২. উপোসথক্খন্ধকৰণ্ণনা
সন্নিপাতানুজাননাদিকথাৰণ্ণনা
১৩২-৩. তেন সমযেনাতি অত্তনো ওৰাদপাতিমোক্খুদ্দেসে ধুরং নিক্খিপিত্ৰা ভিক্খূনংযেৰ ৰিসুং উপোসথকরণং অনুজানিত্ৰা ঠিতসমযেন. কো পন সোতি? মজ্ঝিমবোধিযং পাতিমোক্খুদ্দেসপ্পহোনকসিক্খাপদানং পরিনিট্ঠানকালো. তেনেৰাহ ‘‘তানি নেসং পাতিমোক্খুদ্দেসং অনুজানেয্য’’ন্তি. ‘‘এৰঞ্চ পন, ভিক্খৰে, উদ্দিসিতব্ব’’ন্তি নিদানুদ্দেসং পঞ্ঞাপেতুকামতায চ সিক্খাপদানং উদ্দেসপরিচ্ছেদনিদস্সনত্থঞ্চ ৰুত্তং. অঞ্ঞথা ‘‘এৰঞ্চ পন, ভিক্খৰে, ইমং সিক্খাপদং উদ্দিসেয্যথা’’তি সব্বসিক্খাপদানং উদ্দিসিতব্বক্কমস্স দস্সিতত্তা ইদানি ‘‘এৰঞ্চ পন, ভিক্খৰে, উদ্দিসিতব্ব’’ন্তি ইদং নিরত্থকং আপজ্জতি, ইদঞ্চ সব্বসঙ্ঘুপোসথং সন্ধায ৰুত্তং.
১৩৪. ‘‘যংনূন অয্যাপি…পে… সন্নিপতেয্যু’’ন্তি বহূনং অধিকারপ্পৰত্তি. তত্রাপি ৰিনযং আগম্ম ৰুত্তো ভিক্খু সামি, ন কেৰলং সঙ্ঘত্থেরোতি দস্সনত্থং, সঙ্ঘস্স গারৰযুত্তৰচনারহতাদস্সনত্থঞ্চ ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে’’তি আহ. তত্থ সযং চে থেরো, ভিক্খুং সন্ধায ‘‘আৰুসো’’তি ৰত্তুং যুজ্জতি. কথং পঞ্ঞাযতি? বুদ্ধকালে সঙ্ঘত্থেরো অব্যত্তো নাম দুল্লভো. সব্বকম্মৰাচায পযোগনিদস্সনে চ ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো’’ ইচ্চেৰ ভগৰা দস্সেতীতি চে? এৰমেতং তথা দস্সনতো. সঙ্ঘং উপাদায সঙ্ঘত্থেরেনাপি ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো’’তি ৰত্তব্বং, ভিক্খুং উপাদায ‘‘আৰুসো’’তি মহাকস্সপস্স কম্মৰাচায পযোগদস্সনতো, পারিসুদ্ধিউপোসথে চ থেরেন ভিক্খুনা ‘‘পরিসুদ্ধো অহং, আৰুসো’’তি পযোগদস্সনতো চ. ‘‘যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্ল’’ন্তি পরতো পঞ্ঞাপেতব্বে উপোসথকরণন্তরাযে সন্ধাযাহ. উপোসথস্স বহুৰিধত্তা সরূপতো ৰত্তুং ‘‘পাতিমোক্খং উদ্দিসেয্যা’’তি আহ. এত্তাৰতা ঞত্তিং নিট্ঠপেসি. ঞত্তিদুতিযকম্মতো এৰ হি উপোসথকম্মং. ন, ততিযানুস্সাৰনসম্ভৰতোতি চে? ন, অঞ্ঞেহি ঞত্তিচতুত্থকম্মেহি অসদিসত্তা. ন হি এত্থ চতুক্খত্তুং ‘‘সুণাতু মে’’তি আরভীযতীতি. অঞ্ঞেহি ঞত্তিদুতিযেহি অসদিসত্তা ঞত্তিদুতিযম্পি মাহোতূতি চে? ন, ঞত্তিদুতিযকম্মস্স অঞ্ঞথাপি কত্তব্বতো. তথা হি ঞত্তিদুতিযকম্মং একচ্চং অপলোকনৰসেনপি কাতুং ৰট্টতি, ন অঞ্ঞং অঞ্ঞথা কাতুং ৰট্টতি. কথং পঞ্ঞাযতীতি? ইদমেৰ উপোসথকম্মং ঞাপকং.
‘‘কিং সঙ্ঘস্স পুব্বকিচ্চ’’ন্তি ইদং ন ঞত্তি নিট্ঠপেত্ৰা ৰত্তব্বং, তঞ্হি ঞত্তিতো পুরেতরমেৰ করীযতীতি. তস্মা ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো, কিং সঙ্ঘস্স পুব্বকিচ্চং, যদি সঙ্ঘস্সা’’তি ৰত্তব্বং সিযাতি? তথাপি ন ৰত্তব্বং, ন হি তং ঞত্তিযা অন্তোকরীযতীতি. যদি এৰং সব্বত্থ ন ৰত্তব্বং পযোজনাভাৰাতি চে? ন, যথাগতট্ঠানেযেৰ ৰত্তব্বতো, পরপদাপেক্খতাযাতি ৰুত্তং হোতি. ইদং পুব্বকিচ্চং অকত্ৰা উপোসথং করোন্তো সঙ্ঘো, পুগ্গলো ৰা ঠপনক্খেত্তাতিক্কমে আপজ্জতি. ন হি তস্মিং খেত্তে অতিক্কন্তে সম্মজ্জনাসনোদকপদীপকরণে আপত্তিমোক্খো হোতি. উপোসথকম্মতো পুব্বে কত্তব্বকিচ্চাকরণপচ্চযত্তা তস্সা আপত্তিযা, ন সা কম্মপরিযোসানাপেক্খা এত্থাগতসম্পজানমুসাৰাদাপত্তি ৰিয, তস্মা পাতিমোক্খুদ্দেসকো ভিক্খু ‘‘পারিসুদ্ধিং আযস্মন্তো আরোচেথা’’তি ৰত্তুকামো পঠমংযেৰ পরিসুদ্ধাপরিসুদ্ধপচ্চযং পুব্বকিচ্চং সরাপেতি. তঞ্হি কতং পরিসুদ্ধপচ্চযো হোতি, অকতং অপরিসুদ্ধপচ্চযো, তেনেৰ উভযাপেক্খাধিপ্পাযেন ‘‘কতং ন কত’’ন্তি অৰত্ৰা ‘‘কিং সঙ্ঘস্স পুব্বকিচ্চ’’ মিচ্চেৰাহ. তত্থ অকতপক্খে তাৰ পারিসুদ্ধিআরোচনক্কমনিদস্সনত্থং পরতো ‘‘যস্স সিযা আপত্তি, সো আৰি করেয্যা’’তি চ, কতপক্খে ‘‘অসন্তিযা আপত্তিযা তুণ্হী ভৰিতব্ব’’ন্তি চ ৰক্খতি.
পারিসুদ্ধিং আযস্মন্তো আরোচেথ. কিংকারণা? যস্মা পাতিমোক্খং উদ্দিসিস্সামি. এত্থ চ ‘‘উদ্দিসামী’’তি ৰত্তমানকালং অপরামসিত্ৰা ‘‘উদ্দিসিস্সামী’’তি অনাগতকালপরামসনেন য্ৰাযং ‘‘দানি নেসং পাতিমোক্খুদ্দেসং অনুজানেয্য’’ন্তি (মহাৰ. ১৫০) এত্থ ৰুত্তপাতিমোক্খুদ্দেসো, তং সন্ধায ‘‘পাতিমোক্খং উদ্দিসিস্সামী’’তি ৰুত্তন্তি একে. যস্মা ‘‘পঞ্চিমে, ভিক্খৰে, পাতিমোক্খুদ্দেসা’’তি ৰুত্তং, তস্মা ৰত্তমানস্স নিদানুদ্দেসসঙ্খাতস্স পাতিমোক্খস্স যদেতং অন্তে ‘‘কচ্চিত্থ পরিসুদ্ধা’’তিআদিকং যাৰততিযানুস্সাৰনং, তস্সেৰ আপত্তিখেত্তত্তা, অৰযৰেপি অৰযৰীৰোহারসম্ভৰতো চ ইধ আপত্তিখেত্তমেৰ সন্ধায ‘‘পাতিমোক্খং উদ্দিসিস্সামী’’তি ৰুত্তং. এৰঞ্হি ৰুত্তে যস্মা পরতো আপত্তিখেত্তং আগমিস্সতি, তস্মা আপত্তিভীরুকা তুম্হে সব্বেৰ পঠমমেৰ পারিসুদ্ধিং আরোচেথাতি অযমত্থো সম্ভৰতি. ৰত্তমানকালৰসেন ৰুত্তে ‘‘পারিসুদ্ধিং আযস্মন্তো আরোচেথা’’তি ৰচনমেৰ ন সম্ভৰতি তদারোচনস্স পঠমং ইচ্ছিতব্বত্তা, পগেৰ তস্স করণাভাৰেন ‘‘পাতিমোক্খং উদ্দিসিস্সামী’’তি ৰচনং. অযং নযো সন্তিযা আপত্তিযা আরোচনে যুজ্জতি, ন তুণ্হীভাৰে, অকম্মপরিযোসানা তুণ্হীভাৰপ্পত্তিতো, এৰং সন্তেপি তস্মিং যুজ্জতেৰ. পাতিমোক্খুদ্দেসকো হি অঞ্ঞমঞ্ঞং আপত্তিআৰিকরণং অকত্ৰা তুণ্হীভূতে ভিক্খূ পস্সিত্ৰা তেনেৰ তুণ্হীভাৰেন আরোচিতপারিসুদ্ধিকো হুত্ৰা ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে’’তি পাতিমোক্খুদ্দেসং আরভি.
