযং নাম চেতনা’’তিআদি ৰুত্তন্তি আহ ‘‘যস্স দ্ৰারং মনো, তং দস্সনত্থং ৰুত্ত’’ন্তি. যথা পন তিৰিধচতুব্বিধকাযৰচীকম্মানং দ্ৰারভাৰতো কাযকম্মদ্ৰারৰচীকম্মদ্ৰারানি ৰুত্তানি, এৰং মনোকম্মন্তি ৰুত্তঅভিজ্ঝাদীনং দ্ৰারভাৰতো ৰট্টহেতুভূতলোকিযকুসলাকুসলসম্পযুত্তমনো এৰ মনোকম্মদ্ৰারন্তি সন্নিট্ঠানং কতন্তি দট্ঠব্বং. চেতনায অত্তনো কিচ্চং আরদ্ধায সম্পযুত্তাপি তং তং সকিচ্চং আরভন্তীতি সা নে সকিচ্চে পৰত্তেতি নাম, তথা পৰত্তেন্তী চ সম্পযুত্তে একস্মিং আরম্মণে অৰিপ্পকিণ্ণে করোতি ব্যাপারেতি চাতি ৰুচ্চতি, তথা সম্পযুত্তানং যথাৰুত্তং অৰিপ্পকিণ্ণকরণং সম্পিণ্ডনং আযূহনং ব্যাপারাপাদনং ব্যাপারণং চেতযনন্তি আযূহনচেতযনানং নানত্তং দস্সেন্তো ‘‘ফস্সাদিধম্মেহী’’তিআদিমাহ. তথাকরণন্তি যথা ফস্সাদযো সকসককিচ্চে পসুতা ভৰন্তি, তথা করণং. তেনেৰ যথাৰুত্তেন অৰিপ্পকিণ্ণব্যাপারণাকারেন সম্পযুত্তানং করণং পৰত্তনন্তি দট্ঠব্বং. কম্মক্খযকরত্তাতি কম্মক্খযকরমনস্স কম্মদ্ৰারভাৰো ন যুজ্জতীতি অধিপ্পাযো. যতো ‘‘কম্মপথকথা লোকিযা এৰা’’তি ৰদন্তি.

মনোকম্মদ্ৰারকথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

কম্মকথাৰণ্ণনা

সমানকালাপি কারণফলকিরিযা পুব্বাপরকালা ৰিয ৰত্তুং যুত্তাযেৰ. সেয্যথাপি পটিচ্চসমুপ্পাদে ‘‘চক্খুঞ্চ পটিচ্চ রূপে চ উপ্পজ্জতি চক্খুৰিঞ্ঞাণ’’ন্তি দস্সেতুং ‘‘অথ ৰা’’তিআদিমাহ. চোপনকিরিযন্তি ৰিঞ্ঞত্তিদ্ৰযং আহ. তস্সা হি চিত্তসমুট্ঠানকাযসদ্দৰাচাহি কাযৰচীৰিঞ্ঞত্তীহি এৰ ৰা পুরিমপুরিমাহি পৰত্তেতব্বত্তা ‘‘কাযৰাচাহি চোপনকিরিযং করোতী’’তি ৰুত্তং তব্বিকারানং ভূতানং তথাপৰত্তনতো. অথ ৰা কাযৰাচাহীতি কাযৰচীৰিঞ্ঞত্তীহি. চোপনকিরিযন্তি রূপকাযস্স থম্ভনচলনকিরিযং উপাদিন্নকঘট্টনকিরিযঞ্চ. এসা হি কিরিযা ‘‘রূপকাযং থম্ভেতুং চালেতুং পচ্চযো ভৰিতুং সমত্থো’’তি, ‘‘উপাদিন্নকঘট্টনস্স পচ্চযভূতো’’তি চ ৰুত্তত্তা কাযৰচীৰিঞ্ঞত্তীহি নিপ্ফজ্জতীতি. এৰঞ্চ কত্ৰা ‘‘চোপনকিরিযানিস্সযভূতা কাযৰাচা’’তি, ‘‘কাযাদীহি করণভূতেহি চোপনাভিজ্ঝাদিকিরিযং করোন্তি ৰাসিআদীহি ৰিয ছেদনাদি’’ন্তি চ ইদম্পি ৰচনং সমত্থিতং ভৰতি. ন কেৰলং ধরমানতাৰ সব্ভাৰো, অথ খো মগ্গেন অসমুচ্ছিন্নতাপীতি দস্সেন্তো ‘‘অনিরোধিতেৰা’’তি আহ. অসমুচ্ছিন্নতা চ কাযাদীনং তদুপনিস্সযকিলেসাসমুচ্ছেদেনেৰাতি দট্ঠব্বং. ‘‘কাযাদীহি করণভূতেহি চোপনাভিজ্ঝাদিকিরিযং করোন্তী’’তি এতেন চোপনাভিজ্ঝাদিকিরিযানিব্বত্তিদ্ৰারেন চেতনানিব্বত্তিযেৰ ৰুত্তাতি ইমিনা অধিপ্পাযেন ‘‘এৰঞ্চ…পে… যুজ্জন্তী’’তি আহ. এৰঞ্চ কত্ৰা কাযে সতি ৰাচায সতীতিআদিৰচনং অনুলোমিতং হোতি. যায চেতনাযাতি করণনিদ্দেসো পন কাযাদীনং চোপনাভিজ্ঝাদিকিরিযায চ চেতনাহেতুকত্তদস্সনত্থং ৰুত্তোতি.

