ভিক্খুনীৰিভঙ্গৰণ্ণনা

১. পারাজিককণ্ডৰণ্ণনা

গন্থারম্ভৰণ্ণনা

ৰিভঙ্গে ৰিয ভিক্খূনং, ৰিত্থারমভিসঙ্খতং;

অকত্ৰা ভিক্খুনীনম্পি, ৰক্খে গণ্ঠিপদক্কমং.

যো ভিক্খুনীনং ৰিভঙ্গো অস্স, তস্স সংৰণ্ণনাক্কমো পত্তোতি অত্থো.

গন্থারম্ভৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

১. পঠমপারাজিকসিক্খাপদৰণ্ণনা

৬৫৬-৭. তত্থ তত্থ ঠানুপ্পত্তিকপঞ্ঞা ৰীমংসা. পদপটিপাটিযা এৰাতি মাতিকাপদপটিপাটিযা এৰ. ‘‘ৰুত্তন্তি সঙ্গীতিকানং উপসঙ্কপ্পনানং ৰিভাজনং ৰুত্ত’’ন্তি লিখিতং.

৬৫৮. ‘‘এহিভিক্খুনীতি ভিক্খুনী, তীহি সরণগমনেহি উপসম্পন্নাতি ভিক্খুনী’’তি ইদং পন দেসনাৰিলাসৰসেন ৰুত্তন্তি একে. অঞ্ঞবুদ্ধকালে অত্থীতি একে, তং ন যুত্তং ৰিয দিস্সতি অম্হাকম্পি বুদ্ধকালে সম্ভৰপ্পসঙ্গতো, এহিভিক্খুনিযা পটিসেধছাযাদিস্সনতো চ. যথাহ ধম্মপদে ৰিসাখাৰত্থুস্মিং (ধ. প. অট্ঠ. ১. ৰিসাখাৰত্থু) ‘‘তস্স চীৰরদানস্স নিস্সন্দেন ইমং মহালতাপসাধনং লভি. ইত্থীনঞ্হি চীৰরদানং মহালতাপসাধনভণ্ডেন মত্থকং পপ্পোতি, পুরিসানং ইদ্ধিমযপত্তচীৰরেনা’’তি. তীহি সরণগমনেহি উপসম্পন্নায পন ভিক্খুনিযা সম্ভৰো অঞ্ঞবুদ্ধকালে কদাচি সিযা, নত্থেৰ অম্হাকং বুদ্ধকালে. দেসনাৰিলাসেন পন ভিক্খুদেসনাক্কমেনেৰ ভিক্খুনিনিদ্দেসো ৰুত্তো, তেনেৰ ভিক্খুসঙ্ঘৰসেন একতোউপসম্পন্না ভিক্খুনিযো ৰিজ্জমানাপি তত্থ ন ৰুত্তা. তাসং অত্থিতা ইমায পরিৰারকথায ৰেদিতব্বা –

‘‘উভো একতো উপসম্পন্না,

উভিন্নং হত্থতো চীৰরং পটিগ্গণ্হেয্য;

সিযা আপত্তিযো নানা,

পঞ্হা মেসা কুসলেহি চিন্তিতা’’তি. (পরি. ৪৭৯);

অথ ৰা পুথুজ্জনকালে এহিভিক্খুসরণগমনেন উপসম্পন্নোৰ ইত্থিলিঙ্গপাতুভাৰেন ভিক্খুনিভাৰে ঠিতা পুরিসূপসম্পন্নং উপাদায ‘‘এহিভিক্খুনী’’তি, ‘‘তীহি সরণগমনেহি উপসম্পন্না ভিক্খুনী’’তি চ সঙ্খ্যং গচ্ছতি. নো চে, তং ৰচনং ৰিরুজ্ঝেয্যাতি একে, ৰিচারেত্ৰা গহেতব্বং. ‘‘ৰিঞ্ঞূ পটিবলো’’তি দ্ৰিন্নং অৰস্সৰভাৰস্স ইজ্ঝনতো ৰুত্তং. এত্থ যস্মা যং কিঞ্চি আমিসং পটিগ্গণ্হন্তীনং অগ্গহত্থা পুরিসানং হত্থেহি কদাচি মিস্সীভাৰং গচ্ছন্তি, ৰন্দন্তানং ৰা পুরিসানং সিরানি অগ্গপাদেহি মিস্সিতানি কদাচি হোন্তি, কেসচ্ছেদনকালে ৰা সিরং পুরিসানং হত্থেহি মিস্সিতং হোতি, চিত্তং নামেতং অতিরদ্ধগৰেসি, দুরক্খিযং ৰা, তস্মা ‘‘মা অতিলহুং পারাজিকাপত্তি ভিক্খুনীনং হোতূ’’তি বুদ্ধা ভগৰন্তো কারুঞ্ঞেন পারাজিকক্খেত্তপরিচ্ছেদং, থুল্লচ্চযক্খেত্তপরিচ্ছেদঞ্চ ৰিসুং ৰিসুং দেসেসুন্তি ৰেদিতব্বং.

৬৫৯. তব্বহুলনযেন সা ৰুত্তাতি এত্থ অযমনুগণ্ঠিপদক্কমো – যেভুয্যেন কিরিযসমুট্ঠানত্তা ‘‘কিরিযসমুট্ঠান’’ন্তি ৰুত্তং. ‘‘কাযসংসগ্গং সমাপজ্জেয্যা’’তি অৰত্ৰা পন ‘‘সাদিযেয্যা’’তি ৰুত্তত্তা অকিরিযতোপি সমুট্ঠাতীতি ৰেদিতব্বং. যথা চেত্থ, এৰং হেট্ঠা ‘‘মনুস্সিত্থিযা তযো মগ্গে মেথুনং ধম্মং পটিসেৰন্তস্স আপত্তি পারাজিকস্সা’’তিআদিনা নযেন কিরিযসমুট্ঠানতং ৰত্ৰা তদনন্তরং ‘‘ভিক্খুপচ্চত্থিকা…পে… সো চে পৰেসনং সাদিযতি, আপত্তি পারাজিকস্সা’’তিআদিনা (পারা. ৫৬) নযেন অকিরিযসমুট্ঠানতাযপি ৰুত্তত্তা পঠমপারাজিকস্সাপি তব্বহুলনযেনেৰ কিরিযসমুট্ঠানতা ৰেদিতব্বা. ন হি পৰেসনসাদিযনাদিম্হি কিরিযসমুট্ঠানতা দিস্সতি. অঙ্গজাতচলনঞ্চেত্থ ন সারতো দট্ঠব্বং ‘‘সো চে পৰেসনং ন সাদিযতি, পৰিট্ঠং ন সাদিযতি, ঠিতং ন সাদিযতি, উদ্ধরণং সাদিযতি, আপত্তি পারাজিকস্সা’’তি (পারা. ৫৮) এত্থ ঠিত ন সাদিযনে পকতিযাপি পরিপুণ্ণচলনত্তা. সাদিযনপচ্চযা হি সেৰনচলনঞ্চেত্থ ন দিস্সতেৰাতি তব্বহুলনযেনেৰ কিরিযসমুট্ঠানতা গহেতব্বা. তত্থ তত্থ অট্ঠকথাসু কস্মা তব্বহুলনযো অৰুত্তোতি চে? ‘‘যো পন ভিক্খু মেথুনং ধম্মং পটিসেৰেয্যা’’তি (পারা. ৩৯, ৪২) মাতিকাযং কিরিযসমুট্ঠানস্স সরূপেন ৰুত্তত্তা তদনুরূপৰসেন ৰিভঙ্গনযমনোলোকেত্ৰা ‘‘কিরিযসমুট্ঠান’’মিচ্চেৰ ৰুত্তং. যথা চেতেসু তব্বহুলনযেন কিরিযসমুট্ঠানতা ৰুত্তা, তথা সুরাদীনং অকুসলেনেৰ পাতব্বতা, ন ইতরথা ‘‘যং অকুসলেনেৰ আপজ্জতি, অযং লোকৰজ্জা, সেসা পণ্ণত্তিৰজ্জা’’তি (কঙ্খা. অট্ঠ. পঠমপারাজিকৰণ্ণনা) ৰুত্তে লোকৰজ্জপণ্ণত্তিৰজ্জানং নিযমনলক্খণসিদ্ধি হোতি, তথা তং অৰত্ৰা ‘‘যস্সা সচিত্তকপক্খে চিত্তং অকুসলমেৰ হোতি, অযং লোকৰজ্জা. সেসা পণ্ণত্তিৰজ্জা’’তি ৰুত্তে লোকৰজ্জৰচনং নিরত্থকং সিযা ৰত্থুঅজাননপক্খেপি অকুসলেনেৰ পাতব্বত্তা. যস্মা তত্থ সুরাপানৰীতিক্কমস্স অকুসলচিত্তুপ্পাদো নত্থি, তস্মা খন্ধকট্ঠকথাযং (মহাৰ. অট্ঠ. ১০৮) ‘‘মজ্জপানে পন ভিক্খুনো অজানিত্ৰাপি বীজতো পট্ঠায মজ্জং পিৰন্তস্স পাচিত্তিযং, সামণেরো জানিত্ৰা পিৰন্তো সীলভেদং আপজ্জতি, ন অজানিত্ৰা’’তি ৰুত্তং, ন ৰুত্তং ‘‘ৰত্থুঅজাননপক্খে পাণাতিপাতাদীনং সিদ্ধিকরঅকুসলচিত্তুপ্পাদসদিসে চিত্তুপ্পাদে সতিপি সামণেরো সীলভেদং নাপজ্জতী’’তি. অভিনিৰেসৰচনং পাণাতিপাতাদীহি সমানজাতিকত্তা সামণেরানং সুরাপানস্স. ‘‘সুরাদযো পনিমে’’তি ৰত্থুং জানিত্ৰা পাতব্বতাদিৰসেন ৰীতিক্কমন্তস্স অকুসলস্স অসম্ভৰো নত্থি. তেন ৰুত্তং ‘‘যস্স সচিত্তকপক্খে’’তিআদি.