এত্থাহ – পঠমং ‘‘সঙ্ঘো উপোসথং করেয্য, পাতিমোক্খং উদ্দিসেয্যা’’তি ৰুত্তত্তা ইধাপি ‘‘সঙ্ঘো উপোসথং করিস্সতি, পাতিমোক্খং উদ্দিসিস্সতী’’তি ৰত্তব্বং, অথ ‘‘পুগ্গলস্স উদ্দেসা’’তি লক্খণত্তা যথারুতমেৰ ৰত্তব্বং, তথাপি ‘‘উপোসথং করিস্সামি, পাতিমোক্খং উদ্দিসিস্সামী’’তি ৰত্তব্বন্তি? ন ৰত্তব্বং লক্খণৰিরোধতো, অনিট্ঠপ্পসঙ্গতো চ. পুগ্গলস্স উদ্দেসা এৰ হি সঙ্ঘস্স উপোসথো কতো হোতি, ন পুগ্গলস্স উপোসথকরণেন. তঞ্চ সোৰ করিস্সতি, ন সঙ্ঘোতি অনিট্ঠপ্পসঙ্গোৰ আপজ্জতি. ‘‘সুণাথা’’তি ৰুত্তে অচিত্তসামগ্গিপ্পসঙ্গভযা ‘‘সুণোমা’’তি ৰুত্তং. ‘‘সুণিস্সামা’’তি ৰত্তব্বং ‘‘উদ্দিসিস্সামী’’তি ৰুত্তত্তাতি চে? ন ৰত্তব্বং, আপত্তিখেত্তদস্সনাধিপ্পাযনিরপেক্খতায ‘‘সুণোম’’ ইচ্চেৰ ৰত্তব্বং. একপদেনেৰ হিস্স তদধিপ্পাযো অতিক্কন্তোতি. যদি এৰং কিমত্থং তং সব্বেহেৰ আরদ্ধন্তি চে? ‘‘উদ্দিসিস্সামী’’তি ইমিনা অসাধারণৰচনেন আপন্নস্স অচিত্তসামগ্গিপ্পসঙ্গনিৰারণত্থং. সরমানেনাতি ইমিনা চস্স সম্পজানমুসাৰাদস্স সচিত্তকতং দস্সেতি. অন্তরাযিকো ধম্মো ৰুত্তো ভগৰতাতি এৰং অকিরিযসমুট্ঠানস্সাপি এৰং পরিত্তকস্স ইমস্স মুসাৰাদস্স মহাদীনৰতং দস্সেতি. ৰিসুদ্ধাপেক্খেনাতি সাৰসেসং আপত্তিং উপাদায অনাপত্তিভাৰসঙ্খাতং অনৰসেসঞ্চ উপাদায গিহিভাৰসঙ্খাতং ৰিসুদ্ধিং ইচ্ছন্তেন কস্মা আৰি কাতব্বা? অন্তরাযভাৰানুপগমনেন ফাসুৰিহারপচ্চযত্তা. ইধ ‘‘অজ্জুপোসথো পন্নরসো’’তি ন ৰুত্তং পরতো দিৰসনিযমস্স কত্তুকামতাধিপ্পাযেন অৰুত্তত্তা. এৰং পন তে ভিক্খূ সব্বদিৰসেসু উদ্দিসিংসু.
১৩৫. ‘‘আদিমেত’’ন্তি সীলপাতিমোক্খমেৰ ৰুত্তং, কিঞ্চাপি গন্থপাতিমোক্খো অধিপ্পেতো. ‘‘পঞ্চন্নং ৰা’’তি মাতিকাযং ৰুত্তানং ৰসেন ৰুত্তং. অনজ্ঝাপন্নো ৰাতি পুগ্গলাধিট্ঠানদেসনা. পোরাণগণ্ঠিপদে পন ‘‘‘উপোসথং করেয্যা’তি এত্তাৰতা ঞত্তি হোতি. যাৰততিযানুস্সাৰনা নাম ‘যস্স সিযা আপত্তী’তিআদিৰচনত্তযং, অন্তে ‘দুতিযম্পি ততিযম্পি পুচ্ছামী’তি ইদঞ্চাতি দুৰিধং. তত্থ পঠমং আপত্তিং সরিত্ৰা নিসিন্নস্স, দুতিযং অসরন্তস্স সারণত্থ’’ন্তি ৰুত্তং. ‘‘ৰচীদ্ৰারে’’তি পাকটৰসেন উজুকমেৰ ৰুত্তং. কিঞ্চাপি কাযৰিঞ্ঞত্তিযাপি করীযতি, কাযকম্মাভাৰা পন ৰচীৰিঞ্ঞত্তিযাযেৰ আৰি কাতব্বা. ‘‘সঙ্ঘমজ্ঝে ৰা’’তিআদি লক্খণৰচনং কির. সঙ্ঘুপোসথকরণত্থং সঙ্ঘমজ্ঝে চে নিসিন্নো, তস্মিং সঙ্ঘমজ্ঝে. গণুপোসথকরণত্থঞ্চে গণমজ্ঝে নিসিন্নো, তস্মিং গণমজ্ঝে. একস্সেৰ সন্তিকে চে পারিসুদ্ধিউপোসথং কত্তুকামো, তস্মিং একপুগ্গলে আৰি কাতব্বাতি, ‘‘এতেন ন কেৰলং সঙ্ঘমজ্ঝে এৰাযং মুসাৰাদো সম্ভৰতি, অথ খো এত্থ ৰুত্তলক্খণেন অসতিপি ‘পারিসুদ্ধিং আযস্মন্তো আরোচেথা’তিআদিৰিধানে গণুপোসথেপি সাপত্তিকো হুত্ৰা উপোসথং কত্তুকামো অনারোচেত্ৰা তুণ্হীভূতোৰ করোতি চে, সম্পজানমুসাৰাদাপত্তিং আপজ্জতীতি ইমস্সত্থস্স আৰিকরণতো লক্খণৰচনং কিরেত’’ন্তি ৰদন্তি তক্কিকা. অঞ্ঞথা ‘‘গণমজ্ঝেৰা’’তি ন ৰুত্তন্তি তেসং অধিপ্পাযো. আরোচনাধিপ্পাযৰসেন ৰুত্তন্তি নো তক্কোতি আচরিযো. আরোচেন্তো হি সঙ্ঘস্স আরোচেমীতি অধিপ্পাযেন আৰি করোন্তো সঙ্ঘমজ্ঝে আৰি করোতি নাম. অত্তনো উভতোপস্সে নিসিন্নানং আরোচেন্তো গণমজ্ঝে. একস্সেৰারোচেস্সামি সভাগস্সাতি অধিপ্পাযেন আরোচেন্তো একপুগ্গলে আরোচেতি নাম. পুব্বে ৰিভত্তপদস্স পুন ৰিভজনং অত্থৰিসেসাভাৰদীপনত্থন্তি ৰেদিতব্বং.
১৩৬-৭. ‘‘ন, ভিক্খৰে, দেৰসিকং…পে… দুক্কটস্সা’’তি ৰত্ৰা ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, উপোসথে পাতিমোক্খং উদ্দিসিতু’’ন্তি ইদং অনুপোসথে এৰ তং দুক্কটং, উপোসথে পন দেৰসিকম্পি ৰট্টতীতি দীপেতি, তস্মা তে ভিক্খূ চাতুদ্দসিযং উদ্দিসিত্ৰাপি পন্নরসিযং উদ্দিসিংসু, তেনাহ ‘‘সকিং পক্খস্সা’’তি. তত্থ পুরিমেন সামগ্গীদিৰসো উপোসথদিৰসো এৰাতি দীপেতি. উভযেন অট্ঠমিং পটিক্খিপিত্ৰা দেৰসিকং পটিক্খেপস্স অতিপ্পসঙ্গং নিৰারেতি. কিং ৰুত্তং হোতি? ভিন্নো চে সঙ্ঘো পাটিপদদিৰসে সমগ্গো হোতি, তস্মিং দিৰসে সামগ্গীউপোসথং করোন্তো উভযম্পি দুক্কটং আপজ্জন্তো উভযেন একীভূতেন নিৰারিতো হোতীতি ৰুত্তং হোতি. অঞ্ঞথা সামগ্গীউপোসথো ন দেৰসিকো. চে, অহোরত্তং কাতব্বো. তস্মিঞ্চ পক্খে পকতিউপোসথো ন দেৰসিকো. চে, অহোরত্তং কাতব্বো. তস্মিঞ্চ পক্খে পকতিউপোসথো অনুদ্দিট্ঠো. চে হোতি, সামগ্গীউপোসথো কাতব্বোতি আপজ্জতি. ন অপৰাদনযেন গহেতব্বত্তাতি চে? ন, অনিট্ঠপ্পসঙ্গতো. কিং ৰুত্তং হোতি? সামগ্গীদিৰসে সামগ্গীউপোসথং কত্ৰা পুন তস্মিং পক্খে পকতিউপোসথদিৰসে সম্পত্তে পকতিউপোসথো ন কাতব্বোতি. অপৰাদোতি. অপৰাদিতব্বট্ঠানতো অঞ্ঞত্থ উস্সগ্গৰিধানং নিৰারেতি.
কিত্তাৰতা নু খো সামগ্গীতি এত্থাযমধিপ্পাযো – সামগ্গী নামেসা সভাগানং সন্নিপাতো. সভাগা চ নাম যত্তকা সহধম্মিকা, তে সব্বেপি হোন্তি, উদাহু আৰাসসভাগতায সভাগা নাম হোন্তীতি. তত্থ যদি সহধম্মিকানং সামগ্গী সামগ্গী নাম, সব্বেসং পুথুৰিভত্তানং সামগ্গী ইচ্ছিতব্বা. অথাৰসথৰসেন, একাৰাসসভাগানন্তি ৰুত্তং হোতি. অঞ্ঞথা একাৰাসে সামগ্গীতি আপজ্জতি. মা নো অগমাসীতি অগতো মা হোতি.