সভাৰতো উপকারকতো মগ্গে সতি সব্ভাৰতো চ বোজ্ঝঙ্গা মগ্গে অন্তোগধাতি আহ ‘‘ন চ ন সক্কা’’তিআদি.

কম্মপথং অপ্পত্তানম্পি তংতংদ্ৰারে সংসন্দনন্তি যথা কম্মপথং পত্তানং, এৰং কম্মপথং অপ্পত্তানম্পি সতিপি দ্ৰারন্তরুপ্পত্তিযং যথাসকং দ্ৰারেহেৰ নামগ্গহণন্তি ৰদন্তি, এৰং সতি অট্ঠকথায ৰিরোধো. দুতিযত্থস্স চ অভাৰো সিযা, তস্মা তংতংদ্ৰারে সংসন্দনন্তি যস্মিং যস্মিং দ্ৰারে কম্মপথং অপ্পত্তা অকুসলচেতনাদযো পৰত্তা, তাসং তেন তেনেৰ দ্ৰারেন নামগ্গহণং. তং পন তংতংদ্ৰারপক্খিকভাৰকরণতো তত্থ অৰরোধনন্তি ৰুত্তং. যথা হি কম্মপথং পত্তা কাযকম্মাদিসঙ্খাতা চেতনা দ্ৰারন্তরে উপ্পন্নাপি কাযকম্মাদিনামমেৰ লভন্তি, ন এৰং কম্মপথং অপ্পত্তা. তা পন যত্থ যত্থ দ্ৰারে উপ্পজ্জন্তি, তেন তেনেৰ দ্ৰারেন কাযদুচ্চরিতং ৰচীদুচ্চরিতন্তিআদিনামং লভন্তি. এৰং নামগ্গহণমেৰ হি তেসং তংতংদ্ৰারপক্খিককরণং ৰুত্তং. তেনেৰ হি অট্ঠকথাযং ‘‘কিঞ্চাপি ৰচীদ্ৰারে চোপনপ্পত্তং কম্মপথং, অপ্পত্ততায পন কাযকম্মং ন হোতি, কেৰলং ৰচীদুচ্চরিতং নাম হোতী’’তি ৰুত্তং.

সতিপি পাণাতিপাতাদিচেতনায ৰচীদ্ৰারাদীসু পৰত্তিযং যথাৰুত্তযেভুয্যতব্বহুলৰুত্তিযা কাযকম্মাদিভাৰৰৰত্থাপনং কাযাদিকস্স তংতংদ্ৰারভাৰৰৰত্থাপনঞ্চ কম্মদ্ৰারাভেদনং. তঞ্হি কম্মদ্ৰারানং অসংকিণ্ণভাৰেন পতিট্ঠাপনং. যং সন্ধায ‘‘আণত্তিসমুট্ঠিতেসূ’’তি অট্ঠকথাযং ৰক্খতি. কেচি পন ‘‘একেকস্মিং দ্ৰারে অনেকেসং কম্মানং পৰত্তিদস্সনম্পি দ্ৰারসংসন্দন’’ন্তি ৰদন্তি. যথা পৰত্তো ব্যাপাদো কম্মপথো হোতি, তং দস্সেতুং ‘‘ইমে সত্তা হঞ্ঞন্তূ’’তি পৰত্তি ব্যাপাদস্স দস্সিতা. কাযদ্ৰারিকচেতনায সহকারীকারণভাৰতো কাযকম্মৰোহারলাভা, অভিজ্ঝাদীনং পরসন্তকস্স অত্তনো পরিণামনৰসেন ‘‘ইমে সত্তা হঞ্ঞন্তূ’’তিআদিনা চ অপ্পৰত্তত্তা মনোকম্মৰোহারৰিরহা, অচেতনাসভাৰতো ৰা পাণাতিপাতাদিৰসেন অব্বোহারিকা, পাণাতিপাতাদিভাৰেন ন ৰত্তব্বাতি অত্থো. এত্থাতি অব্বোহারিকভাৰে.

দসৰিধা ইদ্ধি…পে… তব্বা ৰিত্থারেনাতি অধিপ্পাযো.