কিঞ্চেত্থ যুত্তিৰচনেন অরহন্তানং অপ্পৰিসনতো সচিত্তকাচিত্তকপক্খেসু অকুসলনিযমোতি চে? ন, ধম্মতাৰসেন সেক্খানম্পি অপ্পৰিসনতো. অচিত্তকপক্খে অকুসলনিযমাভাৰদস্সনত্থং সুপন্তস্স মুখে পক্খিত্তজলবিন্দুমিৰ সুরাবিন্দুআদযো উদাহরিতব্বাতি. তব্বহুলনযেন হি অত্থে গহিতে পুব্বেনাপরং অট্ঠকথায সমেতি. ‘‘সদ্ধিং পাল়িযা অৰিসেসত্থো পরতো আৰি ভৰিস্সতীতি অপরে’’তি ৰুত্তং. ইদমেত্থ ৰিচারেতব্বং. যদি ৰত্থুজাননপক্খে ৰিনা অকুসলেন মজ্জপানং সিযা, কস্মা নাল়িমজ্ঝং নাতিক্কমতি অরিযানং পানকাদিসঞ্ঞীনন্তি? সীলভেদৰত্থুৰীতিক্কমো ৰিনাপি চিত্তেন অরিযানং ধম্মতাৰসেনেৰ ন সম্ভৰতীতি চে, ন, চক্খুপালত্থেরৰত্থু (ধ. প. অট্ঠ. ১.১) আদিৰিরোধতোতি. অপিচ ভিক্খুনোপি সামণেরস্স ৰিয সুরাপানং সচিত্তকমেৰ কস্মা ন জাতন্তি? অপ্পতিরূপত্তাতি চে, সামণেরানম্পি অপ্পতিরূপমেৰ. সহধম্মিকা এৰ হি তে. মহাসাৰজ্জত্তাতি চে? সামণেরানম্পি তাদিসমেৰ. সামণেরানং সচিত্তকমেৰ পারাজিকং, ইতরং দণ্ডকম্মৰত্থূতি চে? ভিক্খূনম্পি মজ্জপানে নত্থি. এত্থ তিকপাচিত্তিযেন ন ভৰিতব্বং. মজ্জে অমজ্জসঞ্ঞিস্স দুক্কটাপত্তি পঞ্ঞাপেতব্বা সিযা. ভিক্খুস্স পাচিত্তিযৰত্থু সামণেরানং পারাজিকং হোতি তিরচ্ছানগতসামণেরানং ৰিযাতি চে? অচিত্তকম্পি মজ্জপানাদীনং সামণেরানং পারাজিকং পঞ্ঞাপেতব্বং সিযা. নাচিত্তকং পারাজিকং সম্ভৰতীতি চে? ন, পণ্ণত্তিৰজ্জম্পি পারাজিকং সম্ভৰতীতি. নিকাযন্তরপক্খে অযমেৰ দোসো. অম্হাকঞ্হি লোকৰজ্জমেৰ মজ্জপানন্তি. কস্মা পনেত্থ সুরাপানমেৰ ধম্মতাৰসেন অরিযা ন করোন্তীতি? ন কেৰলং সুরাপানমেৰ ধম্মতাৰসেন অরিযা ন করোন্তি, পাণেসুপি কোধৰসেন পাণসঞ্ঞিতায সীসচ্ছেদনাদীনি ন করোন্তি, সদারসঞ্ঞায পরদারং ন ৰীতিক্কমন্তি, অনত্থভঞ্জকসঞ্ঞায অত্থভঞ্জকমুসা ন ৰদন্তি, সম্মাদিট্ঠিসঞ্ঞায মিচ্ছাদিট্ঠিং ন পটিপজ্জন্তীতি ৰেদিতব্বা. আচরিযাপি সুরাপানে অকুসলনিযমাভাৰমেৰ ৰদন্তি, তস্মা এৰ মাতিকাট্ঠকথায গণ্ঠিপদে লোকৰজ্জপণ্ণত্তিৰজ্জাধিকারে ‘‘সচিত্তকপক্খেঅকুসলন্তি সুরাপানাদিসঙ্গহত্থং, ইতরথা যস্স অকুসলমেৰাতি ৰদেয্যা’’তি লিখিতং. কিরিযসমুট্ঠানতা পনস্স তব্বহুলনযমেৰ, ন পঠমপারাজিকে. কথং? কাযসংসগ্গসিক্খাপদং পঠমপারাজিকসমুট্ঠানং. এত্থ ভিক্খুস্স চ ভিক্খুনিযা চ কাযসংসগ্গভাৰে সতি ভিক্খুনী কাযঙ্গমচোপযমানাপি চিত্তেনেৰ অধিৰাসেন্তী আপজ্জতি, ন এৰং ভিক্খু. ভিক্খু পন চোপযমানোৰ আপজ্জতি, এৰমেৰ পঠমপারাজিকেপি চোপনে সতি এৰ আপজ্জতি, নাসতি. পৰেসনং সাদিযতীতি এত্থ পৰেসনসাদিযনং নাম সেৰনচিত্তস্সুপ্পাদনন্তি, এৰং সন্তেপি ‘‘ৰীমংসিত্ৰা গহেতব্ব’’ন্তি ৰুত্তং.

পঠমপারাজিকসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২. দুতিযপারাজিকসিক্খাপদৰণ্ণনা

‘‘কিস্স পন ত্ৰং অয্যে জানং পারাজিকং ধম্মং অজ্ঝাপন্ন’’ন্তি ৰচনতো, ‘‘অট্ঠন্নং পারাজিকানং অঞ্ঞতরং পারাজিকং অজ্ঝাপন্ন’’ন্তি (পাচি. ৬৬৬) ৰচনতো, অন্তে ‘‘উদ্দিট্ঠা খো অয্যাযো অট্ঠ পারাজিকা ধম্মা’’তিআদিৰচনতো (পাচি. ৬৭৭), পরিৰারে ‘‘সাধারণপঞ্ঞত্তি উভতোপঞ্ঞত্তী’’তি (পরি. ২০১) ৰচনতো চ ভিক্খুনিৰিভঙ্গং পত্ৰা ভগৰা সাধারণানি সিক্খাপদানি ভিক্খূনং উপ্পন্নৰত্থুস্মিংযেৰ ‘‘যা পন ভিক্খুনী ছন্দসো মেথুনং ধম্মং পটিসেৰেয্য অন্তমসো তিরচ্ছানগতেনপি পারাজিকা হোতি অসংৰাসা’’তিআদিনা নযেন সৰিসেসম্পি অৰিসেসম্পি মাতিকং নিক্খিপিত্ৰা অনুক্কমেন পদভাজনং, আপত্তিভেদং, তিকচ্ছেদং, অনাপত্তিৰারঞ্চ অনৰসেসং ৰত্ৰা ৰিত্থারেসি. সঙ্গীতিকারকেহি পন অসাধারণপঞ্ঞত্তিযোযেৰ ইধ ৰিত্থারিতাতি ৰেদিতব্বা.

৬৬৬. তত্থ ‘‘অট্ঠন্নং পারাজিকান’’ন্তি ইদং কেৰলং সঙ্গীতিকারকানংযেৰ নযতো নিক্খিত্তৰচনং ইতো পুব্বে ছট্ঠসত্তমট্ঠমানং পারাজিকানং অপঞ্ঞত্তত্তা. ভগৰতা পন ইদং পঞ্ঞাপিতমাদিসিক্খাপদম্পি উপাদায ‘‘ছন্নং পারাজিকান’’ন্তি ৰুত্তং সিযা. ইতো উদ্ধং পঞ্ঞত্তানিপি উপাদায ‘‘অট্ঠন্নং পারাজিকান’’ন্তি ৰচনং অপরভাগে উপ্পন্নন্তি একচ্চে আচরিযা. অট্ঠকথাযং পন ‘‘ইদঞ্চ পারাজিকং পচ্ছা পঞ্ঞত্তং, তস্মা ‘অট্ঠন্ন’ন্তি ৰিভঙ্গে ৰুত্ত’’ন্তিআদি ৰুত্তং, তস্মা অট্ঠকথাচরিযানং মতেন সিদ্ধমেতং যথাপঞ্ঞত্তানুক্কমৰসেনেৰ সঙ্গীতানীতি. ‘‘অঞ্ঞাসি’’ন্তি পাঠো. অঞ্ঞাসীতি ন গহেতব্বো. ‘‘দুট্ঠুল্লসিক্খাপদে ৰুত্তনযেনেৰা’’তি ৰচনতো ৰজ্জপটিচ্ছাদিকং যা পটিচ্ছাদেতি, সাপি ৰজ্জপটিচ্ছাদিকআযেৰাতি সিদ্ধং. কিঞ্চাপি ৰজ্জপটিচ্ছাদনং পেমৰসেন হোতি, তথাপি সিক্খাপদৰীতিক্কমচিত্তং দোমনস্সিকমেৰ হোতীতি কত্ৰা ‘‘দুক্খৰেদন’’ন্তি ৰুত্তং.

দুতিযপারাজিকসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৩. ততিযপারাজিকসিক্খাপদৰণ্ণনা

৬৬৯. ইমং অধিপ্পাযমত্তন্তি ‘‘চোদেত্ৰা সারেত্ৰা’’তি এতং. এত্থাযং ৰিচারণা – যো ভিক্খু উক্খিত্তকভিক্খুনা সমানদিট্ঠিকো লদ্ধিনানাসংৰাসকো হোতি, সো অৰন্দনীযো, কম্মাকম্মে উক্খিত্তকো ৰিয ন গণপূরণো, সহসেয্যম্পি ন লভতি, ন তথা ভিক্খুনী. সা হি যাৰ ন সমনুভট্ঠা, তাৰ গণপূরকা চ হোতি, সংৰাসঞ্চ লভতি. লদ্ধিনানাসংৰাসিকানুৰত্তিকাপি উক্খিত্তানুৰত্তিকাৰ হোতি. উক্খিত্তো চে কালঙ্কতো, তদনুৰত্তকো ভিক্খু লদ্ধিনানাসংৰাসকো হোতিযেৰ. তথা ৰিব্ভন্তেপি তস্মিং তিত্থিযপক্কন্তকেপি সিক্খং পচ্চক্খায সামণেরভূমিযং ঠিতেপীতি একে. তেসং মতেন উক্খিত্তকে তথাভূতেপি ভিক্খুনী তদনুৰত্তিকা সমনুভাসিতব্বাৰাতি আপজ্জতি. সমনুভাসনকম্মং সঙ্ঘাযত্তং, সঙ্ঘেন সঞ্চিচ্চ পুরিমকাপত্তিং অপনেতুং ন যুত্তং ৰিয খাযতি. উক্খেপনীযকম্মঞ্চ আপত্তিঅদস্সনমত্তে, অপ্পটিকম্মমত্তে, কুদিট্ঠিঅপ্পটিনিস্সজ্জনমত্তে চ করিযতি, তস্স অনুৰত্তনমত্তেন সমনুভাসিত্ৰা সাসনতো চাৰেতব্বানীতি ন যুত্তন্তি চে? ন ৰত্তব্বমেৰ, ইদং অপারাজিকৰত্থূসুপি তপ্পসঙ্গতো, অনঞ্ঞৰিসযত্তা চ ৰিনযস্স.

ততিযপারাজিকসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৪. চতুত্থপারাজিকসিক্খাপদৰণ্ণনা

৬৭৫. ‘‘লোকস্সাদসঙ্খাতস্স মিত্তসন্থৰস্স ৰসেন তং দস্সেতুং কাযসংসগ্গরাগেনাতি ৰুত্ত’’ন্তি লিখিতং. তিস্সিত্থিযোতি তীসু ইত্থীসু, তিস্সো ৰা ইত্থিযো. তং ন সেৰেতি তাসু ন সেৰতি. অনরিযাতি উভতোব্যঞ্জনা. ব্যঞ্জনস্মিন্তি অত্তনো ব্যঞ্জনে. ন সেৰেতি ন সেৰতি. ন চাচরেতি নাচরতি. ৰণ্ণাৰণ্ণোতি দ্ৰীহিপি সুক্কৰিস্সট্ঠি. গমনুপ্পাদনন্তি সঞ্চরিত্তং.

৬৭৬. ‘‘নিৰত্থং ৰা পারুতং ৰা’’তি এত্থ নিৰত্থস্স ৰা পারুতস্স ৰা ৰত্থস্স গহণং সাদিযতীতি অত্থো.

চতুত্থপারাজিকসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

পারাজিককণ্ডৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২. সঙ্ঘাদিসেসকণ্ডৰণ্ণনা

১. পঠমসঙ্ঘাদিসেসসিক্খাপদৰণ্ণনা

৬৮১. আহতকোতি আনীতো, নিযতকোতি অধিপ্পাযো. অকপ্পিযঅড্ডো নাম সঙ্ঘস্স ৰা আরামিকপুগ্গলস্স ৰা ৰত্থুস্স কারণা সঙ্ঘস্স ৰারিকভাৰেন সযমেৰ ৰা অধিকরণট্ঠানং গন্ত্ৰা ‘‘অম্হাকং এসো দাসো, দাসী, ৰাপী, খেত্তং, আরামো, আরামৰত্থু, গাৰো, গাৰী, মহিংসী, অজা, কুক্কুটা’’তিআদিনা ৰোহরতি, অকপ্পিযং. ‘‘অযং অম্হাকং আরামিকো আরামিকা, অযং ৰাপী ইত্থন্নামেন সঙ্ঘস্স হত্থে দোহনত্থায দিন্না. ইতো খেত্ততো আরামতো উপ্পজ্জনকচতুপচ্চযা ইতো গাৰিতো মহিংসিতো অজাতো উপ্পজ্জনকগোরসা ইত্থন্নামেন সঙ্ঘস্স দিন্না’’তি পুচ্ছিতে ৰা অপুচ্ছিতে ৰা ৰত্তুং ৰট্টতি. ‘‘কত’’ন্তি অৰত্ৰা ‘‘করোন্তী’’তি ৰচনেন কির অনেনকতং আরব্ভ আচিক্খিতা নাম হোতি. গীৰাতি কেৰলং গীৰা এৰ হোতি, ন পারাজিকং. কারাপেত্ৰা দাতব্বাতি এত্থ সচে আৰুধভণ্ডং হোতি, তস্স ধারা ন কারেতব্বা, অঞ্ঞেন পন আকারেন সঞ্ঞাপেতব্বং. ‘‘তিচিত্তং তিৰেদন’’ন্তি ৰুত্তত্তা ‘‘মানুস্সযৰসেন কোধুস্সযৰসেনা’’তি তব্বহুলনযেন ৰুত্তন্তি ৰেদিতব্বং.

পঠমসঙ্ঘাদিসেসসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২. দুতিযসঙ্ঘাদিসেসসিক্খাপদৰণ্ণনা

৬৮৩. ভটিপুত্তকানং কুমারভটিকানং গণা ভটিপুত্তগণা. কপ্পন্তি কপ্পিযং. কপ্পগতিকন্তি কপ্পিযসভাৰং. পক্কন্তাসুপীতি অত্তনো পরিসং ঠপেত্ৰা ইতরাসু পক্কন্তাসু. পণ্ণত্তিং অজানন্তা অরিযাপি ৰুট্ঠাপেন্তীতি কত্ৰা ৰা কম্মৰাচাপরিযোসানে আপত্তিক্খণে ৰিপাকাব্যাকতসমঙ্গিতাৰসেন ৰা ‘‘তিচিত্ত’’ন্তি ৰুত্তন্তি ৰেদিতব্বং. ‘‘পব্বাজনে ন দুক্কট’’ন্তি পোরাণগণ্ঠিপদে ৰুত্তং.

দুতিযসঙ্ঘাদিসেসসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৩. ততিযসঙ্ঘাদিসেসসিক্খাপদৰণ্ণনা

৬৮৭. ভদ্দাকাপিলানী মহাকস্সপস্স পুরাণদুতিযা কির. ঞাতীনং কুলং যস্মিং গামকে, তদেতং গামকং ঞাতিকুলং, কুলসন্নিহিতং গামকং অগমাসীতি অত্থো. ‘‘অজং গামং নেতী’’তিআদীসু ৰিয ৰা দ্ৰিকম্মিকং কত্ৰা গামকং অগমাসি ঞাতিকুলং অগমাসীতিপি যুজ্জতি.

৬৯২. ‘‘অপরিক্খিত্তস্স গামস্স উপচারং অতিক্কামেন্তিযা’’তি ৰচনেনপি এৰং ৰেদিতব্বং – ৰিকালগামপ্পৰেসনে দ্ৰিন্নং লেড্ডুপাতানংযেৰ ৰসেন উপচারো পরিচ্ছিন্দিতব্বো, ইতরথা যথা এত্থ পরিক্খেপারহট্ঠানং পরিক্খেপং ৰিয কত্ৰা ‘‘অতিক্কামেন্তিযা’’তি ৰুত্তং, এৰং তত্থাপি ‘‘অপরিক্খিত্তস্স গামস্স উপচারং অতিক্কমন্তস্সা’’তি ৰদেয্য. যস্মা পন তত্থ পরিক্খেপারহট্ঠানতো উত্তরি একো লেড্ডুপাতো উপচারোতি অধিপ্পেতো, তস্মা তদত্থদীপনত্থং ‘‘অপরিক্খিত্তস্স গামস্স উপচারং ওক্কমন্তস্সা’’তি ৰুত্তং. যং পন অন্ধকট্ঠকথাযং ‘‘পরিক্খেপারহট্ঠানংযেৰ ‘উপচার’ন্তি সল্লক্খেত্ৰা পরিক্খেপপরিক্খেপারহট্ঠানানং নিন্নানাকারণদীপনত্থং ‘উপচারং ওক্কমন্তস্সা’তি ৰুত্তং পাল়িৰিসেসমসল্লক্খেত্ৰাৰ অপরিক্খিত্তস্স গামস্স উপচারং অতিক্কমন্তস্স ইধ উপচারো পরিক্খেপো যথা ভৰেয্য, তং উপচারং পঠমং পাদং অতিক্কমন্তস্স আপত্তি দুক্কটস্স. দুতিযং পাদং অতিক্কমন্তস্স আপত্তি পাচিত্তিযস্সা’’তি ৰুত্তং, তং ন গহেতব্বমেৰ পাল়িযা ৰিসেসসব্ভাৰতোতি. ‘‘অপরিক্খিত্তস্স গামস্স উপচারং ওক্কমন্তিযাতিপি একচ্চেসু দিস্সতি, তং ন গহেতব্বন্তি অপরে’’তি ৰুত্তং. তত্থ ‘‘পাল়িৰিসেসমসল্লক্খেত্ৰা’’তি দুৰুত্তং, কস্মা? ৰিকালগামপ্পৰেসনসিক্খাপদেপি কত্থচি ‘‘উপচারং অতিক্কমন্তস্সা’’তি পাঠো দিস্সতীতি, সো অন্ধকট্ঠকথাপাঠতো গহিতোতি আচরিযো. অপরিক্খিত্তস্স উপচারোক্কমনমেৰ পাঠো যুজ্জতি, ন অতিক্কমনং. কস্মা? বহূসু ঠানেসু পাল়িযা অট্ঠকথাহি ৰিরুজ্ঝনতো, ইমস্মিং ৰাপি সিক্খাপদে ৰিরুজ্ঝতি. কথং? গণম্হা ওহীযমানায অরঞ্ঞে আপত্তি হোতি, ন গামে. অথ চ পন নিদস্সনম্পি ‘‘সিক্খাপদা বুদ্ধৰরেনা’’তি (পরি. ৪৭৯) গাথা দস্সিতা, তস্মা উপচারোক্কমনপরিযাপন্ননদিং অতিক্কামেন্তিযা হোতি. কিঞ্চ ভিয্যো ‘‘গচ্ছন্তস্স চতস্সো আপত্তিযো, ঠিতস্স চাপি তত্তকাতিআদীনং (পরি. ৪৭৫) পরিৰারগাথানং অট্ঠকথাহি উপচারোক্কমনমেৰ পাঠোতি নিট্ঠং গন্তব্ব’’ন্তি চ ৰুত্তং, সুট্ঠু সল্লক্খেত্ৰা কথেতব্বং.

‘‘পদসা গমনমেৰ হি ইধাধিপ্পেতং, তেনেৰ পঠমং পাদং অতিক্কামেন্তিযাতিআদিমাহা’’তি এত্থ ৰিকালগামপ্পৰেসনসিক্খাপদাদীসু তদভাৰা যানেন ৰা ইদ্ধিযা ৰা পৰিসতো, অদ্ধানং গচ্ছতো চ আপত্তীতি দীপেতি. তত্থ অসারুপ্পত্তা আপত্তিমোক্খো নত্থীতি একে, ৰিচারেত্ৰা গহেতব্বং. ভিক্খুনীৰিহারভূমি ‘‘গামন্তর’’ন্তি ন ৰুচ্চতি গামন্তরপরিযাপন্নাযপি কপ্পিযভূমিত্তা. ‘‘পরতো ‘সচে ভিক্খুনীসু মহাবোধিযঙ্গণং পৰিসন্তীসু একা বহি তিট্ঠতি, তস্সা আপত্তী’তিআদিৰচনতো ভিক্খুৰিহারো ন কপ্পিযভূমীতি সিদ্ধং, তস্মা কঞ্চিনগরে খন্ধধম্মৰিহারো ৰিয, কাৰীরপট্টনে সারীধম্মৰিহারো ৰিয চ অঞ্ঞোপি সো ৰিহারো, তস্মা সীমবদ্ধসুখত্থং গামন্তরভাৰে নিরন্তরা অধিট্ঠানত্থং পৰিসন্তিযা, নিক্খমন্তিযাপি গামন্তরাপত্তি হোতীতি অপরে’’তি ৰুত্তং. চতুগামসাধারণত্তাতি এত্থ এৰংৰিধে ৰিহারে সীমং বন্ধন্তেহি চত্তারোপি তে গামা সোধেতব্বাতি ৰেদিতব্বা. সংৰিদহিত্ৰা ভিক্খুনিযা ৰা মাতুগামেন ৰা থেয্যসত্থেন ৰা সদ্ধিং তং ৰিহারং ওক্কমন্তিযা চতস্সো আপত্তিযো একতোৰ হোন্তি. ‘‘গামন্তরে গামন্তরে আপত্তি পাচিত্তিযস্সা’’তি ৰুত্তাতি একে.

