৪. নিস্সগ্গিযকণ্ডং
১. চীৰরৰগ্গো
১. পঠমকথিনসিক্খাপদৰণ্ণনা
৪৫৯. সমিতাৰিনাতি সমিতপাপেন. গোতমকে চেতিযেতি গোতমযক্খস্স চেতিযট্ঠানে কতৰিহারো ৰুচ্চতি. পরিভুঞ্জিতুং অনুঞ্ঞাতং হোতীতি ভগৰতা গহপতিচীৰরে অনুঞ্ঞাতে বহূনি চীৰরানি লভিত্ৰা ভণ্ডিকং কত্ৰা সীসেপি খন্ধেপি কটিযাপি ঠপেত্ৰা আগচ্ছন্তে ভিক্খূ দিস্ৰা চীৰরে সীমং বন্ধন্তেন তিচীৰরং পরিভোগত্থায অনুঞ্ঞাতং, ন পন অধিট্ঠানৰসেন. নহাযন্তি এত্থাতি নহানং, নহানতিত্থং.
৪৬০. একো কির ব্রাহ্মণো চিন্তেসি ‘‘বুদ্ধরতনস্স চ সঙ্ঘরতনস্স চ পূজা পঞ্ঞাযতি, কথং নু খো ধম্মরতনং পূজিতং নাম হোতী’’তি. সো ভগৰন্তং উপসঙ্কমিত্ৰা এতমত্থং পুচ্ছি. ভগৰা আহ ‘‘সচেপি ব্রাহ্মণ ধম্মরতনং পূজেতুকামো, একং বহুস্সুতং পূজেহী’’তি. বহুস্সুতং ভন্তে আচিক্খথাতি. ভিক্খুসঙ্ঘং পুচ্ছাতি. সো ভিক্খূ উপসঙ্কমিত্ৰা ‘‘বহুস্সুতং ভন্তে আচিক্খথা’’তি আহ. আনন্দত্থেরো ব্রাহ্মণাতি. ব্রাহ্মণো থেরং সহস্সগ্ঘনকেন চীৰরেন পূজেসি. তেন ৰুত্তং ‘‘পটিলাভৰসেন উপ্পন্ন’’ন্তি. উপ্পন্ন-সদ্দো নিপ্ফন্নপরিযাযোপি হোতীতি তং পটিক্খিপন্তো আহ ‘‘নো নিপ্ফত্তিৰসেনা’’তি. পঠমমেৰ হি তং তন্তৰাযকম্মেন নিপ্ফন্নং.
থেরস্স সন্তিকে উপজ্ঝং গাহাপেত্ৰা সযং অনুস্সাৰনকম্মং করোতীতি এত্থ সারিপুত্তত্থেরোপি তথেৰ করোতীতি দট্ঠব্বং. এৰং একমেকেন অত্তনো পত্তচীৰরং দত্ৰা পব্বাজেত্ৰা উপজ্ঝং গণ্হাপিতানি পঞ্চ পঞ্চ ভিক্খুসতানি অহেসুং. আযস্মন্তং আনন্দং অতিৰিয মমাযতীতি আনন্দত্থেরো তাৰ মমাযতু অখীণাসৰভাৰতো, সারিপুত্তত্থেরো কথন্তি? ন ইদং মমাযনং গেহস্সিতপেমৰসেন, অথ খো গুণসম্ভাৰনাৰসেনাতি নাযং দোসো. নৰমং ৰা দিৰসং দসমং ৰাতি ভুম্মত্থে উপযোগৰচনং, নৰমে ৰা দসমে ৰা দিৰসেতি অত্থো. সচে ভৰেয্যাতি সচে কস্সচি এৰং সিযা. ৰুত্তসদিসমেৰাতি এত্থ ‘‘ৰুত্তদিৰসমেৰা’’তিপি পঠন্তি. ধারেতুন্তি এত্থ ‘‘আহা’’তি পাঠসেসো দট্ঠব্বো.
৪৬২-৪৬৩. নিট্ঠিতচীৰরস্মিন্তি ভুম্মৰচনস্স লোপং কত্ৰা নিদ্দেসোতি আহ ‘‘নিট্ঠিতে চীৰরস্মি’’ন্তি, চীৰরস্স করণপলিবোধে উপচ্ছিন্নেতি ৰুত্তং হোতি. পাসপট্টগণ্ঠিকপট্টপরিযোসানং যং কিঞ্চি কাতব্বং, তং কত্ৰাতি যোজেতব্বং. সূচিযা পটিসামনন্তি ইদং সূচিকম্মস্স সম্মা পরিনিট্ঠিতভাৰদস্সনত্থং ৰুত্তং, সূচিকম্মনিট্ঠানমেৰেত্থ পমাণং. এতেসম্পীতি ৰিনট্ঠাদিং পরামসতি.
কথিনে চ উব্ভতস্মিন্তি যং সঙ্ঘস্স কথিনং অত্থতং, তস্মিং কথিনে চ উব্ভতেতি অত্থো. দুতিযস্স পলিবোধস্স অভাৰং দস্সেতীতি আৰাসপলিবোধস্স অভাৰং দস্সেতি. এত্থ চ ‘‘নিট্ঠিতচীৰরস্মিং উব্ভতস্মিং কথিনে’’তি ইমেহি দ্ৰীহি পদেহি দ্ৰিন্নং পলিবোধানং অভাৰদস্সনেন অত্থতকথিনস্স পঞ্চমাসব্ভন্তরে যাৰ চীৰরপলিবোধো আৰাসপলিবোধো চ ন উপচ্ছিজ্জতি, তাৰ অনধিট্ঠিতং অৰিকপ্পিতং অতিরেকচীৰরং দসাহতো পরম্পি ঠপেতুং ৰট্টতীতি দীপেতি. অত্থতকথিনস্স হি যাৰ কথিনস্স উব্ভারা অনামন্তচারো অসমাদানচারো যাৰদত্থচীৰরং গণভোজনং যো চ তত্থ চীৰরুপ্পাদোতি ইমে পঞ্চানিসংসা লব্ভন্তি. পক্কমনং অন্তো অস্সাতি পক্কমনন্তিকা. এৰং সেসাপি ৰেদিতব্বা. ৰিত্থারো পনেত্থ আগতট্ঠানেযেৰ আৰি ভৰিস্সতি.
খোমন্তি খোমসুত্তেহি ৰাযিতং খোমপটচীৰরং, তথা সেসানি. সাণন্তি সাণৰাকসুত্তেহি কতচীৰরং. ভঙ্গন্তি খোমসুত্তাদীনি সব্বানি একচ্চানি ৰা মিস্সেত্ৰা কতচীৰরং. ভঙ্গম্পি ৰাকমযমেৰাতি কেচি. দুকূলং পট্টুণ্ণং সোমারপটং চীনপটং ইদ্ধিজং দেৰদিন্নন্তি ইমানি পন ছ চীৰরানি এতেসংযেৰ অনুলোমানীতি ৰিসুং ন ৰুত্তানি. দুকূলঞ্হি সাণস্স অনুলোমং ৰাকমযত্তা. পট্টুণ্ণদেসে সঞ্জাতৰত্থং পট্টুণ্ণং. ‘‘পট্টুণ্ণকোসেয্যৰিসেসো’’তি হি অভিধানকোসে ৰুত্তং. সোমারদেসে চীনদেসে চ জাতৰত্থানি সোমারচীনপটানি. পট্টুণ্ণাদীনি তীণি কোসেয্যস্স অনুলোমানি পাণকেহি কতসুত্তমযত্তা. ইদ্ধিজং এহিভিক্খূনং পুঞ্ঞিদ্ধিযা নিব্বত্তচীৰরং, তং খোমাদীনং অঞ্ঞতরং হোতীতি তেসং এৰ অনুলোমং. দেৰতাহি দিন্নং চীৰরং দেৰদিন্নং, তং কপ্পরুক্খে নিব্বত্তং জালিনিযা দেৰকঞ্ঞায অনুরুদ্ধত্থেরস্স দিন্নৰত্থসদিসং, তম্পি খোমাদীনংযেৰ অনুলোমং হোতি তেসু অঞ্ঞতরভাৰতো.
মজ্ঝিমস্স পুরিসস্স ৰিদত্থিং সন্ধায ‘‘দ্ৰে ৰিদত্থিযো’’তিআদি ৰুত্তং. ইমিনা দীঘতো ৰড্ঢকীহত্থপ্পমাণং ৰিত্থারতো ততো উপড্ঢপ্পমাণং ৰিকপ্পনুপগন্তি দস্সেতি. তথা হি ‘‘সুগতৰিদত্থি নাম ইদানি মজ্ঝিমস্স পুরিসস্স তিস্সো ৰিদত্থিযো, ৰড্ঢকীহত্থেন দিযড্ঢো হত্থো হোতী’’তি কুটিকারসিক্খাপদট্ঠকথাযং (পারা. অট্ঠ. ২.৩৪৮-৩৪৯) ৰুত্তং, তস্মা সুগতঙ্গুলেন দ্ৰাদসঙ্গুলং ৰড্ঢকীহত্থেন দিযড্ঢো হত্থোতি সিদ্ধং. এৰঞ্চ কত্ৰা সুগতঙ্গুলেন অট্ঠঙ্গুলং ৰড্ঢকীহত্থপ্পমাণন্তি ইদং আগতমেৰাতি.
তং অতিক্কামযতোতি এত্থ তন্তি চীৰরং কালং ৰা পরামসতি. তস্স যো অরুণোতি তস্স চীৰরুপ্পাদদিৰসস্স যো অতিক্কন্তো অরুণো. চীৰরুপ্পাদদিৰসেন সদ্ধিন্তি চীৰরুপ্পাদদিৰসস্স অতিক্কন্তঅরুণেন সদ্ধিন্তি অত্থো. দিৰসসদ্দেন হি তংদিৰসনিস্সিতো অরুণো ৰুত্তো. বন্ধিত্ৰাতি রজ্জুআদীহি বন্ধিত্ৰা. ৰেঠেত্ৰাতি ৰত্থাদীতি ৰেঠেত্ৰা.
ৰচনীযোতি সঙ্ঘং অপেক্খিত্ৰা ৰুত্তং. অঞ্ঞথাপি ৰত্তব্বন্তি এত্থ ‘‘যায কাযচি ভাসায পদপটিপাটিযা অৰত্ৰাপি অত্থমত্তে ৰুত্তে ৰট্টতী’’তি ৰদন্তি. তেনাতি আপত্তিং পটিগ্গণ্হন্তেন. পটিগ্গাহকেন ‘‘পস্সসী’’তি ৰুত্তে দেসকেন ৰত্তব্বৰচনং দস্সেতি ‘‘আম পস্সামী’’তি. পুন পটিগ্গাহকেন ৰত্তব্বৰচনমাহ ‘‘আযতিং সংৰরেয্যাসী’’তি. এৰং ৰুত্তে পুন দেসকেন ৰত্তব্বৰচনং ‘‘সাধু সুট্ঠু সংৰরিস্সামী’’তি. ইমিনা অত্তনো আযতিং সংৰরে পতিট্ঠিতভাৰং দস্সেতি. দ্ৰীসু পন সম্বহুলাসু ৰাতি দ্ৰীসু সম্বহুলাসু ৰা আপত্তীসু পুরিমনযেনেৰ ৰচনভেদো ৰেদিতব্বো. ঞত্তিযং আপত্তিং সরতি ৰিৰরতীতি এত্থ দ্ৰে আপত্তিযোতি ৰা সম্বহুলা আপত্তিযোতি ৰা ৰত্তব্বন্তি অধিপ্পাযো. চীৰরদানেপীতি নিস্সট্ঠচীৰরস্স দানেপি. ৰত্থুৰসেনাতি চীৰরগণনায. গণস্স ৰুত্তা পাল়িযেৰেত্থ পাল়ীতি দ্ৰীসু ইমাহং আযস্মন্তানং নিস্সজ্জামীতি ৰচনে ৰিসেসাভাৰতো ৰুত্তং. এৰং…পে… ৰত্তুং ৰট্টতীতি ৰত্ৰা তত্থ কারণমাহ ‘‘ইতো গরুকতরানী’’তিআদি. তত্থ ইতোতি ইতো নিস্সট্ঠচীৰরদানতো. ঞত্তিকম্মতো ঞত্তিদুতিযকম্মং গরুকতরন্তি আহ ‘‘ইতো গরুকতরানী’’তি. ইমাহং চীৰরন্তি এত্থ ‘‘ইমং চীৰর’’ন্তিপি পঠন্তি.
৪৬৮. ন ইধ সঞ্ঞা রক্খতীতি ইদং ৰেমতিকং অনতিক্কন্তসঞ্ঞঞ্চ সন্ধায ৰুত্তং. যোপি এৰংসঞ্ঞী, তস্সপীতি ন কেৰলং অতিক্কন্তে অতিক্কন্তসঞ্ঞিস্স, অথ খো ৰেমতিকস্স অনতিক্কন্তসঞ্ঞিস্সপীতি অত্থো. ‘‘ন ইধ সঞ্ঞা রক্খতী’’তিআদিনা ৰুত্তমত্থং সেসত্তিকেপি অতিদিসতি. এস নযো সব্বত্থাতি এস নযো অৰিনট্ঠাদীসুপীতি অঞ্ঞেসং চীৰরেসু উপচিকাদীহি খাযিতেসু ‘‘ময্হম্পি চীৰরং খাযিত’’ন্তি এৰংসঞ্ঞী হোতীতিআদিনা যোজেতব্বন্তি দস্সেতি. অনট্ঠতো অৰিলুত্তস্স ৰিসেসমাহ ‘‘পসয্হাৰহারৰসেনা’’তি. থেয্যাৰহারৰসেন গহিতঞ্হি নট্ঠন্তি অধিপ্পেতং, পসয্হাৰহারৰসেন গহিতং ৰিলুত্তন্তি. অনাপত্তি অঞ্ঞেন কতং পটিলভিত্ৰা পরিভুঞ্জতীতি ইদং নিসীদনসন্থতং সন্ধায ৰুত্তং. যং যেন হি পুরাণসন্থতস্স সামন্তা সুগতৰিদত্থিং অনাদিযিত্ৰা অঞ্ঞং নৰং নিসীদনসন্থতং কতং, তস্স তং নিস্সগ্গিযং হোতি. তস্মা ‘‘অনাপত্তি অঞ্ঞেন কতং পটিলভিত্ৰা পরিভুঞ্জতী’’তি ইদং পরস্স নিস্সগ্গিযং অপরস্স পরিভুঞ্জিতুং ৰট্টতীতি ইমমত্থং সাধেতি. পরিভোগং সন্ধায ৰুত্তন্তি অনতিক্কন্তে অতিক্কন্তসঞ্ঞিস্স ৰেমতিকস্স চ পরিভুঞ্জন্তস্সেৰ দুক্কটং, ন পন অপরিভুঞ্জিত্ৰা ঠপেন্তস্সাতি অধিপ্পাযো.
৪৬৯. তিচীৰরং অধিট্ঠাতুন্তি নামং ৰত্ৰা অধিট্ঠাতুং. ন ৰিকপ্পেতুন্তি নামং ৰত্ৰা ন ৰিকপ্পেতুং. এস নযো সব্বত্থ. তস্মা তিচীৰরাদীনি অধিট্ঠহন্তেন ‘‘ইমং সঙ্ঘাটিং অধিট্ঠামী’’তিআদিনা নামং ৰত্ৰা অধিট্ঠাতব্বং. ৰিকপ্পেন্তেন পন ‘‘ইমং সঙ্ঘাটি’’ন্তিআদিনা তস্স তস্স চীৰরস্স নামং অগ্গহেত্ৰাৰ ‘‘ইমং চীৰরং তুয্হং ৰিকপ্পেমী’’তি ৰিকপ্পেতব্বং. তিচীৰরং ৰা হোতু অঞ্ঞং ৰা, যদি তং তং নামং গহেত্ৰা ৰিকপ্পেতি, অৰিকপ্পিতং হোতি, অতিরেকচীৰরট্ঠানেযেৰ তিট্ঠতি. ততো পরং ৰিকপ্পেতুন্তি ‘‘চতুমাসতো পরং ৰিকপ্পেত্ৰা পরিভুঞ্জিতুং অনুঞ্ঞাত’’ন্তি তীসুপি গণ্ঠিপদেসু ৰুত্তং. কেচি পন ‘‘ততো পরং ৰিকপ্পেত্ৰা যাৰ আগামিসংৰচ্ছরে ৰস্সানং চাতুমাসং, তাৰ ঠপেতুং অনুঞ্ঞাত’’ন্তিপি ৰদন্তি. ‘‘ততো পরং ৰিকপ্পেতুং অনুজানামীতি এত্তাৰতা ৰস্সিকসাটিকং কণ্ডুপ্পটিচ্ছাদিঞ্চ তং তং নামং গহেত্ৰা ৰিকপ্পেতুং অনুঞ্ঞাতন্তি এৰমত্থো ন গহেতব্বো ততো পরং ৰস্সিকসাটিকাদিনামস্সেৰ অভাৰতো. তস্মা ততো পরং ৰিকপ্পেন্তেনপি নামং গহেত্ৰা ন ৰিকপ্পেতব্বং. উভিন্নম্পি ততো পরং ৰিকপ্পেত্ৰা পরিভোগস্স অনুঞ্ঞাতত্তা তথা ৰিকপ্পিতং অঞ্ঞনামেন অধিট্ঠহিত্ৰা পরিভুঞ্জিতব্ব’’ন্তি তীসুপি গণ্ঠিপদেসু ৰুত্তং.
পচ্চুদ্ধরামীতি ঠপেমি, পরিচ্চজামীতি ৰা অত্থো. ইমং সঙ্ঘাটিং অধিট্ঠামীতি এত্থ ‘‘ইমং চীৰরং সঙ্ঘাটিং অধিট্ঠামীতি এৰম্পি ৰত্তুং ৰট্টতী’’তি গণ্ঠিপদেসু ৰুত্তং, তম্পি ‘‘ইমং চীৰরং পরিক্খারচোল়ং অধিট্ঠামী’’তি ইমিনা সমেতি. কাযৰিকারং করোন্তেনাতি হত্থেন চীৰরং পরামসন্তেন ৰা চালেন্তেন ৰা. দুৰিধন্তি সম্মুখপরম্মুখভেদেসু দুৰিধং. হত্থপাসেতি ইদং দ্ৰাদসহত্থং সন্ধায ৰুত্তং, তস্মা দ্ৰাদসহত্থব্ভন্তরে ঠিতং ‘‘ইম’’ন্তি ৰত্ৰা অধিট্ঠাতব্বং. ততো পরং ‘‘এত’’ন্তি ৰত্ৰা অধিট্ঠাতব্বন্তি কেচি ৰদন্তি. গণ্ঠিপদেসু পনেত্থ ন কিঞ্চি ৰুত্তং. পাল়িযং অট্ঠকথাযঞ্চ সব্বত্থ ‘‘হত্থপাসো’’তি অড্ঢতেয্যহত্থো ৰুচ্চতি, তস্মা ইধ ৰিসেসৰিকপ্পনায কারণং গৰেসিতব্বং. সামন্তৰিহারো নাম যত্থ তদহেৰ গন্ত্ৰা নিৰত্তিতুং সক্কা. ‘‘সামন্তৰিহারে’’তি ইদং দেসনাসীসমত্তং, তস্মা ঠপিতট্ঠানং সল্লক্খেত্ৰা দূরে ঠিতম্পি অধিট্ঠাতব্বন্তি ৰদন্তি. ঠপিতট্ঠানং সল্লক্খেত্ৰাতি চ ইদং ঠপিতট্ঠানসল্লক্খণং অনুচ্ছৰিকন্তি কত্ৰা ৰুত্তং, চীৰরসল্লক্খণমেৰেত্থ পমাণং.