তেনাধিপ্পেতন্তি ‘‘অকুসলং ৰচীকম্মং মনোদ্ৰারে সমুট্ঠাতী’’তি ৰদন্তেন অধিপ্পেতং. ‘‘ন উপোসথক্খন্ধকে ৰুত্ত’’ন্তি কস্মা ৰুত্তং, ননু তেন উপোসথক্খন্ধকতো সুত্তং আহটন্তি? কিঞ্চাপি আহটং, তত্থ অৰুত্তোযেৰ পন সো তেন ৰুত্তোতি গহিতোতি দস্সেন্তো ‘‘তত্থ অৰুত্তমেৰা’’তিআদিমাহ.

‘‘সুগতিদুগ্গতীসু উপপজ্জনং সুকতদুক্কটকম্মতো ন হোতি, খন্ধসিৰাদীহি পন হোতীতি গহেত্ৰা ‘নত্থি দিন্ন’ন্তিআদিনা পরামসন্তস্স ৰসেন ‘মিচ্ছাদিট্ঠি…পে… পরিভণ্ডাদীনি করোতী’তি ৰুত্ত’’ন্তি ৰদন্তি. অভিজ্ঝাদিপধানত্তাতি এতেন ৰিজ্জমানেসুপি ব্যাপাদাদীসু যদা কাযৰচীদ্ৰারেসু চেতনা বলৰতী হোতি, ন তথা ইতরে, তদা পধানভাৰতো চেতনা কাযকম্মং ৰচীকম্মন্তি চ ৰোহারং লভতি. সো খো পনস্সা পধানভাৰো পাণাতিপাতাদিসিদ্ধিযা ৰিঞ্ঞাযতি. যদা পন তেসুযেৰ দ্ৰারেসু অভিজ্ঝাদযো বলৰন্তো হোন্তি, ন তথা চেতনা, তদা তত্থ ৰিজ্জমানাপি চেতনা অপধানভাৰতো কাযকম্মং ৰচীকম্মন্তি চ ৰোহারং ন লভতি. অভিজ্ঝাদযো পন পধানভাৰতো সতিপি কাযঙ্গৰাচঙ্গচোপনে সকেন ৰৰত্থানেন মনোকম্মন্ত্ৰেৰ ৰুচ্চন্তীতি দস্সেতি. যে পন ‘‘তীসুপি দ্ৰারেসু কম্মপথভাৰেন অপ্পত্তিযা দ্ৰারত্তযেপি কম্মপথপ্পত্তমনোকম্মেন সহ পৰত্তিযা চ চেতনা এত্থ কম্মন্তি ন ৰুচ্চতী’’তি ৰদন্তি, তেহি অভিজ্ঝাদীনং পধানসভাৰংযেৰ সন্ধায ৰুত্তং সিযা. অথ ৰা চেতনায নিপ্পরিযাযকম্মভাৰতো পরিযাযকম্মে অনৰরোধেতব্বত্তা ‘‘অব্বোহারিকা’’তি ৰুত্তং. অত্তনো সভাৰেনেৰ পন সা এত্থাপি কম্মন্তি ৰুচ্চতি. যথাহ ‘‘চেতনাহং, ভিক্খৰে, কম্মং ৰদামী’’তিআদি (কথা. ৫৩৯). অট্ঠকথাযঞ্চ ‘‘তস্মিং দ্ৰারে সিদ্ধা চেতনা’’তিআদিনা চেতনাযেৰ পধানং কত্ৰা ৰুত্তং. তেনেৰাহ ‘‘সভাৰেনেৰ সা মনোকম্ম’’ন্তিআদি. অথ ৰা কম্মপথপ্পত্তঅভিজ্ঝাদীহি কাযৰচীদ্ৰারে সহজাতা চেতনা কাযৰচীকম্মৰসেন অব্বোহারিকা চেতনাসঙ্খাতমনোকম্মত্তাতি. যদি অভিজ্ঝাদযো পধানা, ন চেতনা, এৰং সতি অভিজ্ঝাদযো চেত্থ কম্মং, ন চেতনা, অভিজ্ঝাদিপক্খিকা ৰা সা সিযাতি অনুযোগং মনসি কত্ৰা আহ ‘‘তিৰিধা, ভিক্খৰে’’তিআদি. ‘‘চেতনাপি…পে… মনোদ্ৰারে এৰ সমুট্ঠহন্তী’’তি ইদং মনোদ্ৰারে চেতনায অভিজ্ঝাদীহি মনোকম্মভাৰে নিব্বিসেসভাৰদস্সনন্তি কত্ৰা ‘‘চেতনা…পে… অধিপ্পাযো’’তি আহ. চেতনা চেতনাকম্মং, অভিজ্ঝাদযো চেতনাসম্পযুত্তকম্মন্তি এত্তকমেৰ হি এত্থ ৰিসেসোতি. এত্থ চ চেতনায কাযৰচীকম্মভাৰো সিযাতি আসঙ্কায অভাৰতো মনোদ্ৰারে অকুসলকাযৰচীকম্মানং অনুপ্পত্তিতো চ অব্বোহারিকাতি ন ৰুত্তন্তি দট্ঠব্বং.