দুতিযপাদুদ্ধারে সঙ্ঘাদিসেসোতি এত্থ সচে দুতিযো পাদুদ্ধারো কপ্পিযভূমিযং হোতি, ন সঙ্ঘাদিসেসো, অকপ্পিযভূমিযং এৰ সঙ্ঘাদিসেসো. ‘‘উভযতীরেসু ৰিচরন্তি, ৰট্টতীতি দস্সনূপচারস্সেত্থ সম্ভৰা’’তি লিখিতং, তং যুত্তং. সৰনূপচারো হেত্থ নদীপারে, গামন্তরে ৰা অপ্পমাণন্তি. অন্ধকট্ঠকথাযং পন ‘‘পরতীরতো নদিং ওতরিত্ৰা দস্সনূপচারতো দারূনি, পণ্ণানিৰা মগ্গিত্ৰা আনেতি, অনাপত্তি. তিচীৰরানি পরতীরে ওতাপেতি, অনাপত্তী’’তি ৰুত্তং. ‘‘ওরিমতীরমেৰ আগচ্ছতি, আপত্তী’’তি অতিক্কমিতুকামতায পৰিট্ঠত্তা ৰুত্তং. ‘‘ন্হাযনাদিকিচ্চেন পৰিট্ঠানং কত্থেৰালযসম্ভৰা ৰট্টতী’’তি ৰুত্তং. গামন্তরে পমাণন্তি অট্ঠকথাযং পরতীরতো নদিং ওতরিত্ৰা দস্সনূপচারতো দারূনি পণ্ণানি সকগামতো থোকম্পি তরণৰারেন ন ৰট্টতি কির নিক্খমিত্ৰা পৰিসিতুং.

অগামকে অরঞ্ঞেতি অগামলক্খণে অরঞ্ঞেতি অত্থো. ইমিনা আপত্তিখেত্তং দস্সিতং. যস্মা ইদং আপত্তিখেত্তং, তস্মা যা ভিক্খুনুপস্সযতো গামস্স ইন্দখীলং অতিক্কমতি, সা অসন্তে গামে গণম্হা ওহীযনাপত্তিং আপজ্জতি. দস্সনসৰনূপচারাভাৰেপি পগেৰ গামে ইন্দখীলাতিক্কমনক্খণেযেৰ আপজ্জতি. সচে তত্থ একা ভিক্খুনী অত্থি, তস্সা দস্সনসৰনূপচারাতিক্কমনক্খণে আপজ্জতি, অরঞ্ঞমগ্গগমনকালে এৰাযং ৰিধীতি ন গহেতব্বং. গামতো পন নিক্খমন্তী ইতো পট্ঠায আপজ্জতীতি দস্সনত্থং ‘‘অগামকং অরঞ্ঞ’’ন্তি ৰুত্তং. ৰুত্তঞ্হেতং ‘‘আরাধিকা চ হোন্তি সঙ্গাহিকা লজ্জিনিযো, তা কোপেত্ৰা অঞ্ঞত্থ ন গন্তব্বং. গচ্ছতি চে, গামন্তরনদীপাররত্তিৰিপ্পৰাসগণম্হা ওহীযনাপত্তীহি ন মুচ্চতী’’তিআদি. তত্থ ‘‘গণম্হা ওহীযনাপত্তি সকিংযেৰাপজ্জতি. ইতরা গামে গামে পারে পারে অরুণে অরুণে চাতি ৰেদিতব্ব’’ন্তি ৰুত্তং. তত্থ ‘‘ৰুত্তঞ্হেত’’ন্তিআদীনি অসাধকানি যথাসম্ভৰং গহেতব্বত্তা. ‘‘মহাবোধিযঙ্গণন্তিআদি এৰং গামস্স আসন্নট্ঠানেপি ইমং আপত্তিং আপজ্জতীতি দস্সনত্থং ৰুত্ত’’ন্তি লিখিতং.

ততিযসঙ্ঘাদিসেসসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৪. চতুত্থসঙ্ঘাদিসেসসিক্খাপদৰণ্ণনা

৬৯৪. পটিৰত্তাতি পটিৰচনং দেন্তি. কম্মদোসন্তি ‘‘অনঞ্ঞায গণস্স ছন্দন্তি এৰমাদী’’তি লিখিতং. কত্তব্বট্ঠানদোসন্তি পোরাণা. কারকগণস্সাতি কারকসঙ্ঘস্স. ‘‘ভিক্খুনিসঙ্ঘং সন্নিপাতেত্ৰা’তি ৰুত্তত্তা কারকসঙ্ঘোপি অযমেৰাতি চে? পঠমমেৰ কারকসঙ্ঘং ন আমন্তেত্ৰা বলক্কারেনাযং থুল্লনন্দা তং ভিক্খুনিং ওসারেসী’’তি পোরাণগণ্ঠিপদে ৰুত্তং, তস্মা কারকভিক্খূনং সম্মুখাপি তেসং অনুমতিং পঠমং অগ্গহেত্ৰা তং কম্মং ন পটিপ্পস্সম্ভেতব্বন্তি সিদ্ধং হোতি, পটিপ্পস্সদ্ধং বলক্কারেন ন কাতব্বমেৰাতি অধিপ্পাযো. ‘‘ভিক্খুনীপি দিট্ঠাৰিকম্মং কাতুং লভতী’’তি চ তত্থ ৰুত্তং.

৬৯৮. অসন্তে কম্মকারকসঙ্ঘে ওসারেতি, অনাপত্তীতি এত্থ কিত্তাৰতা অসন্তো নাম হোতীতি? ইদং সব্বত্থ ন ৰিচারিতং. কারকানং কালকিরিযাযাতি একে. একস্সপি অভাৰেনাতি একে. একস্মিং রজ্জেতি একে. একরট্ঠেতি একে. একগামেতি একে. একস্মিং আৰাসেতি একে. যত্থ সক্কা অপলোকেতুন্তি একে. অন্তোঅদ্ধযোজনেতি একে. তত্থ তস্মিং আৰাসে অসন্তে কারকসঙ্ঘে ওসারেতি, অনাপত্তীতি ইদং পসংসন্তি আচরিযা. যত্থ সক্কা অপলোকেতুন্তি সামীচি.

চতুত্থসঙ্ঘাদিসেসসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৫. পঞ্চমসঙ্ঘাদিসেসসিক্খাপদৰণ্ণনা

৭০১. এতং ন ৰুত্তন্তি ভিক্খুনিযা অৰস্সুতভাৰো দট্ঠব্বোতি এতং নিযমনং ন ৰুত্তং. তং অৰচনং পাল়িযা সমেতি. কতরপাল়িযাতি? ‘‘অনৰস্সুতোতি জানন্তী পটিগ্গণ্হাতী’’তি ইমায. যদি হি পুগ্গলস্স অৰস্সুতভাৰো ন পমাণং, কিং ইমায পাল়িযা পযোজনং, ‘‘অনাপত্তি উভো অনৰস্সুতা হোন্তি, অনৰস্সুতা পটিগ্গণ্হাতী’’তি এত্তকমেৰ ৰত্তব্বং সিযা. অত্তনো হি অনৰস্সুতভাৰোযেৰ পমাণন্তি. ইমস্স পন অনাপত্তিৰারস্স অযমত্থো – উভো চে অনৰস্সুতা, সব্বথাপি অনাপত্তি. অথ ভিক্খুনী অনৰস্সুতা সমানা অৰস্সুতম্পি ‘‘অনৰস্সুতো’’তি সঞ্ঞায তস্স হত্থতো পটিগ্গণ্হাতি, এৰম্পি অনাপত্তীতি. অথ সা অনৰস্সুতাপি অঞ্ঞং অনৰস্সুতং ৰা অৰস্সুতং ৰা ‘‘অৰস্সুতো’’তি জানাতি, দুক্কটমেৰ. ৰুত্তঞ্হেতং অনন্তরসিক্খাপদে ‘‘কিস্স ত্ৰং অয্যে ন পটিগ্গণ্হাসীতি. অৰস্সুতো অয্যেতি…পে… নাহং অৰস্সুতা’’তি.

পঞ্চমসঙ্ঘাদিসেসসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৬. ছট্ঠসঙ্ঘাদিসেসসিক্খাপদৰণ্ণনা

৭০৫. তেনাতি তস্মা. যস্মা উয্যোজিকা ন দেতি ন পটিগ্গণ্হাতি, তস্মা পটিগ্গহো ন ৰিজ্জতীতি অত্থো. ইতরিস্সা পরিভোগপচ্চযা. ‘‘অকুসলচিত্ত’’ন্তি বাহুল্লেন ৰুত্তং. ‘‘ৰট্টতীতি সঞ্ঞায ৰদন্তিযাপি আপত্তী’’তি ৰদন্তি.

ছট্ঠসঙ্ঘাদিসেসসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৭. সত্তমসঙ্ঘাদিসেসসিক্খাপদৰণ্ণনা

৭১২-৪. কম্মৰাচতো পুব্বে আপন্নাপত্তিযো ন পটিপ্পস্সম্ভন্তি. ঞত্তিযা দুক্কটথুল্লচ্চযা পটিপ্পস্সম্ভন্তি সঙ্ঘাদিসেসে পত্তেতি পোরাণা. তং ‘‘অজ্ঝাপজ্জন্তিযা’’তি পাল়িযা সমেতি. ‘‘সুত্ৰা ন ৰদন্তী’’তি এত্থ সচে জীৰিতব্রহ্মচরিযন্তরাযভযা ন ৰদন্তি, অনাপত্তি. ‘‘অধম্মকম্মে অধম্মকম্মসঞ্ঞা আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি ৰুত্তত্তা ‘‘অনাপত্তি অসমনুভাসন্তিযা’’তি সঙ্ঘাদিসেসং সন্ধায ৰুত্তং.

