৩. পত্তৰগ্গো

১. পত্তসিক্খাপদৰণ্ণনা

৫৯৮. বহূ পত্তে সন্নিচযন্তি এত্থ সন্নিচযন্তি ভাৰনপুংসকং, বহূ পত্তে ৰা গহেত্ৰা সন্নিচযং করিস্সন্তীতি অত্থো. ‘‘অড্ঢতেরসপলমাসানং গাহিকা’’তি লিখিতং. এত্থ –

‘‘কুডুৰো চতুপলেয্যো, কুডুৰানং চতুগ্গুণং;

পত্থং চতুগ্গুণো মাসা-তি কমাহু চতুগ্গুণ’’ন্তি. –

আদিং লোকৰোহারং দস্সেত্ৰাৰ কেচি পপঞ্চেন্তি.

৬০২. খাদনন্তি খাদনীযং সূপাদি. ‘‘ব্যঞ্জনস্স মত্তা নাম ওদনতো চতুত্থো ভাগো’’তি (ম. নি. অট্ঠ. ২.৩৮৭) ব্রহ্মাযুসুত্তট্ঠকথাযং ৰুত্তত্তা আলোপস্স চতুত্থভাগং ব্যঞ্জনং অনুরূপন্তি গহেতব্বং. ‘‘ভিক্খুনিযা পত্তসন্নিচযস্স ৰারিতত্তা তদনুলোমতো ভিক্খূনম্পি দুতিযো ৰারিতো’’তি ৰুত্তং, তং ন যুত্তং, পাল়িযঞ্হি ‘‘সন্নিচযং করেয্যাতি অনধিট্ঠিতো অৰিকপ্পিতো’’তি (পাচি. ৭৩৫) ৰুত্তং. সো হি কথিনক্খন্ধকে (মহাৰ. ৩০৬ আদযো) নিচযসন্নিধি ৰিয একোপি পুনদিৰসে ‘‘সন্নিচযো’’তি ৰুচ্চতি. অনন্তরসিক্খাপদে পন ‘‘দুতিযো ৰারিতোতি অধিট্ঠানং নিযতং, তস্মা দ্ৰে পত্তে অধিট্ঠাতুং ন লভতি. সচে একতো অধিট্ঠাতি, দ্ৰেপি ন অধিট্ঠিতা হোন্তি. ৰিসুং ৰিসুং অধিট্ঠাতি, দুতিযো অনধিট্ঠিতো’’তি ৰদন্তি. ৰিকপ্পেতুং পন বহূপি লভতি. ইদানি ৰত্তব্বং সন্ধায ‘‘নামমত্তে ৰিসেসো’’তি ৰুত্তং. তত্থ নামন্তি মজ্ঝিমো মজ্ঝিমোমকো মজ্ঝিমুক্কট্ঠোতিআদি.

৬০৮. ‘‘পাকস্স হি ঊনত্তা পত্তসঙ্খ্যং ন গচ্ছতী’’তি ৰচনতো অধিট্ঠিতপত্তোপি খরপাকেন সেতত্তা অধিট্ঠানং ৰিজহতীতি চে? ন, অধিট্ঠানৰিজহনেসু নৰসু অনাগতত্তা, তস্মা পঠমপাকানং এৰ ঊনত্তা পত্তসঙ্খ্যং ন গচ্ছতি, তস্মিং সতি অঞ্ঞং ৰিঞ্ঞাপেতুং ন ৰট্টতি. ‘‘ঊনপঞ্চবন্ধনেনা’’তি হি ৰুত্তং. ছিদ্দে, রাজিযা ৰা হি সতি তেহি অধিট্ঠানং ৰিজহতীতি ৰিজহিতে নাযং পটিসেধো, তস্মা পচ্চুদ্ধরিত্ৰা, ৰিকপ্পেত্ৰাপি অঞ্ঞং ৰিঞ্ঞাপেতুং ন লভতি.