ৰিরতিৰিসিট্ঠাতি ৰিরতিতো চেতনায পধানভাৰমাহ. তত্থ ‘‘তিৰিধা, ভিক্খৰে, কাযসঞ্চেতনা’’তিআদিনা (কথা. ৫৩৯) আগমম্হি ‘‘পাণাতিপাতাদিপটিপক্খভূতা’’তি যুত্তিং দস্সেতি. যস্মা চ পট্ঠানে চেতনাৰ ‘‘কম্মপচ্চযো’’তি ৰুত্তা, ন ৰিরতি, অভিজ্ঝাদযো ৰা, তস্মা নিপ্পরিযাযেন কম্মং ‘‘চেতনা’’তি অনভিজ্ঝাদযো ‘‘চেতনাপক্খিকা ৰা’’তি ৰুত্তাতি ৰেদিতব্বং. অসঙ্করতো কম্মদ্ৰারানি ৰৰত্থপেন্তো ‘‘রক্খতী’’তি, ৰিপরিযাযেন ‘‘ভিন্দতী’’তি ৰুত্তোতি রক্খণভিন্দনানি অনাসেত্ৰা নাসেত্ৰা চ কথনন্তি ৰুত্তানীতি.

কম্মকথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

ততিযো ৰিকপ্পো পঠমচতুত্থৰিঞ্ঞাণদ্ৰারেসুযেৰ লব্ভতি, ন ইতরত্থ ‘‘সোতং ঘান’’ন্তিআদিনা অৰুত্তত্তা, ইতরথাপি ৰা অৰিভত্তিকে নিদ্দেসে লব্ভতি. যতো সংৰরৰসেন পাতিমোক্খসীলং পৰত্ততি, তং দুস্সীল্যন্তি আহ ‘‘দুস্সীল্যং পাণাতিপাতাদিচেতনা’’তি. ইতরা সংৰরৰিনিমুত্তা অভিজ্ঝাদোমনস্সযুত্তা তপ্পধানা ৰা অকুসলধম্মা সতিপটিপক্খা অকুসলা ধম্মা. আরম্মণে চিত্তৰোস্সগ্গৰসেন পৰত্তো অকুসলচিত্তুপ্পাদো পমাদো. ৰীরিযপনোদনভাৰতো থিনমিদ্ধং ‘‘কোসজ্জ’’ন্তি ৰুত্তং, থিনমিদ্ধপ্পধানো ৰা চিত্তুপ্পাদো.

অসুদ্ধতাতি অকেৰলতা অঞ্ঞেন সম্মিস্সতা. দ্ৰারঞ্হি দ্ৰারন্তরিককম্মস্স দ্ৰারং হোন্তং তেন মিস্সিতং ৰিয হোতি. তেনেৰাহ ‘‘মুসাৰাদাদিনোপি কাযদ্ৰারে পৰত্তিসব্ভাৰা’’তি. কেচি পন ‘‘অৰিঞ্ঞেয্যমানন্তরানং দ্ৰারন্তরচিত্তানং অন্তরন্তরা অপ্পৰত্তিতো সুদ্ধন্তি ৰুত্ত’’ন্তি ৰদন্তি, তং অনেকস্সপি জৰনৰারস্স কাযকম্মাদিভাৰেন পবন্ধনৰসেন পৰত্তি অত্থীতি কত্ৰা ৰুত্তং. অৰিরুদ্ধং হোতীতি অকুসলকাযকম্মাদিভাৰেন অৰধারেত্ৰা অসংৰরং ৰত্ৰা পুন তস্সেৰ ৰাচাঅসংৰরদ্ৰারাদীসু উপ্পত্তিৰচনং কাযদ্ৰারূপলক্খিতো অসংৰরো দ্ৰারন্তরে পৰত্তোপি কাযদ্ৰারিকো এৰাতি এৰং সংৰণ্ণনায সতি ন ৰিরুজ্ঝতীতি অত্থো. ইদানি তং অৰিরুজ্ঝনাকারং ‘‘অসংৰরো হী’’তিআদিনা ৰিভাৰেতি. সদ্ৰারেতি অত্তনো দ্ৰারে. অসংৰরো দ্ৰারন্তরে উপ্পজ্জমানোপি সদ্ৰারৰসেন উপ্পন্নোতি ৰুচ্চতীতি এতেন ৰাচাঅসংৰরদ্ৰারে উপ্পন্নোপি কাযিকো অসংৰরো চোপনকাযঅসংৰরদ্ৰারৰসেন উপ্পন্নোত্ৰেৰ ৰুত্তোতি দট্ঠব্বং. এস নযো ইতরত্থাপি. কম্মং অঞ্ঞদ্ৰারেতি কম্মস্স দ্ৰারন্তরচরণং পাকটন্তি কত্ৰা ৰুত্তং.