অধিট্ঠহিত্ৰা ঠপিতৰত্থেহীতি পরিক্খারচোল়নামেন অধিট্ঠহিত্ৰা ঠপিতৰত্থেহি. অধিট্ঠানতো পুব্বে সঙ্ঘাটিআদিৰোহারস্স অভাৰতো ‘‘ইমং পচ্চুদ্ধরামী’’তি পরিক্খারচোল়স্স ৰিসুং পচ্চুদ্ধারৰিধিং দস্সেতি. পরিক্খারচোল়নামেন পন অধিট্ঠিতত্তা ‘‘ইমং পরিক্খারচোল়ং পচ্চুদ্ধরামী’’তি ৰুত্তেপি নেৰত্থি দোসোতি ৰিঞ্ঞাযতি. পচ্চুদ্ধরিত্ৰা পুন অধিট্ঠাতব্বানীতি ইদঞ্চ সঙ্ঘাটিআদিচীৰরনামেন অধিট্ঠহিত্ৰা পরিভুঞ্জিতুকামং সন্ধায ৰুত্তং. পরিক্খারচোল়নামেনেৰ অধিট্ঠহিত্ৰা পরিভুঞ্জন্তস্স পন পুব্বেকতঅধিট্ঠানমেৰ অধিট্ঠানং. অধিট্ঠানকিচ্চং নত্থীতি ইমিনা কপ্পবিন্দুদানকিচ্চম্পি নত্থীতি দস্সেতি. মুট্ঠিপঞ্চকাদিতিচীৰরপ্পমাণযুত্তং সন্ধায ‘‘তিচীৰরং পনা’’তিআদি ৰুত্তং. পরিক্খারচোল়ং অধিট্ঠাতুন্তি পরিক্খারচোল়ং কত্ৰা অধিট্ঠাতুং. বদ্ধসীমাযং অৰিপ্পৰাসসীমাসম্মুতিসব্ভাৰতো চীৰরৰিপ্পৰাসেপি নেৰত্থি দোসোতি ন তত্থ দুপ্পরিহারতাতি আহ ‘‘অবদ্ধসীমাযং দুপ্পরিহার’’ন্তি.
অনতিরিত্তপ্পমাণাতি সুগতৰিদত্থিযা দীঘসো ছ ৰিদত্থিযো তিরিযং অড্ঢতেয্যৰিদত্থিঞ্চ অনতিক্কন্তপ্পমাণাতি অত্থো. ননু চ ৰস্সিকসাটিকা ৰস্সানাতিক্কমেন, কণ্ডুপ্পটিচ্ছাদি আবাধৰূপসমেন অধিট্ঠানং ৰিজহতি. তেনেৰ মাতিকাট্ঠকথাযং (কঙ্খা. অট্ঠ. কথিনসিক্খাপদৰণ্ণনা) ‘‘ৰস্সিকসাটিকা ৰস্সানমাসাতিক্কমেনপি, কণ্ডুপ্পটিচ্ছাদি আবাধৰূপসমেনপি অধিট্ঠানং ৰিজহতী’’তি ৰুত্তং. তস্মা ‘‘ততো পরং পচ্চুদ্ধরিত্ৰা ৰিকপ্পেতব্বা’’তি কস্মা ৰুত্তং. সতি হি অধিট্ঠানে পচ্চুদ্ধারো যুত্তোতি? এত্থ তাৰ তীসুপি গণ্ঠিপদেসু ইদং ৰুত্তং ‘‘পচ্চুদ্ধরিত্ৰাতি ইদং পচ্চুদ্ধরণং সন্ধায ন ৰুত্তং, পচ্চুদ্ধরিত্ৰাতি পন ৰস্সিকসাটিকভাৰতো অপনেত্ৰাতি এৰমত্থো গহেতব্বো. তস্মা হেমন্তস্স পঠমদিৰসতো পট্ঠায অন্তোদসাহে ৰস্সিকসাটিকভাৰতো অপনেত্ৰা ৰিকপ্পেতব্বাতি ইমমত্থং দস্সেতুং ‘ততো পরং পচ্চুদ্ধরিত্ৰা ৰিকপ্পেতব্বা’তি ৰুত্ত’’ন্তি.
কেচি পন ‘‘যথা কথিনমাসব্ভন্তরে উপ্পন্নচীৰরং কথিনমাসাতিক্কমে নিস্সগ্গিযং হোতি, এৰমযং ৰস্সিকসাটিকাপি ৰস্সানমাসাতিক্কমে নিস্সগ্গিযা হোতি, তস্মা কত্তিকপুণ্ণমদিৰসে পচ্চুদ্ধরিত্ৰা ততো পরং হেমন্তস্স পঠমদিৰসে ৰিকপ্পেতব্বাতি এৰমত্থো গহেতব্বো. পচ্চুদ্ধরিত্ৰা ততো পরং ৰিকপ্পেতব্বাতি পদযোজনা ৰেদিতব্বা’’তি চ ৰদন্তি, তং ন যুত্তং. কথিনমাসে উপ্পন্নঞ্হি চীৰরং অতিরেকচীৰরট্ঠানে ঠিতত্তা অৰসানদিৰসে অনধিট্ঠিতং কথিনমাসাতিক্কমে নিস্সগ্গিযং হোতি. অযং পন ৰস্সিকসাটিকা অধিট্ঠহিত্ৰা ঠপিতত্তা ন তেন সদিসাতি ৰস্সানাতিক্কমে কথং নিস্সগ্গিযা হোতি. অনধিট্ঠিতঅৰিকপ্পিতমেৰ হি তংতংকালাতিক্কমে নিস্সগ্গিযং হোতি, তস্মা হেমন্তেপি ৰস্সিকসাটিকা দসাহং পরিহারং লভতিযেৰ. এৰং কণ্ডুপ্পটিচ্ছাদিপি আবাধৰূপসমেন অধিট্ঠানং ৰিজহতি, তস্মা ততো পরং দসাহং পরিহারং লভতি, দসাহং পন অনতিক্কমিত্ৰা ৰিকপ্পেতব্বাতি.
কেচি পন ‘‘অধিট্ঠানভেদলক্খণে অৰুত্তত্তা ৰস্সিকসাটিকা ৰস্সানমাসাতিক্কমেপি, কণ্ডুপ্পটিচ্ছাদি আবাধে ৰূপসন্তেপি অধিট্ঠানং ন ৰিজহতি, তস্মা ‘ততো পরং পচ্চুদ্ধরিত্ৰা ৰিকপ্পেতব্বা’তি ইদং ৰুত্ত’’ন্তি ৰদন্তি, তং মাতিকাট্ঠকথায ন সমেতি, সমন্তপাসাদিকায পন সমেতি. তথা হি ‘‘ৰস্সিকসাটিকা ৰস্সানমাসাতিক্কমেনপি, কণ্ডুপ্পটিচ্ছাদি আবাধৰূপসমেনপি অধিট্ঠানং ৰিজহতী’’তি ইদং সমন্তপাসাদিকাযং নত্থি, পরিৰারট্ঠকথাযঞ্চ ‘‘অত্থাপত্তি হেমন্তে আপজ্জতি, নো গিম্হে’’তি এত্থ ইদং ৰুত্তং ‘‘কত্তিকপুণ্ণমাসিযা পচ্ছিমে পাটিপদদিৰসে ৰিকপ্পেত্ৰা ঠপিতং ৰস্সিকসাটিকং নিৰাসেন্তো হেমন্তে আপজ্জতি. কুরুন্দিযং পন ‘কত্তিকপুণ্ণমদিৰসে অপচ্চুদ্ধরিত্ৰা হেমন্তে আপজ্জতী’তি ৰুত্তং, তম্পি সুৰুত্তং. চাতুমাসং অধিট্ঠাতুং, ততো পরং ৰিকপ্পেতুন্তি হি ৰুত্ত’’ন্তি (পরি. অট্ঠ. ৩২৩).
তত্থ মহাঅট্ঠকথাযং নিৰাসনপচ্চযা দুক্কটং ৰুত্তং, কুরুন্দট্ঠকথাযং পন অপচ্চুদ্ধারপচ্চযা. তস্মা কুরুন্দিযং ৰুত্তনযেনেৰ ৰস্সিকসাটিকা ৰস্সানমাসাতিক্কমেপি অধিট্ঠানং ন ৰিজহতীতি পঞ্ঞাযতি. কুরুন্দিযঞ্হি ‘‘ৰস্সানং চাতুমাসং অধিট্ঠাতুং, ততো পরং ৰিকপ্পেতু’’ন্তি ৰচনতো যদি কত্তিকপুণ্ণমাযং ন পচ্চুদ্ধরেয্য, অৰিজহিতাধিট্ঠানা ৰস্সিকসাটিকা হেমন্তং সম্পত্তা ৰিকপ্পনক্খেত্তে অধিট্ঠানসব্ভাৰতো দুক্কটং জনেতি, তস্মা কত্তিকপুণ্ণমাযং এৰ পচ্চুদ্ধরিত্ৰা হেমন্তে ৰিকপ্পেতব্বাতি ইমিনা অধিপ্পাযেন ‘‘কত্তিকপুণ্ণমদিৰসে অপচ্চুদ্ধরিত্ৰা হেমন্তে আপজ্জতী’’তি ৰুত্তং, তস্মা ৰীমংসিত্ৰা যুত্ততরং গহেতব্বং.
নহানত্থায অনুঞ্ঞাতত্তা ‘‘ৰণ্ণভেদমত্তরত্তাপি চেসা ৰট্টতী’’তি ৰুত্তং. দ্ৰে পন ন ৰট্টন্তীতি দ্ৰিন্নং অধিট্ঠানাভাৰতো ৰুত্তং. ‘‘সচে ৰস্সানে অপরা ৰস্সিকসাটিকা উপ্পন্না হোতি, পুরিমৰস্সিকসাটিকং পচ্চুদ্ধরিত্ৰা ৰিকপ্পেত্ৰা চ অধিট্ঠাতব্বা’’তি ৰদন্তি. পমাণযুত্তন্তি দীঘসো সুগতৰিদত্থিযা দ্ৰে ৰিদত্থিযো, ৰিত্থারতো দিযড্ঢা, দসা ৰিদত্থীতি ইমিনা পমাণেন যুত্তং. পমাণিকাতি সুগতৰিদত্থিযা দীঘসো চতস্সো ৰিদত্থিযো, তিরিযং দ্ৰে ৰিদত্থিযোতি এৰং ৰুত্তপ্পমাণযুত্তা. পচ্চুদ্ধরিত্ৰা ৰিকপ্পেতব্বাতি এত্থ যং ৰত্তব্বং, তং হেট্ঠা ৰুত্তমেৰ. ‘‘সকিং অধিট্ঠিতং অধিট্ঠিতমেৰ হোতি, পুন ন পচ্চুদ্ধরীযতি কালপরিচ্ছেদাভাৰতো’’তি ৰদন্তি. অপরে পন ‘‘একৰচনেনপি ৰট্টতীতি দস্সনত্থং ‘সকিং অধিট্ঠিতং অধিট্ঠিতমেৰা’তি ৰুত্ত’’ন্তি ৰদন্তি. উভযত্থাপি অস্স ৰচনস্স ইধ ৰচনে অপুব্বং পযোজনং ন দিস্সতি, তেনেৰ মাতিকাট্ঠকথাযং ইমস্মিং ঠানে ‘‘সকিং অধিট্ঠিতং অধিট্ঠিতমেৰ হোতী’’তি ইদং পদং ন ৰুত্তং.
‘‘অত্তনো সন্তকভাৰতো মোচেত্ৰা ঠপিতং সন্ধায মহাপচ্চরিযং অনাপত্তি ৰুত্তা’’তি ৰদন্তি. ইমিনা ভেসজ্জং চেতাপেস্সামি, ইদং মাতুযা দস্সামীতি ঠপেন্তেন অধিট্ঠাতব্বং, ইদং ভেসজ্জস্স, ইদং মাতুযাতি ৰিস্সজ্জেত্ৰা সকসন্তকভাৰতো মোচিতে অধিট্ঠানকিচ্চং নত্থীতি অধিপ্পাযো. সেনাসনপরিক্খারত্থায দিন্নপচ্চত্থরণেতি এত্থ ‘‘অনিৰাসেত্ৰা অপারুপিত্ৰা চ কেৰলং মঞ্চপীঠেসুযেৰ অত্থরিত্ৰা পরিভুঞ্জিযমানং পচ্চত্থরণং অত্তনো সন্তকম্পি অনধিট্ঠাতুং ৰট্টতী’’তি ৰদন্তি. হেট্ঠা পন ‘‘পচ্চত্থরণম্পি অধিট্ঠাতব্বমেৰা’’তি অৰিসেসেন ৰুত্তত্তা অত্তনো সন্তকং অধিট্ঠাতব্বমেৰাতি অম্হাকং খন্তি, ৰীমংসিত্ৰা গহেতব্বং.
‘‘হীনাযাৰত্তনেনাতি সিক্খং অপ্পচ্চক্খায গিহিভাৰূপগমনেনা’’তি তীসুপি গণ্ঠিপদেসু ৰুত্তং, তং যুত্তং অঞ্ঞস্স দানে ৰিয চীৰরে নিরালযভাৰেনেৰ পরিচ্চত্তত্তা. কেচি পন ‘‘হীনাযাৰত্তনেনাতি ভিক্খুনিযা গিহিভাৰূপগমনেনা’’তি এৰমত্থং গহেত্ৰা ‘‘ভিক্খু পন ৰিব্ভমন্তোপি যাৰ সিক্খং ন পচ্চক্খাতি, তাৰ ভিক্খুযেৰাতি অধিট্ঠানং ন ৰিজহতী’’তি ৰদন্তি, তং ন গহেতব্বং ‘‘ভিক্খুনিযা হীনাযাৰত্তনেনা’’তি ৰিসেসেত্ৰা অৰুত্তত্তা. ভিক্খুনিযা হি গিহিভাৰূপগমনে অধিট্ঠানৰিজহনং ৰিসুং ৰত্তব্বং নত্থি তস্সা ৰিব্ভমনেনেৰ অস্সমণীভাৰতো. সিক্খাপচ্চক্খানেনাতি পন ইদং সচে ভিক্খুলিঙ্গে ঠিতোৰ সিক্খং পচ্চক্খাতি, তস্স কাযলগ্গম্পি চীৰরং অধিট্ঠানং ৰিজহতীতি দস্সনত্থং ৰুত্তং. কনিট্ঠঙ্গুলিনখৰসেনাতি হেট্ঠিমপরিচ্ছেদং দস্সেতি. পমাণচীৰরস্সাতি পচ্ছিমপ্পমাণং সন্ধায ৰুত্তং. দ্ৰে চীৰরানি পারুপন্তস্সাতি অন্তরঘরপ্পৰেসনত্থায সুপ্পটিচ্ছন্নসিক্খাপদে ৰুত্তনযেন সঙ্ঘাটিং উত্তরাসঙ্গঞ্চ একতো কত্ৰা পারুপন্তস্স. সঙ্ঘরিতট্ঠানেতি দ্ৰীসুপি অন্তেসু সঙ্ঘরিতট্ঠানে. এস নযোতি ইমিনা পমাণযুত্তেসু যত্থ কত্থচি ছিদ্দং অধিট্ঠানং ৰিজহতি, মহন্তেসু পন ততো পরেন ছিদ্দং অধিট্ঠানং ন ৰিজহতীতি অযমত্থো দস্সিতো. সব্বেসূতি তিচীৰরাদিভেদেসু সব্বচীৰরেসু.
অঞ্ঞং পচ্ছিমপ্পমাণং নাম নত্থীতি সুত্তে আগতং নত্থীতি অধিপ্পাযো. ইদানি তমেৰ ৰিভাৰেতুং ‘‘যঞ্হী’’তিআদি ৰুত্তং. ‘‘তং অতিক্কমযতো ছেদনকং পাচিত্তিয’’ন্তি ৰুত্তত্তা আহ ‘‘ততো উত্তরি পটিসিদ্ধত্তা’’তি. তং ন সমেতীতি পরিক্খারচোল়স্স ৰিকপ্পনুপগপচ্ছিমং পচ্ছিমপ্পমাণন্তি গহেত্ৰা ইতরেসং তিচীৰরাদীনং মুট্ঠিপঞ্চকাদিভেদং পচ্ছিমপ্পমাণং সন্ধায ‘‘এস নযো’’তিআদিৰচনং ন সমেতি তাদিসস্স পচ্ছিমপ্পমাণস্স সুত্তে অভাৰতোতি অধিপ্পাযো. অন্ধকট্ঠকথাযং ৰুত্তৰচনং ন সমেতীতি ইমিনাৰ পটিক্খেপেন ৰিকপ্পনুপগপচ্ছিমস্স অন্তো যত্থ কত্থচি ছিদ্দং অধিট্ঠানং ৰিজহতীতি অযম্পি নযো পটিক্খিত্তোযেৰাতি দট্ঠব্বং. তিচীৰরঞ্হি ঠপেত্ৰা সেসচীৰরেসু ছিদ্দেন অধিট্ঠানৰিজহনং নাম নত্থি, তস্মা অধিট্ঠহিত্ৰা ঠপিতেসু সেসচীৰরেসু ৰিকপ্পনুপগপচ্ছিমং অপ্পহোন্তং কত্ৰা খণ্ডাখণ্ডিকং ছিন্নেসুপি অধিট্ঠানৰিজহনং নত্থি. সচে পন অধিট্ঠানতো পুব্বেযেৰ তাদিসং হোতি, অচীৰরত্তা অধিট্ঠানকিচ্চং নত্থি. খুদ্দকং চীৰরন্তি মুট্ঠিপঞ্চকাদিভেদপ্পমাণতো অনূনমেৰ খুদ্দকচীৰরং. মহন্তং ৰা খুদ্দকং করোতীতি এত্থ তিণ্ণং চীৰরানং চতূসু পস্সেসু যস্মিং পদেসে ছিদ্দং অধিট্ঠানং ন ৰিজহতি, তস্মিং পদেসে সমন্ততো ছিন্দিত্ৰা খুদ্দকং করোন্তস্স অধিট্ঠানং ন ৰিজহতীতি অধিপ্পাযো.
সম্মুখাৰিকপ্পনা পরম্মুখাৰিকপ্পনাতি এত্থ সম্মুখেন ৰিকপ্পনা পরম্মুখেন ৰিকপ্পনাতি এৰমত্থো গহেতব্বো. সন্নিহিতাসন্নিহিতভাৰন্তি আসন্নদূরভাৰং. আসন্নদূরভাৰো চ অধিট্ঠানে ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বো. পরিভোগাদযোপি ৰট্টন্তীতি এত্থ অধিট্ঠানস্সপি অন্তোগধত্তা সচে সঙ্ঘাটিআদিনামেন অধিট্ঠহিত্ৰা পরিভুঞ্জিতুকামো হোতি, অধিট্ঠানং কাতব্বং. নো চে, ন কাতব্বং, ৰিকপ্পনমেৰ পমাণং, তস্মা অতিরেকচীৰরং নাম ন হোতি. মিত্তোতি দল়্হমিত্তো. সন্দিট্ঠোতি দিট্ঠমিত্তো নাতিদল়্হমিত্তো. ৰিকপ্পিতৰিকপ্পনা নামেসা ৰট্টতীতি অধিট্ঠিতঅধিট্ঠানং ৰিযাতি অধিপ্পাযো অৰিসেসেন ৰুত্তৰচনন্তি তিচীৰরাদিং অধিট্ঠেতি, ৰস্সিকসাটিকং কণ্ডুপ্পটিচ্ছাদিঞ্চ ৰিকপ্পেতীতি অৰত্ৰা সব্বচীৰরানং অৰিসেসেন ৰিকপ্পেতীতি ৰুত্তৰচনং. তিচীৰরসঙ্খেপেনাতি তিচীৰরনীহারেন, সঙ্ঘাটিআদিঅধিট্ঠানৰসেনাতি ৰুত্তং হোতি.
তুয্হং দেমীতিআদীসু ‘‘তস্মিং কালে ন গণ্হিতুকামোপি সচে ন পটিক্খিপতি, পুন গণ্হিতুকামতায সতি গহেতুং ৰট্টতী’’তি ৰদন্তি. ইত্থন্নামস্সাতি পরম্মুখে ঠিতং সন্ধায ৰদতি. ‘‘তুয্হং গণ্হাহী’’তি ৰুত্তে ‘‘ময্হং গণ্হামী’’তি ৰদতি, সুদিন্নং সুগ্গহিতঞ্চাতি এত্থ ‘‘যথা পরতো ‘তৰ সন্তকং করোহী’তি ৰুত্তে দুদ্দিন্নম্পি ‘সাধু, ভন্তে, ময্হং গণ্হামী’তি ৰচনেন ‘সুগ্গহিতং হোতী’তি ৰুত্তং, এৰমিধাপি ‘তুয্হং গণ্হাহী’তি ৰুত্তে সুদিন্নত্তা ‘ময্হং গণ্হামী’তি অৰুত্তেপি ‘সুদিন্নমেৰা’’’তি ৰদন্তি. ‘‘গণ্হাহীতি চ আণত্তিযা গহণস্স তপ্পটিবদ্ধতাকরণৰসেন পৰত্তত্তা তদা গণ্হামীতি চিত্তে অনুপ্পাদিতে পচ্ছা গহেতুং ন লভতী’’তি ৰদন্তি.