সত্তমসঙ্ঘাদিসেসসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৮. অট্ঠমসঙ্ঘাদিসেসসিক্খাপদৰণ্ণনা

৭১৫. পচ্চাকতাতি পরাজিতা. কুলদূসকসিক্খাপদস্স, ইমস্স চ নিদানমত্তমেৰ নানাকরণং. ৰুত্তঞ্হি তত্থ ‘‘তস্স ৰচনস্স পটিনিস্সগ্গায এৰ ৰচনীযো, ন কুলদূসননিৰারণত্থাযা’’তি. এৰং সন্তে উভোপেতা আপত্তিযো অঞ্ঞমঞ্ঞং সভাগত্থা, তস্মা ইদং তস্স অনুপঞ্ঞত্তিসদিসং আপজ্জতি, ততো ইদং নিরত্থকমেৰ আপজ্জতীতি? ন এৰং দট্ঠব্বং. ৰত্থুৰিসেসতো, কম্মৰাচাৰিসেসতো চ উভিন্নং নানাকরণং.

অট্ঠমসঙ্ঘাদিসেসসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৯. নৰমসঙ্ঘাদিসেসসিক্খাপদৰণ্ণনা

৭২৩. ‘‘কাযিকৰাচসিকেন সংসগ্গেনা’’তি পাঠসেসো.

নৰমসঙ্ঘাদিসেসসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

সঙ্ঘাদিসেসকণ্ডৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৩. নিস্সগ্গিযকণ্ডৰণ্ণনা

১. পঠমনিস্সগ্গিযপাচিত্তিযসিক্খাপদৰণ্ণনা

৭৩৩. পঠমনিস্সগ্গিযপাচিত্তিযসিক্খাপদং উত্তানমেৰ.

২. দুতিযনিস্সগ্গিযপাচিত্তিযসিক্খাপদৰণ্ণনা

৭৪০. ৰত্থুসম্পত্তত্তা ৰা ন তস্সা অনাপন্নকামতায ৰা অনাণত্তিকতায ৰা অকালচীৰরমদংসু. যথাদানে এৰ উপনেতব্বং, ন ভাজেতব্বং পুগ্গলিকত্তাতি অধিপ্পাযো. অত্থতো হি ইতরম্পি যথাদানে এৰ উপনেতব্বমেৰ. গণ্ঠিপদে পন ‘‘অয্যায দম্মীতি এৰং পটিলদ্ধন্তি নিস্সট্ঠপটিলদ্ধং. যথাদানেতি দাযকেহি পরিচ্চত্তৰিধানেন. উপনেতব্বন্তি অকালচীৰরভাৰেন ভাজেতব্বন্তি অধিপ্পাযো. ইধ ভাজাপিতায লদ্ধচীৰরমেৰ নিস্সগ্গিযং হোতি, তং ৰিনযকম্মং কত্ৰাপি অত্তনা ন লভতী’’তি লিখিতং. যদি নিস্সট্ঠপটিলদ্ধং সন্ধায ইদং ৰুত্তং সিযা, ‘‘নিস্সজ্জিতব্বং সঙ্ঘস্স ৰা গণস্স ৰা পুগ্গলস্স ৰা দদেয্য, দদেয্যুং, অয্যায দম্মী’’তি ৰুত্তত্তা তীণিপেতানি পদানি ৰত্তব্বানি সিযুং, তস্মা ন কেৰলং নিস্সট্ঠপটিলদ্ধমেৰ যথাদানে উপনেতব্বং, অঞ্ঞাহি ভিক্খুনীহি লদ্ধকোট্ঠাসম্পি যথাদানেযেৰ উপনেতব্বং.

৭৪১. ‘‘অকালচীৰরে কালচীৰরসঞ্ঞায অনাপত্তী’’তি পন ভাজনপচ্চযা আপজ্জিতব্বাপত্তিং নাপজ্জতীতি এত্তকমেৰ দীপেতি, ন পটিলদ্ধং, ন যথাদানে দাতব্বন্তি ইমমত্থং দীপেতি. লেসেন পন গণ্হাতি চে, ভণ্ডগ্ঘেন কারেতব্বা.

দুতিযনিস্সগ্গিযপাচিত্তিযসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৩. ততিযনিস্সগ্গিযপাচিত্তিযসিক্খাপদৰণ্ণনা

৭৪৪. সকসঞ্ঞায গহিতত্তা পাচিত্তিযং, দুক্কটঞ্চ ৰুত্তং. ইতরথা ভণ্ডগ্ঘেন কারেতব্বং.

ততিযনিস্সগ্গিযপাচিত্তিযসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৪. চতুত্থনিস্সগ্গিযপাচিত্তিযসিক্খাপদৰণ্ণনা

৭৫২. লেসেন গহেতুকামতা, অঞ্ঞস্স ৰিঞ্ঞুস্স ৰিঞ্ঞাপনং, পটিলাভোতি তীণি অঙ্গানি, তস্মা পঠমং ৰিঞ্ঞত্তং অলভিত্ৰা অঞ্ঞং ততো ঊনতরম্পি লভেয্য, নিস্সগ্গিযমেৰ অঙ্গসম্পত্তিতো. এস নযো অঞ্ঞত্থাপি.

চতুত্থনিস্সগ্গিযপাচিত্তিযসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৫. পঞ্চমনিস্সগ্গিযপাচিত্তিযসিক্খাপদৰণ্ণনা

৭৫৩. ‘‘তেলং গোপেত্ৰা সপ্পিম্পি মে অত্তনো কুলঘরা’’তি কির পাঠো.

পঞ্চমনিস্সগ্গিযপাচিত্তিযসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৬. ছট্ঠনিস্সগ্গিযপাচিত্তিযসিক্খাপদৰণ্ণনা

৭৫৮-৭৬২. পাৰারিকস্সাতি দুস্সৰাণিজকস্স. যায চেতাপিতং, তস্সা নিস্সগ্গিযং, নিস্সট্ঠপটিলাভো চ. ‘‘ইতরাসং পন জানিত্ৰা ৰস্সগ্গেন পত্তকোট্ঠাসং সাদিযন্তীনম্পি ন নিস্সগ্গিযং, কেৰলং যথাদানে এৰ তাহিপি উপনেতব্ব’’ন্তি ৰদন্তি. ‘‘নিস্সট্ঠং পটিলভিত্ৰাপি যথাদানে উপনেতব্ব’ন্তি ৰুত্তত্তা সেসাহি গহিতং সুগ্গহিত’’ন্তি ৰদন্তি. এত্থ গিলানাযপি ন মোক্খো.

ছট্ঠনিস্সগ্গিযপাচিত্তিযসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৭. সত্তমনিস্সগ্গিযপাচিত্তিযসিক্খাপদৰণ্ণনা

৭৬৪. সত্তমে ‘‘সযং যাচিতকেনা’’তি কিঞ্চাপি অৰিসেসেন ৰুত্তং. তথাপি অঞ্ঞদত্থিকেন অত্তুদ্দেসিকেন সঞ্ঞাচিকেনাতি অত্থো ৰেদিতব্বো. অযমত্থো ‘‘ভিক্খুনিযো তেন চ পরিক্খারেন সযম্পি যাচিত্ৰা ভেসজ্জং চেতাপেত্ৰা পরিভুঞ্জিংসূ’’তি ইমিস্সা পাল়িযা অত্থেন সংসন্দিত্ৰা ৰেদিতব্বো. তস্সাযমত্থো – তেন পরিক্খারেন ভেসজ্জং চেতাপেত্ৰা চ-সদ্দেন সঞ্ঞাচিকেন চ ভেসজ্জং চেতাপেত্ৰাতি ইমমত্থং দীপেন্তো ‘‘সযম্পি যাচিত্ৰা ভেসজ্জং চেতাপেত্ৰা’’তি আহ. অঞ্ঞথা ‘‘তেন পরিক্খারেন ভেসজ্জং চেতাপেত্ৰা সযম্পি যাচিত্ৰা পরিভুঞ্জিংসূ’’তি ইমিনা অনুক্কমেন পাল়ি ৰত্তব্বা সিযা.

পদভাজনে পন ‘‘সংযাচিকেনাতি সযং যাচিত্ৰা’’তি তস্সেৰ পদস্স অধিপ্পাযমত্তং ৰুত্তং. সা হি পদভাজনধম্মতা. ‘‘সঙ্ঘিকং লাভং পরিণত’’ন্তিআদিপদানং ভাজনে পন সা পাকটা. অঞ্ঞথা সংযাচিকপদেন কো অঞ্ঞো অতিরেকত্থো সঙ্গহিতো সিযা, সো ন দিস্সতীতি তদেৰ পদং নিপ্পযোজনং, ইদঞ্চ সিক্খাপদং পুরিমেন নিন্নানাকরণং সিযা. অত্তনো হি সন্তকং যথাকামং করণীযন্তি. এত্থ চ সঙ্ঘস্স যাচনায ৰসেন একতো হুত্ৰা যাচনায লদ্ধং সংযাচিকন্তি ৰেদিতব্বং. অঞ্ঞথা ইতো পরেন সংযাচিক-সদ্দেন ইদং নিব্বিসেসং আপজ্জতীতি ‘‘পুগ্গলিকেন সংযাচিকেনা’’তি ইদঞ্চ সিক্খাপদং ৰিসুং ন ৰত্তব্বং সিযা ইধেৰ তেন আপজ্জিতব্বাপত্তিযা সঙ্গহিতত্তা, ন চ সঙ্গহিতা আপত্তিদ্ৰযভাৰতো. মিস্সেত্ৰা চেতাপিতত্তা হি একমেৰ আপত্তীতি চে? ন, সংযাচিকপদস্স নিপ্পযোজনভাৰপ্পসঙ্গতো, এৰং সঙ্ঘিকমহাজনিকপুগ্গলিকানি মিস্সিত্ৰা চেতাপনে একাপত্তিভাৰপ্পসঙ্গতো চ.

সত্তমনিস্সগ্গিযপাচিত্তিযসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৮. অট্ঠমনিস্সগ্গিযপাচিত্তিযসিক্খাপদৰণ্ণনা

৭৬৯. গণস্সাতি আভিধম্মিকাদিগণস্স, ঊনচতুৰগ্গস্স চ.