এৰং সতীতি চোপনসঙ্খাতে কাযঅসংৰরদ্ৰারে অসংৰরোতি এত্তকে এৰ গহিতে. কম্মপথভাৰপ্পত্তস্সেৰ কম্মভাৰো অট্ঠকথাযং ৰুত্তোতি আহ ‘‘কম্মপথভাৰপ্পত্ততায ৰচীমনোকম্ম’’ন্তি. সেসন্তি দ্ৰারন্তরানুপলক্খিতং. তথা ন ৰুচ্চতীতি কাযকম্মন্তি ন ৰুচ্চতীতি অত্থো. তত্থেৰ ৰক্খামাতি কম্মপথসংসন্দনে ৰক্খাম. ‘‘সো হি কাযদ্ৰারে চোপনপ্পত্তো অকুসলং কাযকম্মং হোতী’’তিআদিনা (ধ. স. অট্ঠ. কম্মপথসংসন্দনকথা) ‘‘চোপনকাযঅসংৰরদ্ৰারৰসেন উপ্পন্নো অকুসলং কাযকম্মমেৰ হোতী’’তিআদিনা চ ৰচীকম্মাদীনঞ্চ কম্মপথপ্পত্তানং অসংৰরভূতানং কাযকম্মাদিভাৰে আপন্নে ‘‘চতুব্বিধং ৰচীদুচ্চরিতং অকুসলং ৰচীকম্মমেৰ হোতী’’তিআদিনা অপৰাদেন নিৰত্তি দট্ঠব্বাতি এৰং ৰক্খমানতং সন্ধাযাহ. অন্তোগধতা দট্ঠব্বা পচ্চযসন্নিস্সিতআজীৰপারিসুদ্ধিসীলানং ঞাণৰীরিযেহি সাধেতব্বত্তাতি অধিপ্পাযো.

অকুসলকম্মপথকথাৰণ্ণনা

সরসেন অত্তনো সভাৰেন. যায চেতনায পৰত্তমানস্স জীৰিতিন্দ্রিযস্স পচ্চযভূতেসু মহাভূতেসু উপক্কমকরণহেতু তংমহাভূতপচ্চযা উপ্পজ্জনকমহাভূতা নুপ্পজ্জিস্সন্তি, সা তাদিসপযোগসমুট্ঠাপিকা চেতনা পাণাতিপাতো নাম. লদ্ধুপক্কমানি হি ভূতানি ন পুরিমভূতানি ৰিয ৰিসদানীতি সমানজাতিযানং ভূতানং কারণং ন হোন্তীতি. একস্সপি পযোগস্স সহসা নিপ্ফাদনৰসেন কিচ্চসাধিকায বহুক্খত্তুং পৰত্তজৰনেহি লদ্ধাসেৰনায চ সন্নিট্ঠাপকচেতনায ৰসেন পযোগস্স মহন্তভাৰো. সতিপি কদাচি খুদ্দকে চেৰ মহন্তে চ পাণে পযোগস্স সমভাৰে মহন্তং হনন্তস্স চেতনা তিব্বতরা উপ্পজ্জতীতি ৰত্থুস্স মহন্তভাৰোতি তদুভযং চেতনায বলৰভাৰেনেৰ হোতীতি আহ ‘‘পযোগ…পে… ভাৰতো’’তি. যথাৰুত্তপচ্চযৰিপরিযাযেপীতি পযোগৰত্থুআদিপচ্চযানং অমহত্তেপি. তংতংপচ্চযেহীতি গুণৰন্ততাদিপচ্চযেহি. এত্থ চ হন্তব্বস্স গুণৰন্ততায মহাসাৰজ্জতা ৰত্থুমহন্ততায ৰিয দট্ঠব্বা. কিলেসানং উপক্কমানং দ্ৰিন্নঞ্চ মুদুতায তিব্বতায চ অপ্পসাৰজ্জতা মহাসাৰজ্জতা চ যোজেতব্বা. পাণো পাণসঞ্ঞিতা ৰধকচিত্তঞ্চ পুব্বভাগসম্ভারা, উপক্কমো ৰধকচেতনাসমুট্ঠাপিতো, পঞ্চসম্ভারৰতী পাণাতিপাতচেতনাতি সা পঞ্চসম্ভারৰিনিমুত্তা দট্ঠব্বা. এস নযো অদিন্নাদানাদীসুপি.

মন্তপরিজপ্পনেন পরস্স সন্তকহরণং ৰিজ্জামযো, ৰিনা মন্তেন পরসন্তকস্স কাযৰচীপযোগেহি আকড্ঢনং তাদিসইদ্ধিযোগেন ইদ্ধিমযো পযোগোতি অদিন্নাদানস্সপি ছ পযোগা সাহত্থিকাদযো ৰেদিতব্বা.

