৭. কথিনক্খন্ধকৰণ্ণনা
কথিনানুজাননকথাৰণ্ণনা
৩০৬. ‘‘কথিনন্তি পঞ্চানিসংসে অন্তোকরণসমত্থতায থিরন্তি অত্থো’’তি লিখিতং. ‘‘পঞ্চ কপ্পন্তী’’তি অৰত্ৰা ‘‘কপ্পিস্সন্তী’’তি অনাগতৰচনং ‘‘ৰো’’তি ইমস্স সামিৰচনপক্খে যুজ্জতি তেসং তস্মিং খণে অনত্থতকথিনত্তা. দ্ৰীসু পনেতেসু অত্থৰিকপ্পেসু পচ্ছিমো যুত্তো সব্বেসম্পি তেসং পাৰেয্যকানং সব্বধুতঙ্গধরত্তা. নিমন্তনং সাদিযন্তস্সেৰ হি অনামন্তচারো পঞ্ঞত্তো, তথা গণভোজনং. অসমাদানচারো অনধিট্ঠিততিচীৰরস্স নত্থি অতেচীৰরিকস্স যাৰদত্থচীৰরচতুত্থাদিচীৰরগ্গহণসম্ভৰতো. ইতরস্সাপি অনধিট্ঠানমুখেন লব্ভতি. চীৰরুপ্পাদো অপংসুকূলিকস্সেৰ. ‘‘কথিনত্থতসীমায’’ন্তি উপচারসীমং সন্ধায ৰুত্তং. উপচারসীমট্ঠস্স মতকচীৰরাদিভাগিযতায বদ্ধসীমায তত্রুপ্পাদাভাৰতো ৰিঞ্ঞেয্যমেতং উপচারসীমাৰেত্থ অধিপ্পেতাতি. কথিনত্থারং কে লভন্তীতি কে সাধেন্তীতি অত্থো. পঞ্চ জনা সাধেন্তি. কথিনদুস্সস্স হি দাযকা পচ্ছিমকোটিযা চত্তারো হোন্তি. একো পটিগ্গাহকোতি. ‘‘তত্র চে, ভিক্খৰে, য্ৰাযং চতুৰগ্গো ভিক্খুসঙ্ঘো ঠপেত্ৰা তীণি কম্মানি উপসম্পদং পৰারণং অব্ভান’’ন্তি (মহাৰ. ৩৮৮) চম্পেয্যক্খন্ধকে ৰুত্তত্তা ‘‘ন পঞ্চৰগ্গকরণীয’’ন্তি গহেতব্বং. ‘‘যস্স সঙ্ঘো কথিনদুস্সং দেতি, তং হত্থপাসে অকত্ৰাপি বহিসীমায ঠিতস্সপি দাতুং ৰট্টতী’’তি ৰদন্তি, তং হত্থপাসে কত্ৰা এৰ দাতব্বং. কস্মা? ‘‘তস্স কম্মপ্পত্তত্তা’’তি ৰুত্তং. ‘‘তত্রুপ্পাদেন তণ্ডুলাদিনা ৰত্থেসু চেতাপিতেসু অত্থতকথিনানমেৰ তানি ৰত্থানি পাপুণন্তি. ৰত্থেহি পন তণ্ডুলাদীসু চেতাপিতেসু সব্বেসং তানি পাপুণন্তী’’তি ৰুত্তং. পঠমপৰারণায পৰারিতা লভন্তীতি ইদং উক্কট্ঠকোটিযা ৰুত্তং. অন্তরাযেন অপ্পৰারিতানম্পি ৰুত্থৰস্সানং কথিনত্থারসম্ভৰতো ইতরে গণপূরকে কত্ৰা কথিনং অত্থরিতব্বন্তি কথং পঞ্ঞাযতীতি চে? ‘‘দ্ৰিন্নং পুগ্গলানং অত্থতং হোতি কথিনং অত্থারকস্স চ অনুমোদকস্স চা’’তি (পরি. ৪০৩) পরিৰারে একৰচনকরণতো, তত্থেৰ ‘‘সঙ্ঘস্স অত্থতং হোতি কথিনং, গণস্স পুগ্গলস্স অত্থতং হোতি কথিন’’ন্তি (পরি. ৪১৪) ৰচনতো চ.
