৮. অচ্চেকচীৰরসিক্খাপদৰণ্ণনা
৬৪৬. অট্ঠমে অসম্মোহত্থন্তি দসাহানাগতপদে অসম্মোহত্থং. পঠমপদস্সাতি দসাহানাগতপদস্স. তানি দিৰসানীতি তেসু দিৰসেসু. উপ্পজ্জেয্যাতি সঙ্ঘতো ৰা গণতো ৰা উজুকং অত্তনোযেৰ ৰা উপ্পজ্জেয্য. পঞ্চমিতোতি এত্থ ৰস্সং ৰসন্তস্স সঙ্ঘস্স পঞ্চমিতো পুব্বে উপ্পন্নং অচ্চেকচীৰরং পঞ্চমিযং ৰিভজিত্ৰা গহিতং অচ্চেকচীৰরপরিহারমেৰ লভতি. উজুকং অত্তনোযেৰ উপ্পন্নং চে, পঞ্চমিযং উপ্পন্নমেৰ অচ্চেকচীৰরপরিহারং লভতি, ন ততো পুব্বেতি দট্ঠব্বং.
সদ্ধামত্তকন্তি ধম্মস্সৰনাদীহি তঙ্খণুপ্পন্নং সদ্ধামত্তকং. আরোচিতং চীৰরন্তি আরোচেত্ৰা দিন্নচীৰরং. ছট্ঠিযং উপ্পন্নচীৰরস্স একাদসমো অরুণো চীৰরকালে উট্ঠাতীতি আহ ‘‘ছট্ঠিতো পট্ঠাযা’’তিআদি. ঠপিতচীৰরম্পীতি পধানচীৰরদস্সনমুখেন সব্বম্পি অতিরেকচীৰরং ৰুত্তং. অথ ‘‘চীৰরমাসেপি অতিরেকচীৰরং নিক্খিপিতুং ৰট্টতী’’তি ইদং কুতো লদ্ধন্তি চে? ‘‘ৰিসুং অননুঞ্ঞাতেপি ইমস্মিং সিক্খাপদে ‘চীৰরকালসমযো নাম অনত্থতে কথিনে ৰস্সানস্স পচ্ছিমো মাসো, অত্থতে কথিনে পঞ্চ মাসা’তি ৰদন্তেন ততিযকথিনসিক্খাপদে ‘অকালচীৰরং নাম অনত্থতে কথিনে একাদসমাসে উপ্পন্নং, অত্থতে কথিনে সত্তমাসে উপ্পন্ন’ন্তি ৰদন্তেন চ অনুঞ্ঞাতমেৰ হোতী’’তি ৰদন্তি. ‘‘অট্ঠকথাৰচনপ্পমাণেন গহেতব্ব’’ন্তি চ কেচি.
৬৫০. ইদানি পঠমকথিনাদিসিক্খাপদেহি তস্স তস্স চীৰরস্স লব্ভমানং পরিহারং ইধেৰ উপসংহরিত্ৰা দস্সেন্তো ‘‘ইতি অতিরেকচীৰরস্স দসাহং পরিহারো’’তিআদিমাহ. ‘‘অনত্থতে কথিনে একাদসদিৰসাধিকো মাসো, অত্থতে কথিনে একাদসদিৰসাধিকা পঞ্চ মাসা’’তি অযমেৰ পাঠো গহেতব্বো. কেচি পনেত্থ ‘‘কামঞ্চেস ‘দসাহপরমং অতিরেকচীৰরং ধারেতব্ব’ন্তি ইমিনাৰ সিদ্ধো, অট্ঠুপ্পত্তিৰসেন পন অপুব্বং ৰিয অত্থং দস্সেত্ৰা সিক্খাপদং ঠপিত’’ন্তি পাঠং ৰত্ৰা ‘‘দসদিৰসাধিকো মাসো, দসদিৰসাধিকা পঞ্চ মাসাতি পাঠেন ভৰিতব্ব’’ন্তি ৰদন্তি, তং ন গহেতব্বং তস্স পমাদপাঠত্তা. ন হি দসাহেন অসম্পত্তায কত্তিকতেমাসিকপুণ্ণমায চীৰরকালতো পুব্বে দস দিৰসা অধিকা হোন্তি. এৰঞ্হি সতি ‘‘নৰাহানাগতং কত্তিকতেমাসিকপুণ্ণম’’ন্তি ৰত্তব্বং.
মাতিকাট্ঠকথাযম্পি (কঙ্খা. অট্ঠ. অচ্চেকচীৰরসিক্খাপদৰণ্ণনা) ‘‘পৰারণমাসস্স জুণ্হপক্খপঞ্চমিতো পট্ঠায উপ্পন্নস্স চীৰরস্স নিধানকালো দস্সিতো হোতী’’তি ৰত্ৰা ‘‘কামঞ্চেস ‘দসাহপরমং অতিরেকচীৰরং ধারেতব্ব’ন্তি ইমিনাৰ সিদ্ধো, অট্ঠুপ্পত্তিৰসেন পন অপুব্বং ৰিয অত্থং দস্সেত্ৰা সিক্খাপদং ঠপিত’’ন্তি পাঠো দস্সিতো, সোপি পমাদপাঠোযেৰ. ‘‘জুণ্হপক্খপঞ্চমিতো পট্ঠাযা’’তি চ ৰুত্তত্তা তত্থেৰ পুব্বাপরৰিরোধোপি সিযা, ছট্ঠিতো পট্ঠাযাতি ৰত্তব্বং. এৰঞ্হি সতি ‘‘দসাহপরমসিক্খাপদেনেৰ সিদ্ধ’’ন্তি সক্কা ৰত্তুং. ইমমেৰ চ পমাদপাঠং গহেত্ৰা ভদন্তবুদ্ধদত্তাচরিযেন চ –
‘‘তস্সাচ্চাযিকৰত্থস্স, কথিনে তু অনত্থতে;
পরিহারেকমাসোৰ, দসাহপরমো মতো.
‘‘অত্থতে কথিনে তস্স, পঞ্চ মাসা পকাসিতা;
পরিহারো মুনিন্দেন, দসাহপরমা পনা’’তি. –
ৰুত্তং.
অচ্চেকচীৰরকালে উপ্পন্নত্তা ‘‘অচ্চেকচীৰরসদিসে’’তি ৰুত্তং. ‘‘পঞ্চমিযং উপ্পন্নং অনচ্চেকচীৰরং দসাহং অতিক্কামযতো চীৰরকালতো পুব্বেযেৰ আপত্তি হোতি, ন চীৰরকালাতিক্কমে, তস্মা চীৰরকালাতিক্কমে পুন আপজ্জিতব্বায আপত্তিযা অভাৰং সন্ধায ‘অনচ্চেকচীৰরে অনচ্চেকচীৰরসঞ্ঞী অনাপত্তী’তি ৰুত্ত’’ন্তি তীসুপি গণ্ঠিপদেসু ৰুত্তং. ৰিকপ্পনুপগপচ্ছিমপ্পমাণস্স অচ্চেকচীৰরস্স অত্তনো সন্তকতা, দসাহানাগতায কত্তিকতেমাসিকপুণ্ণমায উপ্পন্নভাৰো, অনধিট্ঠিতঅৰিকপ্পিততা, চীৰরকালাতিক্কমোতি ইমানেত্থ চত্তারি অঙ্গানি.
অচ্চেকচীৰরসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.