সীমানুজাননকথাৰণ্ণনা
১৩৮. একাৰাসগতানং ৰসেন সামগ্গিং পটিক্খিপিত্ৰা একসীমগতানং ৰসেন অনুজানিতুকামো ভগৰা ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, সীমং সম্মন্নিতু’’ন্তি আহ. অথ আৰাসপরিচ্ছেদং ৰত্তুকামো ভৰেয্য. এত্তাৰতা একাৰাসো যাৰতা একাসীমা. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, সীমং সম্মন্নিতু’’ন্তি ৰদেয্য. তস্মা ন ইধ অনুঞ্ঞাতবদ্ধসীমাৰসেন একাৰাসপরিচ্ছেদো হোতি, উপচারসীমাৰসেনেৰ হোতীতি ৰেদিতব্বং. কথং জানিতব্বন্তি চে? পাল়িতোৰ, যথাহ ‘‘তেন খো পন সমযেন আযস্মা উপনন্দো সক্যপুত্তো একো দ্ৰীসু আৰাসেসু ৰস্সং ৰসি…পে… একাধিপ্পায’’ন্তি (মহাৰ. ৩৬৪). অঞ্ঞথা ৰস্সচ্ছেদোতি অনিট্ঠপ্পসঙ্গোৰ, কথং? একাৰাসৰসেনেৰ চে সামগ্গী, বহুআৰাসঅনাৰাসেসু ন সম্ভৰেয্য. ততো সো তং আৰাসং গচ্ছন্তো বহিদ্ধা উপোসথং করোতি. ‘‘ন, ভিক্খৰে, তদহুপোসথে সভিক্খুকো অনাৰাসো গন্তব্বো’’তিআদি (মহাৰ. ১৮১)-পাল়িৰিরোধো সতিপি সঙ্ঘে অনাৰাসে উপোসথস্স অকত্তব্বতো. অনাৰাসেপি চে সামগ্গী লব্ভতি, ‘‘এত্তাৰতা সামগ্গী, যাৰতা একাৰাসো’’তি ন ৰত্তব্বং, তস্মা সব্বথা পুরিমনযো পচ্ছিমেনেৰ পটিক্খিত্তোতি কত্ৰা নানাৰাসৰসেনপি সামগ্গীতি ৰেদিতব্বং. ‘‘তং কম্মং করোমাতি ৰত্ৰা ন অকংসূ’তিআদীসু ৰিয অনাগতম্পি অপেক্খতি, তস্মা ‘করোমা’তি ৰুত্তে ন ৰট্টতী’’তি ৰদন্তি. ‘‘সীমং অসোধেত্ৰাপি নিমিত্তং কিত্তেতুং ৰট্টতী’’তি লিখিতং. হেট্ঠিমকোটিযা অড্ঢট্ঠমরতনুব্বেধো হত্থিপ্পমাণো. সচে একো বদ্ধো হোতি, ন কাতব্বোতি এত্থ ‘‘চতূসু দিসাসু চতুন্নং পব্বতকূটানং হেট্ঠা পিট্ঠিপাসাণসদিসে পাসাণে ঠিতত্তা একাবদ্ধভাৰে সতিপি পথৰিতো উদ্ধং তেসং সম্বন্ধে অসতি হেট্ঠা পথৰিগতসম্বন্ধমত্তে অব্বোহারিকং কত্ৰা কিত্তেতুং ৰট্টতি. তেনেৰ ‘পিট্ঠিপাসাণো অতিমহন্তোপি পাসাণসঙ্খ্যমেৰ গচ্ছতী’তি ৰুত্তং. পথৰিতো হেট্ঠা তস্স মহন্তভাৰে গয্হমানে পব্বতমেৰ হোতী’’তি অনুগণ্ঠিপদে ৰুত্তং. ‘‘চিনিত্ৰা কতপংসুপুঞ্জে তিণগুম্বরুক্খা চে জাযন্তি, পব্বতো হোতীতি ধম্মসিরিত্থেরো. নেৰাতি উপতিস্সত্থেরো’’তি ৰুত্তং.
পাসাণোতি ‘‘সুধামযপাসাণোপি ৰট্টতী’’তি ৰদন্তি. ৰীমংসিতব্বং ইট্ঠকায পটিক্খিত্তত্তা. দ্ৰত্তিংসপলগুল়পিণ্ডপ্পমাণো তুলতায, ন তুলগণনায. সোপীতি খাণুকো ৰিয উট্ঠিতপাসাণো.
চতুপঞ্চরুক্খনিমিত্তমত্তম্পীতি একচ্চেসু নিমিত্তসদ্দো নত্থি. এত্থ তযো চে সাররুক্খা হোন্তি, দ্ৰে অসাররুক্খা, সাররুক্খানং বহুত্তং ইচ্ছিতব্বং. ‘‘সুসানম্পি ইধ ‘ৰনমেৰা’তি সঙ্খ্যং গচ্ছতি সযংজাতত্তা’’তি ৰুত্তং. কেচি পন ‘‘চতূসু দ্ৰে অন্তোসারা চে, ৰট্টতি. অন্তোসারা অধিকা, সমা ৰা, ৰট্টতি. তস্মা বহূসুপি দ্ৰে চে অন্তোসারা অত্থি, ৰট্টতী’’তি ৰদন্তি.
পরভাগেতি এত্থ ‘‘এতেহি বদ্ধট্ঠানতো গতত্তা ৰট্টতি. তথা দীঘমগ্গেপি গহিতট্ঠানতো গতট্ঠানস্স অঞ্ঞত্তা’’তি ৰদন্তি.
অন্ৰদ্ধমাসন্তি এত্থ ‘‘অনুবদ্ধো অদ্ধমাসো, অদ্ধমাসস্স ৰা অনূ’’তি লিখিতং. ‘‘অন্তরৰাসকো তেমিযতী’’তি ৰুত্তত্তা তত্তকপ্পমাণউদকেযেৰ কাতুং ৰট্টতীতি কেচি. তেমিযতীতি ইমিনা হেট্ঠিমকোটিযা নদিলক্খণং ৰুত্তং. এৰরূপায নদিযা যস্মিং ঠানে চত্তারো মাসে অপ্পং ৰা বহুং ৰা উদকং অজ্ঝোত্থরিত্ৰা পৰত্ততি, তস্মিং ঠানে অপ্পোদকেপি ঠত্ৰা কাতুং ৰট্টতীতি একে. ‘‘পৰত্তনট্ঠানে নদিনিমিত্ত’ন্তি ৰুত্তত্তা সেতুতো পরতো তত্তকং উদকং যদি পৰত্ততি, নদী এৰা’’তি ৰদন্তি.
জাতস্সরাদীসু ঠিতোদকং জাতস্সরাদিপদেসেন অনন্তরিকম্পি নিমিত্তং কাতুং ৰট্টতি নদিপারসীমায নিমিত্তং ৰিয. সচে সো পদেসো কালন্তরেন গামখেত্তভাৰং পাপুণাতি, তত্থ অঞ্ঞং সীমং সম্মন্নিতুং ৰট্টতি. উক্খেপিমন্তি উদ্ধরিত্ৰা গহেতব্বকং.
অবদ্ধসীমৰিহারানং সীমায উপচারং ঠপেত্ৰাতি ‘‘আযতিং সম্মন্নিতব্বায ওকাসং ঠপেত্ৰা’’তি লিখিতং. অন্তোনিমিত্তগতেহি পনাতি ‘‘একস্স উপড্ঢং অন্তোকত্তুকামতায সতি সব্বেসং আগমনে পযোজনং নত্থীতি কত্ৰা ‘অন্তোনিমিত্তগতেহী’তি ৰুত্তং, তঞ্চ সামীচিৰসেনা’’তি ৰদন্তি. অনাগমনম্পি ৰট্টতীতি ‘‘সীমায অবদ্ধত্তা ৰগ্গং নাম ন হোতী’’তি লিখিতং. ‘‘অঞ্ঞস্মিং গামখেত্তে ঠত্ৰা নিমিত্তকিত্তনকালে, সমানসংৰাসকসীমায সম্মন্ননকালে চ আগমনপযোজনং নত্থী’’তি ৰুত্তং. ভেরিসঞ্ঞং ৰাতি ‘‘সম্মন্ননপরিযোসানং করোমাতি ৰত্ৰা’’তি লিখিতং, তেন তাদিসে কালে তং কপ্পতীতি সিদ্ধং হোতি. কিং ইমিনা? সুখকরণত্থন্তি মহাজনসন্নিপাতনপরিস্সমং অকত্ৰা অপ্পতরেহি সুখকরণত্থং. যদি মহাসীমাবন্ধনকালে অন্তরাযো হোতি, তত্তকেনপি সুখৰিহারোতি দস্সনত্থং ‘‘পঠম’’ন্তি ৰুত্তন্তি একে. ততো ওরং ন ৰট্টতীতি কথং পঞ্ঞাযতীতি? ৰীসতিৰগ্গকরণীযপরমত্তা সঙ্ঘকম্মস্স. কম্মারহেন সদ্ধিং একৰীসতি ভিক্খূ চে গণ্হাতি, ৰট্টতি. তত্তকপ্পমাণং সুখনিসজ্জৰসেন ৰেদিতব্বং. তমেৰ নিমিত্তং অঞ্ঞেপি কিত্তেত্ৰা সচে বন্ধন্তি, ৰট্টতীতি একে.
‘‘এৰং বদ্ধাসু পন…পে… সীমন্তরিকা হি গামখেত্তং ভজতী’’তি ন আৰাসৰসেন সামগ্গীপরিচ্ছেদো, কিন্তু সীমাৰসেনেৰাতি দস্সনত্থং ৰুত্তং. ‘‘নিমিত্তুপগপাসাণে ঠপেত্ৰা’’তি সঞ্চারিমনিমিত্তস্স তপ্পরতো ৰুত্তং. ইতো পট্ঠায গণ্ঠিপদক্কমো হোতি – ন সক্খিস্সন্তীতি তে অৰিপ্পৰাসং অসল্লক্খেত্ৰা ‘‘সমানসংৰাসকমেৰ সমূহনিস্সামা’’তি ৰাযামন্তা সমূহনিতুং ন সক্খিস্সন্তি. ‘‘একরতনপ্পমাণা’’তি সুৰিঞ্ঞেয্যন্তরা হোতীতি কত্ৰা ৰুত্তং. একঙ্গুলমত্তম্পি ৰট্টতেৰ. খণ্ডসীমতো পট্ঠায বন্ধনং আচিণ্ণং. আচিণ্ণকরণেন ৰিগতসম্মোহো হোতীতি. কুটিগেহেতি কুটিঘরে ভূমিঘরে. উদুক্খলংৰাতি ভূমিউদুক্খলং ৰিয খুদ্দকাৰাটং. ‘‘পমুখে’’তি ভূমিকুটিং সন্ধায ৰুত্তন্তি একে. হেট্ঠা ন ওতরতীতি ভিত্তিতো ওরং নিমিত্তানি ঠপেত্ৰা কিত্তিতত্তা হেট্ঠা আকাসে ন ওতরতি, উপরি কতে পাসাদেতি অত্থো. ভিত্তিলগ্গেতি ভিত্তিনিস্সিতকে. ইমে কির ভিত্তিলগ্গাপি ‘‘একাবদ্ধা’’তি ন ৰুচ্চন্তি. সব্বো পাসাদো সীমট্ঠো হোতীতি একাবদ্ধো ৰা হোতু, মা ৰা. তালমূলকপব্বতো নাম অনুপুব্বেন তনুকো. আকাসপব্ভারন্তি অপরিক্খেপপব্ভারং. সুসিরপাসাণো নাম লেণং হোতি. অন্তোলেণন্তি পব্বতস্স অন্তোলেণং. দ্ৰারং পন সন্ধায পরতো ‘‘ওরতো’’তি ৰুত্তং, সব্বথাপি সীমতো বহিলেণেন ওতরতীতি অধিপ্পাযো.