তং ন যুজ্জতীতি ৰিনযকম্মস্স করণৰসেন গহেত্ৰা দিন্নত্তা ৰুত্তং. সচে পন পরো সচ্চতোযেৰ ৰিস্সাসং গণ্হাতি, পুন কেনচি কারণেন তেন দিন্নং তস্স ন ৰট্টতীতি নত্থি. নিস্সগ্গিযং পন চীৰরং জানিত্ৰা ৰা অজানিত্ৰা ৰা গণ্হন্তং ‘‘মা গণ্হাহী’’তি নিৰারণত্থং ৰুত্তং. কাযৰাচাহি কত্তব্বঅধিট্ঠানৰিকপ্পনানং অকতত্তা হোতীতি আহ ‘‘কাযৰাচাতো সমুট্ঠাতী’’তি. চীৰরস্স অত্তনো সন্তকতা, জাতিপ্পমাণযুত্ততা, ছিন্নপলিবোধভাৰো, অতিরেকচীৰরতা, দসাহাতিক্কমোতি ইমানেত্থ পঞ্চ অঙ্গানি.
পঠমকথিনসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২. উদোসিতসিক্খাপদৰণ্ণনা
৪৭১-৪৭৩. দুতিযে অথানন্দত্থেরো কথং ওকাসং পটিলভতি, কিং করোন্তো চ আহিণ্ডতীতি আহ ‘‘থেরো কিরা’’তিআদি. অৰিপ্পৰাসেতি নিমিত্তত্থে ভুম্মং, অৰিপ্পৰাসত্থন্তি অত্থো, ৰিপ্পৰাসপচ্চযা যা আপত্তি, তদভাৰত্থন্তি ৰুত্তং হোতি.
৪৭৫-৪৭৬. এৰং ছিন্নপলিবোধোতি এৰং ইমেহি চীৰরনিট্ঠানকথিনুব্ভারেহি ছিন্নপলিবোধো. অধিট্ঠিতেসূতি তিচীৰরাধিট্ঠাননযেন অধিট্ঠিতেসু. তিচীৰরেন ৰিপ্পৰুত্থো হোতীতি ‘‘রুক্খো ছিন্নো, পটো দড্ঢো’’তিআদীসু ৰিয অৰযৰেপি সমুদাযৰোহারো লব্ভতীতি ৰুত্তং.
৪৭৭-৪৭৮. পরিখায ৰা পরিক্খিত্তোতি ইমিনা চ সমন্তা নদীতল়াকাদিউদকেন পরিক্খিত্তোপি পরিক্খিত্তোযেৰাতি দস্সেতি. এত্তাৰতাতি ‘‘পরিক্খিত্তো’’তি ইমিনা ৰচনেন. আকাসে অরুণং উট্ঠাপেতীতি ঘরস্স উপরি আকাসে অড্ঢতেয্যরতনপ্পমাণং অতিক্কমিত্ৰা অরুণং উট্ঠাপেতি. ঘরং নিৰেসনুদোসিতাদিলক্খণমেৰ, ন পন পাটিযেক্কং ঘরং নাম অত্থীতি আহ ‘‘এত্থ চা’’তিআদি.
৪৭৯. পাল়িযং ৰুত্তনযেন ‘‘সভাযে’’তি অৰত্ৰা ‘‘সভায’’ন্তি পচ্চত্তৰচনং সভায-সদ্দস্স নপুংসকলিঙ্গতাৰিভাৰনত্থং ৰুত্তং. সভা-সদ্দপরিযাযোপি হি সভায-সদ্দো নপুংসকলিঙ্গযুত্তো ইধ ৰুত্তোতি ইমমত্থং দস্সেন্তো ‘‘লিঙ্গব্যত্তযেন সভা ৰুত্তা’’তি আহ. চীৰরহত্থপাসে ৰসিতব্বং নত্থীতি চীৰরহত্থপাসেযেৰ ৰসিতব্বন্তি নত্থি. যং তস্সা…পে… ন ৰিজহিতব্বন্তি এত্থ তস্সা ৰীথিযা সম্মুখট্ঠানে সভাযদ্ৰারানং গহণেনেৰ তত্থ সব্বানিপি গেহানি সা চ অন্তরৰীথি গহিতাযেৰ হোতি. অতিহরিত্ৰা ঘরে নিক্খিপতীতি তং ৰীথিং মুঞ্চিত্ৰা ঠিতে অঞ্ঞস্মিং ঘরে নিক্খিপতি. পুরতো ৰা পচ্ছতো ৰা হত্থপাসেতি ঘরস্স হত্থপাসং সন্ধায ৰদতি.
নিৰেসনাদীসু পরিক্খিত্ততায একূপচারতা, অপরিক্খিত্ততায নানূপচারতা চ ৰেদিতব্বাতি দস্সেন্তো ‘‘এতেনেৰুপাযেনা’’তিআদিমাহ. নিৰেসনাদীনি গামতো বহি সন্নিৰিট্ঠানি গহিতানীতি ৰেদিতব্বং. অন্তোগামে ঠিতানঞ্হি গামগ্গহণেন গহিতত্তা গামপরিহারোযেৰাতি. সব্বত্থাপীতি গামাদীসু অজ্ঝোকাসপরিযন্তেসু পন্নরসসু. পরিক্খেপাদিৰসেনাতি এত্থ আদি-সদ্দেন অপরিক্খেপস্সেৰ গহণং ৰেদিতব্বং, ন এককুলাদীনম্পি.
৪৮০-৪৮৭. ওৰরকো নাম গব্ভস্স অব্ভন্তরে অঞ্ঞো গব্ভোতিপি ৰদন্তি. মুণ্ডচ্ছদনপাসাদোতি চন্দিকঙ্গণযুত্তো পাসাদো.
৪৮৯. সত্থোতি জঙ্ঘসত্থো সকটসত্থো ৰা. পরিযাদিযিত্ৰাতি ৰিনিৰিজ্ঝিত্ৰা. ৰুত্তমেৰত্থং ৰিভাৰেতি ‘‘অন্তোপৰিট্ঠেন…পে… ঠিতো হোতী’’তি. তত্থ অন্তোপৰিট্ঠেনাতি গামস্স নদিযা ৰা অন্তোপৰিট্ঠেন. নদীপরিহারো চ লব্ভতীতি এত্থ ‘‘ৰিসুং নদীপরিহারস্স অৰুত্তত্তা গামাদীহি অঞ্ঞত্থ ৰিয চীৰরহত্থপাসোযেৰ নদীপরিহারো’’তি তীসুপি গণ্ঠিপদেসু ৰুত্তং. ৰিহারসীমন্তি অৰিপ্পৰাসসীমং সন্ধাযাহ. ৰিহারং গন্ত্ৰা ৰসিতব্বন্তি অন্তোসীমায যত্থ কত্থচি ৰসিতব্বং. সত্থসমীপেযেৰাতি ইদং যথাৰুত্তঅব্ভন্তরপরিচ্ছেদৰসেন ৰুত্তং. পাল়িযং নানাকুলস্স সত্থো হোতি, সত্থে চীৰরং নিক্খিপিত্ৰা হত্থপাসা ন ৰিজহিতব্বন্তি এত্থ হত্থপাসো নাম সত্থস্স হত্থপাসোতি ৰেদিতব্বং.
৪৯০. এককুলস্স খেত্তেতি অপরিক্খিত্তং সন্ধায ৰদতি. যস্মা ‘‘নানাকুলস্স পরিক্খিত্তে খেত্তে চীৰরং নিক্খিপিত্ৰা খেত্তদ্ৰারমূলে ৰা তস্স হত্থপাসে ৰা ৰত্থব্ব’’ন্তি ৰুত্তং, তস্মা দ্ৰারমূলতো অঞ্ঞত্থ অন্তোখেত্তেপি ৰসন্তেন চীৰরং হত্থপাসে কত্ৰাযেৰ ৰসিতব্বং.
৪৯১-৪৯৪. ‘‘ৰিহারো নাম সপরিক্খিত্তো ৰা অপরিক্খিত্তো ৰা সকলো আৰাসো’’তি ৰদন্তি. যস্মিং ৰিহারেতি এত্থ পন একং গেহমেৰ ৰুত্তং. এককুলনানাকুলসন্তকতা চেত্থ কারাপকানং ৰসেন ৰেদিতব্বা. ছাযায ফুট্ঠোকাসস্স অন্তো এৰাতি যদা মহাৰীথিযং উজুকমেৰ গচ্ছন্তং সূরিযমণ্ডলং মজ্ঝন্হিকং পাপুণাতি, তদা যং ওকাসং ছাযা ফরতি, তং সন্ধায ৰুত্তং. অগমনপথেতি যং তদহেৰ গন্ত্ৰা পুন আগন্তুং সক্কা ন হোতি, তাদিসং সন্ধায ৰুত্তং.
৪৯৫. নদিং ওতরতীতি হত্থপাসং মুঞ্চিত্ৰা ওতরতি. ন আপজ্জতীতি পরিভোগপচ্চযা দুক্কটং নাপজ্জতি. তেনাহ ‘‘সো হী’’তিআদি. অপরিভোগারহত্তাতি ইমিনাৰ নিস্সগ্গিযচীৰরং অনিস্সজ্জেত্ৰা পরিভুঞ্জন্তস্স দুক্কটং অচিত্তকন্তি সিদ্ধং. একং পারুপিত্ৰা একং অংসকূটে ঠপেত্ৰা গন্তব্বন্তি ইদং বহূনং সঞ্চারট্ঠানে এৰং অকত্ৰা গমনং ন সারুপ্পন্তি কত্ৰা ৰুত্তং. বহিগামে ঠপেত্ৰা…পে… ৰিনযকম্মং কাতব্বন্তি ৰুত্তত্তা অধিট্ঠানে ৰিয পরম্মুখা ঠিতম্পি নিস্সগ্গিযং চীৰরং নিস্সজ্জিতুং নিস্সট্ঠচীৰরঞ্চ দাতুং ৰট্টতীতি ৰেদিতব্বং.
গমনে সউস্সাহত্তা ‘‘নিস্সযো পন ন পটিপ্পস্সম্ভতী’’তি ৰুত্তং. মুহুত্তং সযিত্ৰা…পে… নিস্সযো চ পটিপ্পস্সম্ভতীতি এত্থ ‘‘উস্সাহে অপরিচ্চত্তেপি গমনস্স উপচ্ছিন্নত্তা পুন উট্ঠায সউস্সাহং গচ্ছন্তানম্পি অন্তরা অরুণে উট্ঠিতে নিস্সযো পটিপ্পস্সম্ভতিযেৰা’’তি ৰদন্তি. পরতো মুহুত্তং ঠত্ৰাতি এত্থাপি এসেৰ নযো. অঞ্ঞমঞ্ঞস্স ৰচনং অগ্গহেত্ৰা গতাতি এত্থ সচে এৰং গচ্ছন্তা ‘‘পুরারুণা অঞ্ঞমঞ্ঞং পস্সিস্সামা’’তি উস্সাহং ৰিনাৰ গতা হোন্তি, অরুণুগ্গমনে নিস্সযপটিপ্পস্সদ্ধি ন ৰত্তব্বা পঠমতরংযেৰ পটিপ্পস্সম্ভনতো. অথ ‘‘পুরারুণা পস্সিস্সামা’’তি সউস্সাহাৰ গচ্ছন্তি, নিস্সযপটিপ্পস্সদ্ধিযেৰ ন ৰত্তব্বা. এৰঞ্চ সতি ‘‘সহ অরুণুগ্গমনা নিস্সযো পটিপ্পস্সম্ভতী’’তি কস্মা ৰুত্তং? ৰুচ্চতে – সউস্সহত্তা পঠমতরং পটিপ্পস্সদ্ধি ন ৰুত্তা. সতিপি চ উস্সাহভাৰে একতো গমনস্স উপচ্ছিন্নত্তা ‘‘মুহুত্তং ঠত্ৰা’’তি এত্থ ৰিয সহ অরুণুগ্গমনা পটিপ্পস্সদ্ধিযেৰ ৰুত্তা.
অন্তোসীমাযং গামন্তি অৰিপ্পৰাসসীমাসম্মুতিযা পচ্ছা পতিট্ঠাপিতগামং সন্ধায ৰদতি গামং অন্তো কত্ৰা অৰিপ্পৰাসসীমাসম্মুতিযা অভাৰতো. নেৰ চীৰরানি নিস্সগ্গিযানি হোন্তীতি অৰিপ্পৰাসসীমাভাৰতো ৰুত্তং, ন নিস্সযো পটিপ্পস্সম্ভতীতি সউস্সাহভাৰতো. অন্তরামগ্গেযেৰ চ নেসং অরুণং উগ্গচ্ছতীতি ধম্মং সুত্ৰা আগচ্ছন্তানং অরুণং উগ্গচ্ছতি. অস্সতিযা গচ্ছতীতি অস্সতিযা অত্তনো চীৰরং অপচ্চুদ্ধরিত্ৰা থেরস্স চীৰরং অপচ্চুদ্ধরাপেত্ৰা গচ্ছতি. এৰং গতে তস্মিং পচ্ছা থেরেন সরিত্ৰা পটিপজ্জিতব্বৰিধিং দস্সেতি ‘‘অত্তনো চীৰরং পচ্চুদ্ধরিত্ৰা দহরস্স চীৰরং ৰিস্সাসেন গহেত্ৰা ঠপেতব্ব’’ন্তি. গন্ত্ৰা ৰত্তব্বোতি আগতকিচ্চং নিট্ঠপেত্ৰা ৰিহারং গতেন পটিপজ্জিতব্বৰিধিং দস্সেতি. অনধিট্ঠিতচীৰরতা, অনত্থতকথিনতা, অলদ্ধসম্মুতিতা, রত্তিৰিপ্পৰাসোতি ইমানেত্থ চত্তারি অঙ্গানি.
উদোসিতসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩. ততিযকথিনসিক্খাপদৰণ্ণনা
৪৯৭-৪৯৯. ততিযে পাল়িযং চীৰরপচ্চাসা নিক্খিপিতুন্তি এত্থ চীৰরপচ্চাসায সতিযা নিক্খিপিতুন্তি এৰমত্থো গহেতব্বো. ভণ্ডিকাবদ্ধানি ভণ্ডিকবদ্ধানীতিপি পঠন্তি, ভণ্ডিকং কত্ৰা বদ্ধানীতি অত্থো. নিট্ঠিতচীৰরস্মিং ভিক্খুনাতি এত্থ পুরিমসিক্খাপদে ৰিয সামিৰসেনেৰ করণৰচনস্স অত্থো ৰেদিতব্বো.
৫০০. অনত্থতে কথিনে চীৰরমাসে ভিক্খুনো উপ্পন্নচীৰরং অনধিট্ঠিতং অৰিকপ্পিতং তস্মিং মাসে ঠপেতুং ৰট্টতীতি আহ ‘‘একং পচ্ছিমকত্তিকমাসং ঠপেত্ৰা’’তি. কেচি পন ‘‘কালেপি আদিস্স দিন্নং, এতং অকালচীৰরন্তি ৰচনতো অনত্থতে কথিনে পচ্ছিমকত্তিকমাসসঙ্খাতে চীৰরমাসে উপ্পন্নচীৰরস্সপি পচ্চাসাচীৰরে অসতি দসাহপরিহারোযেৰ, ততো পরং ঠপেতুং ন ৰট্টতী’’তি ৰদন্তি, তং অট্ঠকথায ন সমেতি. তথা হি অচ্চেকচীৰরসিক্খাপদট্ঠকথাযং (পারা. অট্ঠ. ২.৬৪৬-৬৪৯ আদযো) ‘‘পৰারণমাসস্স জুণ্হপক্খপঞ্চমিযং উপ্পন্নস্স অচ্চেকচীৰরস্স অনত্থতে কথিনে একাদসদিৰসাধিকো মাসো, অত্থতে কথিনে একাদসদিৰসাধিকা পঞ্চ মাসা পরিহারো’’তি ৰুত্তং. তমেৰ চ পরিহারং সন্ধায ‘‘ছট্ঠিতো পট্ঠায পন উপ্পন্নং অনচ্চেকচীৰরম্পি পচ্চুদ্ধরিত্ৰা ঠপিতচীৰরম্পি এতং পরিহারং লভতিযেৰা’’তি (পারা. অট্ঠ. ২.৬৪৬-৬৪৯) ৰুত্তং. তস্মা চীৰরমাসে দসাহতো পরম্পি অনধিট্ঠিতং অৰিকপ্পিতম্পি ঠপেতুং ৰট্টতি.
যদি এৰং ‘‘কালেপি আদিস্স দিন্নং, এতং অকালচীৰর’’ন্তি ইদং কস্মা ৰুত্তন্তি চে? অকালচীৰরসামঞ্ঞতো অত্থুদ্ধারৰসেন ৰুত্তং পঠমানিযতে সোতস্স রহো ৰিয. একাদসমাসে সত্তমাসে চ উপ্পন্নঞ্হি চীৰরং ৰুত্থৰস্সেহি সেসেহি চ সম্মুখীভূতেহি ভাজেতুং লব্ভতীতি অকালচীৰরং নাম জাতং. কালে পন ‘‘সঙ্ঘস্স ইদং অকালচীৰরং দম্মী’’তি অনুদ্দিসিত্ৰা ‘‘সঙ্ঘস্স দম্মী’’তি দিন্নং ৰুত্থৰস্সেহিযেৰ ভাজেতব্বং, ন অঞ্ঞেহীতি কালচীৰরন্তি ৰুচ্চতি. আদিস্স দিন্নং পন সম্মুখীভূতেহি সব্বেহিযেৰ ভাজেতব্বন্তি অকালচীৰরং, তস্মা কালেপি আদিস্স দিন্নস্স ৰুত্থৰস্সেহি সেসেহি চ সম্পত্তেহি ভাজনীযত্তা অকালচীৰরসামঞ্ঞতো ‘‘কালেপি আদিস্স দিন্নং, এতং অকালচীৰর’’ন্তি অত্থুদ্ধারৰসেন ৰুত্তং. যদি এৰং ‘‘একপুগ্গলস্স ৰা ইদং তুয্হং দম্মীতি দিন্ন’’ন্তি কস্মা ৰুত্তং. ন হি পুগ্গলস্স আদিস্স দিন্নং কেনচি ভাজনীযং হোতীতি? নাযং ৰিরোধো আদিস্স ৰচনসামঞ্ঞতো লব্ভমানমত্থং দস্সেতুং তথা ৰুত্তত্তা.
এৰং পন অৰত্ৰাতি ‘‘ততো চে উত্তরি’’ন্তি ইমস্স ‘‘মাসপরমতো উত্তরি’’ন্তি পদভাজনং অৰত্ৰা. তাৰ উপ্পন্নং পচ্চাসাচীৰরন্তি পচ্চত্তৰচনং ‘‘অত্তনো গতিকং করোতী’’তি করণকিরিযায কত্তুভাৰতো. অন্তরা উপ্পন্নঞ্হি পচ্চাসাচীৰরং মাসপরমং মূলচীৰরং ঠপেতুং অদত্ৰা অত্তনো দসাহপরমতায এৰ পরিচ্ছিন্দতীতি অত্তনো গতিকং করোতি. ততো উদ্ধং মূলচীৰরন্তি এত্থ পন মূলচীৰরন্তি পচ্চত্তৰচনং. ৰীসতিমদিৰসতো উদ্ধঞ্হি উপ্পন্নং পচ্চাসাচীৰরং দসাহপরমং গন্তুং অদত্ৰা মূলচীৰরং অত্তনা সদ্ধিং করণসম্বন্ধতামত্তেন সককালৰসেন পরিচ্ছিন্দতীতি অত্তনো গতিকং করোতি. পচ্চাসাচীৰরে পন লভিত্ৰা ৰিসুং ঠপেন্তস্স দসাহং অনতিক্কন্তে নত্থি তপ্পচ্চযা আপত্তি. পাল়িযং দসাহা কারেতব্বন্তি এত্থ দসাহাতি করণত্থে নিস্সক্কৰচনং, দসাহেনাতি অত্থো. পঞ্চাহুপ্পন্নেতিআদিং রস্সং কত্ৰাপি পঠন্তি. একৰীসে উপ্পন্নে…পে… নৰাহা কারেতব্বন্তিআদি পচ্চাসাচীৰরস্স উপ্পন্নদিৰসং ঠপেত্ৰা ৰুত্তং.
