৮. অচ্চেকচীৰরসিক্খাপদৰণ্ণনা
৬৪৬. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, অচ্চেকচীৰরং পটিগ্গহেত্ৰা নিক্খিপিতু’’ন্তি, ‘‘যাৰ পৰারণা পৰারিতা’’তি চ যং ৰুত্তং, তে পন ভিক্খূ তস্স ৰচনস্স অত্থং মিচ্ছা গহেত্ৰা অচ্চেকচীৰরং নিক্খিপন্তা চীৰরকালসমযং অতিক্কামেসুং. কিমিদং ৰিভত্তং, উদাহু অৰিভত্তন্তি? ৰিভত্তং, পুগ্গলিকং ৰা. তেনেৰ পরতো ‘‘অম্হাকং, আৰুসো, অচ্চেকচীৰরানী’’তি ৰুত্তং, অৰিভত্তং পন সঙ্ঘিকত্তা ন কস্সচি নিস্সগ্গিযং করোতি.
অপিচ ‘‘অচ্চেকচীৰরং পটিগ্গহেত্ৰা নিক্খিপিতু’’ন্তি ইমিনা সামঞ্ঞৰচনেন ৰস্সূপনাযিকদিৰসতো পট্ঠায, পিট্ঠিসমযতো পট্ঠায ৰা যাৰ পৰারণা নিক্খিপিতুং ৰট্টতি এৰ সঙ্ঘিকত্তা, পুগ্গলিকম্পি ‘‘ৰস্সংৰুত্থকালে গণ্হথা’’তি দিন্নত্তা. তাদিসঞ্হি যাৰ ৰস্সংৰুত্থো হোতি, তাৰ ন তস্সেৰ, দাযকস্স সন্তকং হোতি, তথা ইতো ততিযৰস্সে, চতুত্থৰস্সে ৰা ‘‘পৰারণায গণ্হথা’’তিআদিনা দিন্নম্পি নিক্খিপিত্ৰা যথাদানমেৰ গহেতব্বং. অযমত্থো অট্ঠকথাযং (পারা. অট্ঠ. ২.৬৪৬-৯ আদযো) পাকটো. তানি চীৰরকালসমযাতিক্কমে ন নিস্সগ্গিযানীতি চে? ন, উদ্দিস্স দিন্নত্তা. যস্মা অযং সমযো ‘‘কালেপি আদিস্স দিন্ন’’ন্তি এত্থ ‘‘কালো’’তি আগতো, গণভোজনসিক্খাপদাদীসু ‘‘সমযো’’ত্ৰেৰ আগতো, তস্মা ইধ তেসং একত্থতাদস্সনত্থং একতো ‘‘চীৰরকালসমযো’’তি ৰুত্তন্তি ৰেদিতব্বং. মাতিকাযং পনেত্থ তাদিসং চীৰরং অত্তনো সন্তকভাৰং উপগতং পুগ্গলিকং সন্ধায ৰুত্তং, তেনেৰাহ ‘‘ভিক্খুনো পনেৰ অচ্চেকচীৰরং উপ্পজ্জেয্যা’’তি. অত্তনো কুটিযা ৰস্সংৰুত্থস্স ভিক্খুনো হি দাতুং অলভন্তো অন্তোৰস্সে এৰ দানকিচ্চং পরিনিট্ঠাপেত্ৰা গচ্ছতি, তথা সঙ্ঘস্স. তস্মা ইদং অচ্চেকচীৰরং অত্থি উপ্পন্নকালতো পট্ঠায সঙ্ঘস্স ৰা পুগ্গলস্স ৰা সন্তকভাৰং উপগচ্ছন্তং, যং ন ৰস্সাৰাসিকভাৰেন দিন্নং, অত্থি উপ্পন্নকালতো পট্ঠায অনুপগন্ত্ৰা ৰস্সংৰুত্থকালেযেৰ পুগ্গলস্স ৰা সঙ্ঘস্স ৰা উপগচ্ছন্তং, যং ৰস্সাৰাসিকভাৰেন উপ্পজ্জিত্ৰা সমযে দিন্নং, অত্থি সমযে দিন্নম্পি পুগ্গলস্স সন্তকভাৰং অনুপগচ্ছন্তং, সঙ্ঘসন্তকভাৰং ৰা দাযকসন্তকভাৰং ৰা উপগচ্ছন্তং, ঈদিসং সন্ধায ‘‘সঞ্ঞাণং কত্ৰা নিক্খিপিতব্ব’’ন্তি ৰুত্তং. ইদং অতিরেকসংৰচ্ছরম্পি নিক্খিপিতুং লভতি অত্তনো সন্তকভাৰং