অঞ্ঞস্মিং ৰিহারে ৰুত্থৰস্সাপি ন লভন্তীতি ইদং কিং একসীমস্মিং, উদাহু নানাসীমস্মিন্তি? কিঞ্চেত্থ – যদি তাৰ একসীমস্মিং, পরতো ‘‘সচে পন একসীমায বহূ ৰিহারা হোন্তি, সব্বে ভিক্খূ সন্নিপাতেত্ৰা একত্থ কথিনং অত্থরিতব্বং, ৰিসুং ৰিসুং অত্থরিতুং ন ৰট্টতী’’তি ইমিনা অট্ঠকথাৰচনেন ৰিরুজ্ঝতি. ইদঞ্হি ৰচনং সব্বেসংযেৰ একো কথিনত্থারোতি দীপেতি. অথ নানাসীমস্মিং, উপনন্দস্স একাধিপ্পাযদানানুমতিযা ৰিরুজ্ঝতি. ৰুত্তঞ্হেতং ‘‘দেথ, ভিক্খৰে, মোঘপুরিসস্স একাধিপ্পায’’ন্তি (মহাৰ. ৩৬৪). ইদঞ্হি ৰচনং দ্ৰীসুপি আৰাসেসু তস্স কথিনত্থারসিদ্ধিং দীপেতীতি. অৰিরোধোৰ ইচ্ছিতব্বো অপ্পটিসিদ্ধত্তা, তস্মা একসীমস্মিং ৰা নানাসীমস্মিং ৰা নানূপচারে অঞ্ঞস্মিং ৰিহারে ৰুত্থৰস্সাপি ন লভন্তীতি অধিপ্পাযো ৰেদিতব্বো. ‘‘পচ্ছিমিকায উপসম্পন্নো পঠমপৰারণায পৰারেতুম্পি লভতি, ৰস্সিকো চ হোতি আনিসংসঞ্চ লভতীতি সামণেরানং ৰস্সূপগমনং অনুঞ্ঞাতং হোতি, সামণেরা কথিনানিসংসং লভন্তী’’তি ৰদন্তি.
তিণ্ণং চীৰরানং অঞ্ঞতরপ্পহোনকন্তি ইদং ‘‘ন অঞ্ঞত্র সঙ্ঘাটিযা উত্তরাসঙ্গেন অন্তরৰাসকেন অত্থতং হোতি কথিন’’ন্তি ইমায পাল়িযা ৰিরুজ্ঝনং ৰিয দিস্সতি. অযঞ্হি পাল়ি তিণ্ণং চীৰরানং অঞ্ঞতরৰিরহেনাপি ন অত্থতং হোতি কথিনন্তি দীপেতীতি চে? ন, তদত্থজাননতো, ন তিণ্ণং চীৰরানং অঞ্ঞতরৰিরহেন ন অত্থতং হোতি কথিনন্তি হি দীপেতুকামো ভগৰা তং পাল়িমাহ. যদি এৰং ‘‘অঞ্ঞত্র সঙ্ঘাটিযা উত্তরাসঙ্গেন অন্তরৰাসকেনা’’তি ন ৰত্তব্বা সিযাতি চে? ন, অধিপ্পাযজাননতোৰ. যো সঙ্ঘাটিযা অত্থরিতুকামো, তস্স অঞ্ঞত্র সঙ্ঘাটিযা ন অত্থতং হোতি. এস নযো ইতরত্থাপীতি অযমেত্থ অধিপ্পাযো. তেনেৰ সুক্কপক্খে ‘‘সঙ্ঘাটিযা অত্থতং হোতী’’তিআদিনা নযেন একমেৰ চীৰরং ৰুত্তং, এৰং সন্তে ‘‘চতুৰীসতিযা আকারেহি অনত্থতং হোতি কথিনং, সত্তরসহি আকারেহি অত্থতং হোতি কথিন’’ন্তি যথারহং উক্কট্ঠকোটিযা ৰুত্তন্তি ৰেদিতব্বং, তস্মা কণ্হপক্খে উল্লিখিত…পে… নিস্সীমট্ঠানুমোদনানং চতুৰীসতিযা আকারানং সম্ভৰন্তানং সব্বেন সব্বং অভাৰেনপি নিমিত্তকতাদীনং অসম্ভৰন্তানং অঞ্ঞতরভাৰেনপি ন অত্থতং হোতি কথিনন্তি এৰমধিপ্পাযো ৰেদিতব্বো. সুক্কপক্খেপি অহতাহতকপ্প…পে… সীমট্ঠানুমোদনানং সত্তরসন্নং আকারানং সম্ভৰন্তানং অঞ্ঞতরভাৰেনপি ইতরেসং সব্বেন সব্বং অভাৰেনপি অত্থতং হোতি কথিনন্তি এৰমধিপ্পাযো ৰেদিতব্বো. অঞ্ঞথা অঞ্ঞমঞ্ঞৰিরোধো, যথাসম্ভৰং যোজেত্ৰা ৰেদিতব্বো.