অঞ্ঞং পচ্চাসাচীৰরং…পে… কারেতব্বন্তি ইদং সতিযা এৰ পচ্চাসায ৰুত্তন্তি ৰেদিতব্বং. সচে পন ‘‘ইতো পট্ঠায চীৰরং ন লভিস্সামী’’তি পচ্চাসা উপচ্ছিন্না, মূলচীৰরম্পি দসাহং চে সম্পত্তং, তদহেৰ অধিট্ঠাতব্বং. পচ্চাসাচীৰরম্পি পরিক্খারচোল়ং অধিট্ঠাতব্বন্তি পঠমতরং উপ্পন্নং ৰিসভাগপচ্চাসাচীৰরং সন্ধায ৰদতি. অঞ্ঞমঞ্ঞন্তি অঞ্ঞং অঞ্ঞং, অযমেৰ ৰা পাঠো. অঙ্গং পনেত্থ পঠমকথিনে ৰুত্তসদিসমেৰ. কেৰলঞ্হি তত্থ দসাহাতিক্কমো, ইধ মাসাতিক্কমোতি অযং ৰিসেসো.
ততিযকথিনসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৪. পুরাণচীৰরসিক্খাপদৰণ্ণনা
৫০৩. চতুত্থে ভত্তৰিস্সগ্গন্তি পাল়িপদস্স ভত্তকিচ্চন্তি অত্থো ৰেদিতব্বো, ‘‘ভত্তসংৰিধান’’ন্তিপি কেচি. তত্থ নাম ত্ৰন্তি ইমস্সপি সো নাম ত্ৰন্তি অত্থো ৰেদিতব্বো, ‘‘তায নাম ত্ৰ’’ন্তি কেচি.
৫০৫. পিতা চ মাতা চ পিতরো, পিতূনং পিতরো পিতামহা, তেসংযেৰ যুগো পিতামহযুগো, তস্মা যাৰ সত্তমা পিতামহযুগা পিতামহদ্ৰন্দাতি এৰমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. এৰঞ্হি পিতামহগ্গহণেনেৰ মাতামহোপি গহিতোতি. ‘‘যাৰ সত্তমা পিতামহযুগা’’তি ৰচনতো হেট্ঠা চ উদ্ধঞ্চ অট্ঠমযুগো ঞাতি নাম ন হোতি. দেসনামুখমেৰ চেতন্তি পিতামহযুগাতি পিতামহ-গ্গহণং দেসনামুখং পিতামহীমাতামহীআদীনম্পি অধিপ্পেতত্তা. পিতু মাতা পিতামহী. মাতু পিতা মাতামহো. মাতু মাতা মাতামহী. এত্থ কিঞ্চাপি পঞ্চসতসাকিযানীনং ৰসেন ভিক্খুভাৰে ঠত্ৰা পরিৰত্তলিঙ্গায ভিক্খুনিযা চ ৰসেন একতোউপসম্পন্না ভিক্খুনী লব্ভতি, তথাপি পকতিনিযামেনেৰ দস্সেতুং ‘‘ভিক্খুনী নাম উভতোসঙ্ঘে উপসম্পন্না’’তি ৰুত্তং. ‘‘কপ্পং কত্ৰাতি ৰচনতো দিন্নকপ্পমেৰ পাচিত্তিযং জনেতী’’তি ৰদন্তি. ‘‘পুরাণচীৰরং নাম সকিং নিৰত্থম্পি সকিং পারুতম্পী’’তি ইদং নিদস্সনমত্তন্তি আহ ‘‘অন্তমসো পরিভোগসীসেনা’’তিআদি. ‘‘কাযেন ফুসিত্ৰা পরিভোগোযেৰ পরিভোগো নামা’’তি কুরুন্দিযং অধিপ্পাযো.
৫০৬. কাযৰিকারং কত্ৰাতি ইদং যাৰ ‘‘ওরতো ঠপেতী’’তি পদং, তাৰ সব্বপদেসু সম্বন্ধিতব্বং. যথা সা ‘‘ধোৰাপেতুকামো অয’’ন্তি জানাতি, এৰং কাযৰিকারং কত্ৰাতি অত্থো. ‘‘কাযৰিকারং কত্ৰা’’তি ৰচনতো কাযৰাচাহি কঞ্চি ৰিকারং অকত্ৰা হত্থেন হত্থে দেন্তস্সপি অনাপত্তি. অন্তোদ্ৰাদসহত্থে ওকাসেতি ইদং ৰিসেসনং যথাসম্ভৰং যোজেতব্বং. তথা হি হত্থেন হত্থে দেন্তস্স পাদমূলে চ ঠপেত্ৰা দেন্তস্স ‘‘অন্তোদ্ৰাদসহত্থে ওকাসে’’তি ইদং ৰত্তব্বন্তি নত্থি অঞ্ঞথা অসম্ভৰতো. সতি হি সম্ভৰে ব্যভিচারে চ ৰিসেসনং সাত্থকং হোতি. উপরি ‘‘খিপতী’’তিআদীনি পন সন্ধায ইদং ৰিসেসনং ৰুত্তং, তস্মা অন্তোদ্ৰাদসহত্থে ওকাসে ঠত্ৰা উপরি খিপন্তস্স অঞ্ঞস্স হত্থে পেসেন্তস্স চ আপত্তি. উপচারং পন মুঞ্চিত্ৰা কাযৰাচাহি ৰিকারং কত্ৰা আণাপেন্তস্সপি অনাপত্তি. উপচারেতি অন্তোদ্ৰাদসহত্থমেৰ ওকাসং ৰদতি. উপচারং মুঞ্চিত্ৰাতি দ্ৰাদসহত্থূপচারং মুঞ্চিত্ৰা.
একেন ৰত্থুনাতি পঠমং কত্ৰা নিট্ঠাপিতং সন্ধায ৰুত্তং. রজনে অনাপত্তীতি রজনং পচ্চাসীসন্তস্সপি ‘‘ধোৰিত্ৰা আনেহী’’তি ৰুত্তত্তা অনাপত্তি অনাণত্তিযা কতত্তা. ‘‘অৰুত্তা ধোৰতী’’তি ইমিনা ‘‘অৰুত্তা রজতি, অৰুত্তা আকোটেতী’’তি ইদম্পি ৰুত্তমেৰ হোতীতি আহ – ‘‘অৰুত্তা ধোৰতীতি ইমিনা লক্খণেন অনাপত্তী’’তি. সম্বহুলা আপত্তিযো আপজ্জতীতি পাচিত্তিযেন সদ্ধিং দ্ৰে দুক্কটানি আপজ্জতি. যথাৰত্থুকমেৰাতি নিস্সগ্গিযমেৰাতি অত্থো. পঞ্চ সতানি পরিমাণমেতাসন্তি পঞ্চসতা.
৫০৭. চীৰরং ধোৰাতি…পে… আণাপেন্তস্সাতি এত্থ তায ধোৰনং পচ্চাসীসন্তস্সপি অনাপত্তি. পুরাণচীৰরতা, উপচারে ঠত্ৰা অঞ্ঞাতিকায ভিক্খুনিযা আণাপনং, তস্সা ধোৰনাদীনি চাতি ইমানেত্থ তীণি অঙ্গানি.
পুরাণচীৰরসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৫. চীৰরপটিগ্গহণসিক্খাপদৰণ্ণনা
৫০৮. পঞ্চমে অপঞ্ঞত্তে সিক্খাপদেতি গণম্হা ওহীযনসিক্খাপদে অপঞ্ঞত্তে. ৰিহারৰারন্তি ৰিহারপটিজগ্গনৰারং. কোট্ঠাসসম্পত্তীতি সকলা অঙ্গপচ্চঙ্গসম্পত্তি. সব্বপরিযন্তন্তি ছট্ঠস্স অঞ্ঞচীৰরস্স অভাৰা পঞ্চন্নং চীৰরানং একমেকং সব্বেসং পরিযন্তন্তি সব্বপরিযন্তং. অন্তরৰাসকাদীসু হি পঞ্চসু একমেকং অঞ্ঞস্স ছট্ঠস্স অভাৰা পঞ্চন্নং অন্তমেৰ হোতি. অথৰা পঞ্চসু চীৰরেসু একমেকং অত্তনো অঞ্ঞস্স দুতিযস্স অভাৰা অন্তমেৰ হোতীতি সব্বমেৰ পরিযন্তন্তি সব্বপরিযন্তং, সব্বসো ৰা পরিযন্তন্তি সব্বপরিযন্তং. তেনাহ – ‘‘অঞ্ঞং…পে… নত্থী’’তি. যথা তস্স মনোরথো ন পূরতীতি ‘‘সরীরপারিপূরিং পস্সিস্সামী’’তি তস্স উপ্পন্নো মনোরথো যথা ন পূরতি. এৰং হত্থতলেযেৰ দস্সেত্ৰাতি সরীরং অদস্সেত্ৰাৰ দাতব্বচীৰরং হত্থতলে ‘‘হন্দা’’তি দস্সেত্ৰা.
৫১০. ৰিহত্থতাযাতি ৰিহতহত্থতায, অগণতায অপ্পচ্চযতায অপ্পটিসরণতাযাতি ৰুত্তং হোতি. সমভিতুন্নত্তাতি পীল়িতত্তা. পরিৰত্তেতব্বং পরিৰত্তং, পরিৰত্তমেৰ পারিৰত্তকং, পরিৰত্তেত্ৰা দীযমানন্তি অত্থো.
৫১২. উপচারেতি দ্ৰাদসহত্থূপচারং সন্ধায ৰদতি. উপচারং ৰা মুঞ্চিত্ৰা খিপন্তীতি দ্ৰাদসহত্থং মুঞ্চিত্ৰা ওরতো ঠপেন্তি, ন পুরিমসিক্খাপদে ৰিয দ্ৰাদসহত্থব্ভন্তরেযেৰাতি অধিপ্পাযো. অঞ্ঞত্র পারিৰত্তকাতি যং অন্তমসো হরীতকখণ্ডম্পি দত্ৰা ৰা দস্সামীতি আভোগং কত্ৰা ৰা পারিৰত্তকং গণ্হাতি, তং ঠপেত্ৰা. অচিত্তকভাৰেন ন সমেতীতি যথা অঞ্ঞাতিকায ঞাতিকসঞ্ঞিস্স ৰেমতিকস্স চ গণ্হতো অচিত্তকত্তা আপত্তি, এৰমিধাপি ‘‘ভিক্খুনিযা সন্তকং ইদ’’ন্তি অজানিত্ৰা গণ্হতোপি আপত্তিযেৰাতি অধিপ্পাযো. ৰস্সাৰাসিকং দেতীতি পুগ্গলিকং কত্ৰা দেতি. পংসুকূলং অত্তনো অত্থায ঠপিতভাৰং জানিত্ৰা গণ্হন্তেনপি অঞ্ঞস্স সন্তকং গহিতং নাম ন হোতীতি আহ – ‘‘সচে পন সঙ্কারকূটাদীসূ’’তিআদি. অসামিকঞ্হি পংসুকূলন্তি ৰুচ্চতি. পংসুকূলং অধিট্ঠহিত্ৰাতি ‘‘অসামিকং ইদ’’ন্তি সঞ্ঞং উপ্পাদেত্ৰা. এৰং পন পংসুকূলসঞ্ঞং অনুপ্পাদেত্ৰা গণ্হিতুং ন ৰট্টতি.
৫১৩. অঞ্ঞাতিকায অঞ্ঞাতিকসঞ্ঞীতি তিকপাচিত্তিযন্তি এত্থ ইতি-সদ্দো আদিঅত্থো. তীণি পরিমাণমস্সাতি তিকং, তিকঞ্চ তং পাচিত্তিযঞ্চাতি তিকপাচিত্তিযং, তীণি পাচিত্তিযানীতি অত্থো.
৫১৪. পত্তত্থৰিকাদিং যংকিঞ্চীতি অনধিট্ঠানুপগং সন্ধায ৰদতি. ‘‘চীৰরং নাম ছন্নং চীৰরানং অঞ্ঞতরং চীৰরং ৰিকপ্পনুপগং পচ্ছিম’’ন্তি হি ৰুত্তত্তা অধিট্ঠানুপগং যংকিঞ্চি ন ৰট্টতি. তেনেৰাহ – ‘‘ৰিকপ্পনুপগপচ্ছিমচীৰরপ্পমাণ’’ন্তিআদি. যস্মা ভিসিচ্ছৰি মহন্তাপি সেনাসনসঙ্গহিতত্তা চীৰরসঙ্খ্যং ন গচ্ছতীতি নেৰ অধিট্ঠানুপগা ন ৰিকপ্পনুপগা চ, তস্মা অনধিট্ঠানুপগসামঞ্ঞতো ৰুত্তং. সচেপি মঞ্চপ্পমাণা ভিসিচ্ছৰি হোতি, ৰট্টতিযেৰাতি. কো পন ৰাদো পত্তত্থৰিকাদীসূতি মহতিযাপি তাৰ ভিসিচ্ছৰিযা অনধিট্ঠানুপগত্তা অনাপত্তি, ততো খুদ্দকতরেসু অনধিট্ঠানুপগেসু পত্তত্থৰিকাদীসু কিমেৰ ৰত্তব্বন্তি অধিপ্পাযো. পটিগ্গহণং কিরিযা, অপরিৰত্তনং অকিরিযা. ৰিকপ্পনুপগচীৰরতা, পারিৰত্তকাভাৰো, অঞ্ঞাতিকায হত্থতো গহণন্তি ইমানেত্থ তীণি অঙ্গানি.
চীৰরপটিগ্গহণসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৬. অঞ্ঞাতকৰিঞ্ঞত্তিসিক্খাপদৰণ্ণনা
৫১৫. ছট্ঠে পতিকিট্ঠোতি নিহীনো, লামকোতি অত্থো. লোলজাতিকোতি লোলসভাৰো. পটুযেৰ পট্টো. তেনাহ ‘‘ছেকো’’তিআদি. কিস্মিং ৰিযাতি এত্থ ‘‘কিস্মিং ৰিযা’’তি নিপাতৰসেন সমানত্থং ‘‘কিংসু ৰিযা’’তি নিপাতপদন্তি আহ ‘‘কিংসু ৰিযা’’তি, কিং ৰিযাতি অত্থো, দুক্খং ৰিযাতি অধিপ্পাযো. তেনাহ ‘‘কিলেসো ৰিযা’’তিআদি. ধম্মৰসেন উপচারৰসেন নিমন্তনা ধম্মনিমন্তনাতি পাল়িপদস্স অত্থো ৰেদিতব্বো. সচে পন ‘‘ৰদেয্যাথ, ভন্তে, যেনত্থো’’তি ইদং সচ্চমেৰ ৰুত্তং সিযা, পৰারিতোযেৰ হোতি. যস্মা পন পৰারেত্ৰাপি অদাতুকামো অপ্পৰারিতট্ঠানেযেৰ তিট্ঠতি, তস্মা ভগৰা পৰারিতাপৰারিতভাৰং অৰিচারেত্ৰা ‘‘ঞাতকো তে, উপনন্দ, অঞ্ঞাতকো’’তি ঞাতকঅঞ্ঞাতকভাৰংযেৰ ৰিচারেসি. মুসিংসূতি ৰিলুম্পিংসু.
৫১৭. অনুপুব্বকথাতি অনুপুব্বেন ৰিনিচ্ছযকথা. সেসপরিক্খারানং সদ্ধিৰিহারিকেহি গহিতত্তা নিৰাসনপারুপনমত্তমেৰ অৰসিট্ঠন্তি আহ ‘‘নিৰাসনপারুপনমত্তংযেৰ হরিত্ৰা’’তি. সদ্ধিৰিহারিকানং তাৰ আগমনস্স ৰা অনাগমনস্স ৰা অজাননতায ৰুত্তং ‘‘থেরেহি নেৰ তাৰ…পে… ভঞ্জিতব্ব’’ন্তি. পরেসম্পি অত্থায লভন্তীতি অত্তনো চীৰরং দদমানা সযং সাখাভঙ্গেন পটিচ্ছাদেন্তীতি তেসং অত্থাযপি ভঞ্জিতুং লভন্তি. ‘‘তিণেন ৰা পণ্ণেন ৰা পটিচ্ছাদেত্ৰা আগন্তব্ব’’ন্তি ৰচনতো ঈদিসেসু ভূতগামপাতব্যতাপি অনুঞ্ঞাতাযেৰ হোতীতি আহ – ‘‘নেৰ ভূতগামপাতব্যতায পাচিত্তিযং হোতী’’তি. ন তেসং ধারণে দুক্কটন্তি তেসং তিত্থিযদ্ধজানং ধারণেপি দুক্কটং নত্থি.
যানি চ নেসং ৰত্থানি দেন্তীতি সম্বন্ধো. থেরানং সযমেৰ দিন্নত্তা ৰুত্তং ‘‘অচ্ছিন্নচীৰরট্ঠানে ঠিতত্তা’’তি. যদি লদ্ধিং গণ্হাতি, তিত্থিযপক্কন্তকো নাম হোতি, তস্মা ৰুত্তং ‘‘লদ্ধিং অগ্গহেত্ৰা’’তি. ‘‘নো চে হোতি সঙ্ঘস্স ৰিহারচীৰরং ৰা…পে… আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি ইমিনা অন্তরামগ্গে পৰিট্ঠৰিহারতো নিক্খমিত্ৰা অঞ্ঞত্থ অত্তনো অভিরুচিতট্ঠানং গচ্ছন্তস্স দুক্কটং ৰুত্তং. ইমিনা চ ‘‘যং আৰাসং পঠমং উপগচ্ছতী’’তি ৰুত্তং অন্তরামগ্গে ঠিতৰিহারম্পি সচে নগ্গো হুত্ৰা গচ্ছতি, দুক্কটমেৰাতি ৰেদিতব্বং. যদি এৰং তত্থ কস্মা ন ৰুত্তন্তি চে? অনোকাসত্তা. তত্থ হি ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, অচ্ছিন্নচীৰরস্স ৰা…পে… চীৰরং ৰিঞ্ঞাপেতু’’ন্তি ইমিনা সম্বন্ধেন সঙ্ঘিকম্পি চীৰরং নিৰাসেতুং পারুপিতুঞ্চ অনুজানন্তো ‘‘যং আৰাসং পঠমং…পে… গহেত্ৰা পারুপিতু’’ন্তি আহ, তস্মা তত্থ অনোকাসত্তা দুক্কটং ন ৰুত্তং.
ৰিহারচীৰরন্তি সেনাসনচীৰরং. চিমিলিকাহীতি পটপিলোতিকাহি. তস্স উপরীতি ভূমত্থরণস্স উপরি. ৰিদেসগতেনাতি অঞ্ঞং চীৰরং অলভিত্ৰা ৰিদেসগতেন. একস্মিং…পে… ঠপেতব্বন্তি এত্থ ‘‘লেসেন গহেত্ৰা অগতত্তা ঠপেন্তেন চ সঙ্ঘিকপরিভোগেনেৰ ঠপিতত্তা অঞ্ঞস্মিং সেনাসনে নিযমিতম্পি অঞ্ঞত্থ ঠপেতুং ৰট্টতী’’তি ৰদন্তি. পরিভোগেনেৰাতি অঞ্ঞং চীৰরং অলভিত্ৰা পরিভুঞ্জনেন.