এৰং পত্তকারকো মূলং লভিত্ৰাতি এত্থ পচিত্ৰা ঠপিতদিৰসতো পট্ঠায. দাতুকামো হুত্ৰাতি এত্থ দিন্নদিৰসতো, সুতদিৰসতো ৰা পট্ঠায দসাহং ৰেদিতব্বং. লিঙ্গপরিৰত্তেন পন দসাহাতিক্কমে পত্তসামিকস্স ভিক্খুস্স, ভিক্খুনিযা পন রত্তাতিক্কমে নিস্সগ্গিযং.

পত্তসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২. ঊনপঞ্চবন্ধনসিক্খাপদৰণ্ণনা

৬১২-৩. বহূ পত্তে ৰিঞ্ঞাপেন্তীতি একমেকং ৰিঞ্ঞাপেন্তা বহূ ভিক্খূ বহূ পত্তে ৰিঞ্ঞাপেন্তি, বহূ ৰা ভিক্খূ পত্তে ৰিঞ্ঞাপেন্তীতি অত্থো. ‘‘ন, ভিক্খৰে, পত্তো ৰিঞ্ঞাপেতব্বো, যো ৰিঞ্ঞাপেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি ইদং সিক্খাপদং ঊনপঞ্চবন্ধনেন সমূহতং হোতি ন হোতীতি? ন হোতি তমেৰ গহেত্ৰা ‘‘ৰিঞ্ঞাপেতি, পযোগে দুক্কট’’ন্তি ৰুত্তত্তাতি একে. পটিলাভম্পি পরিযাদিযিত্ৰা তং দুক্কটং ৰুত্তং, তস্মা তং ‘‘পটিলাভেন নিস্সগ্গিযো হোতী’’তি ইমিনা সমূহতং হোতি. অঞ্ঞথা সদুক্কটং নিস্সগ্গিযং আপজ্জতি অনাপত্তিৰারৰিরোধো চ. যা কাচি পন অকতৰিঞ্ঞত্তি অননুঞ্ঞাতকালে দুক্কটমেৰ. ভিন্নেনাতি ইত্থম্ভূতলক্খণে, ভেদেনাতি ৰা অত্থো, হেত্ৰত্থে করণৰচনং.

ঊনপঞ্চবন্ধনসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৩. ভেসজ্জসিক্খাপদৰণ্ণনা

৬২০. ‘‘সা অহোসি সুৰণ্ণমালা’’তি ৰচনতো ঠপেত্ৰা সহধম্মিকে অঞ্ঞেসং যথাসুখং রূপিযং দাতুং ৰট্টতি উগ্গণ্হাপেতুং, সব্যোহারাপেভুঞ্চাতি আচরিযো, ৰীমংসিতব্বং ইদ্ধিমস্স ইদ্ধিৰিসযত্তা.

৬২২. ‘‘যেসং মংসং কপ্পতী’’তি ৰচনেন যেসং মংসং ন কপ্পতি, তেসং সপ্পিআদি কিঞ্চাপি ন কপ্পতি, ন পন নিস্সগ্গিযৰত্থূতি ৰেদিতব্বং. তথা ন পণীতভোজনৰত্থূতি. উগ্গহিতকং কত্ৰা নিক্খিত্তন্তি অজ্ঝোহরণত্থং নিক্খিত্তং. ইতরঞ্হি পটিগ্গহেত্ৰা অজ্ঝোহরিতুং ৰট্টতি. উভযেসম্পীতি পচ্ছাভত্তং পটিগ্গহিতেহি, পুরেভত্তং পটিগ্গহিতেহি চ কতানং. ‘‘মংসস্স অকপ্পিযত্তা’’তি কারণপতিরূপকং ৰত্ৰা. খাদিংসূতি ‘‘ৰিকালে কেৰলং নৰনীতমেৰ খাদিতুকামেন দধিতক্কগতানি অপনেতব্বানি, পচিতুকামস্স সামংপাকং ন হোতীতি থেরস্স অধিপ্পাযো’’তি ৰুত্তং. ‘‘খযং গমিস্সতী’’তি ৰচনতো খীরং পক্খিপিত্ৰা পক্কসপ্পি ৰিকালে কপ্পতীতি সিদ্ধং. ভেসজ্জেহীতি যাৰজীৰিকভেসজ্জেহি. কততেলং পুরেভত্তন্তি অপচিত্ৰা কতং এৰ. উণ্হোদকেনাতি তাপনভাৰং দীপেতীতি কেচি, তং ন সুন্দরং. নিব্বট্টিতত্তাতি পিঞ্ঞাকাদিতো. ‘‘তেলত্থায পটিগ্গহিত…পে… দুক্কটমেৰা’’তি ৰচনতো অতেলত্থায পটিগ্গহিতেহি, সত্তাহাতিক্কন্তেহিপি কততেলং কতদিৰসতো পট্ঠায সত্তাহং ৰট্টতীতি ছাযা দিস্সতি, করমন্দং রুক্খসারোতি কেচি.