অনুপগতত্তা, তস্মা ‘‘দসাহানাগত’’ন্তি ইতো অঞ্ঞং সন্ধায ৰুত্তন্তি সিদ্ধমেতন্তি. দসাহতো পুরেতরং লভিত্ৰা যাৰ পৰারণা নিক্খিপিতুং ন লভতি, তস্মা সকভাৰূপগতমেৰ অধিট্ঠাতব্বং, তংযেৰ সন্ধায ‘‘দসাহানাগত’’ন্তি ৰুত্তং, যতো ‘‘অন্তোসমযে অধিট্ঠেতি, ৰিকপ্পেতী’’তি অনাপত্তিৰারে ৰুত্তং. সঞ্ঞাণং কত্ৰা নিক্খিপিতব্বকং পন পরস্স দাতব্বতায সকভাৰং অনুপগতং, ন হি তং সন্ধায ‘‘অধিট্ঠেতি, ৰিকপ্পেতী’’তি সক্কা ৰত্তুং, ন চ তং ইমস্মিং অত্থে নিস্সগ্গিযং হোতি সঙ্ঘস্স নিস্সগ্গিযাভাৰতো, অট্ঠকথাযম্পি অযমত্থো সুট্ঠু পাকটোৰ. কতমং সঞ্ঞাণং কত্ৰা নিক্খিপিতব্বন্তি চে? পরসন্তকং চীৰরং সঙ্ঘিকমেৰ হোতি, ততো ‘‘সল্লক্খেত্ৰা সুখং দাতুং ভৰিস্সতী’’তি ইমিনা হি পরস্স সন্তকভাৰো দস্সিতো.
‘‘ততো পরং একদিৰসম্পি পরিহারো নত্থীতি দসাহপরমতো উদ্ধং অনুপগতত্তা’’তি লিখিতং, ইতো সমযতো উদ্ধমেৰ দসাহস্স অনুপগতত্তা সমযতো পরং দসাহং ন লভতীতি কিরস্স অধিপ্পাযো. ‘‘এতং পরিহারং লভতিযেৰা’’তি এত্থ ‘‘একাদসমং অরুণং চীৰরমাসে উট্ঠেতী’’তি কারণং লিখিতং. অনুগণ্ঠিপদে পন ‘‘অনধিট্ঠহিত্ৰা একাদসদিৰসে নিক্খিপিতুং লভতী’তি ৰদন্তো ভগৰা ইতরম্পি অনচ্চেকচীৰরাদিং অনুজানাতি, অচ্চেকচীৰরমুখেনাতি অপরে’’তি ৰুত্তং. এত্থ কতরং সুভাসিতং? উভযম্পীতি একে. কথং? পঠমং ‘‘অচ্চেকচীৰরস্স অনত্থতে কথিনে দসদিৰসাধিকো মাসো, অত্থতে কথিনে দসদিৰসাধিকা পঞ্চমাসা’’তি ইমিনা সমেতি, অনুগণ্ঠিপদলদ্ধিযা হি এত্থ ‘‘একাদসদিৰসাধিকো’’তি ৰত্তব্বতং আপজ্জতি, দুতিযং ‘‘দসাহানাগতন্তি…পে… দসাহেন অসম্পত্তাতি অত্থো’’তি ইমিনা সমেতি. ইমস্স নযস্স ৰসেন ‘‘পঞ্চমিতো পট্ঠায উপ্পন্নস্স চীৰরস্স নিধানকালো দস্সিতো হোতী’’তি পাঠো যুজ্জতি. তথা গণ্ঠিপদলদ্ধিযা ‘‘নৰাহানাগতং কত্তিকতেমাসিকপুণ্ণম’’ন্তি ৰত্তব্বতং আপজ্জতি, তস্স ৰসেন ‘‘কামঞ্চেস দসাহপরমং অতিরেকচীৰরং ধারেতব্বন্তি ইমিনাৰ সিদ্ধো, অট্ঠুপ্পত্তিৰসেন পন অপুব্বং ৰিয অত্থং দস্সেত্ৰা সিক্খাপদং ঠপিত’’ন্তি অযং পাঠো যুজ্জতি. কো পনেত্থ সারোতি? যো পচ্ছা ৰুত্তো, সোৰ সারো. তেনেৰ অট্ঠকথাচরিযেন ‘‘পঞ্চমিতো পট্ঠাযা’’তি ৰুত্তং. পোরাণগণ্ঠিপদেহি অট্ঠকথায চ সদ্ধিং সংসন্দনতো, ‘‘দসাহানাগত’’ন্তি পাল়িযা সংসন্দনতো চ এত্থ গণ্ঠিপদলদ্ধিপি পাল়িযা সমেতি.