অভিভৰিত্ৰা ৰীতিক্কমনে মিচ্ছাচারো মহাসাৰজ্জো, ন তথা উভিন্নং সমানচ্ছন্দভাৰে. ‘‘চত্তারো সম্ভারাতি ৰুত্তত্তা অভিভৰিত্ৰা ৰীতিক্কমনে সতিপি মগ্গেনমগ্গপটিপত্তিঅধিৰাসনে পুরিমুপ্পন্নসেৰনাভিসন্ধিপযোগাভাৰতো মিচ্ছাচারো ন হোতি অভিভুয্যমানস্সা’’তি ৰদন্তি. সেৰনচিত্তে সতি পযোগাভাৰো ন পমাণং ইত্থিযা সেৰনপ্পযোগস্স যেভুয্যেন অভাৰতো. পুরিসস্সেৰ হি যেভুয্যেন সেৰনপ্পযোগো হোতীতি ইত্থিযা পুরেতরং সেৰনচিত্তং উপট্ঠাপেত্ৰা নিপন্নাযপি মিচ্ছাচারো ন সিযাতি আপজ্জতি, তস্মা পুরিসস্স ৰসেন উক্কংসতো চত্তারো সম্ভারা ৰুত্তাতি দট্ঠব্বং. অঞ্ঞথা ইত্থিযা পুরিসকিচ্চকরণকালে পুরিসস্সপি সেৰনপ্পযোগাভাৰতো মিচ্ছাচারো ন সিযাতি. কেচি পন ‘‘অত্তনো রুচিযা পৰত্তিতস্স তীণি অঙ্গানি, বলক্কারেন পৰত্তিতস্স তীণীতি সব্বানি অগ্গহিতগ্গহণেন চত্তারী’’তি ৰদন্তি, ৰীমংসিত্ৰা গহেতব্বং.

দুট্ঠচিত্তস্স অমরণাধিপ্পাযস্স ফরুসকাযৰচীপযোগসমুট্ঠাপিকা ফরুসচেতনা ফরুসৰাচা. মরণাধিপ্পাযে পন সতি অত্থসিদ্ধিতদভাৰেসু পাণাতিপাতা ব্যাপাদা চ হোন্তীতি. যং পতি ফরুসৰাচা পযুজ্জতি, তস্স সম্মুখাৰ সীসং এতি. ‘‘পরম্মুখেপি ফরুসৰাচা হোতী’’তি ৰদন্তি.

যদি চেতনায সব্বদা কম্মপথভাৰাভাৰতো অনিযতো কম্মপথভাৰোতি কম্মপথরাসিম্হি অৰচনং, ননু অভিজ্ঝাদীনম্পি কম্মপথং অপ্পত্তানং অত্থিতায অনিযতো কম্মপথভাৰোতি তেসম্পি কম্মপথরাসিযং অৰচনং আপজ্জতীতি? নাপজ্জতি, কম্মপথতাতংসভাগতাহি তেসং তত্থ ৰুত্তত্তা. যদি এৰং চেতনাপি তত্থ ৰত্তব্বা সিযাতি? সচ্চমেতং, সা পন পাণাতিপাতাদিকাতি পাকটো তস্সা কম্মপথভাৰোতি ন ৰুত্তং সিযা. চেতনায হি ‘‘চেতনাহং, ভিক্খৰে, কম্মং ৰদামি,’’‘‘তিৰিধা, ভিক্খৰে, কাযসঞ্চেতনা অকুসলং কাযকম্ম’’ন্তিআদিৰচনেহি কম্মভাৰো দীপিতো. কম্মংযেৰ চ সুগতিদুগ্গতীনং তদুপ্পজ্জনসুখদুক্খানঞ্চ পথভাৰেন পৰত্তং কম্মপথোতি ৰুচ্চতীতি পাকটো তস্সা কম্মপথভাৰো. অভিজ্ঝাদীনং পন চেতনাসমীহনভাৰেন সুচরিতদুচ্চরিতভাৰো, চেতনাজনিততংবন্ধতিভাৰেন সুগতিদুগ্গতিতদুপ্পজ্জনসুখদুক্খানং পথভাৰো চাতি ন তথা পাকটো কম্মপথভাৰোতি তে এৰ কম্মপথরাসিভাৰেন ৰুত্তা. অতথাজাতিযত্তা ৰা চেতনা তেহি সদ্ধিং ন ৰুত্তা সিযা. ৰিচারেত্ৰা গহেতব্বং.