৬২৩. অৰসকসটে যস্মা খীরাদীনি পক্খিপিত্ৰা তেলং পচন্তি, তস্মা কসটং ন ৰট্টতি, তেলমেৰ ৰট্টতি, তেন ৰুত্তং ‘‘পক্কতেলকসটে ৰিয কুক্কুচ্চাযতী’’তি. ৰসায সদ্ধিং পক্কত্তা ন ৰট্টতীতি চে? ৰদথ, ভন্তে, নৰনীতে দধিগুল়িকাতিআদিসম্বন্ধো. মধুম্হি চত্তারো কালিকা যথাসম্ভৰং যোজেতব্বা, উচ্ছুম্হি চ, কথং? সমক্খিকং সেল়কং মধু যাৰকালিকং. অনেলকং উদকসম্ভিন্নং যামকালিকং, অসম্ভিন্নং সত্তাহকালিকং, মধুসিট্ঠং পরিসুদ্ধং যাৰজীৰিকং. তথা উচ্ছু ৰা রসো ৰা সকসটো যাৰকালিকো, নিক্কসটো উদকসম্ভিন্নো যামকালিকো, অসম্ভিন্নো সত্তাহকালিকো, সুক্খকসটং যাৰজীৰিকন্তি ৰেদিতব্বং. কস্মা? উদকসম্ভেদৰিসেসতো.

কিং ৰুত্তং হোতি? চতূসু কালিকেসু পুব্বং পুব্বং গরুকং, অপরং অপরং লহুকং. তেসু চাযং উদকসম্ভেদো গরুকং লহুকং করোতি, লহুকঞ্চ গরুকং. অম্বরসাদীনি হি যাৰকালিকত্তা গরুকানি, উদকসম্ভেদো পন তানি অম্বপানাদিসমঞ্ঞং দত্ৰা লহুকানি যামকালিকানি করোতি. ‘‘ফাণিতং নাম উচ্ছুম্হা নিব্বত্তন্তি উচ্ছুরসং উপাদাযা’’তি অট্ঠকথাৰচনতো উচ্ছুরসো সত্তাহকালিকোতি সিদ্ধং. তত্থ ‘‘উদকসম্ভেদো তং যামকালিকং করোতী’’তিআদিং বহুং ৰত্ৰা যোজিতা.

অপিচেত্থ উচ্ছুরসো ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, উচ্ছুরস’’ন্তি (মহাৰ. ৩০০) অনুঞ্ঞাতত্তা গুল়োদকং ৰিয উচ্ছুরসসামঞ্ঞতো উদকেন অসম্ভিন্নোপি অগিলানস্স ৰট্টতি, তেনেৰাহ অট্ঠকথাযং ‘‘উচ্ছুরসো নিকসটো পচ্ছাভত্তং ৰট্টতী’’তি (মহা. অট্ঠ. ৩০০). অযং সব্বো নো তক্কোতি আচরিযো. কেচি পনাহু ‘‘ফাণিতং নাম উচ্ছুম্হা নিব্বত্ত’ন্তি ৰচনতো, ‘উচ্ছুরসং উপাদাযা’তি অট্ঠকথাৰচনতো চ উচ্ছুরসো ফাণিতমেৰ, তস্মা গুল়ে ৰিয পটিপজ্জিতব্ব’’ন্তি. কেচি ‘‘ৰুত্তনযেন সত্তাহকালিকোৰ সমানো ‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, উচ্ছুরস’ন্তি ৰিসুং অনুঞ্ঞাতত্তা অসম্ভিন্নোপি অগিলানস্স ৰট্টতী’’তি ৰদন্তি. কেচি ‘‘ৰুত্তনযেন ৰিসুং অনুঞ্ঞাতত্তা এৰ সম্ভিন্নো ৰা অসম্ভিন্নো ৰা যামকালিকোৰ, গুল়োদকং পন সত্তাহকালিকমেৰা’’তি ৰদন্তি. কেচি ‘‘গুল়োদকং ৰিয সো দুৰিধোপি সত্তাহকালিকোযেৰা’’তি ৰদন্তি.