কথং? যস্মা পৰারণাদিৰসে অরুণুগ্গমনে ভিক্খু ৰস্সংৰুত্থো হোতি, তস্মা ইমিনা দসমেন অহেন সদ্ধিং ছট্ঠিতো পট্ঠায নৰদিৰসা দস অহানীতি দসাহং, তেন দসাহেন, সহযোগত্থে করণৰচনং. কত্তিকতেমাসিকপুণ্ণমা চীৰরসমযং অসম্পত্তাতি কত্ৰা ‘‘অনাগতা’’তি ৰুচ্চতি. যথা অপরকত্তিকপুণ্ণমায ৰস্সিকসাটিকং পচ্চুদ্ধরিত্ৰা ৰিকপ্পেন্তো ‘‘চাতুমাসং অধিট্ঠাতুং ততো পরং ৰিকপ্পেতু’’ন্তি ৰুচ্চতি, এৰংসম্পদমিদন্তি. এত্থ ৰুচ্চতীতি চে? ন, ইমস্স নিপ্পযোজনভাৰপ্পসঙ্গতো. অচ্চেকচীৰরপটিগ্গহণকালং নিযমিতন্তি চে? ন, ‘‘ছট্ঠিতো পট্ঠায উপ্পন্নচীৰরং অচ্চেকমেৰ ন হোতি. পঠমকথিনেন সিদ্ধত্তা’’তি পোরাণট্ঠকথাগণ্ঠিপদেসু ৰুত্তত্তা ততো উপরি ‘‘অচ্চেকচীৰর’’ন্তি ৰুচ্চতি, পটিগ্গণ্হন্তস্স আপত্তিসঙ্গহো চ. ন চ সা আপত্তি পাল়িযা, অট্ঠকথায, যুত্তিতো ৰা সম্ভৰতি. অট্ঠুপ্পত্তিমত্তৰসেন ৰুত্তন্তি চে? ন, দসাহাধিচ্চকারিকা অট্ঠুপ্পত্তিপাযং ন দিস্সতি. ‘‘ভিক্খূ অচ্চেকচীৰরং পটিগ্গহেত্ৰা চীৰরকালসমযং অতিক্কামেন্তী’’তি এত্থ এত্তিকা এৰ হি অট্ঠুপ্পত্তি. তথা হি পরিৰারে (পরি. ৪৭-৫৩) ‘‘কিস্মিং ৰত্থুস্মি’’ন্তি আরভিত্ৰা এত্তকমেৰ ৰুত্তন্তি ৰেদিতব্বং. অচ্চেকচীৰরং চীৰরকালং নাতিক্কামেতব্বং, ইতরং অতিক্কামেতব্বন্তি দস্সনত্থং ইদং পঞ্ঞত্তন্তি চে? ন, অচ্চেকচীৰরস্সেৰ অপরাধদস্সনতো, ৰিসেসকারণাভাৰা, ‘‘কামঞ্চেস দসাহপরমং অতিরেকচীৰরং ধারেতব্বন্তি ইমিনাৰ সিদ্ধো’’তিআদিৰচনৰিরোধতো চ যথাৰুত্তৰচনাসম্ভৰতো চ.