৫১৯-৫২১. পরিভোগজিণ্ণন্তি যথা তেন চীৰরেন সরীরং পটিচ্ছাদেতুং ন সক্কা, এৰং জিণ্ণং. কপ্পিযৰোহারেনাতি কযৰিক্কযাপত্তিতো মোচনত্থং ৰুত্তং. ‘‘ৰিঞ্ঞাপেন্তস্সা’’তি ইমস্সেৰ অত্থং ৰিভাৰেতি ‘‘চেতাপেন্তস্স পরিৰত্তাপেন্তস্সা’’তি. অত্তনো ধনেন হি ৰিঞ্ঞাপনং নাম পরিৰত্তনমেৰাতি অধিপ্পাযো. সঙ্ঘৰসেন পৰারিতানং ৰিঞ্ঞাপনে ৰত্তং দস্সেতি ‘‘পমাণমেৰ ৰট্টতী’’তি. সঙ্ঘৰসেন হি পৰারিতে সব্বেসং সাধারণত্তা অধিকং ৰিঞ্ঞাপেতুং ন ৰট্টতি. যং যং পৰারেতীতি যং যং চীৰরাদিং দস্সামীতি পৰারেতি. ৰিঞ্ঞাপনকিচ্চং নত্থীতি ৰিনা ৰিঞ্ঞত্তিযা দীযমানত্তা ৰিঞ্ঞাপেত্ৰা কিং করিস্সতীতি অধিপ্পাযো. অঞ্ঞস্সত্থাযাতি এত্থাপি ‘‘ঞাতকানং পৰারিতান’’ন্তি ইদং অনুৰত্ততিযেৰাতি আহ ‘‘অত্তনো ঞাতকপৰারিতে’’তিআদি. ৰিকপ্পনুপগচীৰরতা, সমযাভাৰো, অঞ্ঞাতকৰিঞ্ঞত্তি, তায চ পটিলাভোতি ইমানেত্থ চত্তারি অঙ্গানি.
অঞ্ঞাতকৰিঞ্ঞত্তিসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৭. ততুত্তরিসিক্খাপদৰণ্ণনা
৫২২. সত্তমে পাল়িযং পগ্গাহিকসালন্তি দুস্সৰাণিজকানং আপণং. ‘‘পগ্গাহিতসাল’’ন্তিপি পঠন্তি.
৫২৩-৫২৪. অভীতি উপসগ্গোতি তস্স ৰিসেসত্থাভাৰং দস্সেতি. তেনাহ ‘‘হরিতুন্তি অত্থো’’তি. ৰর-সদ্দস্স ইচ্ছাযং ৰত্তমানত্তা আহ ‘‘ইচ্ছাপেয্যা’’তি. দট্ঠু খেমতোতি এত্থ গাথাবন্ধৰসেন অনুনাসিকলোপো দট্ঠব্বো. সঅন্তরন্তি অন্তরৰাসকসহিতং. উত্তরন্তি উত্তরাসঙ্গং. অস্স চীৰরস্সাতি সাদিতব্বচীৰরস্স. অচ্ছিন্নসব্বচীৰরেনাতি অচ্ছিন্নানি সব্বানি তীণি চীৰরানি অস্সাতি অচ্ছিন্নসব্বচীৰরো, তেনাতি অত্থো. যস্স হি অচ্ছিন্দনসমযে তীণি চীৰরানি সন্নিহিতানি হোন্তি, তানি সব্বানি অচ্ছিন্নানীতি সো ‘‘অচ্ছিন্নসব্বচীৰরো’’তি ৰুচ্চতি. তেনেৰ ‘‘অচ্ছিন্নসব্বচীৰরেন তিচীৰরকেনা’’তি ৰুত্তং. তিচীৰরকেনাতি হি অচ্ছিন্দনসমযে তিচীৰরস্স সন্নিহিতভাৰং সন্ধায ৰুত্তং, ন পন ৰিনযতেচীৰরিকভাৰং ধুতঙ্গতেচীৰরিকভাৰং ৰা সন্ধায. এৰং পটিপজ্জিতব্বন্তি ‘‘সন্তরুত্তরপরমং তেন ভিক্খুনা ততো চীৰরং সাদিতব্ব’’ন্তি ৰুত্তৰিধিনা পটিপজ্জিতব্বং. অঞ্ঞেনাতি অচ্ছিন্নঅসব্বচীৰরেন. যস্স তীসু চীৰরেসু একং ৰা দ্ৰে ৰা চীৰরানি অচ্ছিন্নানি হোন্তি, তেনাতি অত্থো. অঞ্ঞথাপীতি ‘‘সন্তরুত্তরপরম’’ন্তি ৰুত্তৰিধানতো অঞ্ঞথাপি. যস্স হি তীসু দ্ৰে চীৰরানি অচ্ছিন্নানি হোন্তি, একং সাদিতব্বং. একস্মিং অচ্ছিন্নে ন সাদিতব্বন্তি ন তস্স সন্তরুত্তরপরমসাদিযনং সম্ভৰতি, অযমেৰ চ অত্থো পদভাজনেন ৰিভাৰিতো. তেনাহ ‘‘তং ৰিভাগং দস্সেতু’’ন্তি.
কেচি পন ‘‘তিচীৰরকেনাতি ৰুত্তত্তা তিচীৰরং পরিক্খারচোল়ৰসেন অধিট্ঠহিত্ৰা পরিভুঞ্জতো তস্মিং নট্ঠে বহূনিপি গহেতুং লভতী’’তি ৰদন্তি, তং ন গহেতব্বং. পদভাজনস্স হি অধিপ্পাযং দস্সেন্তেন যস্মা পন ‘‘অচ্ছিন্নসব্বচীৰরেন…পে… তং ৰিভাগং দস্সেতু’’ন্তি ৰুত্তং, পদভাজনে চ ন তাদিসো অত্থো উপলব্ভতি, তস্মা তং ন গহেতব্বমেৰ. যম্পি মাতিকাট্ঠকথাযং (কঙ্খা. অট্ঠ. ততুত্তরিসিক্খাপদৰণ্ণনা) ৰুত্তং ‘‘যস্স অধিট্ঠিতচীৰরস্স তীণি নট্ঠানী’’তি, তত্থাপি অধিট্ঠিতগ্গহণং সরূপকথনমত্তন্তি গহেতব্বং, ন পন তিচীৰরাধিট্ঠানেন অধিট্ঠিতচীৰরস্সেৰাতি এৰমত্থো গহেতব্বো পাল়িযং অট্ঠকথাযঞ্চ তথা অত্থস্স অসম্ভৰতো. ন হি তিচীৰরাধিট্ঠানেন অধিট্ঠিতচীৰরস্সেৰ ইদং সিক্খাপদং পঞ্ঞত্তন্তি সক্কা ৰিঞ্ঞাতুং. পুরিমসিক্খাপদেন হি অচ্ছিন্নচীৰরস্স অঞ্ঞাতকৰিঞ্ঞত্তিযা অনুঞ্ঞাতত্তা পমাণং অজানিত্ৰা ৰিঞ্ঞাপনৰত্থুস্মিং পমাণতো সাদিযনং অনুজানন্তেন ভগৰতা ইদং সিক্খাপদং পঞ্ঞত্তং, তস্মা ‘‘পরিক্খারচোল়িকস্স বহুম্পি সাদিতুং ৰট্টতী’’তি অযমত্থো নেৰ পাল়িযা সমেতি, ন চ ভগৰতো অধিপ্পাযং অনুলোমেতি.
যস্স তীণি নট্ঠানি, তেন দ্ৰে সাদিতব্বানীতি এত্থ যস্স তিচীৰরতো অধিকম্পি চীৰরং অঞ্ঞত্থ ঠিতং অত্থি, তদাতস্স চীৰরস্স অলব্ভনীযভাৰতো তেনপি সাদিতুং ৰট্টতীতি ৰেদিতব্বং. পকতিযাৰ সন্তরুত্তরেন চরতীতি সাসঙ্কসিক্খাপদৰসেন ৰা অৰিপ্পৰাসসম্মুতিৰসেন ৰা ততিযস্স অলাভেন ৰা চরতি. ‘‘দ্ৰে নট্ঠানী’’তি অধিকারত্তা ৰুত্তং ‘‘দ্ৰে সাদিতব্বানী’’তি. একং সাদিযন্তেনেৰ সমো ভৰিস্সতীতি তিণ্ণং চীৰরানং দ্ৰীসু নট্ঠেসু একং সাদিযন্তেন সমো ভৰিস্সতি উভিন্নম্পি সন্তরুত্তরপরমতায অৰট্ঠানতো. যস্স একংযেৰ হোতীতি অঞ্ঞেন কেনচি কারণেন ৰিনট্ঠসেসচীৰরং সন্ধায ৰুত্তং.
৫২৬. ‘‘সেসকং তুয্হেৰ হোতূতি দেন্তী’’তি ৰুত্তত্তা ‘‘পমাণযুত্তং গণ্হিস্সাম, সেসকং আহরিস্সামা’’তি ৰত্ৰা গহেত্ৰা গমনসমযেপি ‘‘সেসকম্পি তুম্হাকঞ্ঞেৰ হোতূ’’তি ৰদন্তি, লদ্ধকপ্পিযমেৰ. পৰারিতানন্তি অচ্ছিন্নকালতো পুব্বেযেৰ পৰারিতানং. পাল়িযা ন সমেতীতি সন্তরুত্তরপরমতো উত্তরি সাদিযনে অনাপত্তিদস্সনত্থং ‘‘অনাপত্তি ঞাতকানং পৰারিতান’’ন্তি ৰুত্তত্তা ন সমেতি. সন্তরুত্তরপরমং সাদিযন্তস্স হি আপত্তিপ্পসঙ্গোযেৰ নত্থি, সতি চ সিক্খাপদেন আপত্তিপ্পসঙ্গে অনাপত্তি যুত্তা দস্সেতুন্তি অধিপ্পাযো. কেচি পন ‘‘পমাণমেৰ ৰট্টতীতি ইদং সল্লেখদস্সনত্থং ৰুত্ত’’ন্তি ৰদন্তি.
যস্মা পনিদং…পে… ন ৰুত্তন্তি এত্থাযমধিপ্পাযো – ‘‘অঞ্ঞস্সত্থাযা’’তি ৰুচ্চমানে অঞ্ঞেসং অত্থায পমাণং অতিক্কমিত্ৰাপি গণ্হিতুং ৰট্টতীতি আপজ্জতি, তঞ্চ অঞ্ঞস্সত্থায ৰিঞ্ঞাপনৰত্থুস্মিং পঞ্ঞত্তত্তা ৰত্থুনা সংসন্দিযমানং ন সমেতি. ন হি যং ৰত্থুং নিস্সায সিক্খাপদং পঞ্ঞত্তং, তস্মিংযেৰ অনাপত্তিৰচনং যুত্তন্তি. গণ্ঠিপদেসু পন তীসুপি ‘‘ইমস্স সিক্খাপদস্স অত্তনো সাদিযনপটিবদ্ধতাৰসেন পৰত্তত্তা ‘অঞ্ঞস্সত্থাযা’তি ৰত্তুং ওকাসোযেৰ নত্থি, তস্মা ন ৰুত্ত’’ন্তি কথিতং. ইধ ‘‘অঞ্ঞস্সত্থাযা’’তি অৰুত্তত্তা অঞ্ঞেসং অত্থায ঞাতকপৰারিতেসু অধিকং ৰিঞ্ঞাপেন্তস্স আপত্তীতি চে? ন, তত্থ পুরিমসিক্খাপদেনেৰ অনাপত্তিসিদ্ধিতো. ততুত্তরিতা, অচ্ছিন্নাদিকারণতা, অঞ্ঞাতকৰিঞ্ঞত্তি, তায চ পটিলাভোতি ইমানেত্থ চত্তারি অঙ্গানি.
ততুত্তরিসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৮. পঠমউপক্খটসিক্খাপদৰণ্ণনা
৫২৭. অট্ঠমে অপি ময্যাতি পাঠেপি সোযেৰত্থো. অয্যাতি পন বহুৰচনেন আমন্তনং কতং.
৫২৮-৫২৯. অপদিস্সাতি ‘‘ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো দস্সামী’’তি এৰং অপদিসিত্ৰা. পচ্চযং কত্ৰাতি কারণং কত্ৰা. উদ্দিস্সাতি এত্থ যো কত্তাতি ‘‘উদ্দিস্সা’’তি ইমিনা ৰুত্তউদ্দিসনকিরিযায যো কত্তা. চীৰরং চেতাপেন্তি পরিৰত্তেন্তি এতেনাতি চীৰরচেতাপন্নং. ন-কারাগমং কত্ৰা চীৰরচেতাপন্নন্তি ৰুত্তং, ‘‘চীৰরচেতাপন’’ন্তিপি পঠন্তি. পচুরৰোহারৰসেনাতি যেভুয্যৰোহারৰসেন. যেভুয্যৰসেন হি ঘরসামিকং দট্ঠুকামা তস্স ঘরং গচ্ছন্তীতি তথেৰ বহুলং ৰোহারো. ব্যঞ্জনমত্তমেৰাতি অত্থো নেতব্বো নত্থীতি অধিপ্পাযো.
৫৩১. সমকেপি পন অনাপত্তীতি যদগ্ঘনকং সো দাতুকামো হোতি, তদগ্ঘনকে অনাপত্তি মূলং ৰড্ঢেত্ৰা অধিকৰিধানং অনাপন্নত্তা. এত্থ চ ‘‘দাতুকামোম্হী’’তি অত্তনো সন্তিকে অৰুত্তেপি দাতুকামতং সুত্ৰা যদগ্ঘনকং সো দাতুকামো হোতি, তদগ্ঘনকং আহরাপেতুং ৰট্টতি. অগ্ঘৰড্ঢনকঞ্হি ইদং সিক্খাপদন্তি এত্থ অগ্ঘৰড্ঢনং এতস্স অত্থীতি অগ্ঘৰড্ঢনকং, অগ্ঘৰড্ঢনং সন্ধায ইদং সিক্খাপদং পঞ্ঞত্তন্তি অধিপ্পাযো. চীৰরং দেহীতি সঙ্ঘাটিআদীসু যংকিঞ্চি চীৰরং সন্ধায ৰদতি. চীৰরে ভিয্যোকম্যতা, অঞ্ঞাতকৰিঞ্ঞত্তি, তায চ পটিলাভোতি ইমানেত্থ তীণি অঙ্গানি.
পঠমউপক্খটসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৫৩২. দুতিযউপক্খটে ৰত্তব্বং নত্থি.
১০. রাজসিক্খাপদৰণ্ণনা
৫৩৭-৫৩৯. রাজসিক্খাপদে পন ‘‘অজ্জণ্হো’’তি পাঠে ‘‘অজ্জুণ্হো’’তিপি পঠন্তি. ভোগোতি ভুঞ্জিতব্বো. যং ৰুত্তং মাতিকাট্ঠকথাযং ‘‘ইমিনা চীৰরচেতাপন্নেন চীৰরং চেতাপেত্ৰা ইত্থন্নামং ভিক্খুং চীৰরেন অচ্ছাদেহীতি ইদং আগমনসুদ্ধিং দস্সেতুং ৰুত্তং. সচে হি ‘ইদং ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো দেহী’তি পেসেয্য, আগমনস্স অসুদ্ধত্তা অকপ্পিযৰত্থুং আরব্ভ ভিক্খুনা কপ্পিযকারকোপি নিদ্দিসিতব্বো ন ভৰেয্যা’’তি, তত্থ আগমনস্স সুদ্ধিযা ৰা অসুদ্ধিযা ৰা ৰিসেসপ্পযোজনং ন দিস্সতি. সতিপি হি আগমনস্স অসুদ্ধভাৰে দূতো অত্তনো কুসলতায কপ্পিযৰোহারেন ৰদতি, ‘‘কপ্পিযকারকো ন নিদ্দিসিতব্বো’’তি ইদং নত্থি, ন চ দূতেন কপ্পিযৰোহারৰসেন ৰুত্তে দাযকেন ইদং কথং পেসিতন্তি ঈদিসী ৰিচারণা উপলব্ভতি, অৰিচারেত্ৰা চ তং ন সক্কা জানিতুং, যদি পন আগমনস্স অসুদ্ধত্তা কপ্পিযকারকো নিদ্দিসিতব্বো ন ভৰেয্য, চীৰরানং অত্থায দূতস্স হত্থে অকপ্পিযৰত্থুস্মিং পেসিতে সব্বত্থ দাযকেন কথং পেসিতন্তি পুচ্ছিত্ৰাৰ কপ্পিযকারকো নিদ্দিসিতব্বো ভৰেয্য. তস্মা অসতিপি আগমনসুদ্ধিযং সচে সো দূতো অত্তনো কুসলতায কপ্পিযৰোহারৰসেন ৰদতি, দূতস্সেৰ ৰচনং গহেতব্বং. যদি হি আগমনসুদ্ধিযেৰেত্থ পমাণং, মূলসামিকেন কপ্পিযৰোহারৰসেন পেসিতস্স দূতস্স অকপ্পিযৰোহারৰসেন ৰদতোপি কপ্পিযকারকো নিদ্দিসিতব্বো ভৰেয্য, তস্মা সব্বত্থ দূতৰচনমেৰ পমাণন্তি গহেতব্বং.
ইমিনা চীৰরচেতাপন্নেনাতিআদিনা পন ইমমত্থং দস্সেতি – কপ্পিয ৰসেন আগতম্পি চীৰরমূলং ঈদিসেন দূতৰচনেন অকপ্পিযং হোতি, তস্মা তং পটিক্খিপিতব্বন্তি. তেনেৰাহ – ‘‘তেন ভিক্খুনা সো দূতো এৰমস্স ৰচনীযো’’তিআদি. সুৰণ্ণং, রজতং, কহাপণো, মাসকোতি ইমানি হি চত্তারি নিস্সগ্গিযৰত্থূনি, মুত্তা, মণি, ৰেল়ুরিযো, সঙ্খো, সিলা, পৰাল়ং, লোহিতঙ্কো, মসারগল্লং, সত্ত ধঞ্ঞানি, দাসিদাসং, খেত্তং, ৰত্থু, পুপ্ফারামফলারামাদযোতি ইমানি দুক্কটৰত্থূনি চ অত্তনো ৰা চেতিযসঙ্ঘগণপুগ্গলানং ৰা অত্থায সম্পটিচ্ছিতুং ন ৰট্টন্তি, তস্মা তং সাদিতুং ন ৰট্টতীতি দস্সনত্থং ‘‘ন খো মযং, আৰুসো, চীৰরচেতাপন্নং পটিগ্গণ্হামা’’তি ৰুত্তং, ‘‘চীৰরঞ্চ খো মযং পটিগ্গণ্হামা’’তি ইদং পন অত্তানং উদ্দিস্স আভতত্তা ৰত্তুং ৰট্টতি, তস্মা ৰুত্তং. ‘‘ৰেয্যাৰচ্চকরো নিদ্দিসিতব্বো’’তি ইদং ‘‘অত্থি পনাযস্মতো কোচি ৰেয্যাৰচ্চকরো’’তি কপ্পিযৰচনেন ৰুত্তত্তা অনুঞ্ঞাতং. সচে পন দূতো ‘‘কো ইমং গণ্হাতী’’তি ৰা ‘‘কস্স দেমী’’তি ৰা ৰদতি, ন নিদ্দিসিতব্বো. ‘‘আরামিকো ৰা উপাসকো ৰা’’তি ইদং সারুপ্পতায ৰুত্তং, ঠপেত্ৰা পন পঞ্চ সহধম্মিকে যো কোচি কপ্পিযকারকো ৰট্টতি. ‘‘এসো খো, আৰুসো, ভিক্খূনং ৰেয্যাৰচ্চকরো’’তি ইদং ভিক্খুস্স কপ্পিযৰচনদস্সনত্থং ৰুত্তং. এৰমেৰ হি ৰত্তব্বং, ‘‘এতস্স দেহী’’তিআদি ন ৰত্তব্বং. সো ৰা চেতাপেস্সতি ৰাতি এত্থ একো ৰা-সদ্দো পদপূরণো, ‘‘সঞ্ঞত্তো সো মযা’’তিআদি পন দূতেন এৰং আরোচিতেযেৰ তং চোদেতুং ৰট্টতি, নেৰাস্স হত্থে দত্ৰা গতমত্তকারণেনাতি দস্সনত্থং ৰুত্তং.
এতানি হি ৰচনানি…পে… ন ৰত্তব্বোতি এত্থ ‘‘এৰং ৰদন্তো পটিক্খিত্তস্স কতত্তা ৰত্তভেদে দুক্কটং আপজ্জতি, চোদনা পন হোতিযেৰা’’তি মহাগণ্ঠিপদে মজ্ঝিমগণ্ঠিপদে চ ৰুত্তং. উদ্দিট্ঠচোদনাপরিচ্ছেদং দস্সেত্ৰাতি ‘‘দুতিযম্পি ৰত্তব্বো’’তিআদিনা দস্সেত্ৰা. পুচ্ছিযমানোতি এত্থ পুচ্ছিযমানেনাতি অত্থো গহেতব্বোতি আহ ‘‘করণত্থে পচ্চত্তৰচন’’ন্তি. আগতকারণং ভঞ্জতীতি আগতকারণং ৰিনাসেতি.