মহাসীমং সোধেত্ৰাতি সীমট্ঠং দূরগতম্পি সীমগতং সীমসম্বন্ধংৰ, তস্মা তং অনামসিত্ৰা ঠাতব্বন্তি অধিপ্পাযো. যদি এৰং ‘‘তন্নিস্সিতকং অপনেত্ৰা কম্মং কাতুং ৰট্টতী’’তি ৰত্তব্বং. মহাঅট্ঠকথাযম্পি ‘‘সীমং সোধেত্ৰা কাতব্ব’’ন্তি এত্তকমেৰ ৰুত্তং. মহাথেরাপি ‘‘সোধেতব্ব’’মিচ্চেৰ ৰদন্তীতি একে. ‘‘মহাসীমং সোধেত্ৰা ৰা কম্মং কাতব্ব’’ন্তি চ পাঠো অত্থি. ‘‘ৰুত্তনযেনেৰা’’তি চ পরতো ৰক্খতি, তস্মা সাধারণপাঠোৰ সুন্দরোতি একে. পুরিমনযেপীতি খণ্ডসীমায উট্ঠহিত্ৰা মহাসীমায ওনতেপীতি অত্থো. উক্খিপাপেত্ৰা কাতুং ন ৰট্টতি. কস্মা? অন্তো ঠিতত্তা. রুক্খস্স হেট্ঠা পথৰিগতং মূলং খণ্ডসীমাৰ হোতি, অব্বোহারিকং ৰাতি অপরে. ‘‘মজ্ঝে পন ছিন্নে মহাসীমায ঠিতমূলং মহাসীমমেৰ ভজতি, খণ্ডসীমায ঠিতং খণ্ডসীমমেৰ ভজতি তদাযত্তপথৰিরসাদীহি অনুগ্গহিতত্তা’’তি ৰুত্তং. ‘‘সীমায পচ্ছা উট্ঠিতরুক্খে নিসীদিত্ৰা কম্মং কাতুং ৰট্টতি পচ্ছাসীমাযং কতগেহে ৰিযা’’তি ৰত্ৰা ‘‘বন্ধনকালে ঠিতরুক্খে নিসীদিত্ৰা কাতুং ন ৰট্টতি উপরিসীমায অগমনতো’’তি কারণং ৰদন্তি. এৰং সতি বন্ধনকালে পুন আরোহণং নাম নত্থি, বন্ধিতকালে এৰ আরুহতীতি আপজ্জতি. পচ্ছা উট্ঠিতরুক্খো পন তপ্পটিবদ্ধত্তা সীমসঙ্খ্যমেৰ গতো, এৰং পুব্বে উট্ঠিতরুক্খোপীতি গহেতব্বং. ‘‘যং কিঞ্চিপী’’তি ৰচনতো তিণাদিপি সঙ্গহিতং. মহাথেরাপি তিণং সোধেত্ৰাৰ করোন্তীতি.
১৪০. যস্মা মজ্ঝতো কোণং হোতি, তস্মা ‘‘কোণতো কোণ’’ন্তি ৰুত্তং. ‘‘আপত্তিঞ্চ আপজ্জতি অচিত্তকত্তা’’তি ৰদন্তি. পারযতীতি অজ্ঝোত্থরতি. কা সা? সীমা. ‘‘যা সব্বন্তিমেন…পে… ৰহতী’’তি ততো হেট্ঠিমা নাৰাসঙ্খ্যং ন গচ্ছতীতি কত্ৰা ৰুত্তন্তি একে, তং ন যুত্তং দুতিযপারাজিকে নাৰট্ঠভণ্ডাধিকারে তস্সাপি অধিপ্পেতত্তা. মজ্ঝিমপুরিসস্স ভারপ্পমাণেন ৰুত্তন্তি একে. ভিক্খুনীনম্পি নদীপারসীমাসম্ভৰতো তাসং ‘‘একা ৰা নদীপারং গচ্ছেয্যা’’তি ৰুত্তদোসপরিহরণত্থন্তি আচরিযস্স তক্কো. উভযত্থাপি ধুৰ-সদ্দো গহিতো. তেন উপোসথন্তরায পরিহরণত্থং উপোসথদিৰসো নিযমতোৰ ৰুত্তো. এত্থ চ নাৰা নাম পমাণযুত্তা সব্বসাধারণা থম্ভনাৰা অধিপ্পেতা, ন কুল্লনাৰাতি নো তক্কোতি আচরিযো. রুক্খং ছিন্দিত্ৰা কতোতি অত্থো. সচে একং গামখেত্তং, সব্বনিমিত্তানং অন্তো ঠিতে ভিক্খূ হত্থপাসগতে কত্ৰা সম্মন্নিতব্বা. নানাগামখেত্তং চে, অনাগমনম্পি ৰট্টতি. উভযতীরে নিমিত্তকিত্তনমত্তেন দীপকো সঙ্গহিতো ন হোতি, তস্মা দীপকে নিমিত্তানি কিত্তেতব্বানেৰ. ‘‘নদিযা হেট্ঠা নিসিন্নভিক্খু কম্মং কোপেতি. উপরিযেৰ হি নদী হোতী’’তি ৰদন্তি.
সীমানুজাননকথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
উপোসথাগারাদিকথাৰণ্ণনা
১৪১. ‘‘যং সঙ্ঘো আকঙ্খতি ৰিহারং ৰা…পে… গুহং ৰা’’তি ৰচনতো ন কেৰলং পথৰিযংযেৰ, ৰিহারাদীনং উপরিপি সীমা অনুঞ্ঞাতা হোতি উপোসথকম্মপধানত্তাতি সিদ্ধং. তপ্পধানা সীমাতি কথং পঞ্ঞাযতীতি চে? তদধিকারানুঞ্ঞাতত্তা, সম্মুতিযং ‘‘সমানসংৰাসা’’তি এত্তাৰতা সিদ্ধে ৰিসুং ‘‘একূপোসথা’’তি ৰচনতো চ. ‘‘উপোসথং ঠপেত্ৰা সেসকম্মানি সমানসংৰাসা নামা’’তি লিখিতং. ‘‘একং সমূহনিত্ৰা’’তি পাল়িপাঠো.
১৪২. কতোৰস্সাতি একসীমায সমগ্গে সন্ধায ৰুত্তং. অঞ্ঞথা নানাসীমাযং ঠিতানং সৰনং পমাণং, একসীমাযপি হত্থপাসং মুঞ্চিত্ৰা ঠিতানং ৰা সৰনমেৰ পমাণন্তি অনিট্ঠং আপজ্জতি. তত্থ সম্মতায ৰা অসম্মতায ৰাতি উপোসথাগারসম্মুতিযা, ন সীমাসম্মুতিযা. কথং পঞ্ঞাযতীতি? অধিকারতো, পরতো ছন্দদানপঞ্ঞত্তিতো, পারিসুদ্ধিদানপঞ্ঞত্তিতো চ. তত্থ পুরিমং কারণং পুরিমং অনিট্ঠং নিৰারেতি, পচ্ছিমং পচ্ছিমন্তি ৰেদিতব্বং. উপোসথমুখন্তি উপোসথট্ঠানং. ‘‘উপোসথমুখস্সাতি উপোসথাগারট্ঠানস্সা’’তি লিখিতং. যানি কানিচি নিমিত্তানি কিত্তেতুং ৰট্টেতীতি ইদং কথং পঞ্ঞাযতীতি? ‘‘পঠমং নিমিত্তা কিত্তেতব্বা নিমিত্তে কিত্তেত্ৰা’’তি এত্তকমেৰ ৰুত্তত্তা. পঠমং ৰুত্তত্তা ন ৰুচ্চন্তীতি চে? তং পন অকারণং, ন হি বুদ্ধানং দেসনায আলসিযং অত্থি. সীমাসমূহননকালে উপোসথাগারং সমূহনিত্ৰাৰ সীমাসমূহননং ইজ্ঝতীতি একে. তং অযুত্তং অবদ্ধায সীমায উপোসথাগারসম্মুতিসিদ্ধিতোতি নো তক্কোতি আচরিযো. উপোসথমুখন্তি উপোসথাগারস্স মুখন্তি আচরিযা. উপোসথমুখস্স নিমিত্তকিত্তনা সীমায ৰুত্তনযেন কাতব্বা. একেনাপি কিত্তেতুং ৰট্টতীতি একে. ‘‘পাসাদো ৰা হোতু, মণ্ডপাদীসু ৰা অঞ্ঞতরো. কম্মৰাচায পন ‘উপোসথমুখ’মিচ্চেৰ ৰত্তব্ব’’ন্তি ৰদন্তি. ‘‘পোরাণকো আৰাসো নাম মূলাৰাসো’’তি লিখিতং. ৰদতি ঘটমত্তা ইতি হি লক্খণং.