অট্ঠমনিস্সগ্গিযপাচিত্তিযসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৯. নৰমনিস্সগ্গিযপাচিত্তিযসিক্খাপদৰণ্ণনা

৭৭৪. সঞ্ঞাচিকেনাতি গণযাচনায লদ্ধেনেৰ, ন অঞ্ঞেন.

নৰমনিস্সগ্গিযপাচিত্তিযসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

১০. দসমনিস্সগ্গিযপাচিত্তিযসিক্খাপদৰণ্ণনা

৭৭৯. দসমে পন ‘‘যা পন ভিক্খুনী অঞ্ঞদত্থিকেন পরিক্খারেন অঞ্ঞুদ্দিসিকেন পুগ্গলিকেন অঞ্ঞং চেতাপেয্য, নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিয’’ন্তি এৰংৰিধেন ভৰিতব্বং, ‘‘পুগ্গলিকেন সংযাচিকেনা’’তি ইমিনা একাদসমেন ভৰিতব্বং সিযা যথাক্কমেন সম্ভৰতো. কামমেৰ চেতং অট্ঠুপ্পত্তিযা অভাৰতো ন ৰুত্তং, অত্থতো পন গহেতব্বমেৰ. এত্থ পন সঙ্ঘগণপুগ্গলানং পৰারিতট্ঠানে, পুগ্গলস্সেৰ ঞাতকট্ঠানে চ অনাপত্তিছাযা দিস্সতি, ইদং সব্বং অম্হাকং তক্কানুসারৰসেনেৰ ৰুত্তন্তি কত্ৰা ন সারতো দট্ঠব্বং. ৰিচারেত্ৰা যথা নিচ্চলকারণং দিস্ৰা যং ৰা ৰিনযক্কমকোৰিদা অনুজানন্তি, তং তদেৰ গহেতব্বং. পোরাণগণ্ঠিপদে পন ‘‘আপদাসুপি অঞ্ঞং গরুভণ্ডমেৰ চেতাপেতব্বং, ইতরং ন ৰট্টতি, ভিক্খুস্স পন ৰট্টতী’’তি ৰুত্তং.

দসমনিস্সগ্গিযপাচিত্তিযসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

১১. একাদসমনিস্সগ্গিযপাচিত্তিযসিক্খাপদৰণ্ণনা

৭৮৪. ‘‘দুতিযৰগ্গস্স পঠমে’’তি অৰত্ৰা ‘‘একাদসমে’’তি ইধ ৰুত্তং. কস্মা? ভিক্খুনিৰিভঙ্গে তিংসককণ্ডং পত্ৰা ৰগ্গক্কমস্স অৰুত্তত্তা. যস্মা পৰারিতট্ঠানে ৰিঞ্ঞত্তি নাম ন পটিসেধেতব্বা, তস্মা ভগৰা অঞ্ঞাতিকঅপ্পৰারিতট্ঠানে ধম্মনিমন্তনৰসেন ৰদেয্য ‘‘যেনত্থো’’তি ৰুত্তায ‘‘চতুক্কংসপরমং ৰিঞ্ঞাপেতব্ব’’ন্তি পরিচ্ছেদং দস্সেতীতি ৰেদিতব্বং. অঞ্ঞথা ‘‘নিদানেন সিক্খাপদং ন সমেতি, সিক্খাপদেন চ অনাপত্তিৰারো’’তি চ ‘‘অকতৰিঞ্ঞত্তিযা চতুক্কংসপরমং ৰিঞ্ঞাপেতব্ব’’ন্তি চ অনিট্ঠং আপজ্জতি, তস্মা মাতিকাট্ঠকথাযং চেতাপেতব্বন্তি ঠপেত্ৰা সহধম্মিকে চ ঞাতকপৰারিতে চ অঞ্ঞেন কিস্মিঞ্চিদেৰ গুণেন, পরিতুট্ঠেন চ ৰদেয্য ‘‘যেনত্থো’’তি ৰুত্তস্স ‘‘ৰিঞ্ঞাপেতব্ব’’ন্তি ৰুত্তনযেন অত্থো দট্ঠব্বো. পোরাণগণ্ঠিপদে পন ‘‘ইদং পরিচ্ছিন্নপৰারণং সন্ধায ৰুত্তং. অনাপত্তি ঞাতকানং পৰারিতানন্তি পন সব্বপ্পকারেন পৰত্তং নিচ্চপৰারণং সন্ধায ৰুত্তং. নিচ্চপৰারণা নাম যদা যেনত্থো, তদা তং ৰদেয্যাথাতি এৰং পৰত্তা. ‘হন্দ সীতপাৰুরণ’ন্তি দেন্তানং পন অতিরেকচতুক্কংসম্পি গহেতুং ৰট্টতী’’তি ৰুত্তং. অযমেৰ নযো দসমেপীতি.

একাদসমনিস্সগ্গিযপাচিত্তিযসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

ভিক্খুনীৰিভঙ্গে তিংসকৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

নিস্সগ্গিযকণ্ডৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৪. পাচিত্তিযকণ্ডৰণ্ণনা

১. লসুণৰগ্গো

১. পঠমলসুণসিক্খাপদৰণ্ণনা

৭৯৩-৭. অহং লসুণেনাতি এত্থ ‘‘পৰারেমী’’তি পাঠসেসো. বদরসাল়ৰং কির বদরফলানি সুক্খাপেত্ৰা চুণ্ণেত্ৰা কত্তব্বা খাদনীযৰিকতি.

পঠমলসুণসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২. দুতিযসিক্খাপদৰণ্ণনা

৮০০. সংহরাপেয্যাতি ‘‘সংহরতি ৰা সংহরাপেতি ৰা’’তি পদভাজনং ৰেদিতব্বং. কিঞ্চাপি এত্থ আপত্তিভেদো ন দস্সিতো, তথাপি খুরসণ্ডাসকত্তরিআদিপরিযেসনঘংসনাদীসু পুব্বপযোগেসু দুক্কটং যুজ্জতি, যথা চেত্থ, এৰং তলঘাতকাদিম্হি চ আপত্তিভেদো পাল়িযং ন ৰুত্তো. যথাসম্ভৰং পন পুব্বপযোগেসু দুক্কটং সম্ভৰতি. এৰং ভিক্খুস্স এত্থ চ লসুণে চ দুক্কটং. ইদং কিরিযাকিরিযন্তি পোরাণা. তত্থ ‘‘কিরিযাকিরিয’’ন্তি ন ৰুত্তং.

দুতিযসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৮০২-৬. ততিযচতুত্থসিক্খাপদং উত্তানত্থমেৰ.

৫. পঞ্চমসিক্খাপদৰণ্ণনা

৮১২. পঞ্চমে উদকসুদ্ধিপচ্চযে সতিপি ফস্সসাদিযনে যথাৰুত্তপরিচ্ছেদে অনাপত্তি. তত্থ দ্ৰিন্নং পব্বানন্তি ‘‘দ্ৰিন্নং অঙ্গুলানং সহপৰেসনে একেকঅঙ্গুলস্স একেকং পব্বং কত্ৰা দ্ৰে পব্বা, একঙ্গুলপ্পৰেসনে দ্ৰিন্নং পব্বানং উপরি ন ৰট্টতীতি ৰেদিতব্বং. মহাপচ্চরিযম্পি অযমেৰ নযো দস্সিতো’’তি লিখিতং.

পঞ্চমসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৮১৫. ছট্ঠসিক্খাপদং উত্তানত্থমেৰ.

৭. সত্তমসিক্খাপদৰণ্ণনা

৮২০-৮২২. ‘‘নগরং অতিহরন্তী’’তি পাঠো. ‘‘নগরদ্ৰারে অতিহরন্তী’’তি কত্থচি, তত্থ দ্ৰারেনাতি অত্থো. অযমেৰ ৰা পাঠো. তং পুব্বাপরৰিরুদ্ধন্তি ‘‘পুনপি ৰুত্ত’’ন্তি ৰুত্তং ৰাদং সন্ধায, ন ততো পুব্বে তত্থ ৰুত্তং ৰাদং. এত্থ ‘‘মাতরম্পি ৰিঞ্ঞাপেত্ৰাতি ৰচনেন ৰিরুজ্ঝতী’’তি লিখিতং, তং দুল্লিখিতং, ন হি তেন ৰিরোধং সন্ধায ইদং ৰুত্তন্তি. করণে চে পাচিত্তিযং, কারাপনেপি পাচিত্তিযেনেৰ ভৰিতব্বং. অথ কারাপনে দুক্কটং, করণেপি দুক্কটেনেৰ ভৰিতব্বং. ন হি করণে ৰা কারাপনে ৰা ৰিসেসো অত্থি আপজ্জনে সতীতি অধিপ্পাযো.