এত্থ কেচি ৰদন্তি ‘‘আগতকারণং নাম চীৰরগ্গহণং, তং ভঞ্জতীতি ৰুত্তত্তা পুন তং চীৰরং যেন কেনচি আকারেন গহেতুং ন ৰট্টতী’’তি. কেচি পন ‘‘আগতকারণং নাম কাযৰাচাহি চোদনা, তং ভঞ্জতীতি ৰুত্তত্তা পুন তং যেন কেনচি আকারেন চোদেতুং ন লভতি. সচে সযমেৰ দেতি, মূলসামিকো ৰা দাপেতি, গহেতুং ৰট্টতী’’তি ৰদন্তি. অপরে পন ‘‘আগতকারণং নাম ঠানং, তং ভঞ্জতীতি ৰুত্তত্তা যথা ‘অত্থো মে, আৰুসো, চীৰরেনা’তি একায চোদনায দ্ৰে ঠানানি ভঞ্জতি, এৰমিধাপি সচে আসনে নিসীদতি, একায নিসজ্জায দ্ৰে ঠানানি ভঞ্জতি. আমিসং চে পটিগ্গণ্হাতি, একেন পটিগ্গহণেন দ্ৰে ঠানানি ভঞ্জতি. ধম্মং চে ভাসতি, ধম্মদেসনাসিক্খাপদে ৰুত্তপরিচ্ছেদায একায ৰাচায দ্ৰে ঠানানি ভঞ্জতী’’তি ৰদন্তি. ইমেসং পন সব্বেসম্পি ৰাদং ‘‘অযুত্ত’’ন্তি পটিক্খিপিত্ৰা তীসুপি গণ্ঠিপদেসু ইদং ৰুত্তং ‘‘আগতকারণং নাম ঠানমেৰ, তস্মা ‘ন কত্তব্ব’ন্তি ৰারিতস্স কতত্তা নিসজ্জাদীসু কতেসু ছসু ঠানেসু একং ঠানং ভঞ্জতী’’তি.
তত্র তত্র ঠানে তিট্ঠতীতি ইদং চোদকস্স ঠিতট্ঠানতো অপক্কম্ম তত্র তত্র উদ্দিস্স ঠানংযেৰ সন্ধায ৰুত্তং. ‘‘সামং ৰা গন্তব্বং, দূতো ৰা পাহেতব্বো’’তি ইদং সভাৰতো চোদেতুং অনিচ্ছন্তেনপি কাতব্বমেৰাতি ৰদন্তি. মুখং ৰিৰরিত্ৰা সযমেৰ কপ্পিযকারকত্তং উপগতোতি মুখৰেৰটিককপ্পিযকারকো. অৰিচারেতুকামতাযাতি ইমস্মিং পক্খে ‘‘নত্থম্হাকং কপ্পিযকারকো’’তি ইদং ‘‘তাদিসং করোন্তো কপ্পিযকারকো নত্থী’’তি ইমিনা অধিপ্পাযেন ৰুত্তং.
‘‘মেণ্ডকসিক্খাপদে ৰুত্তনযেন পটিপজ্জিতব্ব’’ন্তি ৰত্ৰা ইদানি তং মেণ্ডকসিক্খাপদং দস্সেন্তো ‘‘ৰুত্তঞ্হেত’’ন্তিআদিমাহ. ইদমেৰ হি ‘‘সন্তি, ভিক্খৰে, সদ্ধা পসন্না’’তিআদিৰচনং ভেসজ্জক্খন্ধকে মেণ্ডকৰত্থুস্মিং (মহাৰ. ২৯৯) ৰুত্তত্তা ‘‘মেণ্ডকসিক্খাপদ’’ন্তি ৰুত্তং. তত্থ হি মেণ্ডকেন নাম সেট্ঠিনা –
‘‘সন্তি, ভন্তে, মগ্গা কন্তারা অপ্পোদকা অপ্পভক্খা, ন সুকরা অপাথেয্যেন গন্তুং, সাধু, ভন্তে, ভগৰা ভিক্খূনং পাথেয্যং অনুজানাতূ’’তি –
যাচিতেন ভগৰতা –
‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, পাথেয্যং পরিযেসিতুং. তণ্ডুলো তণ্ডুলত্থিকেন, মুগ্গো মুগ্গত্থিকেন, মাসো মাসত্থিকেন, লোণং লোণত্থিকেন, গুল়ো গুল়ত্থিকেন, তেলং তেলত্থিকেন, সপ্পি সপ্পিত্থিকেনা’’তি –
ৰত্ৰা ইদং ৰুত্তং –
‘‘সন্তি, ভিক্খৰে, মনুস্সা সদ্ধা পসন্না, তে কপ্পিযকারকানং হত্থে হিরঞ্ঞং উপনিক্খিপন্তি ‘ইমিনা অয্যস্স যং কপ্পিযং, তং দেথা’তি. অনুজানামি, ভিক্খৰে, যং ততো কপ্পিযং, তং সাদিতুং, ন ত্ৰেৰাহং ভিক্খৰে কেনচি পরিযাযেন জাতরূপরজতং সাদিতব্বং পরিযেসিতব্বন্তি ৰদামী’’তি.
হিরঞ্ঞং উপনিক্খিপন্তীতি এত্থাপি ভিক্খুস্স আরোচনং অত্থিযেৰাতি গহেতব্বং. অঞ্ঞথা অনিদ্দিট্ঠকপ্পিযকারকত্তং ভজতীতি ন চোদেতব্বো সিযা. যদি মূলং সন্ধায চোদেতি, তং সাদিতমেৰ সিযাতি আহ ‘‘মূলং অসাদিযন্তেনা’’তি.
‘‘অঞ্ঞাতকঅপ্পৰারিতেসু ৰিয পটিপজ্জিতব্বন্তি ইদং অত্তনা চোদনাঠানঞ্চ ন কাতব্বন্তি দস্সনত্থং ৰুত্তং. অঞ্ঞং পন কপ্পিযকারকং পেসেত্ৰা লোকচারিত্তৰসেন অনুযুঞ্জিত্ৰাপি কপ্পিযৰত্থুং আহরাপেতুং ৰট্টতি অত্তানং উদ্দিস্স নিক্খিত্তস্স অত্তনো সন্তকত্তা’’তি কেচি ৰদন্তি, তং অট্ঠকথাযং ‘‘অঞ্ঞাতকঅপ্পৰারিতেসু ৰিয পটিপজ্জিতব্বং. সচে সযমেৰ চীৰরং আনেত্ৰা দেন্তি, গহেতব্বং. নো চে, কিঞ্চি ন ৰত্তব্বা’’তি দল়্হং কত্ৰা ৰুত্তত্তা ন গহেতব্বন্তি অম্হাকং খন্তি. ন হি অঞ্ঞাতকঅপ্পৰারিতং সযং অৰিঞ্ঞাপেত্ৰা অঞ্ঞেন ৰিঞ্ঞাপেতুং ৰট্টতি, ন চ যত্থ অঞ্ঞং পেসেত্ৰা আহরাপেতুং ৰট্টতি, তত্থ সযং গন্ত্ৰা ন আহরাপেতব্বন্তি সক্কা ৰত্থুং. যদি চেত্থ অঞ্ঞেন আহরাপেতুং ৰট্টতি, ‘‘অঞ্ঞাতকঅপ্পৰারিতেসু ৰিয পটিপজ্জিতব্ব’’ন্তিআদিৰচনমেৰ নিরত্থকং সিযা. ‘‘দূতেনা’’তি ইমস্স ব্যভিচারং দস্সেতি ‘‘সযং আহরিত্ৰাপী’’তি. দদন্তেসূতি ইমিনা সম্বন্ধো. পিণ্ডপাতাদীনং অত্থাযাতি ইমিনা পন ‘‘চীৰরচেতাপন্ন’’ন্তি ইমস্স ব্যভিচারং দস্সেতি. ‘‘এসেৰ নযো’’তি ৰুত্তত্তা পিণ্ডপাতাদীনং অত্থায দিন্নেপি ঠানচোদনাদি সব্বং হেট্ঠা ৰুত্তনযেনেৰ কাতব্বং.
পটিগ্গহণেপি পরিভোগেপি আপত্তীতি পটিগ্গহণে পাচিত্তিযং, পরিভোগে দুক্কটং. স্ৰেৰ সাপত্তিকোতি দুক্কটাপত্তিং সন্ধায ৰদতি. ইদঞ্চ অট্ঠকথাপমাণেনেৰ গহেতব্বং. ‘‘পরস্স নিদ্দোসভাৰদস্সনত্থং স্ৰেৰ সাপত্তিকো সদোসোতি ৰুত্তং হোতী’’তিপি ৰদন্তি. ‘‘চোদেতীতি ৰুত্তত্তা পন আপত্তিযা চোদেতীতি কত্ৰা স্ৰেৰ সাপত্তিকোতি ইদং দুক্কটংযেৰ সন্ধায ৰত্তুং যুত্ত’’ন্তি তীসুপি গণ্ঠিপদেসু ৰুত্তং. পটিগ্গহণেপি পরিভোগেপি আপত্তিযেৰাতি দুক্কটমেৰ সন্ধায ৰুত্তং. তল়াকস্সপি খেত্তসঙ্গহিতত্তা তস্স পটিগ্গহণেপি আপত্তি ৰুত্তা. চত্তারো পচ্চযে সঙ্ঘো পরিভুঞ্জতূতি দেতীতি এত্থ ‘‘ভিক্খুসঙ্ঘো চত্তারো পচ্চযে পরিভুঞ্চতু, তল়াকং দম্মী’’তি ৰা ‘‘চতুপচ্চযপরিভোগত্থং তল়াকং দম্মী’’তি ৰা ৰদতি, ৰট্টতিযেৰ. ‘‘ইতো তল়াকতো উপ্পন্নে চত্তারো পচ্চযে দম্মী’’তি ৰুত্তে পন ৰত্তব্বমেৰ নত্থি.
অম্হাকং একং কপ্পিযকারকং ঠপেথাতি ৰুত্তেতি ইদং ঈদিসংযেৰ সন্ধায ৰুত্তং. কপ্পিযক্কমেন সম্পটিচ্ছিতেসু খেত্ততল়াকাদীসু পন অৰুত্তেপি কপ্পিযকারকং ঠপেতুং লব্ভতিযেৰ. যস্মা পরসন্তকং নাসেতুং ভিক্খূনং ন ৰট্টতি, তস্মা ‘‘ন সস্সকালে’’তি ৰুত্তং. ‘‘জনপদস্স সামিকোতি ইমিনাৰ যো তং জনপদং ৰিচারেতি, তেনপি অচ্ছিন্দিত্ৰা দিন্নং ৰট্টতিযেৰা’’তি ৰদন্তি. উদকৰাহকন্তি উদকমাতিকং. কপ্পিযৰোহারেপীতি এত্থ ‘‘ৰিধানং ৰক্খামা’’তি পাঠসেসো. উদকৰসেনাতি উদকপরিভোগত্থং. সুদ্ধচিত্তানন্তি কেৰলং উদকপরিভোগত্থমেৰাতি অধিপ্পাযো. অলজ্জিনা কারাপিতে ৰত্তব্বমেৰ নত্থীতি আহ ‘‘লজ্জীভিক্খুনা’’তি. পকতিভাগো নাম ইমস্মিং রট্ঠে চতুঅম্বণমত্তং. অকট্ঠপুব্বং নৰসস্সং নাম. অপরিচ্ছিন্নভাগেতি ‘‘এত্তকে ভূমিভাগে এত্তকো ভাগো দাতব্বো’’তি এৰং অপরিচ্ছিন্নভাগে.
রজ্জুযা ৰা দণ্ডেন ৰাতি এত্থ ‘‘পাদেহিপি মিনিতুং ন ৰট্টতী’’তি ৰদন্তি. খলে ৰা ঠত্ৰা রক্খতীতি এত্থ পন থেনেত্ৰা গণ্হন্তে দিস্ৰা ‘‘মা গণ্হথা’’তি নিৰারেন্তো রক্খতি নাম. সচে পন অৰিচারেত্ৰা কেৰলং তুণ্হীভূতোৰ রক্খণত্থায ওলোকেন্তো তিট্ঠতি, ৰট্টতি. সচেপি তস্মিং তুণ্হীভূতে চোরিকায হরন্তি, ‘‘মযং ভিক্খুসঙ্ঘস্স আরোচেস্সামা’’তি এৰং ৰত্তুং ৰট্টতীতি ৰদন্তি. নীহরাপেতি পটিসামেতীতি এত্থাপি ‘‘সচে পরিযাযেন ৰদতি, ৰট্টতী’’তি ৰদন্তি. অপুব্বস্স অনুপ্পাদিতত্তা অঞ্ঞেসং ৰট্টতীতি আহ ‘‘তস্সেৰ তং অকপ্পিয’’ন্তি.
ননু চ দুব্বিচারিতমত্তেন তস্সেৰ তং অকপ্পিযং, ন সব্বেসং রূপিযসংৰোহারে চতুত্থপত্তো ৰিয. ৰুত্তঞ্হি তত্থ (পারা. অট্ঠ. ২.৫৮৯) ‘‘যো পন রূপিযং অসম্পটিচ্ছিত্ৰা ‘থেরস্স পত্তং কিণিত্ৰা দেহী’তি পহিতকপ্পিযকারকেন সদ্ধিং কম্মারকুলং গন্ত্ৰা পত্তং দিস্ৰা ‘ইমে কহাপণে গহেত্ৰা ইমং দেহী’তি কহাপণে দাপেত্ৰা গহিতো, অযং পত্তো এতস্সেৰ ভিক্খুনো ন ৰট্টতি দুব্বিচারিতত্তা, অঞ্ঞেসং পন ৰট্টতি মূলস্স অসম্পটিচ্ছিতত্তা’’তি. তস্মা যং তে আহরন্তি, সব্বেসং অকপ্পিযং. কস্মা? কহাপণানং ৰিচারিতত্তাতি ইদং কস্মা ৰুত্তন্তি? এত্থ কেচি ৰদন্তি ‘‘কহাপণে সাদিযিত্ৰা ৰিচারিতং সন্ধায এৰং ৰুত্ত’’ন্তি. সঙ্ঘিকত্তা চ নিস্সজ্জিতুং ন সক্কা, তস্মা সব্বেসং ন কপ্পতীতি তেসং অধিপ্পাযো. কেচি পন ‘‘অসাদিযিত্ৰাপি কহাপণানং ৰিচারিতত্তা রূপিযসংৰোহারো কতো হোতি, সঙ্ঘিকত্তা চ নিস্সজ্জিতুং ন সক্কা, তস্মা সব্বেসং ন কপ্পতী’’তি ৰদন্তি. গণ্ঠিপদেসু পন তীসুপি ইদং ৰুত্তং ‘‘চতুত্থপত্তো গিহিসন্তকানংযেৰ কহাপণানং ৰিচারিতত্তা অঞ্ঞেসং কপ্পতি, ইধ পন সঙ্ঘিকানং ৰিচারিতত্তা সব্বেসং ন কপ্পতী’’তি. সব্বেসম্পি ৰাদো তেন তেন পরিযাযেন যুজ্জতিযেৰ.
চতুসালদ্ৰারেতি ভোজনসালং সন্ধায ৰুত্তং. পরিযাযেন কথিতত্তাতি ‘‘গণ্হা’’তি অৰত্ৰা ‘‘সীমা গতা’’তি পরিযাযেন কথিতত্তা. পকতিভূমিকরণত্থং ‘‘হেট্ঠা গহিতং পংসু’’ন্তিআদি ৰুত্তং. দাসং দম্মীতি এত্থ ‘‘মনুস্সং দম্মীতি ৰুত্তে ৰট্টতী’’তি ৰদন্তি. কুক্কুটসূকরা…পে… ৰট্টতীতি এত্থ কুক্কুটসূকরেসু দীযমানেসু ‘‘ইমেহি অম্হাকং অত্থো নত্থি, সুখং জীৰন্তু, অরঞ্ঞে ৰিস্সজ্জেথা’’তি ৰত্তুং ৰট্টতি. ‘‘খেত্তৰত্থুপটিগ্গহণা পটিৰিরতো হোতী’’তিআদিৰচনতো (দী. নি. ১.১০, ১৯৪) খেত্তাদীনং পটিগ্গহণে অযং সব্বো ৰিনিচ্ছযো ৰুত্তো. কপ্পিযকারকস্স ভিক্খুনা নিদ্দিট্ঠভাৰো, দূতেন অপ্পিততা, ততুত্তরি ৰাযামো, তেন ৰাযামেন পটিলাভোতি ইমানেত্থ চত্তারি অঙ্গানি.
রাজসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
নিট্ঠিতো চীৰরৰগ্গো পঠমো.
২. কোসিযৰগ্গো
১. কোসিযসিক্খাপদৰণ্ণনা
৫৪২. পাল়িযং ‘‘কোসিযকারকে’’তি এত্থ কোসং করোন্তীতি কোসকারকাতি লদ্ধৰোহারানং পাণকানং কোসতো নিব্বত্তং কোসিযং, তং করোন্তীতি কোসিযকারকা, তন্তৰাযা. সংহননং সঙ্ঘাতো, ৰিনাসোতি অত্থো. কোসিযমিস্সকন্তি কোসিযতন্তুনা মিস্সং. ‘‘অৰাযিম’’ন্তি ৰুত্তত্তা ৰাযিত্ৰা চে করোন্তি, অনাপত্তি. অনাপত্তি ৰিতানং ৰাতিআদিনা ৰিতানাদীনং অত্থায করণেপি তেনাকারেন পরিভোগেপি অনাপত্তি ৰুত্তা.
এৰম্পি মিস্সেত্ৰা কতমেৰ হোতীতি ইমিনা ৰাতেন আহরিত্ৰা পাতিতেপি অচিত্তকত্তা আপত্তিযেৰাতি দস্সেতি. কোসিযমিস্সকতা, অত্তনো অত্থায সন্থতস্স করণং কারাপনং, পটিলাভো চাতি ইমানেত্থ তীণি অঙ্গানি.
কোসিযসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৫৪৭. সুদ্ধকাল়কসিক্খাপদং উত্তানত্থমেৰ.
৩. দ্ৰেভাগসিক্খাপদৰণ্ণনা
৫৫২. দ্ৰেভাগসিক্খাপদে পন দ্ৰে ভাগাতি উক্কট্ঠপরিচ্ছেদো কাল়কানং অধিকগ্গহণস্স পটিক্খেপৰসেন সিক্খাপদস্স পঞ্ঞত্তত্তা. ততিযং ওদাতানং চতুত্থং গোচরিযানন্তি অযং হেট্ঠিমপরিচ্ছেদো তেসং অধিকগ্গহণে পটিক্খেপাভাৰতো, তস্মা কাল়কানং ভাগদ্ৰযতো অধিকং ন ৰট্টতি, সেসানং পন ৰুত্তপ্পমাণতো অধিকম্পি ৰট্টতি. ‘‘কাল়কানংযেৰ চ অধিকগ্গহণস্স পটিক্খিত্তত্তা কাল়কানং উপড্ঢং ওদাতানং ৰা গোচরিযানং ৰা উপড্ঢং গহেত্ৰাপি কাতুং ৰট্টতী’’তি ৰদন্তি, ‘‘অনাপত্তি বহুতরং ওদাতানং বহুতরং গোচরিযানং আদিযিত্ৰা করোতি, সুদ্ধং ওদাতানং সুদ্ধং গোচরিযানং আদিযিত্ৰা করোতী’’তি ইমিনা তং সমেতি. ‘‘কাল়কে ওদাতে চ ঠপেত্ৰা সেসা গোচরিযেসুযেৰ সঙ্গহং গচ্ছন্তী’’তি ৰদন্তি. দ্ৰে কোট্ঠাসা কাল়কানন্তি এত্থ পন ‘‘একস্সপি কাল়কলোমস্স অতিরেকভাৰে নিস্সগ্গিযং হোতী’’তি মাতিকাট্ঠকথাযং (কঙ্খা. অট্ঠ. দ্ৰেভাগসিক্খাপদৰণ্ণনা) ত্তং, তং ‘‘ধারযিত্ৰা দ্ৰে তুলা আদাতব্বা’’তি ৰচনতো তুলাধারণায ন সমেতি. ন হি লোমে গণেত্ৰা তুলাধারণা করীযতি, অথ গণেত্ৰাৰ ধারযিতব্বং সিযা, কিং তুলাধারণায, তস্মা এৰমেত্থ অধিপ্পাযো যুত্তো সিযা – অচিত্তকত্তা সিক্খাপদস্স পুব্বে তুলায ধারযিত্ৰা ঠপিতেসু একম্পি লোমং তত্থ পতেয্য, নিস্সগ্গিযন্তি. অঞ্ঞথা দুব্বিঞ্ঞেয্যভাৰতো দ্ৰে তুলা নাদাতব্বা, ঊনকতরাৰ আদাতব্বা সিযুং.