অৰিপ্পৰাসসীমানুজাননকথাৰণ্ণনা
১৪৩-৪. ‘‘মনম্হি ৰূল়্হো’’তি ৰা পাঠো. তত্থ মনম্হি ৰূল়্হোতি মনং ৰূল়্হো অম্হীতি অত্থো. ঠপেত্ৰা গামঞ্চ গামূপচারঞ্চাতি অন্তরঘরসঙ্খাতং গামঞ্চ গামূপচারঞ্চ ঠপেত্ৰা. কেচি ‘‘পরিক্খিত্তং গামং সন্ধায ‘গাম’ন্তি ৰুত্তং, অপরিক্খিত্তং সন্ধায ‘গামূপচার’’ন্তি ৰদন্তি, তং পন অট্ঠকথায ৰিরুজ্ঝতি. তস্মা নিৰেসনরচ্ছাদযো সন্ধায গামং, পরিক্খেপারহট্ঠানানি সন্ধায ‘‘গামূপচার’’ন্তি চ ৰুত্তং. এত্থ পন অনেকধা পঠন্তি. কিং তেন, পাল়িঞ্চ অট্ঠকথঞ্চ সুট্ঠু উপপরিক্খিত্ৰা যথা সমেন্তি, তথা গহেতব্বং. ভিক্খূনং পুরিমকম্মৰাচা ন ৰট্টতীতি গামগামূপচারে অন্তোকত্ৰা সমানসংৰাসকসীমায সম্মতায উপরি অৰিপ্পৰাসসীমাসম্মুতিযং যুজ্জতি. যত্থ পন কেৰলং অরঞ্ঞংযেৰ সম্মতং, তত্থ কথং ন ৰট্টতীতি. তত্থ ‘‘ঠপেত্ৰা গামঞ্চ গামূপচারঞ্চা’’তি ৰচনং ন সাত্থকন্তি চে? ৰুচ্চতে – এৰমেতং, কিন্তু অনুস্সাৰনহানিপ্পসঙ্গতো তং ৰচনং ৰত্তব্বমেৰাতি ইমিনাৰ অধিপ্পাযেন ‘‘পুরিমকম্মৰাচা ন ৰট্টতী’’তি ৰুত্তং সিযা. একস্মিং ৰা অত্থে কম্মৰাচাদ্ৰযআভাৰতোতি ৰুত্তং. ‘‘ন হি তে অঞ্ঞমঞ্ঞস্স কম্মে গণপূরকা হোন্তী’’তি ৰুত্তত্তা উভিন্নং নানাসংৰাসকসঙ্ঘানম্পি অযমেৰ ৰিধি আপজ্জেয্যাতি চে? নাপজ্জতি পটিগ্গহসন্নিধীনং অনুঞ্ঞাতত্তা, ওমসনাদিপচ্চযা অৰিসেসতো, কম্মপটিপ্পস্সদ্ধিমত্তাপেক্খতায চ. তস্সাতি ভিক্খুনিসঙ্ঘস্স. ন কম্মৰাচং ৰগ্গং করোন্তীতি কম্মং ন কোপেন্তীতি অত্থো. এত্থাতি ঠপেত্ৰা গামন্তি এত্থ. ‘‘যদি ভিক্খূনং অৰিপ্পৰাসসীমা গামঞ্চ গামূপচারঞ্চ ন ওতরতি, অথ কস্মা গামে সীমাবন্ধনকালে অৰিপ্পৰাসং সম্মন্নন্তীতি চে? আচিণ্ণকপ্পেন, ন ততো অঞ্ঞং কঞ্চি অত্থং অপেক্খিত্ৰা’’তি লিখিতং. ‘‘অত্থতো হি সা বহিদ্ধাপি অবদ্ধা এৰ হোতী’’তি ৰুত্তং. অন্তরগামে বদ্ধা সমানসংৰাসসীমা যস্মা গামসঙ্খ্যং ন গচ্ছতি, তস্মাতি একে. সোপি সীমাসঙ্খ্যমেৰ গচ্ছতীতি অৰিপ্পৰাসসীমাসঙ্খ্যং গচ্ছতীতি অত্থো. ইদং পনেত্থ ৰিচারেতব্বং – গামং অন্তোকত্ৰা বদ্ধায সীমায পুন অৰিপ্পৰাসসম্মুতিযং অরঞ্ঞপদেসে ঠত্ৰা অৰিপ্পৰাসকম্মৰাচা কাতব্বা, উদাহু গামে ঠত্ৰাতি? গামে ঠত্ৰা কতাযপি কপ্পিযভূমিযা ফরতীতি. বহিসীমে ঠিতসম্মতদোসানুলোমত্তা অকপ্পিযভূমিযং ঠত্ৰা ন কাতব্বাতি নো তক্কো, এস নযো সমূহননেপীতি আচরিযো. খণ্ডসীমাযং ঠত্ৰা অৰিপ্পৰাসসীমাতিআদীসু মহাসীমা কির ‘‘অৰিপ্পৰাসসীমা’’তি ৰুত্তা.
১৪৬. ‘‘যস্সাযস্মতো খমতি এতিস্সা সীমায সমানসংৰাসায একূপোসথায সমুগ্ঘাতো, সো তুণ্হস্সা’’তি অন্ধকপোত্থকে, সীহল়পোত্থকেসু চ কেসুচি পাঠো অত্থি. কেসুচি ‘‘সমুগ্ঘাতো এতিস্সা সীমাযা’’তি পঠমং লিখন্তি, কেসুচি ‘‘এতিস্সা সীমায সমুগ্ঘাতো’’তি চ.
গামসীমাদিকথাৰণ্ণনা
১৪৭. সা চাতি সা পরিচ্ছিন্দিত্ৰা দিন্নগামসীমা চ ইতরা চ. সা কতমাতি চে? ‘‘পকতিগামা’’তিআদিমাহ. বদ্ধসীমাসদিসাযেৰ হোন্তীতি সা চ হোতি ইতরা চ হোতীতি অধিপ্পাযো, তস্মাযেৰ ‘‘তিচীৰরৰিপ্পৰাসপরিহারং লভতী’’তি একৰচনং কতং, তং ন যুত্তং উভিন্নম্পি গামত্তাতি একে. ‘‘হোন্তি, ন লভন্তী’’তি চ বহুৰচনম্পি করোন্তীতি. ‘‘সা চ ইতরা চা’’তি ৰুত্তা ‘‘মজ্ঝে ভিন্দিত্ৰা দিন্নগামসীমা পকতিগামাদযো অভিন্না’’তি চ ৰদন্তি. ‘‘ভিক্খুৰসতী’’তি পাঠো, ‘‘ৰসন্তী’’তি চ লিখিতং. ‘‘অথস্স ঠিতোকাসতো’’তি ৰুত্তত্তা একৰচনমেৰ যুত্তং. সব্বা, ভিক্খৰে, নদী অসীমাতি কতরং সীমং পটিক্খিপতি? বদ্ধসীমং, একাদসৰিপত্তিসীমঞ্ঞতরপ্পসঙ্গতোতি আচরিযা. সচে পঠমং সীমায বদ্ধায পচ্ছা নদিআদযো হোন্তি, পটিক্খেপোতি পসঙ্গো আপজ্জতি, তস্মা অবদ্ধসীমমেৰ পটিক্খিপতি. যথা সব্বো গামো গামসীমা, তথা সব্বা নদী অসীমা. কিন্তু তস্স তস্স ভিক্খুনো উদকুক্খেপসীমাতি সীমানানত্তং দস্সেতীতি নো তক্কোতি আচরিযো. যং মজ্ঝিমস্স পুরিসস্স সমন্তা উদকুক্খেপাতি পন একিস্সা নদিযা চতুৰগ্গাদীনং সঙ্ঘানং ৰিসুং চতুৰগ্গকরণীযাদিকম্মকরণকালে সীমাপরিচ্ছেদদস্সনত্থং ৰুত্তং. তিচীৰরেন ৰিপ্পৰাসাৰিপ্পৰাসপরিচ্ছেদদস্সনত্থম্পি সত্তব্ভন্তরসীমায পরিচ্ছেদদস্সনং ৰিযাতি আচরিযা, তস্মা উদকুক্খেপপরিচ্ছেদাভাৰেপি অন্তোনদিযং কম্মং কাতুং ৰট্টতীতি সিদ্ধং.
অযং পন ৰিসেসো – তত্থ নাৰাগতো চে, নাৰাযং ৰুত্তনযেন. সত্থগতো চে, সত্থে ৰুত্তনযেন. সো চে অতিরেকচাতুমাসনিৰিট্ঠো, গামে ৰুত্তনযেন তিচীৰরাৰিপ্পৰাসো ৰেদিতব্বো. তত্থাপি অযং ৰিসেসো – সচে সত্থো উদকুক্খেপস্স অন্তো হোতি, উদকুক্খেপসীমাপমাণন্তি একে. সত্থোৰ পমাণন্তি আচরিযা. সচে পনেত্থ বহূ ভিক্খূতিআদিম্হি কেচি অধিট্ঠানুপোসথং, কেচি গণুপোসথং, কেচি সঙ্ঘুপোসথন্তি ৰত্তুকামতায ‘‘বহূ সঙ্ঘা’’তি অৰত্ৰা ‘‘ভিক্খূ’’তি ৰুত্তং. ঊনকং পন ন ৰট্টতীতি এত্থ সীমাসম্ভেদসম্ভৰতোতি উপতিস্সত্থেরো. ঠপেন্তে হি ঊনকং ন ঠপেতব্বং. ‘‘অঠপেতুম্পি ৰট্টতি এৰা’’তি ৰুত্তং. গচ্ছন্তিযা পনাতি এত্থ ‘‘উদকুক্খেপমনতিক্কমিত্ৰা পরিৰত্তমানায কাতুং ৰট্টতী’’তি লিখিতং. অঞ্ঞিস্সা সীমায ঞত্তীতিআদি কিং সীমতো কম্মৰিপত্তিভযা ৰুত্তং, উদাহু পরিসতোতি? এককম্মস্স নানাসীমায অসম্ভৰতো সীমতোতি. এককম্মস্স নানাসীমট্ঠসঙ্ঘেন অসম্ভৰতো পরিসতোতিপি একে. ‘‘সৰনং হাপেতী’’তি ৰুত্তদোসপ্পসঙ্গতোতি নো তক্কো. একিস্সা হি সীমায একং কম্মং অনিট্ঠপেন্তো হাপেতীতি আচরিযো.