৮২৩. সম্পটিচ্ছিতুং ৰট্টতীতি অপ্পটিক্খিপিত্ৰা ‘‘সাধূ’’তি ৰত্তুং ৰট্টতীতি অধিপ্পাযো. ন হি পটিগ্গহেতুং ৰট্টতি. অনামাসত্তা ‘‘আমকধঞ্ঞং পন ঞাতকপৰারিতট্ঠানেপি ন ৰট্টতী’’তি ৰুত্তং. অনুগণ্ঠিপদে পন ‘‘কপ্পিযেন লদ্ধং ধঞ্ঞং ভজ্জিত্ৰা ভুঞ্জন্তিযা দুক্কটং. অপরণ্ণেপি এসেৰ নযো’’তি চ ‘‘অনাপত্তি আবাধপচ্চযাতি ৰচনতো সত্ত ধঞ্ঞানিপি অনামাসানীতি সিদ্ধং, তেনেৰ হেট্ঠা অট্ঠকথাযং দুক্কটৰত্থুম্হি সত্ত ধঞ্ঞানিপি গহিতানি অনামাসানী’’তি চ ৰুত্তানি. আমাসানি কপ্পিযৰত্থূনি চ যদি ভৰেয্যুং, যথা ঞাতকপৰারিতে সন্ধায ‘‘অপরণ্ণং ৰিঞ্ঞাপেতী’’তি অৰিসেসেন ৰুত্তং, এৰং ‘‘অনাপত্তি ঞাতকানং পৰারিতানং অঞ্ঞস্স অত্থায ৰিঞ্ঞাপেতি, উম্মত্তিকায আদিকম্মিকাযা’’তি ৰত্তব্বং. যস্মা দুক্কটৰত্থুত্তা চ অনামাসত্তা চ মাতরম্পি সত্তৰিধং ধঞ্ঞং ৰিঞ্ঞাপেতুং ন ৰট্টতি, তস্মা তদত্থদীপনত্থং সত্তৰিধং ধঞ্ঞং সন্ধায ‘‘অনাপত্তি আবাধপচ্চযা’’তি ৰুত্তং, যথা ভিক্খুনিযা আবাধপচ্চযা ৰট্টতি, তথা ভিক্খুস্সাপীতি চ. যথা ৰা পন ভিক্খুনিযা ভজ্জনাদীনি কারাপেতুং ন ৰট্টতি, এৰং ভিক্খুস্সাপি. ৰুত্তম্পি চেতং অন্ধকট্ঠকথাযং ‘‘অঞ্ঞতরো বালভিক্খু কপ্পিযং অজানন্তো এতদৰোচ ‘আমকধঞ্ঞং সম্পটিচ্ছিতুং ভিক্খূনং ন ৰট্টতি. এতং ধঞ্ঞং ভজ্জিত্ৰা কোট্টেত্ৰা পচিত্ৰা যাগুখজ্জকং ভত্তঞ্চ দেথা’তি, আণাপকস্সেৰ ভিক্খুস্স আপত্তি, সব্বেসং অনাপত্তী’’তি. তস্মা ‘‘সঙ্ঘৰারিকানং ধঞ্ঞং কোট্টেথা’’তি আরামিকানং ৰত্তুঞ্চ ন ৰট্টতি. ‘‘দিৰসং পরিব্বযং গণ্হথ, তণ্ডুলে সম্পাদেথ, ত্ৰং এত্তকে গণ্হ, ত্ৰং এত্তকে’’তি এৰমাদীনি পন ৰত্তুং ৰট্টতীতি চ. যং পন ‘‘অৰিঞ্ঞত্তিযা লব্ভমানং পন নৰকম্মত্থায সম্পটিচ্ছিতুং ৰট্টতী’’তি ৰুত্তং, তম্পি হেট্ঠা ‘‘ইমং তল়াকং খেত্তং ৰত্থুং ৰিহারস্স দেমা’তি ৰুত্তে ‘সম্পটিচ্ছিতুং ৰট্টতী’’তি ৰুত্তং নযং সন্ধায ৰুত্তত্তা সুৰুত্তমেৰ. ‘‘নৰকম্মত্থায ধঞ্ঞং দেমা’’তি ৰুত্তে ‘‘সাধূ’’তি ৰত্তব্বং. যং পন হেট্ঠা ‘‘তত্থ নিস্সগ্গিযৰত্থুং অত্তনো ৰা সঙ্ঘগণপুগ্গলচেতিযানং ৰা অত্থায সম্পটিচ্ছিতুং ন ৰট্টতি…পে… দুক্কটৰত্থুং সব্বেসম্পি অত্থায সম্পটিচ্ছতো দুক্কটমেৰা’’তি ৰুত্তং, তম্পি সুৰুত্তমেৰ. কস্মা? ‘‘চেতিযস্স অত্থায ধঞ্ঞং দাতুকামোম্হি, তুম্হে ভন্তে তদত্থায সম্পটিচ্ছথা’’তি ৰুত্তে পটিগ্গহেতুং অকপ্পিযত্তা. ‘‘ইদং পন তাদিসং ন হোতী’’তি চ ৰুত্তং. সব্বোপাযং উপতিস্সত্থেরৰাদো কির. ধম্মসিরিত্থেরো পনেৰমাহ ‘‘পুব্বেপি নৰকম্মত্থায পটিগ্গহো ন ৰারিতো, সঙ্ঘস্সত্থায পটিগ্গহিতম্পি পটিগ্গাহকস্সেৰ অকপ্পিয’’ন্তি.

সত্তমসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৮. অট্ঠমসিক্খাপদৰণ্ণনা

৮২৪. পোরাণা ‘‘নিব্বিট্ঠরাজভটো’’তি পঠন্তি. তস্সত্থো ৰারিতভত্তৰেতনো রাজভটোতি. ‘‘তঞ্ঞেৰ ভটপথন্তি তংযেৰ ভত্তৰেতন’’ন্তি অত্থং ৰদন্তি. উম্মুকন্তি অলাতং.

৮২৬. এত্থ ছড্ডিতং কিরিযা. অনোলোকনং অকিরিযা.

অট্ঠমসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৯. নৰমসিক্খাপদৰণ্ণনা

৮৩২. ‘‘সামিকে অপলোকেত্ৰা ছড্ডেতী’’তি কত্থচি পোত্থকে নত্থি, কত্থচি অত্থি, অত্থিভাৰোৰ সেয্যো কিরিযাকিরিযত্তা সিক্খাপদস্স. ইধ খেত্তপালকা, আরামাদিগোপকা চ সামিকা এৰ. ‘‘সঙ্ঘস্স খেত্তে, আরামে চ তত্থ কচৰরং ন ছড্ডেতব্বন্তি কতিকা চে নত্থি, ভিক্খুস্স ছড্ডেতুং ৰট্টতি সঙ্ঘপরিযাপন্নত্তা, ন ভিক্খুনীনং. তাসম্পি ভিক্খুনিসঙ্ঘসন্তকে ৰুত্তনযেন ৰট্টতি, ন তত্থ ভিক্খুস্স, এৰং সন্তেপি সারুপ্পৰসেনেৰ কাতব্ব’’ন্তি ৰুত্তং.

নৰমসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

১০. দসমসিক্খাপদৰণ্ণনা

৮৩৩. সাধুকীল়িতগীতং ৰাতি এত্থ পাচিণ্ণগীতম্পি সোতুং ন ৰট্টতি. ‘‘গীতুপসঞ্হিতং পন ধম্মং সোতুং ৰট্টতীতি দীঘনিকাযট্ঠকথাযং ৰুত্ত’’ন্তি ৰুত্তং. পোরাণগণ্ঠিপদে পন ‘‘ধম্মগীতম্পি ন ৰট্টতী’’তি ৰত্ৰা ‘‘বুদ্ধস্স গাযাম ৰাদেমাতি ৰুত্তে সম্পটিচ্ছিতুং ন ৰট্টতি, দুক্কটং হোতী’’তি ৰুত্তং, ‘‘পূজং করোম, জাতকং ৰা ৰত্থুং ৰা দেসেমাতি ৰুত্তে ‘সাধূ’তি সম্পটিচ্ছিতুং ৰট্টতী’’তি চ ৰুত্তং.

৮৩৬. একপযোগো নাম একদিৰসাৰলোকনং. তেসংযেৰাতি যেসং নচ্চং পস্সতি. ‘‘ভিক্খুনী সযম্পি নচ্চিতুং ৰা গাযিতুং ৰা ৰাদিতুং ৰা ন লভতী’’তিআদি ইধ সিক্খাপদে নত্থি. কস্মা? এল়কলোমসমুট্ঠানত্তা. যদি এৰং কস্মা ৰুত্তন্তি চে? সুত্তানুলোমমহাপদেসতো. যদি নচ্চাদীনি পস্সিতুং ৰা সোতুং ৰা ন লভতি, পগেৰ অত্তনা কাতুন্তি নযতো লব্ভমানত্তা ৰুত্তং. ইতরথা মহাপদেসা নিরত্থকা সিযুং. এৰমঞ্ঞত্থাপি নযো নেতব্বো. ‘‘সমুট্ঠানম্পি ইধ ৰুত্তমেৰ অগ্গহেত্ৰা ছসমুট্ঠানৰসেন গহেতব্ব’’ন্তি লিখিতং. তং ‘‘অঞ্ঞে নচ্চ, গায, ৰাদেহী’’তি ৰত্তুং ন লব্ভতীতিআদিৰচীকম্মং সন্ধায লিখিতঞ্চে, তং সুলিখিতং এল়কলোমসমুট্ঠানে ৰাচায অভাৰতো. ‘‘সযম্পি নচ্চিতু’’ন্তিআদিকাযকম্মঞ্চে সন্ধায লিখিতং, দুল্লিখিতং. এল়কলোমসমুট্ঠানঞ্হি একন্ততো কাযকম্মং হোতি, তস্মা উদ্ধটং অগ্গহেত্ৰা আদিসদ্দেন সঙ্গহিতমেৰ ইধ গহেতব্বন্তি. এতং এল়কলোমসমুট্ঠানত্তাতি এত্থ কারণৰচনে সুত্তানুলোমমহাপদেসতোতি এত্থ পন উদ্ধটং গহেতব্বং, এৰং যথালাভৰসেন তং লিখিতন্তি ৰেদিতব্বং. ‘‘আহচ্চভাসিতসিক্খাপদৰসেন এল়কলোমসমুট্ঠান’’ন্তি ৰুত্তন্তি উপতিস্সত্থেরো. ‘‘এল়কলোমসমুট্ঠানঞ্চে ইদং সিক্খাপদং, আণাপকো মুচ্চেয্য, ন চ মুচ্চতী’’তি ৰুত্তং. তং ‘‘কস্মা’’তি ৰুত্তে ‘‘সব্বঅট্ঠকথাসু ৰুত্ত’’ন্তি অট্ঠকথাচরিযো আহাতি ধম্মসিরিত্থেরো.

৮৩৭. আরামে ঠত্ৰাতি ন কেৰলং ঠত্ৰা, ততো গন্ত্ৰা পন সব্বিরিযাপথেহিপি লভতি. ‘‘আরামে ঠিতাতি পন আরামপরিযাপন্নাতি অত্থো, ইতরথা নিসিন্নাপি ন লভেয্যা’’তি লিখিতং, তং সুলিখিতমেৰ.

দসমসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

লসুণৰগ্গৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২. অন্ধকারৰগ্গৰণ্ণনা

১. পঠমসিক্খাপদৰণ্ণনা

৮৩৯. ‘‘দিৰাপি অন্ধকারং অত্থি, তপ্পটিসেধনত্থং ‘রত্তন্ধকারে’তি ৰুত্ত’’ন্তি ৰদন্তি পোরাণা. সন্তিট্ঠেয্যাতি এত্থ ঠানাপদেসেন চতুব্বিধোপি ইরিযাপথো সঙ্গহিতো, তস্মা পুরিসস্স হত্থপাসে তেন সদ্ধিং চঙ্কমনাদিং করোন্তিযা পাচিত্তিযমেৰ. ‘‘সল্লপেয্য ৰা’’তি কেৰলং নিদানৰসেন ৰুত্তং ৰিসেসাভাৰতো. ‘‘সল্লপেয্যৰাতি পুরিসস্স হত্থপাসে ঠিতা সল্লপতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্সা’’তি হি ৰুত্তং, তং ন যুত্তন্তি একে. কস্মা? যস্মা তস্স পুরিসস্স হত্থপাসে ঠিতেনেৰ একং পাচিত্তিযং. সল্লপনেনপি অপরম্পি একং আপজ্জতীতি নাপজ্জতি, কথং পঞ্ঞাযতীতি? অঙ্গৰসেন. ইমস্স হি রত্তন্ধকারতা, পুরিসস্স হত্থপাসে ঠানং ৰা সল্লপনং ৰা, সহাযাভাৰো, রহোপেক্খতাতি ইমানি চত্তারি অঙ্গানি ৰুত্তানি. তত্থ যদি ঠানপচ্চযা একা আপত্তি ৰিসুং সিযা, তস্সা চত্তারি অঙ্গানি সিযুং. যদি সল্লপনপচ্চযা একা, তস্সাপি পঞ্চ অঙ্গানি সিযুং. তস্মা মাতিকাট্ঠকথাযং ‘‘চত্তারি ৰা পঞ্চ ৰা অঙ্গানী’’তি ৰত্তব্বং সিযা, ন চ ৰুত্তং, তস্মা সল্লপনপচ্চযা ৰিসুং নত্থীতি. অত্থিযেৰ, মাতিকাট্ঠকথাৰচনঞ্চ তদত্থমেৰাতি একে. কথং? সহুপ্পত্তিতো দ্ৰিন্নং আপত্তীনং. কিং ৰুত্তং হোতি? সল্লপনে সতি ঠানপচ্চযা আপজ্জিতব্বং চতুরঙ্গিকং, সল্লপনপচ্চযা আপজ্জিতব্বং চতুরঙ্গিকন্তি দ্ৰে পাচিত্তিযানি সহুপ্পন্নানি একতো আপজ্জন্তীতি. ইদং অযুত্তং পাল়িৰিরোধতো. পাল়িযঞ্হি ‘‘সল্লপেয্য ৰাতি পুরিসস্স হত্থপাসে ঠিতা সল্লপতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্সা’’তি ৰুত্তং. যদি দ্ৰে সিযুং, ‘‘আপত্তি দ্ৰিন্নং পাচিত্তিযান’’ন্তি ন ৰত্তব্বতা সিযাতি. অযং নযো দুতিযাদীসুপি যথাযোগং ৰেদিতব্বো. এত্থ দুতিযেনাপি সদ্ধিং যদি ভিক্খুনিযা রহোপেক্খতা অত্থি, সো চে পুরিসো, ন দুতিযো, পুরিসগণনায আপত্তিযো. অথ দুতিযা ভিক্খুনী হোতি, তস্সা চ তেন পুরিসেন সদ্ধিং রহোপেক্খতা অত্থি, সা চ ভিক্খুনী ন দুতিযা হোতি. উভিন্নম্পি আপজ্জতীতি একে, ৰিচারেত্ৰা পন গহেতব্বং. পোরাণগণ্ঠিপদে পন ৰুত্তং ‘‘হত্থপাসে ঠানেন দুক্কট’’ন্তি, তং পাল়িযা ৰিরুজ্ঝতি. ‘‘পুরিসস্স হত্থপাসে তিট্ঠতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্সা’’তি হি পাল়ি, কিংবহুনা. চতুত্থসিক্খাপদে মাতিকাট্ঠকথাযং (কঙ্খা. অট্ঠ. দুতিযিকউয্যোজনসিক্খাপদৰণ্ণনা) ‘‘সন্তিট্ঠনাদীসু তীণি পাচিত্তিযানী’’তিআদিৰচনতো ৰত্থুগণনায আপত্তি ৰেদিতব্বা. ‘‘অঙ্গানি চেত্থ চত্তারি পঞ্চ ৰা’’তি ৰত্তব্বন্তি সন্নিট্ঠানং.

পঠমসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২-৩-৪. দুতিযততিযচতুত্থসিক্খাপদৰণ্ণনা

৮৪২-৬. দুতিযততিযচতুত্থানি উত্তানানি. সব্বত্থ ‘‘সল্লপতীতি যং কিঞ্চি তিরচ্ছানকথং কথেতী’’তি পোরাণগণ্ঠিপদে ৰুত্তং.

৮৫২. চতুত্থে পনাযং ৰিসেসো – ‘‘একেনেকা’’তি পঠমং ৰুত্তত্তা দুতিযিকং ৰা ভিক্খুনীনং উয্যোজেয্য, পাচিত্তিযং ন সম্ভৰতীতি চে? সম্ভৰতি. কস্মা? সন্তিট্ঠনাদিত্তযমত্তাপেক্খত্তা, তস্স ৰচনস্সাপি ৰা অঞ্ঞাযপি রহোপেক্খনস্সাদসম্ভৰে সতি উভিন্নং একত্থসম্ভৰতো চ সাধিতমেতং. ‘‘হত্থপাসং ৰিজহিত্ৰা সন্তিট্ঠতি ৰা সল্লপতি ৰা’’তি এত্তকমেৰ ৰুত্তং. কস্মা ‘‘নিকণ্ণিকং ৰা জপ্পেতী’’তি ন ৰুত্তং? হত্থপাসাতিক্কমে অসম্ভৰতো. তস্স ততিযস্স পদস্স পচ্ছিন্নত্তা সম্ভৰন্তম্পি ‘‘দুতিযিকং ৰা উয্যোজেতী’’তি ন ৰুত্তং, তস্মা অত্থতো হত্থপাসং ৰিজহিত্ৰা সন্তিট্ঠতি ৰা সল্লপতি ৰা দুতিযিকং ৰা উয্যোজেতি, আপত্তি দুক্কটস্সাতি ৰুত্তং হোতি. এস নযো যক্খেন ৰাতিআদীসুপি. তত্থ ‘‘হত্থপাসে’’তি ৰা ‘‘হত্থপাসং ৰিজহিত্ৰা’’তি ৰা ন ৰুত্তং উভযত্থ দুক্কটত্তা. অনাপত্তিৰারেপি অসম্ভৰতো ‘‘নিকণ্ণিকং ৰা জপ্পেতী’’তি ন ৰুত্তন্তি চে? সম্ভৰতি সতি করণীযে নিকণ্ণিকং ৰা জপ্পেতীতি সম্ভৰতো. অথ কস্মা এৰং ন ৰুত্তন্তি চে? অনৰজ্জকথাযং নিকণ্ণিকজপ্পনে পযোজনাভাৰা, ধম্মকথাযম্পি উদাযিং আরব্ভ পটিসিদ্ধত্তা চ.

দুতিযততিযচতুত্থসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৫. পঞ্চমসিক্খাপদৰণ্ণনা

৮৫৬. ‘‘কুলং নাম চত্তারি কুলানী’’তি ৰুত্তত্তা তিত্থিযারামে কপ্পতি তস্স কুলৰোহারাভাৰতোতি একে. তিত্থিযানং খত্তিযাদিপরিযাপন্নত্তা ন কপ্পতীতি একে. তস্স কপ্পিযভূমিত্তা ন যুত্তন্তি চে? ন, যথাৰুত্তখত্তিযাদীনং সম্ভৰতো. তথাপি গোচরকুলং ইধাধিপ্পেতং. ‘‘উপচারো দ্ৰাদসহত্থো’’তি লিখিতং.

পঞ্চমসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৬. ছট্ঠসিক্খাপদৰণ্ণনা

৮৬০. ‘‘নিসীদন্তিযা একা, নিপজ্জন্তিযা একা’’তি অৰত্ৰা ‘‘নিসীদিত্ৰা গচ্ছন্তিযা’’তিআদি ন ৰত্তব্বং. ন হি গমনপচ্চযা এসা আপত্তীতি? ন, পরিযোসানাধিপ্পাযৰসেন ৰুত্তত্তা. ‘‘নিসীদিত্ৰা নিপজ্জন্তিযা দ্ৰে’’তি ৰচনেনপি গমনং ইধ নাধিপ্পেতন্তি দস্সিতং হোতি, তথা ‘‘নিপজ্জিত্ৰা নিসীদন্তিযা দ্ৰে’’তিপি ৰত্তব্বং. যদি এৰং ‘‘তস্মিং অভিনিপজ্জতি, আপত্তি দ্ৰিন্নং পাচিত্তিযান’’ন্তি কস্মা ন ৰুত্তন্তি চে? অনিসীদিত্ৰাপি নিপজ্জনসম্ভৰতো. নিপজ্জনত্থায নিসীদিত্ৰা নিপজ্জন্তিযা নিপজ্জনকপযোগত্তা একা আপত্তীতি কেচি.

ছট্ঠসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৭. সত্তমসিক্খাপদৰণ্ণনা

৮৬৭. অনাপত্তিৰারে ‘‘ধুৰপঞ্ঞত্তে’’তি ন ৰুত্তং ‘‘সন্থরিত্ৰা ৰা সন্থরাপেত্ৰা ৰা’’তি ৰুত্তত্তা. ইধ ছট্ঠে ৰুত্তনযেন পকতিযা পঞ্ঞত্তে অভিনিসীদতি ৰা অভিনিপজ্জতি ৰা, পাচিত্তিযমেৰ. অঞ্ঞত্থ ধুৰপঞ্ঞত্তং. ইধ ৰুত্তনযেন সন্থরিত্ৰা ৰা সন্থরাপেত্ৰা ৰা অভিনিসীদতি ৰা অভিনিপজ্জতি ৰা, পাচিত্তিযমেৰ. উভযত্থাপি পঞ্চমে ৰুত্তনযেন অনাপুচ্ছা পক্কমেয্য, পাচিত্তিযমেৰ, অনাপত্তিৰারে মাতিকাযং ৰুত্তকালতো অঞ্ঞকালস্স অপরামট্ঠত্তাতি নো তক্কোতি আচরিযো. অপিচ অত্থাপত্তিকালে আপজ্জতি, নো ৰিকালেতিআদিত্তিকে, অত্থাপত্তি রত্তিং আপজ্জতি, নো দিৰাতিআদিত্তিকে চ অট্ঠকথাযং ইধ পঞ্চমছট্ঠসত্তমসিক্খাপদেহি সঙ্গহিতাপত্তীনং অপরামট্ঠত্তা যথাসম্ভৰং তিৰিধকালে তিৰিধমেতং যোজেত্ৰা দস্সেতুং ৰট্টতি এৰ মহাপদেসনযানুলোমতো.

সত্তমসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৮. অট্ঠমসিক্খাপদৰণ্ণনা

৮৬৯. অট্ঠমে ভিক্খুস্স দুক্কটং সম্ভৰতি.