তত্রিদং মুখমত্তনিদস্সনং – কণ্হপক্খে ‘‘উত্তরাসঙ্গেন অত্থতে কথিনে ন অঞ্ঞত্র সঙ্ঘাটিযা ন অঞ্ঞত্র অন্তরৰাসকেন অত্থতং হোতি কথিন’’ন্তি ৰচনপ্পমাণতো তং কথিনং অনত্থতং সিযা. সুক্কপক্খে চ ‘‘অনিমিত্তকতেন অত্থতং হোতি কথিন’’ন্তি ৰচনপ্পমাণতো অনিমিত্তকতেন কথিনে অত্থতে তঞ্চে পরিকথা কতং, তথাপি অত্থতমেৰ কথিনং হোতীতি অযং দুৰিধোপি ৰিরোধো. যথাৰুত্তনযেন অধিপ্পাযে গহিতে পরিহারো হোতীতি ৰেদিতব্বং.
যো আনিসংসং বহুং দেতীতি ইমিনা পচ্চযলোলভাৰং ৰিয দীপেতি, তথাপি ভগৰতা যাৰদত্থচীৰরপরিযেসনপঞ্ঞাপনমুখেন দ্ৰারং দিন্নন্তি কত্ৰা সঙ্ঘানুগ্গহত্থং হোতি. ‘‘অকাতুং ন হোতীতি অনাদরিযেন অকরোন্তস্স দুক্কট’’ন্তি লিখিতং. অনুমোদামাতি এত্থ সব্বসঙ্গাহিকৰসেন এৰং ৰুত্তং. ‘‘অনুমোদামী’’তি এককেন ৰত্তব্বং, ইতরথা ‘‘ন ৰট্টতী’’তি মহাঅট্ঠকথাযং কির ৰুত্তং. কথিনচীৰরং অধিট্ঠহিত্ৰা ‘‘ইমায সঙ্ঘাটিযা কথিনং অত্থরামী’’তি ৰাচায ভিন্নমত্তায পুগ্গলস্স অত্থতং হোতি. ‘‘কম্মৰাচা পন একাযেৰ ৰট্টতীতি কথিনদুস্সস্স এৰ কম্মৰাচা, সেসচীৰরদানে অপলোকনমেৰাতি অত্থো’’তি লিখিতং. একসীমাযাতি একউপচারসীমাযাতি অত্থো যুজ্জতি. কেচি পন ‘‘বদ্ধসীমা অধিপ্পেতা একসীমায একট্ঠানে অত্থরিতে সব্বত্থ অত্থরিতং হোতি ‘সব্বে ভিক্খূ সন্নিপতিত্ৰা’তি ৰুত্তত্তা, তেহিপি অনুমোদন্তেহি অত্থরিতমেৰ হোতি, উপচারপরিচ্ছিন্নে তত্থ তত্থ লদ্ধং তেহি তেহি লদ্ধব্বং হোতি. তত্থ পৰিট্ঠেহিপি লভিতব্বং সব্বেহিপি অত্থরিতত্তা, অযং ৰিসেসো. মহাঅট্ঠকথাযম্পি এৰমেৰ ৰুত্ত’’ন্তি ৰদন্তি, ৰীমংসিতব্বং.