বহিনদিতীরে জাতরুক্খস্স অন্তোনদিযং পৰিট্ঠসাখায ৰাতি এত্থ চ নদিতীরে খাণুকং কোট্টেত্ৰাতি এত্থ চ সচে পন সেতু ৰা সেতুপাদা ৰা বহিতীরে পতিট্ঠিতাতি এত্থ চ সীমাসোধনং নাম গামসীমট্ঠে হত্থপাসানযনং. খণ্ডসীমায উট্ঠিতরুক্খতো ৰিযোজেত্ৰা কাতুং ৰট্টতি. কস্মা? তীরট্ঠে রুক্খে বদ্ধনাৰায গামো আধারোতি. ‘‘উভতোভাগেন গামসীমং ফুসিত্ৰা ঠিতসেতু খণ্ডসীমামহাসীমাযো ফুসিত্ৰা ঠিতরুক্খেন উপমেতব্বো’’তি চ লিখিতং. তত্থ পুরিমনযে তাৰ ইদং ৰিচারেতব্বং – তাদিসে ঠানে কতকম্মং কিং নদিযং কতসঙ্খ্যং গচ্ছতি, উদাহু গামসীমাযং, অথ উভযত্থাতি? কিঞ্চেত্থ তং চে নদিযং কতসঙ্খ্যং গচ্ছতি, উদকুক্খেপসীমাৰ সোধেতব্বা, ন ইতরা. অথ গামসীমাযং কতসঙ্খ্যং গচ্ছতি, উদকুক্খেপসীমা ন সোধেতব্বা. যদি উভযত্থ কতসঙ্খ্যং গচ্ছতি, দ্ৰীসু সীমাসু এককম্মং কাতুং ৰট্টতীতি অনিট্ঠপ্পসঙ্গো আপজ্জতি. ততো ‘‘অঞ্ঞিস্সা সীমায ঞত্তি, অঞ্ঞিস্সা অনুস্সাৰনা হোতী’’তি ইদঞ্চ ‘‘খণ্ডসীমামহাসীমট্ঠানং কাযসামগ্গিযা কম্মং কাতুং ৰট্টতী’’তি ইদঞ্চানিট্ঠং আপজ্জতীতি? এত্থ ৰুচ্চতে – যথাৰুত্তং কম্মং উভযত্থ কতসঙ্খ্যং গচ্ছতি, ন চ যথাৰুত্তং অনিট্ঠং আপজ্জতি. কস্মা? ‘‘ঞত্তিঅনুস্সাৰনানং একেকসীমাযং পৰত্তত্তা, কারকভিক্খূনং ৰা একেকসীমাযং ঠিতত্তা’’তি ৰদন্তি. উভযত্থাপি ঠাতুং সক্কুণেয্যতায পন তং অকারণং. একীভাৰং উপগতসীমট্ঠানে কতত্তাতি ইদং অচলকারণং. একীভাৰং উপগতাসু হি দ্ৰীসু নদীগামসীমাসু কম্মং কাতুং ৰট্টতীতি চ. সত্তব্ভন্তরসীমাযং চে নদী হোতি, সমুদ্দো ৰা, জাতস্সরো ৰা. তেসু ঠিতভিক্খু সত্তব্ভন্তরসীমাযং ঠিতসঙ্খ্যং ন গচ্ছতি. তত্থ চে নদিআদিলক্খণং অপ্পত্তো দীপকো, পাসাণো, রুক্খো ৰা হোতি, সত্তব্ভন্তরসঙ্খ্যং গচ্ছতি. মনুস্সেহি ৰল়ঞ্জনট্ঠানং চে তং হোতি, গামখেত্তসঙ্খ্যং গচ্ছতি. কতরগামখেত্তং? যতো মনুস্সা সঞ্চরন্তি, সব্বে চে সঞ্চরন্তি, ৰিসুং গামখেত্তসঙ্খ্যং গচ্ছতীতি চ আচরিযা.
পচ্ছিমনযে সচে সেতু নদীলক্খণট্ঠানং অফুসিত্ৰা ঠিতো, গামসীমাসঙ্খ্যং গচ্ছতি. তত্থ একো চে গামো, তং সোধেত্ৰা, দ্ৰীসু তীরেসু সচে দ্ৰে, দ্ৰেপি গামে সোধেত্ৰা কম্মং কাতব্বং. এৰঞ্হি কতং উভযত্র কতং হোতি. ইমিনা নযেন দ্ৰীসু নদীসু, জাতস্সরেসু চ এককম্মপসিদ্ধি ৰেদিতব্বা. অযং পন নযো খণ্ডসীমামহাসীমানম্পি লব্ভতেৰ. সচে সেতু নদীলক্খণট্ঠানং ফুসিত্ৰা ঠিতো, উদকুক্খেপসীমাপি সোধেতব্বা.
সীমানমেৰ চেকত্তং, ৰেহাসট্ঠং ৰিনা গতো;
ৰিদিত্ৰা এককম্মস্স, সীমতো ইদমাদিসে.
একসীমং দ্ৰিসীমং ৰা, তিসীমং চতুসীমকং;
এককম্মং সিযা তস্স, কোপো পরিসতো সিযাতি.
অযং পনেত্থ ৰিসেসো – নদিযং করোন্তানং উদকুক্খেপতো বহি রুক্খাদিসম্বন্ধো অপ্পমাণং. গামে করোন্তানং নদিযং সম্বন্ধরুক্খস্স উদকুক্খেপতো বহি ঠিতভিক্খু অপ্পমাণং, ততো ওরং পমাণং. বদ্ধসীমায সম্বন্ধরুক্খস্স বদ্ধসীমায ঠিতভিক্খু পমাণন্তি ৰেদিতব্বং, তেনেৰ ৰুত্তং ‘‘সীমং সোধেত্ৰা কম্মং কাতব্ব’’ন্তি. ‘‘সচে পন সেতু ৰা সেতুপাদা ৰা বহিতীরে পতিট্ঠিতা কম্মং কাতুং ন ৰট্টতী’’তি ৰচনম্পি পারোহাদীসু ৰিয সকলসীমাসোধনমেৰ কাতব্বন্তি সাধেতি, ৰীমংসিতব্বং. অতিৰুট্ঠিকালে পনাতি এত্থ অতিৰুট্ঠি নাম যথা চাতুমাসিকাযাতি ৰেদিতব্বা, তস্মা চতুমাসং অতিৰুট্ঠিযেৰ সচে হোতি, সব্বোপি ওঘেন ওত্থটোকাসো নদী এৰ. অথ একিস্সাপি অতিৰুট্ঠিযা ওঘো চতুমাসং তিট্ঠতি, সন্দতি ৰা, বহিতীরে পতিট্ঠিতওঘেন ওত্থটোকাসো সব্বোপি নদী এৰ. নদিং ওত্থরিত্ৰা সন্দনট্ঠানতো পট্ঠাযাতি তমেৰ ৰা নদিং অঞ্ঞং ৰা অপুব্বং ৰা পদেসং অত্তনো পৰত্তৰসেন নদিলক্খণপ্পত্তং ওত্থরিত্ৰা সন্দনট্ঠানতো পট্ঠায ৰট্টতি. গামনিগমসীমং ওত্থরিত্ৰাতি চতুমাসপ্পৰত্তিং সন্ধায ৰুত্তং. ‘‘অগমনপথেতি তদহু গতপচ্চাগতং কাতুং অসক্কুণেয্যকে’’তি লিখিতং. যং পন অন্ধকট্ঠকথাযং ৰুত্তং, তং ন গহেতব্বং. কস্মা? নদিযম্পি তংদোসপ্পসঙ্গতো. তিপুসকাদীতি এত্থ আদি-সদ্দেন কমলুপ্পলাদীনিপি সঙ্গহং গচ্ছন্তি. সব্বোপি অজাতস্সরো হোতি, গামসীমাসঙ্খ্যমেৰ গচ্ছতীতি যেহি কতং, তেসং গামসীমাসঙ্খ্যং ৰা, সমন্ততো তীরট্ঠগামেহি চে কতং, সব্বগামসঙ্খ্যং ৰা, অঞ্ঞেহি গামখেত্তেহি অসম্বন্ধট্ঠানং চে, ৰিসুংগামসীমাসঙ্খ্যং ৰা গচ্ছতীতি অত্থো.
১৪৮. সংসট্ঠৰিটপাতি ইমিনা আসন্নত্তং দীপেতি, তেন পদেসসম্ভিন্দনা ইধ সম্ভেদোতি দীপেতি. সো পন ৰড্ঢন্তো সীমাসঙ্করং করোতীতি বদ্ধসীমট্ঠানপ্পৰেসনৰসেন ‘‘একদেসবদ্ধসীমা’’তি ৰত্তব্বতো সঙ্করদোসো হোতি. ন, ভিক্খৰে, সীমায সীমা সম্ভিন্দিতব্বাতি এত্থ ‘‘পঠমং বদ্ধসীমায পচ্ছা অত্তনা বন্ধিতব্বসীমা ন সম্ভিন্দিতব্বা’’তি একে অধিপ্পাযং সংৰণ্ণযন্তি. পঠমং সম্মতসীমাযং সম্ভেদাভাৰতো স্ৰাধিপ্পাযো অজ্ঝোত্থরণেন যুজ্জতি, তস্মা পচ্ছা বন্ধিতব্বসীমায পঠমং বদ্ধসীমা ন সম্ভিন্দিতব্বা. সকলং ৰা একদেসতো ৰা নিমিত্তানং অন্তোকরণেন পঠমং বদ্ধসীমায সীমন্তরিকে অকিত্তেত্ৰা সম্মন্ননতো হি সম্ভিন্দতি নাম, পরেসং বদ্ধসীমং সকলং ৰা একদেসতো ৰা নিমিত্তানং অন্তোকরণেন অজ্ঝোত্থরতি নাম, তেনেৰাহ ‘‘সীমং সম্মন্নন্তেন সীমন্তরিকং ঠপেত্ৰা’’তিআদি. তস্সত্থো – পঠমং বদ্ধসীমায সীমন্তরিকং পচ্ছা বন্ধিতব্বসীমায নিমিত্তভূতং ঠপেত্ৰা পচ্ছা সীমং সম্মন্নিতুন্তি. ইমা দ্ৰেপি ৰিপত্তিযো ভিক্খুভিক্খুনীসীমানং অঞ্ঞমঞ্ঞং ন সম্ভৰন্তি. সো পন ৰড্ঢন্তো সীমাসঙ্করং করোতীতি এত্থ কেৰলং সীমাসঙ্করমেৰ করোতি. তস্মিং কতকম্মানি ন কুপ্পন্তীতি কেচি, তং নযুত্তং সাখাপারোহছেদনসীমাসোধনানং ৰুত্তত্তা. ইদং সব্বং সুট্ঠু ৰিচারেত্ৰা গরুকুলে পযিরুপাসিত্ৰা গহেতব্বযুত্তকং গহেতব্বং, ইতরং ছড্ডেতব্বং.