তত্থাযং পঠমাচরিযৰাদে ৰিচারণা – ফাণিতানুমতিযাযেৰ উচ্ছুরসানুমতিযা সিদ্ধিতো ৰিসুং ‘‘উচ্ছুরস’’ন্তি উদ্ধরিত্ৰা অনুমতি নিরত্থিকাতি আপজ্জতি, তথা ‘‘উচ্ছুরসো নিকসটো পচ্ছাভত্তং ৰট্টতী’’তি অট্ঠকথাপি নিরত্থিকা. ‘‘সত্তাহং ৰট্টতী’’তি ৰত্তব্বং সিযাতি, ন চ তথা সক্কা ৰত্তুং. পচ্ছাভত্তং ৰট্টনকরসাধিকারত্তাতি চে? ন, তস্মিং অধিকারে সত্তাহকালিকস্স অৰত্তব্বপ্পসঙ্গতো. কালভেদং অনপেক্খিত্ৰা রসাধিকারে ওতিণ্ণত্তা ৰুত্তোতি চে? ন সক্কা ‘‘নিকসটো সত্তাহং ৰট্টতী’’তি ৰত্তুং. পচ্ছাভত্তং ৰট্টনকরসাধিকারত্তা ন ৰত্তব্বন্তি চে? ন, এৰঞ্হি ৰুত্তে তদঞ্ঞরসো ৰিয অযম্পি পচ্ছাভত্তমেৰ ৰট্টতি, ন ততো পরন্তি আপজ্জতি. ততো পরং অপরিভোগত্তা ‘‘পচ্ছাভত্তং ৰট্টতী’’তি ৰুত্তন্তি চে? ন, যাৰকালিকভাৰপ্পসঙ্গতো. ন সো পসঙ্গো আভিদোসিকস্সাপি উচ্ছুরসস্স পাকেন ফাণিতাদিভাৰপ্পসঙ্গতো. অযমেৰ ততিযচতুত্থাচরিযৰাদেসু ৰিচারণা. দুতিযৰাদে ৰিচারণা ৰুত্তা, ৰিমদ্দো পনেত্থ ভেসজ্জক্খন্ধকে (মহাৰ. ৩০০) আৰি ভৰিস্সতি. ফাণিতং নাম উচ্ছুম্হা নিব্বত্তন্তি মধুকতালনাল়িকেরফাণিতাদিতো উক্কটৰত্থুতো নিস্সগ্গিযৰত্থুফাণিতস্স ৰিসেসৰচনং, তেনেতং পঞ্ঞাযতি ‘‘নিস্সগ্গিযৰত্থুভূতং ইধ ফাণিতং নাম উচ্ছুম্হা নিব্বত্তমেৰ, ন মধুকাদিতো নিব্বত্ত’’ন্তি. এত্তাৰতা যংকিঞ্চি উচ্ছুম্হা নিব্বত্তং, ন তং সব্বং ফাণিতমেৰ নামাতি সাধিতং হোতি. তেনেৰ খন্ধকে ফাণিতং পঠমং অনুজানিত্ৰাৰ পচ্ছা উচ্ছুরসো অনুঞ্ঞাতো, তথা তত্থেৰ গুল়ং, গুল়োদকঞ্চ.