৩০৮. চতুৰীসতি আকারৰন্ততায মহাভূমিকং. ‘‘দীঘসিব্বিতন্তি পচ্ছাকতসিব্বনং, ওৰট্টিত্ৰা সিব্বনং ৰা’’তি লিখিতং. কণ্ডুসং নাম পুব্ববন্ধনং. পঠমচিমিলিকা ঘটেত্ৰা ঠপিতা হোতীতি কথিনদুস্সং দুব্বলং দিস্ৰা তং বলৰতা অত্তনো পকতিদুস্সেন সদ্ধিং ঘটেত্ৰা দুপট্টং কত্ৰা সিব্বিতুকামেহি কথিনদুস্সতো পকতিদুস্সস্স মহন্ততায পঠমং তপ্পমাণানুরূপং বন্ধকণ্ডুসে ঘটেত্ৰা রজ্জুকেহি বন্ধিত্ৰা কতং হোতীতি অধিপ্পাযো. কথিনচীৰরস্স অপ্পতায পঠমং বদ্ধদুস্সং কুচ্ছিচিমিলিকা হোতি, মহাপচ্চরিযং, কুরুন্দিযঞ্চ ৰুত্তৰচননিদস্সনং, ব্যঞ্জনে এৰ ভেদো, অত্থে নত্থীতি দস্সনত্থং কতন্তি ৰেদিতব্বং. ‘‘ইমিনা কিং দীপেতীতি চে? তথাকতং দুপট্টচীৰরং পকতিচীৰরস্স মহন্ততায পকতিচীৰরসঙ্খ্যমেৰ গচ্ছতি, ন কথিনচীৰরসঙ্খ্যন্তি কস্সচি সিযা, নেৰং দট্ঠব্বং. এৰং কুচ্ছিচিমিলিকভাৰেন ঠিতম্পি কথিনচীৰরং. মহন্তম্পি তং পকতিচীৰরং অত্তনো কথিনচীৰরমেৰাতি. হেট্ঠিমকোটিযা পঞ্চকস্স ইচ্ছিতব্বত্তা কথিনদুস্সং খণ্ডাখণ্ডং বহুধা ছিন্দিত্ৰা সিব্বিতুকামো কথিনচীৰরতো পট্টং গহেত্ৰা অঞ্ঞস্মিং অকথিনচীৰরে পট্টমারোপেতী’’তি লিখিতং. অথ ৰা বহূনি কথিনদুস্সানি পংসুকূলানি খুদ্দকখুদ্দকানি একচীৰরত্থায, মহন্তানি চ ঊনত্থায দিন্নানি হোন্তি. কথিনচীৰরতোতি ভিক্খু একচ্চতো কথিনচীৰরতো পট্টং গহেত্ৰা অঞ্ঞস্মিং আরোপেতি. এত্থাহ – কিং পংসুকূলানি কথিনদুস্সানি ৰিকপ্পনুপগপচ্ছিমানি দাতব্বানি, উদাহু খুদ্দকানিপীতি? এত্থ অচীৰরসঙ্খ্যত্তা খুদ্দকানি দাতুং ন ৰট্টতি. কম্মৰাচা তত্থ ন রুহতীতি একে. ‘‘পংসুকূলেন অত্থতং হোতী’’তি পাল়িযং নযদানতো কুচ্ছিচিমিলিকভাৰেন ঠিতস্স কথিনদুস্সস্স অত্তনো সভাৰেন অনধিট্ঠানুপগস্স পুরাণচীৰরভাৰেনেৰ অধিট্ঠানারহস্সপি কথিনচীৰরভাৰানুমতিমুখেন অট্ঠকথাযং পদানতো চ খুদ্দকানিপি দাতুং ৰট্টতি. তঞ্হি কথিনত্থারকো ঘটেত্ৰা কথিনচীৰরং করিস্সতীতি কত্ৰা কপ্পতীতি একে, যুত্ততরং গহেতব্বং.