উপোসথভেদাদিকথাৰণ্ণনা
১৪৯. ‘‘দ্ৰেমে, ভিক্খৰে, উপোসথা’’তি তদা সামগ্গীউপোসথস্স অননুঞ্ঞাতত্তা ৰুত্তং. সামগ্গীউপোসথস্স পুব্বকিচ্চে ‘‘অজ্জুপোসথো সামগ্গী’’তি ৰত্তব্বং, ন চ কম্মৰাচায ভগৰতা পযোগো দস্সিতো, পাল়িনযতো অট্ঠকথাচরিযেহি উদ্দিসিতব্বক্কমো দস্সিতো. তথা পঞ্চন্নং পাতিমোক্খুদ্দেসানং উদ্দেসক্কমো সিদ্ধোতি ৰেদিতব্বং. তযো ৰা দ্ৰে ৰা পাতিমোক্খং উদ্দিসন্তি, অধম্মেন সমগ্গং নাম হোতীতি এত্থ কামং সঙ্ঘস্স সামগ্গী নাম হোতি ৰগ্গকথায যথাকম্মং সামগ্গীৰৰত্থানতো. তথাপি ৰগ্গপটিপক্খভাৰেন সমগ্গং, সমগ্গপটিপক্খভাৰেন চ ৰগ্গং নাম কতং. আৰেণিকতো ৰা গণকম্মাদিসম্ভৰতো, তস্স চ সমগ্গৰগ্গভাৰসম্ভৰতো ৰুত্তন্তি ৰেদিতব্বং. ধম্মেন ৰগ্গন্তি এত্থ পারিসুদ্ধিকরণং ধম্মিকং, সঙ্ঘস্সেৰ ছন্দাগমনং, ন গণস্সাতি কত্ৰা ৰগ্গং নাম হোতি. ‘‘একৰারং কতং সুকতং, আপত্তিং পন আপজ্জতি, পুন কাতুং ন লভন্তী’’তি ৰদন্তি. ‘‘পঞ্চসু একস্স ছন্দং আহরিত্ৰা চতূহি পাতিমোক্খং উদ্দিসিতুং ৰট্টতী’’তি ৰদন্তি, তং যুত্তং, ছন্দহারকে ভিক্খূনং সন্তিকং পত্তে তেন সঙ্ঘো পহোতি, তস্মা ছন্দো সঙ্ঘপ্পত্তো হোতীতি কত্ৰা ৰুত্তং.
পাতিমোক্খুদ্দেসকথাৰণ্ণনা
১৫০. মাতিকাট্ঠকথাযং (কঙ্খা. অট্ঠ. নিদানৰণ্ণনা) ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো…পে… আৰিকতা হিস্স ফাসু হোতি, তত্থাযস্মন্তে পুচ্ছামি…পে… তস্মা তুণ্হী. এৰমেতং ধারযামী’তি ৰত্ৰা ‘উদ্দিট্ঠং খো আযস্মন্তো নিদান’ন্তিআদিনা নযেন অৰসেসে সুতেন সাৰিতে উদ্দিট্ঠো হোতী’’তি ৰুত্তত্তা ‘‘এৰমেতং ধারযামীতি সুতা খো পনাযস্মন্তেহী’’তি এত্থ ‘‘ধারযামী’’তি ৰত্ৰা ‘‘উদ্দিট্ঠং খো আযস্মন্তো নিদান’’ন্তি ৰচনং সংখিত্তন্তি গহেতব্বং, তেনেৰ খুদ্দকপেয্যালৰসেন লিখিতং. এৰং মাতিকাট্ঠকথাযম্পি ‘‘আৰিকতা হিস্স ফাসু হোতি, তত্থাযস্মন্তে’’তি এত্থাপি ‘‘উদ্দিট্ঠং খো আযস্মন্তো নিদান’’ন্তি ৰচনং সংখিত্তন্তি গহেতব্বন্তি একে. কেচি ‘‘অৰিৰদমানেহি সিক্খিতব্ব’ন্তি ৰুত্তে নিদানুদ্দেসো নিট্ঠিতো নাম হোতি, তস্মা অনাৰিকরোন্তো আপত্তিং আপজ্জতী’’তি ৰদন্তি, তং ন যুত্তং. কস্মা? ‘‘নিদানং উদ্দিসিত্ৰা’’তি নিট্ঠানৰচনেন হি নিদানস্স নিট্ঠিতভাৰো ৰুত্তো, নিদানাৰসানে চ আপত্তি ৰুত্তাতি. ‘‘সরভঞ্ঞং নাম সরেন ভণন’’ন্তি লিখিতং. সজ্ঝাযং অধিট্ঠহিত্ৰাতি ‘‘সজ্ঝাযং করোমী’’তি চিত্তং উপ্পাদেত্ৰা. ‘‘আপুচ্ছামীতি ৰুত্তমত্তেন কথেতুং ৰট্টতী’’তি ৰদন্তি. তং তুণ্হীভাৰে যুজ্জতি. ‘‘অথাপি লাভাদিনা অভিভূতো ৰারেতি, তং ন পমাণ’’ন্তি ৰদন্তি. এসেৰ নযোতি কথেন্তো যদি ৰিচ্ছিন্দতি, পুন আপুচ্ছিতব্বন্তি.
অধম্মকম্মপটিক্কোসনাদিকথাৰণ্ণনা
১৫৪. ‘‘তেসং অনুপদ্দৰত্থাযা’’তি সঙ্ঘো সঙ্ঘস্স কম্মং ন করোতি, অঞ্ঞোপি উপদ্দৰো বহূনং হোতি, তস্মা ৰুত্তং.
পাতিমোক্খুদ্দেসকঅজ্ঝেসনাদিকথাৰণ্ণনা
১৫৫. ‘‘থেরাধিকং পাতিমোক্খ’’ন্তি ৰত্ৰাপি পচ্ছা অৰিসেসেন ‘‘যো তত্থ ব্যত্তো পটিবলো, তস্সাধেয্য’’ন্তি ৰুত্তত্তা ‘‘ভন্তে’’তি ৰচনং থেরস্সাপি অত্থীতি সিদ্ধং হোতি. ‘‘গচ্ছাৰুসো সংখিত্তেন ৰা ৰিত্থারেন ৰা’’তি ৰচনতো অসতিপি অন্তরাযে থামং পমাণন্তি সিদ্ধং হোতি.
দিসংগমিকাদিৰত্থুকথাৰণ্ণনা
১৬৩. ‘‘সচস্স সদ্ধিংচরা ভিক্খুউপট্ঠাকা অত্থী’’তি পাঠো. ‘‘উতুৰস্সেতি উতুসংৰচ্ছরে হেমন্তগিম্হেসূ’’তি লিখিতং.
পারিসুদ্ধিদানকথাৰণ্ণনা
১৬৪. পারিসুদ্ধিং দম্মীতি ‘‘সাপত্তিকো থেরানং দেতি, সম্পজানমুসাৰাদে দুক্কটং সম্ভৰতী’’তি আচরিযেন লিখিতং. কিং নু খো কারণং? সম্পজানমুসাৰাদেন দুক্কটাপত্তি নাম কেৰলং ভগৰতা ৰুত্তত্তা অকিরিযসমুট্ঠানা হোতীতি. ‘‘পারিসুদ্ধিং দম্মী’’তি এত্থ পন কিরিযা পঞ্ঞাযতি, তস্মা সম্পজানমুসাৰাদে পাচিত্তিযং ৰিয দিস্সতি, সুট্ঠু উপপরিক্খিতব্বং. মহন্তা হি তে আচরিযা নাম. তত্থ ‘‘দম্মী’’তি অত্তনো উপোসথকম্মনিব্বত্তিনিমিত্তং ৰুত্তং. ‘‘হরা’’তি চ ‘‘আরোচেহী’’তি চ হারকস্স অনারোচনপচ্চযা দুক্কটমোচনত্থং ৰুত্তং. এসেৰ নযো ছন্দদানেপি. তত্থ ‘‘দম্মী’’তি অত্তনো চিত্তসামগ্গিদীপনৰচনং, সেসং ৰুত্তনযমেৰ, এৰং উপতিস্সত্থেরো ৰণ্ণেতি. অথ ৰা পঠমং সমগ্গভাৰং সন্ধায, দুতিযং পচ্ছা ৰিধাতব্বভাৰং, ততিযং ছন্দহারকস্স দুক্কটমোচনত্থং ৰুত্তং. উভযত্থাপি ‘‘সঙ্ঘপ্পত্তো পক্কমতী’’তিআদিৰচনতো সঙ্ঘে সমগ্গে এৰ ছন্দপারিসুদ্ধিদানং রুহতি, নাসমগ্গেতি সিদ্ধং. ‘‘সঙ্ঘপ্পত্তো উক্খিত্তকো পটিজানাতি, আহটা হোতি পারিসুদ্ধী’’তিআদিৰচনতো উক্খিত্তকাদীনম্পি ছন্দপারিসুদ্ধিদানং রুহতীতি সিদ্ধং, তঞ্চ খো পকতত্তসঞ্ঞায, নো অঞ্ঞথাতি তক্কো. জানিত্ৰা সামণেরস্স দিন্নে ন যাতি, আপত্তি চ, অজানিত্ৰা দিন্নে যাতি চ, অনাপত্তীতি একে. বিল়ালসঙ্খলিকা নাম পারিসুদ্ধীতি এত্থ সঙ্খলিকা নাম অনন্তরেন সম্বজ্ঝতি, অঞ্ঞেন চ সঙ্খলিকেনাতি কেৰলং সঙ্খলিকা পারিসুদ্ধি নাম হোতীতি উপতিস্সত্থেরো. এৰং সন্তে ৰিসেসনং নিরত্থকং হোতি. বিল়ালসঙ্খলিকা বদ্ধাৰ হোতি অন্তোগেহে এৰ সম্পযোজনত্তা. যথা সা ন কত্থচি গচ্ছতি, তথা সাপি ন কত্থচি গচ্ছতীতি কির অধিপ্পাযো.