পাণাতিপাতাদীনং আরম্মণানেৰ তব্বিরতিআরম্মণানীতি পঞ্চ সিক্খাপদা পরিত্তারম্মণা এৰাতি ৰচনেন অদিন্নাদানাদীনং সত্তারম্মণতাৰচনস্স ৰিরোধং চোদেতি. তথা হি ৰক্খতি ‘‘ৰীতিক্কমিতব্বতোযেৰ হি ৰেরমণী নাম হোতী’’তি. সযমেৰ পরিহরিস্সতীতি সিক্খাপদৰিভঙ্গে পঞ্হপুচ্ছকৰণ্ণনং সন্ধায ৰদতি. তত্থ হি ‘‘যস্মা সত্তোতি সঙ্খ্যং গতে সঙ্খারেযেৰ আরম্মণং করোতি, তস্মা পরিত্তারম্মণাতি ৰুচ্চন্তী’’তি ৰুত্তং.

দুগ্গততাদীনীতি আদি-সদ্দেন ‘‘অলদ্ধালাভো লদ্ধৰিনাসো ইচ্ছিতানং ভোগানং কিচ্ছপটিলাভো রাজাদীহি সাধারণভোগতা দুক্খৰিহারো সাসঙ্কৰিহারো’’তি এৰমাদযো সঙ্গহিতা. কেচি পন ‘‘দিট্ঠেৰ ধম্মে ভোগজানিআদযো নিস্সন্দফল’’ন্তি ৰদন্তি.

কুসলকম্মপথকথাৰণ্ণনা

তাসঞ্চ ৰিরতীনং চেতনাসম্পযুত্তত্তা চেতনাদ্ৰারেন সুগতিদুগ্গতিতদুপ্পজ্জনসুখদুক্খানং পথভাৰো যুত্তোতি অধিপ্পাযো.

কম্মপথসংসন্দনকথাৰণ্ণনা

তথাতি কম্মপথপ্পত্তানং. কেচীতি ধম্মসিরিত্থেরং সন্ধাযাহ. সো হি কম্মপথপ্পত্তানমেৰ দুস্সীল্যাদীনং সুসীল্যাদীনঞ্চ কম্মপথেহি অত্থতো নানত্তাভাৰদস্সনং, তেসং ৰা ফস্সদ্ৰারাদীহি অৰিরোধভাৰেন দীপনং কম্মপথসংসন্দনন্তি ৰদতি. কম্মপথতা নত্থীতি এতেন যথাৰুত্তানং অসংৰরসংৰরানং তেসং ৰাদে কম্মপথসংসন্দনে অসঙ্গহিততং দস্সেতি. যে পন সঙ্গহং লভন্তি, তেসং গহণে পযোজনাভাৰং দস্সেতুং ‘‘তিৰিধ…পে… দস্সনেনা’’তি ৰুত্তং. এৰং পুরিমপক্খে সঙ্খেপতো দোসং ৰত্ৰা দুতিযপক্খেপি ৰত্তুং ‘‘ন চ দুচ্চরিতান’’ন্তিআদিমাহ. তেন যে দুচ্চরিতসুচরিতঅসংৰরসংৰরা অনুচরীযন্তি, তেসং কাযকম্মাদিতা ৰিধীযতীতি দস্সেতি. ‘‘পঞ্চফস্সদ্ৰারৰসেন উপ্পন্নো অসংৰরো অকুসলং মনোকম্মমেৰ হোতী’’তিআদিনা হি ৰুত্তন্তি. যদি চাতিআদিনা অনৰসেসপরিযাদানাভাৰমাহ. উপ্পত্তি ন ৰত্তব্বাতি কম্মপথ…পে… ৰদন্তেহি ‘‘মনোকম্মং ছফস্সদ্ৰারৰসেন উপ্পজ্জতী’’তি ন ৰত্তব্বন্তি অত্থো. অথ ৰা যদি কম্মপথপ্পত্তানেৰ দুস্সীল্যাদীনি কাযকম্মাদিনামেহি অট্ঠকথাযং ৰুত্তানীতি এৰং ৰদন্তেহি অট্ঠকথাচরিযেহি মনোকম্মস্স ছফস্সদ্ৰারৰসেন উপ্পত্তি ন ৰত্তব্বাতি অত্থো. তংতংকম্মভাৰস্স ৰুত্তত্তাতি ‘‘তিৰিধং কাযদুচ্চরিতং অকুসলং কাযকম্মমেৰ হোতী’’তিআদিং (ৰিভ. ৯১৩) সন্ধাযাহ.