নিচযসন্নিধি সঙ্ঘাযত্তা সঙ্ঘেন কতত্তা. রত্তাতিক্কন্তং নিস্সজ্জিতব্বত্তা ‘‘নিস্সগ্গিয’’ন্তি ৰুচ্চতি. পঞ্চ খণ্ডানি পট্টানি পমাণং অস্সাতি পঞ্চকং. তেন ৰা অতিরিত্তেন ৰাতি অত্থো. তদহেৰ সঞ্ছিন্নেনাতি সঙ্ঘেন কথিনত্থারকস্স কম্মৰাচং ৰত্ৰা দিন্নেনেৰ তদহেৰ সঞ্ছিন্নেন সমণ্ডলিকতেন ভৰিতব্বং. এৰং দিন্নংযেৰ হি পরিৰারে ‘‘পুব্বকরণং সত্তহি ধম্মেহি সঙ্গহিত’’ন্তি ৰুত্তং, ন দাযকেন দিয্যমানং, তস্মা পরিনিট্ঠিতপুব্বকরণমেৰ চে দাযকো সঙ্ঘস্স দেতি, সম্পটিচ্ছিত্ৰা কম্মৰাচায দাতব্বং. তেন চ তস্মিংযেৰ সীমামণ্ডলে অধিট্ঠহিত্ৰা অত্থরিত্ৰা সঙ্ঘো অনুমোদাপেতব্বো কতপুব্বকরণস্স পুন কত্তব্বাভাৰতো. অত্থারকস্স হত্থগতমেৰ হি সন্ধায ‘‘ন উল্লিখিতমত্তেনা’’তিআদি ৰুত্তং. পরিনিট্ঠিতপুব্বকরণম্পি পুন ধোৰিত্ৰা ৰিসিব্বিত্ৰা কাতব্বমেৰ ৰচনপমাণতোতি চে? ন, ছিন্নস্স পুন ছেদাসম্ভৰতো. অঞ্ঞস্মিং ঠানে ছিন্দিতব্বমেৰাতি চে? ন, পব্বজ্জাধিকারে ‘‘কেসমস্সুং ওহারাপেত্ৰা’’তি ৰচনপ্পমাণতো মুণ্ডিকস্স ছিন্নেপি কেসে পরিযেসিত্ৰা সিরস্মিং ঠপেত্ৰা পুন ওহারাপেত্ৰা পব্বাজেতব্বপ্পসঙ্গতো, ন ইধ ন-কারেন পটিসিদ্ধত্তাতি চে? ন, ‘‘ন অঞ্ঞত্র সঙ্ঘাটিযা’’তি ন-কারেন পটিসিদ্ধত্তা উত্তরাসঙ্গেন অত্থতে অনত্থতং হোতীতি অনিট্ঠপ্পসঙ্গতো, তস্মা অভিনিৰেসো ন কাতব্বো. ‘‘বহিউপচারসীমায ঠিতো’’তি ৰুত্তত্তাপি পুব্বে ৰুত্তৰিনিচ্ছযোৰ গহেতব্বো.
৩০৯. অসন্নিধিকতেন অত্থতং হোতি কথিনন্তি এত্থ কিং কথিনত্থারমাসেযেৰ দুৰিধোপি সন্নিধি অধিপ্পেতো, উদাহু ততো পুব্বেপি, দাযকেন ৰা কদা দাতব্বং, কিং কথিনত্থারমাসেযেৰ, উদাহু ততো পুব্বেপি, কথিনত্থারমাসেপি অসুকস্মিং দিৰসেযেৰ অত্থারত্থায দম্মীতি দাতুং ৰট্টতি ন ৰট্টতীতি ইদং ৰিচারেতব্বং. কথিনত্থারমাসে এৰ দুৰিধোপি সন্নিধি. দাযকেনাপি ৰস্সাৰাসিকং ৰিয কথিনচীৰরং উদ্দিস্স দিন্নং ন ৰট্টতি. কস্মা? ‘‘কথিনদাযকস্স ৰত্তং অত্থী’’তিআদিনা (মহাৰ. অট্ঠ. ৩০৬) নযেন অট্ঠকথাযং ৰুত্তত্তা. উক্কট্ঠমত্তমেতন্তি চে? ন, ‘‘কথিনং নাম অতিউক্কট্ঠং ৰট্টতী’’তি (মহাৰ. অট্ঠ. ৩০৮) ৰুত্তত্তা. ন আগমনং সন্ধায ৰুত্তন্তি চে? ন, ইদম্পি আগমনমেৰ সন্ধায ৰুত্তং, পুব্বে দিন্নং ন ৰট্টতীতি.
৩১০. কথিনস্সাতি কথিনত্থারস্স. উব্ভারাযাতি ৰূপসমায, অপ্পৰত্তিযাতি অত্থো. কিমত্থিযং উব্ভারনিদস্সনন্তি চে? পঞ্চহি অনাপত্তিকালপরিযন্তদস্সনেন তেসু সংৰরুপ্পাদনত্থং. অঞ্ঞথা ‘‘চীৰরকালসমযো নাম অনত্থতে কথিনে ৰস্সানস্স পচ্ছিমো মাসো, অত্থতে কথিনে পঞ্চ মাসা’’তি (পারা. ৬৪৯) ৰিভঙ্গে ৰুত্তত্তা অন্তরাপক্কমনন্তিকাদিউব্ভারাভাৰেপি পঞ্চহি পঞ্চসু মাসেসু অনাপত্তিযেৰাতি মিচ্ছাগাহো সিযা. ততো আপত্তিখেত্তে অনাপত্তিখেত্তসঞ্ঞায তং তং আপত্তিং আপজ্জতি, ইতরেসঞ্চ ভিক্খূনং লাভন্তরাযং করোতীতি ৰেদিতব্বং.