দ্ৰেভাগসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৪. ছব্বস্সসিক্খাপদৰণ্ণনা
৫৫৭. ছব্বস্সসিক্খাপদে পন ‘‘যেসং নো সন্থতে দারকা উহদন্তিপি উম্মিহন্তিপি, যেসং নো সন্থতা উন্দূরেহিপি খজ্জন্তী’’তি এৰং পাল়িপদানং সম্বন্ধো ৰেদিতব্বো. হদ করীসোস্সগ্গে, মিহ সেচনেতি পনিমস্সত্থং সন্ধাযাহ ‘‘ৰচ্চম্পি পস্সাৰম্পি করোন্তী’’তি. পৰারণাউপোসথপাটিপদদিৰসেসু সন্থতং করিত্ৰা পুন ছট্ঠে ৰস্সে পরিপুণ্ণে পৰারণাউপোসথপাটিপদদিৰসেসু করোন্তো ‘‘ছব্বস্সানি করোতী’’তি ৰুচ্চতি. দুতিযদিৰসতো পট্ঠায করোন্তো পন অতিরেকছব্বস্সানি করোতি নাম.
ছব্বস্সসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৫. নিসীদনসন্থতসিক্খাপদৰণ্ণনা
৫৬৫-৬. নিসীদনসন্থতসিক্খাপদে পন পঞ্ঞাযিস্সতীতি সচে সা কতিকা মনাপা ভৰিস্সতি, মনাপতায ভিক্খুসঙ্ঘো সন্দিস্সিস্সতি. সচে অমনাপা, অমনাপতায সন্দিস্সিস্সতীতি অধিপ্পাযো, আরঞ্ঞকঙ্গাদীনি তীণি পাল়িযং পধানঙ্গৰসেন ৰুত্তানি, সেসানিপি তে সমাদিযিংসুযেৰাতি ৰেদিতব্বং. তেনেৰাহ ‘‘সন্থতে চতুত্থচীৰরসঞ্ঞিতাযা’’তি. উজ্ঝিত্ৰাতি ৰিস্সজ্জেত্ৰা.
৫৬৭. নিসীদনসন্থতত্তা নিৰাসনপারুপনকিচ্চং নত্থীতি আহ ‘‘সকিং নিসিন্নঞ্চেৰ নিপন্নঞ্চা’’তি. ৰিদত্থিমত্তন্তি সুগতৰিদত্থিং সন্ধায ৰদতি. ইদঞ্চ হেট্ঠিমপরিচ্ছেদদস্সনত্থং ৰুত্তং. ‘‘ৰিতানাদীনংযেৰ অত্থায করণে অনাপত্তিৰচনতো সচে নিপজ্জনত্থায করোন্তি, আপত্তিযেৰা’’তি তীসুপি গণ্ঠিপদেসু ৰুত্তং. অকপ্পিযত্তা পন ‘‘পরিভুঞ্জিতুং ন ৰট্টতী’’তি ৰুত্তং. ইদঞ্চ নিসীদনসন্থতং নাম নিসীদনচীৰরমেৰ, নাঞ্ঞন্তি ৰদন্তি. নিসীদনসিক্খাপদেপি নিসীদনং নাম সদসং ৰুচ্চতীতি চ অট্ঠকথাযঞ্চস্স ‘‘সন্থতসদিসং সন্থরিত্ৰা একস্মিং অন্তে সুগতৰিদত্থিযা ৰিদত্থিমত্তে পদেসে দ্ৰীসু ঠানেসু ফালেত্ৰা তিস্সো দসা করীযন্তি, তাহি দসাহি সদসং নাম ৰুচ্চতী’’তি (পাচি. অট্ঠ. ৫৩১) ৰচনতো ইধাপি ‘‘নিসীদনং নাম সদসং ৰুচ্চতী’’তি চ ‘‘সন্থতে চতুত্থচীৰরসঞ্ঞিতাযা’’তি চ ৰচনতো তং যুত্তং ৰিয দিস্সতি. কেচি পন ‘‘নিসীদনসন্থতং এল়কলোমানি সন্থরিত্ৰা সন্থতং ৰিয করোন্তি, তং অৰাযিমং অনধিট্ঠানুপগং, নিসীদনচীৰরং পন ছন্নং চীৰরানং অঞ্ঞতরেন করোতি অধিট্ঠানুপগং, তং করোন্তা চ নন্তকানি সন্থরিত্ৰা সন্থতসদিসং করোন্তী’’তি ৰদন্তি, ৰীমংসিত্ৰা যুত্ততরং গহেতব্বং.
নিসীদনসন্থতসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৬. এল়কলোমসিক্খাপদৰণ্ণনা
৫৭১. এল়লোমসিক্খাপদে পন আসুম্ভীতি এত্থ ‘‘অসুম্ভী’’তি পঠন্তি. কিলন্তাতি ইমিনা কিলন্ততায তে ওনমিত্ৰা পাতেতুং ন সক্কোন্তীতি দস্সেতি. অদ্ধানমগ্গপ্পটিপন্নস্সাতি ইদং ৰত্থুমত্তদীপনৰসেন পাল়িযং ৰুত্তং. যত্থ কত্থচি পন ধম্মেন লভিত্ৰা গণ্হিতুং ৰট্টতিযেৰ. তিযোজনপরমন্তি চ গহিতট্ঠানতো তিযোজনপ্পমাণং দেসন্তি এৰমত্থো গহেতব্বো.
৫৭২. সহত্থাতি করণত্থে নিস্সক্কৰচনন্তি আহ ‘‘সহত্থেনা’’তি. অসন্তে হারকেতি পাল়িযং ভিক্খুনো অনুরূপতাদস্সনত্থং ৰুত্তং, ন পন হারকে ৰিজ্জমানে তিযোজনব্ভন্তরে সহত্থা হরন্তস্স আপত্তিদস্সনত্থং. তিযোজনতো বহি বহিতিযোজনন্তি আহ ‘‘তিযোজনতো বহি পাতেতী’’তি. তেন হরিতেপি আপত্তিযেৰাতি সউস্সাহত্তা অনাণত্তিযা হটত্তা চ. সতিপি হি সউস্সাহভাৰে আণত্তিযা চে হরতি, অনাপত্তি ‘‘অঞ্ঞং হরাপেতী’’তি ৰচনতো. অঞ্ঞো হরিস্সতীতি অধিপ্পাযাভাৰতো ‘‘সুদ্ধচিত্তেন ঠপিত’’ন্তি ৰুত্তং. সউস্সাহত্তাতি তিযোজনাতিক্কমনে সউস্সাহত্তা. ইদঞ্চ ‘‘অঞ্ঞো হরিস্সতী’’তি অসুদ্ধচিত্তেন ঠপিতং সন্ধায ৰুত্তং, অচিত্তকত্তাতি ইদং পন সুদ্ধচিত্তেন ঠপিতং সন্ধায. অনাপত্তি পাল়িযা ন সমেতীতি ‘‘তিযোজনং হরতী’’তিআদিপাল়িযা, ৰিসেসতো ‘‘অঞ্ঞং হরাপেতী’’তি পাল়িযা চ ন সমেতি.
সচে সামিকং জানাপেত্ৰা ঠপেতি, আণত্তিযা হরাপেতি নামাতি আহ ‘‘সামিকস্স অজানন্তস্সেৰা’’তি. অগচ্ছন্তেপীতি গমনং উপচ্ছিন্দিত্ৰা ঠিতযানেপি. হেট্ঠা ৰা গচ্ছন্তোতি ভূমিযং গচ্ছন্তো. অঞ্ঞং হরাপেতীতি এত্থ অঞ্ঞ-গ্গহণেন সামঞ্ঞতো তিরচ্ছানগতাপি সঙ্গহিতাতি আহ – ‘‘অঞ্ঞং হরাপেতীতি ৰচনতো অনাপত্তী’’তি. সুঙ্কঘাতে আপত্তি হোতীতি অঞ্ঞং হরাপেন্তস্স আপত্তি. তত্থ অনাপত্তীতি অঞ্ঞৰিহিতস্স থেয্যচিত্তাভাৰতো অনাপত্তি.
৫৭৫. ‘‘তং হরন্তস্সাতি পুন তিযোজনং হরন্তস্সা’’তি মহাগণ্ঠিপদে ৰুত্তং. তং পন মাতিকাট্ঠকথাযং অঙ্গেসু ‘‘পঠমপ্পটিলাভো সতি ইমিনা ৰচনেন ন সমেতি. ‘‘পঠমপ্পটিলাভো’’তি হি ইদং দুতিযপ্পটিলাভো আপত্তিযা অঙ্গং ন হোতীতি দীপেতি, তস্মা পাল়িযং অট্ঠকথাযঞ্চ ৰিসেসাভাৰতো অচ্ছিন্নং পটিলভিত্ৰা হরন্তস্স পুন তিযোজনাতিক্কমেপি অনাপত্তি ৰুত্তাতি অম্হাকং খন্তি. অঞ্ঞথা অচ্ছিন্নং পটিলভিত্ৰা পুন তিযোজনং হরতীতি ৰদেয্য. ৰীমংসিত্ৰা যুত্ততরং গহেতব্বং. অনাপত্তি কতভণ্ডন্তি এত্থ ‘‘কম্বলকোজৰাদিকতভণ্ডম্পি. পকতিচীৰরে লগ্গলোমানি আপত্তিং জনেন্তিযেৰা’’তি ৰদন্তি. তনুকপত্তত্থৰিকন্তরে অঘট্টনত্থং পক্খিপন্তি. পক্খিত্তন্তি কণ্ণচ্ছিদ্দে পক্খিত্তং. নিধানমুখং নামাতি ইমিনা কতভণ্ডসঙ্খ্যং ন গচ্ছতীতি দস্সেতি. এল়কলোমানং অকতভণ্ডতা, পঠমপ্পটিলাভো, অত্তনা আদায ৰা অঞ্ঞস্স অজানন্তস্স যানে পক্খিপিত্ৰা ৰা তিযোজনাতিক্কমনং, আহরণপচ্চাহরণং, অৰাসাধিপ্পাযতাতি ইমানেত্থ পঞ্চ অঙ্গানি.
এল়কলোমসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৫৭৬. এল়কলোমধোৰাপনসিক্খাপদং উত্তানত্থমেৰ.
৮. রূপিযসিক্খাপদৰণ্ণনা
৫৮৩-৫৮৪. রূপিযসিক্খাপদে পন সত্থুৰণ্ণোতি সত্থুনা সমানৰণ্ণো. সত্থুনো ৰণ্ণো সত্থুৰণ্ণো, সত্থুৰণ্ণো ৰিয ৰণ্ণো অস্সাতি সত্থুৰণ্ণোতি মজ্ঝপদলোপীসমাসো দট্ঠব্বো. পাকতিকো নাম এতরহি পকতিকহাপণো. রুক্খফলবীজমযোতি তিন্তিণিকাদিরুক্খানং ফলবীজেন কতো. ইচ্চেতং সব্বম্পীতি যথাৰুত্তভেদং সব্বম্পি চতুব্বিধং নিস্সগ্গিযৰত্থু হোতীতি সম্বন্ধো. জাতরূপমাসকোতি সুৰণ্ণকহাপণো.
গণ্হেয্যাতি অত্তনো অত্থায দীযমানং ৰা কত্থচি ঠিতং ৰা নিপ্পরিগ্গহং দিস্ৰা সযং গণ্হেয্য. ‘‘ইদং অয্যস্স হোতূ’’তি এৰং সম্মুখা ৰা ‘‘অসুকস্মিং নাম ঠানে মম হিরঞ্ঞসুৰণ্ণং অত্থি, তং তুয্হং হোতূ’’তি এৰং পরম্মুখা ঠিতং ৰা কেৰলং ৰাচায ৰা হত্থমুদ্দায ৰা ‘‘তুয্হ’’ন্তি ৰত্ৰা পরিচ্চত্তস্স কাযৰাচাহি অপ্পটিক্খিপিত্ৰা চিত্তেন সাদিযনং উপনিক্খিত্তসাদিযনং নাম. ‘‘সাদিযতী’’তি ৰুত্তমেৰত্থং ৰিভাৰেতি ‘‘গণ্হিতুকামো হোতী’’তি. ‘‘ইদং গুত্তট্ঠান’’ন্তি আচিক্খিতব্বন্তি পচ্চযপরিভোগংযেৰ সন্ধায আচিক্খিতব্বং. ‘‘ইধ নিক্খিপাহী’’তি ৰুত্তে ‘‘উগ্গণ্হাপেয্য ৰা’’তি ৰুত্তলক্খণেন নিস্সগ্গিযং হোতীতি আহ – ‘‘ইধ নিক্খিপাহীতি ন ৰত্তব্ব’’ন্তি. পরতো ‘‘ইমং গণ্হা’’তি ন ৰত্তব্বন্তি এত্থাপি এসেৰ নযো. কপ্পিযঞ্চ অকপ্পিযঞ্চ নিস্সায ঠিতমেৰ হোতীতি যস্মা ততো উপ্পন্নপচ্চযপরিভোগো কপ্পতি, তস্মা কপ্পিযং নিস্সায ঠিতং. যস্মা পন দুব্বিচারণায ততো উপ্পন্নপচ্চযপরিভোগোপি ন কপ্পতি, তস্মা অকপ্পিযং নিস্সায ঠিতন্তি ৰেদিতব্বং.
ন তেন কিঞ্চি কপ্পিযভণ্ডং চেতাপিতন্তি এত্থ চেতাপিতং চে, নত্থি পরিভোগুপাযো, তস্মা এৰং ৰুত্তং. অকপ্পিযঞ্হি নিস্সগ্গিযং ৰত্থুং উগ্গণ্হিত্ৰা তং অনিস্সজ্জিত্ৰাৰ চেতাপিতং কপ্পিযভণ্ডং সঙ্ঘস্স নিস্সট্ঠম্পি সব্বেসং ন কপ্পতি. কেচি পন ‘‘যস্মা নিস্সগ্গিযং ৰত্থুং পটিগ্গহেত্ৰা চেতাপিতং কপ্পিযভণ্ডং সঙ্ঘস্স নিস্সজ্জামীতি নিস্সট্ঠং ৰিনাৰ উপাযং পরিভুঞ্জিতুং ৰট্টতি, তস্মা ‘ন তেন কিঞ্চি কপ্পিযভণ্ডং চেতাপিত’ন্তি ৰুত্ত’’ন্তি ৰদন্তি. ‘‘আরামিকানং ৰা পত্তভাগন্তি ইদং গিহীনং হত্থগতোপি সোযেৰ ভাগোতি কত্ৰা ৰুত্তং. সচে পন তেন অঞ্ঞং পরিৰত্তেত্ৰা আরামিকা দেন্তি, পরিভুঞ্জিতুং ৰট্টতী’’তি মজ্ঝিমগণ্ঠিপদে চূল়গণ্ঠিপদে চ ৰুত্তং. ততো হরিত্ৰাতি অঞ্ঞেসং পত্তভাগতো হরিত্ৰা. কসিণপরিকম্মন্তি আলোককসিণপরিকম্মং. মঞ্চপীঠাদীনি ৰাতি এত্থ ‘‘ততো গহিতমঞ্চপীঠাদীনি পরিৰত্তেত্ৰা অঞ্ঞং চে গহিতং, ৰট্টতী’’তি ৰদন্তি. ছাযাপীতি ভোজনসালাদীনং ছাযাপি. পরিচ্ছেদাতিক্কন্তাতি গেহপরিচ্ছেদং অতিক্কন্তা, ছাযায গতগতট্ঠানং গেহং নাম ন হোতীতি অধিপ্পাযো. মগ্গেনপীতি এত্থ ‘‘সচে অঞ্ঞো মগ্গো নত্থি, মগ্গং অধিট্ঠহিত্ৰা গন্তুং ৰট্টতী’’তি ৰদন্তি. কীতাযাতি তেন ৰত্থুনা কীতায. উপনিক্খেপং ঠপেত্ৰা সঙ্ঘো পচ্চযে পরিভুঞ্জতীতি সচে উপাসকো ‘‘অতিবহু এতং হিরঞ্ঞং, ইদং, ভন্তে, অজ্জেৰ ন ৰিনাসেতব্ব’’ন্তি ৰত্ৰা সযং উপনিক্খেপং ঠপেতি, অঞ্ঞেন ৰা ঠপাপেতি, এতং উপনিক্খেপং ঠপেত্ৰা ততো উদযং পরিভুঞ্জন্তো সঙ্ঘো পচ্চযে পরিভুঞ্জতি, তেন ৰত্থুনা গহিতত্তা ‘‘অকপ্পিয’’ন্তি ৰুত্তং.
৫৮৫. পতিতোকাসং অসমন্নাহরন্তেন পাতেতব্বন্তি ইদং নিরপেক্খভাৰদস্সনপরন্তি ৰেদিতব্বং, তস্মা পতিতট্ঠানে ঞাতেপিস্স গূথং ছড্ডেন্তস্স ৰিয নিরপেক্খভাৰোযেৰেত্থ পমাণন্তি ৰেদিতব্বং. অসন্তসম্ভাৰনাযাতি অত্তনি অৰিজ্জমানউত্তরিমনুস্সধম্মারোচনং সন্ধায ৰুত্তং. থেয্যপরিভোগো নাম অনরহস্স পরিভোগো. ভগৰতা হি অত্তনো সাসনে সীলৰতো পচ্চযা অনুঞ্ঞাতা, ন দুস্সীলস্স. দাযকানম্পি সীলৰতো এৰ পরিচ্চাগো, ন দুস্সীলস্স অত্তনো কারানং মহপ্ফলভাৰস্স পচ্চাসীসনতো. ইতি সত্থারা অননুঞ্ঞাতত্তা দাযকেহি চ অপরিচ্চত্তত্তা দুস্সীলস্স পরিভোগো থেয্যপরিভোগো. ইণৰসেন পরিভোগো ইণপরিভোগো, পটিগ্গাহকতো দক্খিণাৰিসুদ্ধিযা অভাৰতো ইণং গহেত্ৰা পরিভোগো ৰিযাতি অত্থো. তস্মাতি ‘‘সীলৰতো’’তিআদিনা ৰুত্তমেৰত্থং কারণভাৰেন পচ্চামসতি. চীৰরং পরিভোগে পরিভোগেতি কাযতো মোচেত্ৰা মোচেত্ৰা পরিভোগে. পুরেভত্ত…পে… পচ্ছিমযামেসু পচ্চৰেক্খিতব্বন্তি সম্বন্ধো. তথা অসক্কোন্তেন যথাৰুত্তকালৰিসেসৰসেন একস্মিং দিৰসে চতুক্খত্তুং তিক্খত্তুং দ্ৰিক্খত্তুং সকিংযেৰ ৰা পচ্চৰেক্খিতব্বং.
সচস্স অপচ্চৰেক্খতোৰ অরুণো উগ্গচ্ছতি, ইণপরিভোগট্ঠানে তিট্ঠতীতি এত্থ ‘‘হিয্যো যং মযা চীৰরং পরিভুত্তং, তং যাৰদেৰ সীতস্স পটিঘাতায…পে… হিরিকোপীনপ্পটিচ্ছাদনত্থং, হিয্যো যো মযা পিণ্ডপাতো পরিভুত্তো, সো নেৰ দৰাযাতিআদিনা সচে অতীতপরিভোগপচ্চৰেক্খণং ন করেয্য, ইণপরিভোগট্ঠানে তিট্ঠতী’’তি ৰদন্তি, ৰীমংসিতব্বং. সেনাসনম্পি পরিভোগে পরিভোগেতি পৰেসে পৰেসে. এৰং পন অসক্কোন্তেন পুরেভত্তাদীসু পচ্চৰেক্খিতব্বং. তং হেট্ঠা ৰুত্তনযেনেৰ সক্কা ৰিঞ্ঞাতুন্তি ইধ ৰিসুং ন ৰুত্তং. সতিপচ্চযতাতি সতিযা পচ্চযভাৰো, পটিগ্গহণস্স পরিভোগস্স চ পচ্চৰেক্খণসতিযা পচ্চযভাৰো যুজ্জতি, পচ্চৰেক্খিত্ৰাৰ পটিগ্গহেতব্বং পরিভুঞ্জিতব্বঞ্চাতি অত্থো. তেনেৰাহ ‘‘সতিং কত্ৰা’’তিআদি. এৰং সন্তেপীতি যদিপি দ্ৰীসুপি ঠানেসু পচ্চৰেক্খণা যুত্তা, এৰং সন্তেপি. অপরে পনাহু ‘‘সতিপচ্চযতাতি সতিভেসজ্জপরিভোগস্স পচ্চযভাৰে পচ্চযেতি অত্থো. এৰং সন্তেপীতি পচ্চযে সতিপী’’তি, তং তেসং মতিমত্তং. তথা হি পচ্চযসন্নিস্সিতসীলং পচ্চৰেক্খণায ৰিসুজ্ঝতি, ন পচ্চযসব্ভাৰমত্তেন.