কম্মন্তরম্পি তংদ্ৰারিককম্মমেৰ সিযাতি পাণাতিপাতাদিকস্স ৰচীকম্মাদিভাৰমাসঙ্কতি. তস্মাতি যস্মা কেসঞ্চি অসংৰরানং সংৰরানঞ্চ কম্মপথতা নত্থি, কাযদুচ্চরিতাদীনঞ্চ কম্মপথেহি নানত্তাভাৰদস্সনেন পযোজনং নত্থি, ন চ দুচ্চরিতাদীনং ফস্সদ্ৰারানং ৰসেন উপ্পত্তি দীপিতা, ন চাযং ৰিধি নিরৰসেসসঙ্গাহিকা, কম্মানঞ্চ সঙ্করো আপজ্জতি, অট্ঠকথাযঞ্চ পুব্বাপরৰিরোধো, তস্মাতি অত্থো. সমাননামতা কাযকম্মাদিতা. সামঞ্ঞনামাৰিজহনং কাযকম্মাদিভাৰাৰিজহনং. উভযেসন্তি কম্মপথাকম্মপথানং. উপ্পত্তিপরিযাযৰচনাভাৰতোতি এতেন ফস্সদ্ৰারঅসংৰরদ্ৰারাদীনং তংদ্ৰারিককম্মানঞ্চ অত্থতো নানত্তাভাৰেপি তথা তথা পৰত্তদেসনাৰসেন তে ৰিচারিতাতি দস্সেতি. ‘‘অকুসলং কাযকম্মং পঞ্চফস্সদ্ৰারৰসেন ন উপ্পজ্জতী’’তিআদিকো দুতিযৰিনিচ্ছযো.

কাযে ৰাচায চ…পে… সিদ্ধিতোতি এতেন চোপনপ্পত্তং অকুসলং মনোকম্মং চোপনং অপ্পত্ততো ৰিসেসেত্ৰা দস্সেতুং ‘‘কাযৰচীকম্ম’’ন্তি ৰুত্তং, ন পন কাযৰচীকম্মভাৰতোতি দস্সেতি. তেন কাযৰচীগহণং যথাৰুত্তচোপনপ্পত্তং এৰ ৰিভাৰেতীতি দট্ঠব্বং. তেনেৰাহ – ‘‘চোপনপ্পত্তং অকুসলং কাযদ্ৰারে ৰচীদ্ৰারে চ মনোকম্মং হোতী’’তি. তং-সদ্দে ৰুত্তে যং-সদ্দো অব্যভিচারিতসম্বন্ধতায ৰুত্তোযেৰ হোতীতি কত্ৰা ‘‘যং উপ্পজ্জতী’’তি ৰুত্তং. উপ্পাদমত্তপরিচ্ছিন্নেনাতি ছফস্সদ্ৰারিককম্মেনাতি অত্থো. মত্ত-সদ্দেন ৰিসেসনিৰত্তিঅত্থেন মনোকম্মতাৰিসেসং নিৰত্তেতি. নিযমস্স এৰ-সদ্দস্স অকতত্তা ‘‘কাযৰচীকম্মমেৰ হোতী’’তি অৰুত্তত্তা. ইদানি নিযমাকরণেন লদ্ধগুণং দস্সেন্তো ‘‘ন পন সব্বম্পী’’তিআদিমাহ.

‘‘নিযমস্স অকতত্তা’’তিআদি পুরিমনযোতি অধিপ্পেতো. ৰত্তুঅধিপ্পাযানুরোধিনী সদ্দপ্পৰত্তীতি সমাসপদে একদেসোপি আকড্ঢীযতি অধিকারৰসেনাতি অধিপ্পাযেন ‘‘কম্ম-সদ্দমত্তেন সম্বন্ধং কত্ৰা’’তি ৰুত্তং. যং পন ৰদন্তীতিআদিনা এত্থ পদকারমতস্স অযুত্ততং দস্সেতি. তত্থ চেতনাপক্খিকানন্তি কাযৰচীকম্মভূতচেতনাপক্খিকানং. সতন্তি সমানানং. তংতংদ্ৰারকম্মপথানঞ্চাতি ইদং ইমস্স চিত্তস্স কম্মপথভাৰেন পৰত্তং কালং সন্ধায ৰুত্তং, ন সব্বদা, কম্মপথভাৰেনেৰ পৰত্তনতো. চ-সদ্দেন ৰা অকম্মপথসঙ্গহো দট্ঠব্বো. অথ ৰা তংতংদ্ৰারা চ তংতংদ্ৰারকম্মপথা চ তংতংদ্ৰারকম্মপথাতি ‘‘তংতংদ্ৰারা’’তি পদেন অকম্মপথানং সংৰরানং সঙ্গহো দট্ঠব্বো. তেন সভাৰেনাতি মনোকম্মস্স দ্ৰারভাৰেন, ন অত্তনোতি অধিপ্পাযো. এৰমিধাপীতি চিত্তজনিতো চিত্তসম্পযুত্তস্স কম্মস্স দ্ৰারভাৰো চিত্তেপি উপচরিতোতি অত্থো. ৰত্তব্বমেৰ নত্থি অনন্তরপচ্চযভূতমনোরহিতস্স চিত্তস্স অভাৰতোতি.

দ্ৰারকথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

কমাভাৰনিযমাভাৰে সব্বারম্মণতাদীতি আদি-সদ্দেন সঙ্গণ্হাতি. ন হি…পে… অত্থীতি পধানে অসম্ভৰতো অপ্পধানং অধিকরীযতীতি দস্সেতি.