আদাযসত্তককথাৰণ্ণনা
৩১১. সন্নিট্ঠানন্তিকে দ্ৰেপি পলিবোধা একতো ছিজ্জন্তীতি ইধ, পরিৰারট্ঠকথাযঞ্চ ৰুত্তং ইমিস্সা খন্ধকপাল়িযা সমেতি একতো উভিন্নম্পি ধুরনিক্খেপস্স কতত্তা. ‘‘ইদং বহিসীমাযমেৰ ৰুত্তং সন্নিট্ঠানন্তিকং সন্ধায ৰুত্তং. যং পন ৰুত্তং পরিৰারে ‘চত্তারো কথিনুদ্ধারা সিযা অন্তোসীমায উদ্ধরিয্যন্তি, সিযা বহিসীমায উদ্ধরিয্যন্তি, নিট্ঠানন্তিকো সন্নিট্ঠানন্তিকো নাসনন্তিকো আসাৰচ্ছেদিকো’তি (পরি. ৪১৬). তত্থ বহিসীমায সন্নিট্ঠানন্তিকো উদ্ধরিয্যতীতি ইধ দস্সিতনযোৰ. কথং অন্তোসীমায সন্নিট্ঠানন্তিকো? অকতচীৰরমাদায ‘ন পচ্চেস্স’ন্তি গতো, গতগতট্ঠানে ফাসুৰিহারং অলভন্তো তমেৰ ৰিহারং আগচ্ছতি, তস্স চীৰরপলিবোধো ঠিতো. সো চ ‘নেৰিমং চীৰরং কারেস্স’ন্তি চিত্তে উপ্পন্নমত্তে ছিজ্জতি, তস্মা অন্তোসীমায উদ্ধরিয্যতি, তস্মা দুৰিধো সন্নিট্ঠানন্তিকো’’তি পোরাণগণ্ঠিপদে লিখিতং, তং যুত্তং, অঞ্ঞথা অন্তোসীমায ‘‘নেৰিমং চীৰরং কারেস্স’’ন্তি পৰত্তউব্ভারো ইতরেসু সমোধানং ন গচ্ছতীতি অতিরিত্তো সিযা. সীমাতিক্কন্তিকোতি চীৰরকালসীমাতিক্কন্তিকো. সউব্ভারে চীৰরপলিবোধো পঠমং ছিজ্জন্তো ৰিয খাযতি, অথ খো সাপেক্খতায চীৰরকরণে সউস্সাহোৰ হোতীতি লেসং সন্ধায পরিৰারৰসেন ‘‘দ্ৰে পলিবোধা অপুব্বং অচরিমং ছিজ্জন্তী’’তি (মহাৰ. অট্ঠ. ৩১১) ৰুত্তং. ‘‘কতচীৰরো’’তি ৰুত্তত্তা ইধ ন সম্ভৰতি.
৩১৬. সব্বং অত্তনো পরিক্খারং অনৰসেসেত্ৰা পক্কমন্তো ‘‘সমাদায পক্কমতী’’তি ৰুচ্চতি. ‘‘কথিনুদ্ধারে ৰিসেসো নত্থি. পুগ্গলাধিপ্পাযৰিসেসেন কেৰলং ৰারদস্সনত্থং সমাদাযৰারা ৰুত্তা’’তি সব্বেসু গণ্ঠিপদেসু লিখিতং. ইধ পন পুগ্গলাধিপ্পাযেন পযোজনং ৰীমংসিতব্বং. পক্কমনন্তিকস্স অভাৰা ‘‘যথাসম্ভৰ’’ন্তি ৰুত্তং. ৰিপ্পকতেপি ধুরনিক্খেপৰসেন পক্কমনন্তিকতা সম্ভৰতি, তস্মা পক্কমনন্তিকৰারোপি ৰত্তব্বোতি চে? ন, সন্নিট্ঠানন্তিকলক্খণপ্পসঙ্গতো. অকতচীৰরস্স ন সৰনন্তিকতা চ.