উচ্ছুরসং উপাদায অপক্কা ৰাতিআদিম্হি পন যেসং লদ্ধি ‘‘উচ্ছুরসো যামকালিকো’’তি. ‘‘তে অপক্কা ৰাতি সামং ভিক্খুনা অপক্কা ৰা. অৰত্থুকপক্কা ৰাতি ৰিনা ৰত্থুনা পক্কা ৰা’’তি অত্থং ৰণ্ণযন্তি, তং ন যুত্তং ‘‘উচ্ছুরসং উপাদাযা’’তি ইমস্স ৰচনস্স পযোজনাভাৰপ্পসঙ্গতো, ভিক্খুনো পচনাধিকারাভাৰা. সামপাকো ইধাধিপ্পেতোতি চে? সামং অপক্কস্স উচ্ছুরসস্স তেসং অত্তনোমতিযা ফাণিতভাৰসিদ্ধিতো চ পরতো ‘‘পুরেভত্তং পটিগ্গহিতেন অপরিস্সাৰিতউচ্ছুরসেন কতফাণিত’’ন্তিআদিনযদস্সনতো চ তং অযুত্তং, তত্থ ‘‘অপরিস্সাৰিতউচ্ছুরসেন সযংকতং নিরামিসমেৰ ৰট্টতী’’তি ৰচনং যং তত্থ কসটং সামপাকং ন জনেতি, সৰত্থুকপটিগ্গহিতকতংযেৰ তং করোতীতি দীপেতি, তস্মা পটিগ্গহেতুং ন ৰট্টতি ৰিকালেতি পোরাণা. ‘‘কোট্টিতউচ্ছুফাণিতং ‘রজনপাকং ৰিয ওল়ারিকং সৰত্থুকপক্কং নাম হোতী’তি সঞ্ঞায পুরেভত্তমেৰ ৰট্টতী’’তি ৰুত্তং. মহাঅট্ঠকথাচরিযা ‘‘এৰং ফাণিতগ্গহণং অমধুরং, তস্মা পচ্ছাভত্তং ন ৰট্টতী’’তি ৰদিংসু. কিং মধুরতায, অমধুরতায ৰাতি? অত্থমেৰ দস্সেতুং মহাপচ্চরিযং তথা ৰুত্তন্তি উপতিস্সত্থেরো আহ কির. তং যুত্তন্তি উচ্ছুতো নিব্বত্তত্তা ৰুত্তং, তেনেৰাহ ‘‘খণ্ডসক্খরং পন…পে… ৰট্টতী’’তি. ‘‘তং খীরঘটে পক্খিপিত্ৰা পচন্তী’’তি লিখিতং. জল্লিকা নাম ফেণাদি.

ভেসজ্জোদিসং ৰদন্তেন ইতরে অত্থুদ্ধারৰসেন ৰুত্তা. ‘‘আহারত্থং ফরিতুং সমত্থানী’’তি খন্ধকে (মহাৰ. ২৬০) ‘‘যং ভেসজ্জঞ্চেৰ অস্স ভেসজ্জসম্মতঞ্চ লোকস্স, আহারত্থঞ্চ ফরেয্যা’’তি ৰুত্তত্তা ৰুত্তং. এত্থ ৰিচারণা ভেসজ্জক্খন্ধকে আৰি ভৰিস্সতি.

৬২৪. দ্ৰারৰাতপানকৰাটানীতি দ্ৰারস্স চ ৰাতপানানঞ্চ কৰাটানি. কসাৰপক্খেপমত্তেন হি তানি অত্তনো সভাৰং পরিচ্চজিতানি হোন্তি, তস্মা ‘‘মক্খেতব্বানী’’তি ৰুত্তং. ‘‘কসাৰো নাম কনকলম্বাদীনিপী’’তি ৰদন্তি. অধিট্ঠেতীতি ‘‘ইদানি অজ্ঝোহরণীযং ন ভৰিস্সতি, বাহিরপরিভোগো ভৰিস্সতী’’তি চিত্তং উপ্পাদেতি. ইধ ‘‘ৰিকপ্পেতী’’তি পদং নত্থি. অধিট্ঠানম্পি মুখারুল়্হিযা ৰুত্তং ‘‘ইমং নৰনীতং অধিট্ঠামী’’তি অৰত্তব্বতো.