ছন্দদানাদিকথাৰণ্ণনা
১৬৫-৭. ‘‘ছন্দং দত্ৰা খণ্ডসীমং ৰা সীমন্তরিকং ৰা বহিসীমং ৰা গন্ত্ৰা আগতো ভিক্খু কম্মং ন কোপেতি, তস্মা গমিকভিক্খূনং ছন্দং গণ্হিত্ৰা খণ্ডসীমং বন্ধিত্ৰা পুন ৰিহারসীমং বন্ধিতুং তেসং ছন্দং ন গণ্হন্তী’’তি ৰদন্তি. ‘‘মুহুত্তং একমন্তং হোথা’’তিআদিৰচনতো যং কিঞ্চি ভিক্খুকম্মং গহট্ঠাদীসু হত্থপাসগতেসু ন ৰট্টতীতি সিদ্ধং. নিস্সীমন্তি বহিসীমং. তস্স সম্মুতিদানকিচ্চং নত্থীতি তস্মিং সতিপি ৰট্টতীতি অত্থো. আসনেন সহ উদকন্তি অত্থো. পন্নরসোপীতি অপি-সদ্দো চাতুদ্দসিং সম্পিণ্ডেতি, তেন ৰুত্তং মহাঅট্ঠকথাযং ‘‘যদি নো এত’’ন্তি. ‘‘অজ্জ মে উপোসথো পন্নরসো’’তি অধিট্ঠানং সদা ন কিঞ্চি, ন অঞ্ঞথাতি একে.
আপত্তিপটিকম্মৰিধিকথাদিৰণ্ণনা
১৬৯-১৭০. পটিদেসেমীতি যায কাযচি ভাসায ৰুত্তে দেসনা চ পটিগ্গহো চ হোতিযেৰ দিট্ঠাৰিকম্মেন ৰিসুদ্ধিযা ৰুত্তত্তাতি কেচি. ৰেমতিকেন ‘‘অহং, ভন্তে, একিস্সা থুল্লচ্চযাপত্তিযা ৰেমতিকো, যদা নিব্বেমতিকো ভৰিস্সামি, তদা তং আপত্তিং পটিকরিস্সামী’’তি ৰত্তব্বং. এৰং কতে যাৰ নিব্বেমতিকো ন হোতি, তাৰ সভাগাপত্তিং পটিগ্গহেতুং ন লভতি, অঞ্ঞেসঞ্চ কম্মানং পরিসুদ্ধো নাম হোতি. পুন নিব্বেমতিকো হুত্ৰা দেসেতব্বং. ন চাতি নেৰ পাল়িযং ন অট্ঠকথাযং অত্থি, দেসিতে পন দোসো নত্থীতি. তথা ইতো ৰুট্ঠহিত্ৰা তং আপত্তিং পটিকরিস্সামীতি এত্থ চ সকলসঙ্ঘে সভাগাপত্তিং আপন্নে, ৰেমতিকে চ. তথা চ ‘‘সব্বো সঙ্ঘো সভাগাপত্তিং আপজ্জিত্ৰা যদা সুদ্ধং পস্সিস্সতী’’তি, ‘‘তদা তস্স সন্তিকে তং আপত্তিং পটিকরিস্সতী’তি ৰত্ৰা ‘উপোসথং কাতুং লভতী’’তি চ লিখিতং.
অনাপত্তিপন্নরসকাদিকথাৰণ্ণনা
১৭২-৩. ‘‘অত্থঞ্ঞে’’তি পুব্বৰারে, ‘‘অথঞ্ঞে’’তি পচ্ছাৰারে পাঠো. সীমং ওক্কন্তে ৰা ওক্কমন্তে ৰা পস্সন্তি. ধম্মসঞ্ঞিনো পন অঞ্ঞাণেন হোন্তি. ‘‘ৰেমতিকপন্নরসকং উত্তানমেৰা’’তি পাঠো.
সীমোক্কন্তিকপেয্যালকথাৰণ্ণনা
১৭৮. ‘‘ন অকামা দাতব্বা’’তিৰচনতো ইচ্ছায সতি দাতব্বাতি সিদ্ধং.
লিঙ্গাদিদস্সনকথাৰণ্ণনা
১৮০. নাভিৰিতরন্তীতি এত্থ লদ্ধিনানাসংৰাসকা কির তে. কম্মনানাসংৰাসকঞ্হি দিট্ঠিং পটিনিস্সজ্জাপেত্ৰা তস্স ওসারণকম্মং কাতব্বং. এৰঞ্হি কতে তেন সদ্ধিং উপোসথং কাতুং ৰট্টতি. ইতরেন লদ্ধিনিস্সজ্জনমত্তেন কাতুন্তি ৰুত্তং. আপত্তিযা অদস্সনে অপ্পটিকম্মে উক্খিত্তকঞ্চ দিট্ঠিযা অপ্পটিনিস্সগ্গে উক্খিত্তকঞ্চ জানিত্ৰা তেন সদ্ধিং করোন্তস্স পাচিত্তিযং, তস্মা ইমে উক্খিত্তানুৰত্তকাতি ৰেদিতব্বাতি একে.
নগন্তব্বগন্তব্বৰারকথাৰণ্ণনা
১৮১. ন গন্তব্বোতি কিং সন্ধায? ‘‘অঞ্ঞত্র সঙ্ঘেনা’’তি ৰচনতো যস্মিং ৰিহারে সতং ভিক্খূ ৰিহরন্তি, তে সব্বে কেনচিদেৰ করণীযেন দস দস হুত্ৰা ৰিসুং ৰিসুং নানাউদকুক্খেপসীমাদীসু ঠত্ৰা উপোসথং কাতুং লভন্তি. নৰকম্মসালাদিকা নানাসীমাকোটি উপোসথাধিট্ঠানত্থং সীমাপি নদীপি ন গন্তব্বা. গরুকং পাতিমোক্খুদ্দেসং ৰিস্সজ্জিত্ৰা লহুকস্স অকত্তব্বত্তা ‘‘অঞ্ঞত্র সঙ্ঘেনা’’তি ৰচনং সাধেতি. তত্থ ‘‘যস্মিং আৰাসে উপোসথকারকা …পে… অকত্ৰা ন গন্তব্বো’’তি ৰচনতো ৰিস্সট্ঠউপোসথাপি আৰাসা গন্তুং ৰট্টতীতি সিদ্ধং. ‘‘ততো পারিসুদ্ধিউপোসথকরণত্থং ৰিস্সট্ঠউপোসথা গন্তুং ৰট্টতি, খণ্ডসীমং ৰা পৰিসিতুন্তি অপরে ৰদন্তী’’তি ৰুত্তং. ইমিনা নেৰ উপোসথন্তরাযোতি ‘‘অত্তনো উপোসথন্তরাযো’’তি লিখিতং.
ৰজ্জনীযপুগ্গলসন্দস্সনকথাৰণ্ণনা
১৮৩. ‘‘অন্তিমৰত্থুং অজ্ঝাপন্নস্স নিসিন্নপরিসায কলহাদিভযেন নাহং করিস্সামী’’তি চিত্তং উপ্পাদেত্ৰা নিসীদিতুং ৰট্টতি. অঞ্ঞকম্মে তস্স নিসিন্নপরিসায আপত্তি নত্থীতি একে. ‘‘ন চ, ভিক্খৰে, অনুপোসথে উপোসথো কাতব্বো অঞ্ঞত্র সঙ্ঘসামগ্গিযা’’তি (মহাৰ. ১৮৩) ৰচনতো সামগ্গীদিৰসো অনুপোসথদিৰসোতি অত্থতো ৰুত্তং ৰিয দিস্সতি. ‘‘দ্ৰেমে, ভিক্খৰে, উপোসথা’’তি ৰুত্তৰচনৰসেনেতং ৰুত্তং, অঞ্ঞথা পরিৰারপাল়িযা ৰিরুজ্ঝতীতি আচরিযা. চাতুদ্দসিযং, পন্নরসিযং ৰা চে সঙ্ঘো সমগ্গো হোতি, ‘‘অজ্জুপোসথো সামগ্গী’’তি অৰত্ৰা পকতিনীহারেনেৰ কত্তব্বন্তি দস্সনত্থং যথাদেসনা কতাতি নো তক্কো. অঞ্ঞথা যথাৰুত্তদ্ৰযে চে সামগ্গী হোতি, তত্থ উপোসথং অকত্ৰা অনুপোসথদিৰসে এৰ সামগ্গীউপোসথো কাতব্বোতি আপজ্জতি. অঞ্ঞথা পুব্বে পটিসিদ্ধত্তা ইদানি পটিসেধনকিচ্চং নত্থি. ‘‘ন, ভিক্খৰে, দেৰসিকং পাতিমোক্খং উদ্দিসিতব্ব’’ন্তি (মহাৰ. ১৩৬) পুব্বে হি ৰুত্তং. অথ ৰা ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, উপোসথে পাতিমোক্খং উদ্দিসিতু’’ন্তি পুব্বে ৰুত্তত্তা ‘‘সকিং পক্খস্স চাতুদ্দসে ৰা পন্নরসে ৰা’’তি চ ‘‘দ্ৰেমে, ভিক্খৰে, উপোসথা’’তি (মহাৰ. ১৪৯) চ পচ্ছা ৰুত্তত্তা ততো অঞ্ঞস্মিং দিৰসে উপোসথো ন কাতব্বোতি অত্থতো আপন্নং অনিট্ঠং, সতি সঙ্ঘসামগ্গিযা অঞ্ঞো দিৰসো পকতিৰসেন অনুপোসথোপি উপোসথদিৰসো নাম হোতীতি দস্সনৰসেন নিৰারেতুম্পি এৰংদেসনা কতাতি ৰেদিতব্বা.
উপোসথক্খন্ধকৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.