তত্রাযং আদিতো পট্ঠায ৰারৰিভাৰনা – আদাযৰারা সত্ত, তথা সমাদাযৰারাতি দ্ৰে সত্তকৰারা. ততো পক্কমনন্তিকং ৰজ্জেত্ৰা ৰিপ্পকতচীৰরস্স আদাযৰারা, সমাদাযৰারা চাতি দ্ৰে ছক্কৰারা. ততো পরং নিট্ঠানসন্নিট্ঠাননাসনন্তিকানং ৰসেন তীণি তিকানি দস্সিতানি, তত্থ পঠমত্তিকং অন্তোসীমায ‘‘ন পচ্চেস্স’’ন্তি ইমং ৰিধিং অনামসিত্ৰা বহিসীমাযং এৰ ‘‘ন পচ্চেস্স’’ন্তি পৰত্তং, তস্মা পক্কমনন্তিকসীমাতিক্কন্তিকসউব্ভারা তত্থ ন যুজ্জন্তি. ‘‘আসাৰচ্ছেদিকো সম্ভৰন্তোপি যথাৰুত্তকারণেন ন ৰুত্তো. দুতিযত্তিকং অন্তোসীমায ‘ন পচ্চেস্স’ন্তি পৰত্তং, এত্থ কিঞ্চাপি পক্কমনন্তিকো সম্ভৰতি, তথাপি যেহি চীৰরপলিবোধো ছিজ্জতি, তেসংযেৰাধিপ্পেতত্তা ন ৰুত্তো’’তি পোরাণগণ্ঠিপদে ৰুত্তং. সব্বস্মিম্পি পন্নরসকে ৰিপ্পকতচীৰরস্সেৰাধিপ্পেতত্তাতি তক্কো. অধিট্ঠানুপগে চ ৰিপ্পকতে সতি ন নিট্ঠানন্তিকো. নিট্ঠানাৰসেসে সতি ন নাসনন্তিকোতি পোরাণা. ততিযত্তিকং অনধিট্ঠিত-পদেন ৰিসেসেত্ৰা পৰত্তং, অত্থতো পঠমত্তিকেন সমেতি. তস্স অত্থদস্সনপযোজনং কির তং. যস্মা ইমে তযো অত্থৰিকপ্পা ইমেহি এৰ তীহি কথিনুদ্ধারেহি সক্কা দস্সেতুং, তস্মা ইমেৰ যোজিতা একসম্বন্ধৰসেন, অঞ্ঞথা পঠমত্তিকং ছক্কং ভৰেয্য ইমস্স পন্নরসকস্স অন্তে ছক্কং ৰিয. ততিযত্তিকানন্তরং চতুত্থত্তিকং সম্ভৰন্তং ‘‘অন্তোসীমাযং ‘পচ্চেস্স’’ন্তি ৰচনৰিসেসেন সম্ভৰতি. তথা চ যোজিযমানং ইতরেহি সৰনন্তিকাদীহি অৰিরুদ্ধক্কমং হোতি, তস্মা চতুত্থত্তিকং অহুত্ৰা ছক্কং জাতন্তি ৰেদিতব্বং. এৰং তীণি তিকানি একং ছক্কঞ্চাতি পঠমং পন্নরসকং ৰেদিতব্বং. ইদানি ইদমেৰ পন্নরসকং উপসগ্গৰিসেসেন দুতিযং সমাদাযপন্নরসকং নাম কতং. পুন ৰিপ্পকতচীৰরং আদাযাতি ততিযং পন্নরসকং, সমাদাযাতি চতুত্থং পন্নরসকং দস্সিতং. এৰং চত্তারি পন্নরসকানি ৰেদিতব্বানি. তত্থ পঠমদুতিযেসু পন্নরসকেসু সব্বেন সব্বং অকতচীৰরং অধিপ্পেতং, ইতরেসু দ্ৰীসু ৰিপ্পকতন্তি যোজেতব্বং. ‘‘পুব্বে নিবদ্ধট্ঠানে চীৰরাসায গহেতব্বং, অঞ্ঞত্থ ন ৰট্টতি. উপচ্ছিন্নায চে চীৰরাসায চীৰরং উপ্পন্নং, ন তং চীৰরপলিবোধং করোতী’’তি পোরাণগণ্ঠিপদে ৰুত্তং. নিস্সগ্গিযেসু