৬২৫. পরিভুঞ্জিতুং পন ন ৰট্টতীতি ৰিস্সাসাভাৰং সন্ধায ৰুত্তং. সচে সৰিস্সাসো, ৰট্টতীতি ‘‘পরিভুঞ্জ ত্ৰ’’ন্তি এত্তাৰতা ৰিস্সজ্জিতং হোতি, তস্মা উভিন্নং অনাপত্তীতি সম্বন্ধো. সচে ন ৰিস্সজ্জিতং, আপত্তি হোতীতি সিদ্ধং. তস্মা উভিন্নং সন্তকং চীৰরং অঞ্ঞতরেন সম্মুখীভূতেন অধিট্ঠাতব্বং. নো চে অধিট্ঠাতি, নিস্সগ্গিযং হোতীতিপি যুজ্জতি. কাকনিকমত্তঞ্চে মূলং অদিন্নং, ‘‘ন অধিট্ঠানুপগং…পে… সকভাৰং ন উপেতী’’তি ইমিনা এতং সদিসং ন হোতি, আভিধম্মিকগণানং দিন্নং ৰিয চ ন হোতি. কস্মা? আভিধম্মিকা হি অনুপসম্পন্নাপি হোন্তি, পচ্ছা আভিধম্মিকভূতানম্পি তং সাধারণং হোতীতি. এত্থ দ্ৰেপি উপসম্পন্না এৰ, দ্ৰিন্নম্পি তত্থ যথাকামকরণীযতা অত্থি মমত্তঞ্চ, ন এৰং তদঞ্ঞেসং সাধারণং, ন চ দ্ৰে তযো ভিক্খূ ‘‘একতো ৰস্সিস্সামা’’তি করোন্তি, রক্খতি তাৰ. ‘‘অৰিভত্তত্তা অনাপত্তী’’তি ইমিনা চ ইদং সদিসং, যেন মূলেন পটিগ্গহিতং, তস্স সচে ইতরো দেতি, সো ৰা তং ইতরস্স দেতি, সতি পটিগ্গহণে সত্তাহাতিক্কমে নিস্সগ্গিযত্তা, তস্মা তং চীৰরং দ্ৰীসু সম্মুখীভূতেন একেন অধিট্ঠাতব্বং. কিঞ্চাপি এত্থ পযোগো ন দিস্সতি সমানপরিক্খারানং দ্ৰিন্নং অধিট্ঠানপযোগাভাৰতো, তথাপি সমানসব্বভণ্ডকানং দ্ৰিন্নং তেলাদি যেন পটিগ্গহিতং, তস্স কালাতিক্কমে আপত্তিসম্ভৰতো, অনধিট্ঠানে দুল্লভৰিসেসহেতুত্তা চ ‘‘অধিট্ঠাতব্ব’’ন্তি ৰুত্তং. তং অযুত্তং পত্তচীৰরসত্তাহকালিকানং অসদিসৰিধানত্তা. এত্থ পত্তচীৰরঞ্হি অত্তনো সন্তকভাৰং উপগতমেৰ অনধিট্ঠহন্তস্স কালাতিক্কমে আপত্তি, সত্তাহকালিকং পন পরসন্তকসাধারণম্পি পটিগ্গহিতং পটিগ্গাহকস্স কালাতিক্কমে আপত্তিকরং. পটিগ্গহণঞ্চেত্থ পমাণং, ন তত্থ সকসন্তকতা, সত্তাহকালিকঞ্চ নিস্সগ্গিযং, সব্বেসম্পি অনজ্ঝোহরণীযং. পত্তচীৰরং অঞ্ঞস্স পরিভুঞ্জতো অনাপত্তি. ইদঞ্চ কালাতিক্কন্তম্পি নিস্সজ্জিত্ৰা পচ্ছা লদ্ধং কপ্পতি. পত্তচীৰরং পন তং তস্স ৰিনযকম্মন্তি কপ্পতীতি. অৰিভত্তস্সপি ইমস্স দানং রুহতি, ন পত্তচীৰরস্স. ৰুত্তঞ্হেতং অট্ঠকথাযং ‘‘দ্ৰিন্নং সন্তকং হোতি…পে… সচেপি অৰিভজিত্ৰা সদ্ধিৰিহারিকাদীনং দেন্তি, অদিন্নমেৰ হোতী’’তি. যস্স দানমেৰ ন রুহতি, তস্স কুতো অধিট্ঠানং. একো চে পত্তচীৰরং দসমে দিৰসে ইতরস্স দেতি. ততো পট্ঠায সো দস দিৰসে পরিহরিতুং লভতি, ন তথা সত্তাহকালিকন্তি সব্বথা উপপরিক্খিযমানং সরিক্খং নক্খমতীতি ন তং সারতো দট্ঠব্বন্তি আচরিযস্স তক্কো. ‘‘ৰিনযকম্মৰসেন পন অনিস্সজ্জিত্ৰা সহসা ৰিরুজ্ঝিত্ৰা কস্সচি পরিচ্চত্তম্পি পুন পটিলভিত্ৰা পরিভুঞ্জিতুং ন ৰট্টতী’’তি ৰুত্তং, সচে দেসন্তরিতং, সমুদ্দন্তরিতং ৰা চীৰরং নিস্সগ্গিযং জাতং, তং ইধ ঠিতেন ভিক্খুনা একস্স ৰন্তেন চিত্তেন চত্তং কত্ৰা অনপেক্খিত্ৰা আপত্তিং দেসেত্ৰা তস্স ৰিস্সাসেন পুন গহেত্ৰা অধিট্ঠাতব্বং, ‘‘পত্তাদীসু চ অযমেৰ নযো’’তি চ ৰুত্তং, ‘‘তালনাল়িকেরফাণিতম্পি সত্তাহকালিকং এৰা’’তি চ. ‘‘দ্ৰিন্নং সন্তকং একেন পটিগ্গহিতং সত্তাহকালিকং সত্তাহাতিক্কমে আপত্তিং ন করোতি, পরিভুঞ্জিতুং পন দ্ৰিন্নম্পি ন ৰট্টতী’’তি চ ‘‘পরসন্তকং পটিগ্গহেত্ৰা ঠপিতেপি এসেৰ নযো’’তি চ কেচি ৰদন্তি. দুক্কটৰত্থুভূতং সপ্পিআদি নিস্সজ্জিতব্বং পুন পরিভুঞ্জিতুং ৰট্টতীতি ৰিধানং ন দিস্সতীতি.