ননু চ ‘‘পরিভোগে করোন্তস্স অনাপত্তী’’তি ইমিনা পাতিমোক্খসংৰরসীলং ৰুত্তং, তস্মা পচ্চযসন্নিস্সিতসীলস্স পাতিমোক্খসংৰরসীলস্স চ কো ৰিসেসোতি? ৰুচ্চতে – পুরিমেসু তাৰ তীসু পচ্চযেসু ৰিসেসো পাকটোযেৰ, গিলানপচ্চযে পন যথা ৰতিং কত্ৰা রুক্খমূলে গোপিতে তস্স ফলানিপি রক্খিতানিযেৰ হোন্তি, এৰমেৰ পচ্চৰেক্খণায পচ্চযসন্নিস্সিতসীলে রক্খিতে তপ্পটিবদ্ধং পাতিমোক্খসংৰরসীলম্পি নিপ্ফন্নং নাম হোতি. গিলানপচ্চযং অপচ্চৰেক্খিত্ৰা পরিভুঞ্জন্তস্স সীলং ভিজ্জমানং পাতিমোক্খসংৰরসীলমেৰ ভিজ্জতি, পচ্চযসন্নিস্সিতসীলং পন পচ্ছাভত্তপুরিমযামাদীসু যাৰ অরুণুগ্গমনা অপচ্চৰেক্খন্তস্সেৰ ভিজ্জতি. পুরেভত্তঞ্হি অপচ্চৰেক্খিত্ৰাপি গিলানপচ্চযং পরিভুঞ্জন্তস্স অনাপত্তি, ইদমেতেসং নানাকরণং.
এৰং পচ্চযসন্নিস্সিতসীলস্স ৰিসুদ্ধিং দস্সেত্ৰা তেনেৰ পসঙ্গেন সব্বাপি সুদ্ধিযো দস্সেতুং ‘‘চতুব্বিধা হি সুদ্ধী’’তিআদিমাহ. তত্থ সুজ্ঝতি এতাযাতি সুদ্ধি, যথাধম্মং দেসনাৰ সুদ্ধি দেসনাসুদ্ধি. ৰুট্ঠানস্সপি চেত্থ দেসনায এৰ সঙ্গহো দট্ঠব্বো. ছিন্নমূলাপত্তীনং পন অভিক্খুতাপটিঞ্ঞাৰ দেসনা. অধিট্ঠানৰিসিট্ঠো সংৰরোৰ সুদ্ধি সংৰরসুদ্ধি. ধম্মেন সমেন পচ্চযানং পরিযেট্ঠি এৰ সুদ্ধি পরিযেট্ঠিসুদ্ধি. চতূসু পচ্চযেসু ৰুত্তৰিধিনা পচ্চৰেক্খণাৰ সুদ্ধি পচ্চৰেক্খণসুদ্ধি. এস তাৰ সুদ্ধীসু সমাসনযো. সুদ্ধিমন্তেসু সীলেসু দেসনা সুদ্ধি এতস্সাতি দেসনাসুদ্ধি. সেসেসুপি এসেৰ নযো. ন পুন এৰং করিস্সামীতি এত্থ এৰন্তি সংৰরভেদং সন্ধাযাহ. পহাযাতি ৰজ্জেত্ৰা, অকত্ৰাতি অত্থো. দাতব্বট্ঠেন দাযং, তং আদিযন্তীতি দাযাদা, অননুঞ্ঞাতেসু সব্বেন সব্বং পরিভোগাভাৰতো অনুঞ্ঞাতেসুযেৰ চ পরিভোগসব্ভাৰভাৰতো ভিক্খূহি পরিভুঞ্জিতব্বপচ্চযা ভগৰতো সন্তকা. ধম্মদাযাদসুত্তঞ্চেত্থ সাধকন্তি –
‘‘ধম্মদাযাদা মে, ভিক্খৰে, ভৰথ, মা আমিসদাযাদা. অত্থি মে তুম্হেসু অনুকম্পা, ‘কিন্তি মে সাৰকা ধম্মদাযাদা ভৰেয্যুং, নো আমিসদাযাদা’’’তি (ম. নি. ১.২৯) –
এৰং পৰত্তং ধম্মদাযাদসুত্তঞ্চ এত্থ এতস্মিং অত্থে সাধকং.
অৰীতরাগানং তণ্হাপরৰসতায পচ্চযপরিভোগে সামিভাৰো নত্থি, তদভাৰেন ৰীতরাগানং তত্থ সামিভাৰো যথারুচি পরিভোগসব্ভাৰতো. তথা হি তে পটিকূলম্পি অপ্পটিকূলাকারেন অপ্পটিকূলম্পি পটিকূলাকারেন তদুভযম্পি ৰজ্জেত্ৰা অজ্ঝুপেক্খনাকারেন পচ্চযে পরিভুঞ্জন্তি, দাযকানঞ্চ মনোরথং পরিপূরেন্তি. তেনাহ – ‘‘তে হি তণ্হায দাসব্যং অতীতত্তা সামিনো হুত্ৰা পরিভুঞ্জন্তী’’তি. যো পনাযং সীলৰতো পচ্চৰেক্খিতপরিভোগো, সো ইণপরিভোগস্স পচ্চনীকত্তা আণণ্যপরিভোগো নাম হোতি. যথা হি ইণাযিকো অত্তনো রুচিযা ইচ্ছিতদেসং গন্তুং ন লভতি, এৰং ইণপরিভোগযুত্তো লোকতো নিস্সরিতুং ন লভতীতি তপ্পটিপক্খত্তা সীলৰতো পচ্চৰেক্খিতপরিভোগো আণণ্যপরিভোগোতি ৰুচ্চতি, তস্মা নিপ্পরিযাযতো চতুপরিভোগৰিনিমুত্তো ৰিসুংযেৰাযং পরিভোগোতি ৰেদিতব্বো. সো ইধ ৰিসুং ন ৰুত্তো, দাযজ্জপরিভোগেযেৰ ৰা সঙ্গহং গচ্ছতীতি. সীলৰাপি হি ইমায সিক্খায সমন্নাগতত্তা সেক্খোত্ৰেৰ ৰুচ্চতি. সব্বেসন্তি অরিযানং পুথুজ্জনানঞ্চ.
কথং পুথুজ্জনানং ইমে পরিভোগা সম্ভৰন্তীতি? উপচারৰসেন. যো হি পুথুজ্জনস্সপি সল্লেখপ্পটিপত্তিযং ঠিতস্স পচ্চযগেধং পহায তত্থ অনুপলিত্তেন চিত্তেন পরিভোগো, সো সামিপরিভোগো ৰিয হোতি. সীলৰতো পন পচ্চৰেক্খিতপরিভোগো দাযজ্জপরিভোগো ৰিয হোতি দাযকানং মনোরথস্স অৰিরাধনতো. তেনেৰ ৰুত্তং ‘‘দাযজ্জপরিভোগেযেৰ ৰা সঙ্গহং গচ্ছতী’’তি. কল্যাণপুথুজ্জনস্স পরিভোগে ৰত্তব্বমেৰ নত্থি তস্স সেক্খসঙ্গহতো. সেক্খসুত্তঞ্হেতস্স অত্থস্স সাধকং.
লজ্জিনা সদ্ধিং পরিভোগো নাম লজ্জিস্স সন্তকং গহেত্ৰা পরিভোগো. অলজ্জিনা সদ্ধিন্তি এত্থাপি এসেৰ নযো. আদিতো পট্ঠায হি অলজ্জী নাম নত্থীতি ইমিনা দিট্ঠদিট্ঠেসুযেৰ আসঙ্কা ন কাতব্বাতি দস্সেতি. অত্তনো ভারভূতা সদ্ধিৰিহারিকাদযো. সোপি নিৰারেতব্বোতি যো পস্সতি, তেন নিৰারেতব্বো. যস্মা অলজ্জীপরিভোগো নাম লজ্জিনো ৰুচ্চতি, তস্মা আপত্তি নাম নত্থি উভিন্নম্পি অলজ্জীভাৰতো, ‘‘অলজ্জীপরিভোগো’’তি ইদং নামমত্তমেৰ ন লব্ভতীতি ৰুত্তং হোতি. ‘‘আপত্তি পন অত্থিযেৰাতি ৰদন্তী’’তি তীসুপি গণ্ঠিপদেসু ৰুত্তং.
অধম্মিযোতি অনেসনাদীহি উপ্পন্নো. ধম্মিযোতি ভিক্খাচরিযাদীহি উপ্পন্নো. সঙ্ঘস্সেৰ দেতীতি ভত্তং অগ্গহেত্ৰা অত্তনা লদ্ধসলাকংযেৰ দেতি. সচে পন লজ্জী অলজ্জিং পগ্গণ্হাতি…পে… অন্তরধাপেতীতি এত্থ কেৰলং পগ্গণ্হিতুকামতায এৰং কাতুং ন ৰট্টতি, ধম্মস্স পন সাসনস্স সোতূনঞ্চ অনুগ্গহত্থায ৰট্টতীতি ৰেদিতব্বং. পুরিমনযেন ‘‘সো আপত্তিযা কারেতব্বো’’তি ৰুত্তত্তা ইমস্স আপত্তিযেৰাতি ৰদন্তি. উদ্দেসগ্গহণাদিনা ধম্মস্স পরিভোগো ধম্মপরিভোগো. ধম্মানুগ্গহেন গণ্হন্তস্স আপত্তিযা অভাৰেপি থেরো তস্স অলজ্জিভাৰংযেৰ সন্ধায ‘‘পাপো কিরায’’ন্তিআদিমাহ. তস্স পন সন্তিকেতি মহারক্খিতত্থেরস্স সন্তিকে.
৫৮৬. রাজোরোধাদযোতিআদি ‘‘ইদং গণ্হিস্সামী’’তি চেতনামত্তসম্ভৰতো ৰুত্তং. অস্সতিযা দিন্নন্তি এত্থ অস্সতিযা দিন্নং নাম অপরিচ্চত্তং হোতি, তস্মা দসন্তে বদ্ধকহাপণাদি অস্সতিযা দিন্নং ভিক্খুনা ৰত্থসঞ্ঞায পটিগ্গহিতঞ্চ, ততো নেৰ রূপিযং দিন্নং, নাপি পটিগ্গহিতঞ্চ হোতীতি এত্থ আপত্তিদেসনাকিচ্চং নত্থি, তং পন দাযকানমেৰ পটিদাতব্বং. তেন অকপ্পিযৰত্থুনা তে চে দাযকা সপ্পিআদীনি কিণিত্ৰান সঙ্ঘস্স তস্স চ ভিক্খুনো দেন্তি, সব্বেসং কপ্পতি দাযকানংযেৰ সন্তকত্তা. অট্ঠকথাযং পন পুঞ্ঞকামেহি পরিচ্চজিত্ৰা দিন্নমেৰ সন্ধায ‘‘পুঞ্ঞকামা…পে… রূপিযে অরূপিযসঞ্ঞী রূপিযং পটিগ্গণ্হাতীতি ৰেদিতব্বো’’তি ৰুত্তং, তস্মা পরিচ্চজিত্ৰা দিন্নং ৰত্থসঞ্ঞায গণ্হতোপি নিস্সগ্গিযমেৰ. তেন যদি তে দাযকা নো আগন্ত্ৰা গণ্হন্তি, দাযকে পুচ্ছিত্ৰা অত্তনো অত্থায চে পরিচ্চত্তং, সঙ্ঘে নিস্সজ্জিত্ৰা আপত্তি দেসেতব্বা. তৰ চোল়কং পস্সাহীহি ইমিনা গিহিসন্তকেপি ‘‘ইদং গণ্হথা’’তিআদিঅকপ্পিযৰোহারেন ৰিধানং ভিক্খুনো ন কপ্পতীতি দীপেতি. একপরিচ্ছেদানীতি কিরিযাকিরিযভাৰতো একপরিচ্ছেদানি. জাতরূপরজতভাৰো, অত্তুদ্দেসিকতা, কহাপণাদীসু অঞ্ঞতরভাৰোতি ইমানেত্থ তীণি অঙ্গানি.
রূপিযসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৯. রূপিযসংৰোহারসিক্খাপদৰণ্ণনা
৫৮৭. রূপিযসংৰোহারসিক্খাপদে জাতরূপাদিচতুব্বিধম্পি নিস্সগ্গিযৰত্থু ইধ রূপিযগ্গহণেনেৰ গহিতন্তি আহ ‘‘জাতরূপরজতপরিৰত্তন’’ন্তি. পটিগ্গহিতপরিৰত্তনেতি সাদিতরূপিযস্স পরিৰত্তনে, অসাদিযিত্ৰা ৰা কপ্পিযেন গাহেন পটিগ্গহিতরূপিযপরিৰত্তনে.
৫৮৯. গ-কারস্স ক-কারং কত্ৰা ‘‘সীসূপক’’ন্তি লিখিতং, পদভাজনে ঘনকতন্তি পিণ্ডং কতং. সত্থুৰণ্ণোতিআদীসু ‘‘সত্থুৰণ্ণো চ কহাপণো চ…পে… যে চ ৰোহারং গচ্ছন্তী’’তি এৰং সব্বত্থ সমুচ্চযো ৰেদিতব্বো. রূপিযে রূপিযসঞ্ঞীতি সকসন্তকং ৰদতি. রূপিযং চেতাপেতীতি পরসন্তকং ৰদতি. ‘‘নিস্সগ্গিযৰত্থুনা দুক্কটৰত্থুং ৰা কপ্পিযৰত্থুং ৰা চেতাপেন্তস্সপি এসেৰ নযো’’তি ইদং কস্মা ৰুত্তং. ন হি ‘‘রূপিযে রূপিযসঞ্ঞী অরূপিযং চেতাপেতি, নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিয’’ন্তিআদিত্তিকো পাল়িযং ৰুত্তোতি আহ ‘‘যো হী’’তিআদি. তস্সানুলোমত্তাতি এত্থাযমধিপ্পাযো – রূপিযসংৰোহারো নাম ন কেৰলং রূপিযেন রূপিযপরিৰত্তনমেৰ, অথ খো ‘‘অরূপিযে রূপিযসঞ্ঞী রূপিযং চেতাপেতী’’তি ৰুত্তত্তা অরূপিযেন রূপিযচেতাপনম্পি রূপিযসংৰোহারো নাম হোতীতি এতস্মিং পক্খেপি রূপিযে সতি রূপিযসংৰোহারোযেৰ হোতীতি অযমত্থো অৰুত্তোপি ৰিঞ্ঞাযতীতি. অরূপিযং নাম দুক্কটৰত্থুকপ্পিযৰত্থূনি. একন্তেন রূপিযপক্খেতি একেন অন্তেন রূপিযপক্খেতি অযং অত্থো গহেতব্বো. ‘‘একতো রূপিযপক্খে’’তি ৰা পাঠো ৰেদিতব্বো. ‘‘একরূপিযপক্খে’’তিপি পঠন্তি, তত্থাপি একতো রূপিযপক্খেতি অযমেৰত্থো গহেতব্বো.
কপ্পিযৰত্থুনা কপ্পিযৰত্থুনো কযৰিক্কযেপি তাৰ নিস্সগ্গিযং হোতি, দুক্কটৰত্থুনা দুক্কটৰত্থুনো কযৰিক্কযে কস্মা ন হোতীতি অন্ধকট্ঠকথায অধিপ্পাযো. ইদং সিক্খাপদং…পে… অরূপিযেন চ রূপিযচেতাপনং সন্ধায ৰুত্তন্তি সম্বন্ধো. ইধাতি ইমস্মিং রূপিযসংৰোহারসিক্খাপদে. তত্থাতি কযৰিক্কযসিক্খাপদে. তেনেৰাতি কপ্পিযৰত্থুনাযেৰ.
পুন কপ্পিযভাৰং নেতুং অসক্কুণেয্যত্তা ‘‘মহাঅকপ্পিযো নামা’’তি ৰুত্তং. ‘‘ন সক্কা কেনচি উপাযেন কপ্পিযো কাতুন্তি ইদং পঞ্চন্নংযেৰ সহধম্মিকানং অন্তরে পরিৰত্তনং সন্ধায ৰুত্তং, গিহীহি পন গহেত্ৰা অত্তনো সন্তকং কত্ৰা দিন্নং সব্বেসং কপ্পতী’’তি ৰদন্তি. ‘‘ন সক্কা কেনচি উপাযেন কপ্পিযো কাতু’’ন্তি পন ইমিনাৰ পটিগ্গহিতরূপিযং অনিস্সজ্জিত্ৰাৰ তেন চেতাপিতং কপ্পিযভণ্ডম্পি সঙ্ঘস্স নিস্সট্ঠং পরিভুঞ্জিতুং ন ৰট্টতীতি সিদ্ধং.
যে পন ‘‘পটিগ্গহিতরূপিযং অনিস্সজ্জিত্ৰাপি তেন পরিৰত্তিতং কপ্পিযভণ্ডং সঙ্ঘস্স নিস্সট্ঠং পরিভুঞ্জিতুং ৰট্টতী’’তি ৰদন্তি, তেসং ‘‘ন সক্কা কেনচি উপাযেন কপ্পিযো কাতু’’ন্তি ইদং ন যুজ্জতি. তে পনেত্থ এৰং ৰদন্তি ‘‘যস্মা নিস্সজ্জিতব্বৰত্থুং অনিস্সজ্জিত্ৰাৰ উপরূপরি অঞ্ঞং অঞ্ঞংযেৰ কতং, তস্মা পরিচ্ছেদাভাৰতো ইধ নিস্সজ্জিতুং অৰত্ৰা ‘ন সক্কা কেনচি উপাযেন কপ্পিযো কাতু’ন্তি ৰুত্তং, পরিচ্ছেদাভাৰতোযেৰ ‘মূলে মূলসামিকানং, পত্তে চ পত্তসামিকানং দিন্নে কপ্পিযো হোতী’তি চ ন ৰুত্ত’’ন্তি. যদি পটিগ্গহিতরূপিযং অনিস্সজ্জিত্ৰা চেতাপিতং কপ্পিযভণ্ডম্পি সঙ্ঘস্স নিস্সট্ঠং পরিভুঞ্জিতুং ৰট্টতি, এৰং সন্তে ইধাপি অৰসানৰত্থুং গহেত্ৰা সঙ্ঘস্স নিস্সট্ঠং কস্মা ন ৰট্টতি, ‘‘যো পন রূপিযং উগ্গণ্হিত্ৰা…পে… পত্তে চ পত্তসামিকানং দিন্নে কপ্পিযো হোতী’’তি ইমিনাপি পটিগ্গহিতরূপিযং অনিস্সজ্জিত্ৰা চেতাপিতং কপ্পিযভণ্ডম্পি সঙ্ঘস্স নিস্সট্ঠং পরিভুঞ্জিতুং ন ৰট্টতীতি সিদ্ধং. যদি তং নিস্সট্ঠং পরিভুঞ্জিতুং ৰট্টেয্য, ‘‘মূলে মূলসামিকানং, পত্তে চ পত্তসামিকানং দিন্নে কপ্পিযো হোতী’’তি ন ৰদেয্য. অপরে পনেত্থ এৰং ৰদন্তি ‘‘যদি সঙ্ঘস্স নিস্সট্ঠং হোতি, রূপিযপটিগ্গাহকস্স ন ৰট্টতি, তস্মা তস্সপি যথা ৰট্টতি, তথা দস্সনত্থং ‘মূলে মূলসামিকান’ন্তিআদি ৰুত্ত’’ন্তি.