ততিযকথিনে আগতচীৰরপচ্চাসা ইধ চীৰরাসাতি তক্কো. যত্থ চীৰরাসা, তং ঠানং অধিকরণূপচারেন ‘‘চীৰরাসা’’ত্ৰেৰ ৰুচ্চতীতি কত্ৰা ‘‘তং চীৰরাসং পযিরুপাসতী’’তিআদি ৰুত্তং, তস্মা অনাসায লভতীতি অনাসাযিতট্ঠানে লভতীতিআদিনা অত্থো গহেতব্বো. এত্থ নিট্ঠানসন্নিট্ঠাননাসনআসাৰচ্ছেদিকৰসেন একো ৰারোতি ইদমেকং চতুক্কং জাতং, তস্মা পুব্বে ৰুত্তানি তীণি তিকানি আসাৰচ্ছেদিকাধিকানি তীণি চতুক্কানীতি একং অনাসাযদ্ৰাদসকন্তি ৰেদিতব্বং. তদনন্তরে আসাযদ্ৰাদসকে কিঞ্চাপি পঠমদ্ৰাদসক্কমো লব্ভতি, তথাপি তং নিব্বিসেসন্তি তমেকং দ্ৰাদসকং অৰুত্তসিদ্ধং কত্ৰা ৰিসেসতো দস্সেতুং আদিতো পট্ঠায ‘‘অন্তোসীমায পচ্চেস্স’’ন্তি ৰুত্তং, তং দুতিযচতুক্কে ‘‘সো বহিসীমগতো সুণাতী’’তিআদিৰচনস্স ততিযচতুক্কে সৰনন্তিকাদীনঞ্চ ওকাসকরণত্থন্তি ৰেদিতব্বং. ইদং পন দ্ৰাদসকং অনাসায ৰসেন লব্ভমানম্পি ইমিনা অৰুত্তসিদ্ধং কত্ৰা ন দস্সিতন্তি ৰেদিতব্বং. এৰমেত্থ দ্ৰে দ্ৰাদসকানি উদ্ধরিতানি. করণীযদ্ৰাদসকেপি যথাদস্সিতঅনাসাযদ্ৰাদসকং, অৰুত্তসিদ্ধং আসাযদ্ৰাদসকঞ্চাতি দ্ৰে দ্ৰাদসকানি উদ্ধরিতব্বানি. ইদানি দিসংগমিকনৰকং হোতি. তত্থ যস্মা ‘‘দিসংগমিকো পক্কমতী’’তি ৰচনেনেৰ ‘‘ন পচ্চেস্স’’ন্তি ইদং অৰুত্তসিদ্ধমেৰ, তস্মা তং ন ৰুত্তং. এত্তাৰতা আৰাসপলিবোধাভাৰো দস্সিতো.
৩২১. ‘‘চীৰরপটিৰীসং অপৰিলাযমানো’’তি ইমিনা চীৰরপলিবোধসমঙ্গিতমস্স দস্সেতি. পটিৰীসোতি অত্তনো পত্তব্বো চীৰরভাগো. অপৰিলাযমানোতি আকঙ্খমানো. তস্স চীৰরলাভে সতি ৰস্সংৰুত্থাৰাসে নিট্ঠানসন্নিট্ঠাননাসনন্তিকানং ৰসেন একং তিকং, তেসংযেৰ ৰসেন অন্তরামগ্গে একং, গতট্ঠানে একন্তি তিণ্ণং তিকানং ৰসেন একং নৰকং ৰেদিতব্বং. ততো পরং নিট্ঠানসন্নিট্ঠাননাসনন্তি কসীমাতিক্কন্তিকসউব্ভারানং ৰসেন ফাসুৰিহারপঞ্চকং ৰুত্তং. উভযত্থ সেসকথিনুদ্ধারাসম্ভৰো পাকটোৰ. অযং পনেত্থ পঞ্চকে ৰিসেসো – সমাদাযৰারো ন সম্ভৰতি ‘‘পচ্চেস্স’’ন্তি পচ্চাগমনাধিপ্পাযতো.
৩২৫. দ্ৰেমে ভিক্খৰে কথিনস্স পলিবোধাতি কথিনত্থারস্স অনুপবন্ধনপচ্চযাতি.
কথিনক্খন্ধকৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.