কথং? দসাহেন সহ কত্তিকপুণ্ণমা ‘‘অনাগতা’’তি হি ৰুত্তে দসাহতো অঞ্ঞা সা পুণ্ণমাতি আপজ্জতি. অনঞ্ঞা চে, সহ-সদ্দো ন সম্ভৰতি, ন হি অত্তনাৰ অত্তনো যোগো সম্ভৰতি, অনাগত-সদ্দো চ ন সম্ভৰতি. আগতা সম্পত্তা এৰ হি সা পুণ্ণমা. চীৰরসমযস্স অনন্তরত্তা একীভাৰং অনাগতত্তা অনাগতাযেৰাতি চে? ন, তথাপি অনাগত-সদ্দস্স সম্ভৰতো, আগমনসম্ভৰে সতিযেৰ হি অনাগত-সদ্দো সম্ভৰতি, ন হি নিব্বানং, পঞ্ঞত্তি ৰা ‘‘অনাগতা’’তি ৰুচ্চতি. নিব্বানং ৰিয খণত্তযং, সা চ পুণ্ণমা ন কদাচি সমযভাৰং পাপুণাতীতি অযুত্তমেৰ. ‘‘ততো পরং ৰিকপ্পেতু’’ন্তি পন ৰচনং পিট্ঠিসমযং গহেত্ৰা ঠিতত্তা সম্ভৰতি. অপিচ পৰারণাযং অরুণে চ উট্ঠিতে সা পুণ্ণমা চীৰরসমযং একাহানাগতা এৰাপজ্জতি পুব্বে সহযোগপত্তত্তা. এৰং সন্তে একীভাৰগতাপি সা চীৰরসমযং অনাগতা এৰ জাতাতি সব্বদা ন তথাৰিগ্গহকরণৰচনত্থং কোচিদেৰ ৰচনতো দীপেতীতি ৰেদিতব্বং.
কিমত্থং পনেত্থ ‘‘দসদিৰসাধিকো মাসো’’তিআদি ৰুত্তন্তি? তং পারিপূরিসম্ভৰতো. পঞ্চমিযঞ্হি পুরে অরুণং উপ্পন্নঅচ্চেকচীৰরস্স দসদিৰসাধিকো মাসোযেৰ পরিপূরোতি কত্ৰা তথা ৰুত্তং. অপিচ তস্সা পঞ্চমিযা দিৰসভাগোপি সম্পত্তায রত্তিযা ‘‘হিয্যো’’তি ৰুচ্চতি, পগেৰ পুরে অরুণং, তেনেৰাহ ‘‘হিয্যো খো, আৰুসো, অম্হাক’’ন্তিআদি. ‘‘এৰং সন্তে ‘ছট্ঠিতো পট্ঠাযা’তি ৰুত্তপঠমপাঠস্স ৰসেন ‘অনচ্চেকচীৰরম্পি পচ্চুদ্ধরিত্ৰা ঠপিতং তিচীৰরম্পি এতং পরিহারং লভতিযেৰা’’’তি চ ‘‘দসদিৰসাধিকো মাসো’’তিআদি চ যং লিখিতং. তং ন, ‘‘পঞ্চমিতো পট্ঠাযা’’তি পাঠে সজ্জিতেৰ এতেন পরিযাযেন যথাৰুত্তঅত্থসম্ভৰতো, ন তানি ঠানানি পুন সজ্জিতানি. যথাঠিতৰসেনেৰ অজ্ঝুপেক্খিতব্বানীতি নো তক্কোতি আচরিযো. ইদং সিক্খাপদং পুণ্ণমাযং অনিস্সগ্গিযত্থমেৰাতি উপতিস্সত্থেরো. ‘‘পৰারণামাসস্স জুণ্হপক্খপঞ্চমিতো পট্ঠাযা’’তি পাঠে সজ্জিতে এতেন পরিযাযেন যথাৰুত্তো উপ্পন্নস্স চীৰরস্স নিধানকালো দস্সিতো হোতি, ‘‘অচ্চেকচীৰরন্তি অচ্চাযিকচীৰরং ৰুচ্চতী’’তিআদি পাঠো. ‘‘ছট্ঠিতো পট্ঠাযা’’তি চ ‘‘কামঞ্চেস দসাহপরম’’ন্তিআদি চ যং লিখিতং, তং ন পাঠো, তস্মা একাদসদিৰসং পরিহারং লভতীতি কত্ৰা আচরিযেন ‘‘পঞ্চমিতো পট্ঠাযা’’তি লিখাপিতো কির. ‘‘পৰারণামাসস্স জুণ্হপক্খছট্ঠিতো পট্ঠায পন উপ্পন্নং অনচ্চেকচীৰরম্পি পচ্চুদ্ধরিত্ৰা ঠপিতং তিচীৰরম্পি এতং পরিহারং লভতিযেৰাতি পাঠো’’তি চ ‘‘অচ্চেকচীৰরস্স অনত্থতে কথিনে একাদসদিৰসাধিকো মাসো, অত্থতে কথিনে একাদসদিৰসাধিকা পঞ্চমাসাতি পাঠো’’তি চ এত্থ পপঞ্চেন্তি, তস্মা সুট্ঠু সল্লক্খেত্ৰা কথেতব্বং, তুণ্হীভূতেন ৰা ভৰিতব্বং.
অচ্চেকচীৰরসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.