ভেসজ্জসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৪. ৰস্সিকসাটিকসিক্খাপদৰণ্ণনা

৬২৭. ‘‘একমেৰ কত্ৰা’’তি ৰচনেন ৰস্সিকসাটিকলক্খণেন ঞাতকানম্পি সতুপ্পাদং করোন্তেন একমেৰ গহেতব্বন্তি ধম্মসিরিত্থেরো. চতুব্বিধং খেত্তন্তি এত্থ কিঞ্চাপি তিৰিধং দিস্সতি, তং পন এৰং গহেতব্বং, যস্মিং খেত্তে পরিযেসিতুং লভতি, তং পরিযেসনখেত্তং নাম, ‘‘এৰং করণনিৰাসনাধিট্ঠানখেত্তানিপী’’তি ৰুত্তং. এত্থ পচ্ছিমেন পুরিমগ্গাহো ৰেদিতব্বো, ন পুরিমেন পচ্ছিমগ্গাহো, যথালাভন্তি আচরিযো. তস্সত্থো – অধিট্ঠানখেত্তেন পচ্ছিমেন পুরিমানং তিণ্ণং গাহো হোতি, তথা নিৰাসনখেত্তেন দ্ৰিন্নং পুরিমানং. করণখেত্তেন পন একস্সেৰ পুরিমস্স গাহো হোতীতি. এত্থ পন কিঞ্চাপি করণখেত্তনিৰাসনখেত্তানং কালতো নানত্তং নত্থি, কিরিযতো পন ‘‘অট্ঠিং কত্ৰা নিৰাসেতব্ব’’ন্তি পাল়িৰচনতো, তস্মা দ্ৰিধা কত্ৰা ৰুত্তং অঞ্ঞতরাভাৰেন, তদত্থসিদ্ধিতো চ, কথং পনেত্থ নানত্তং নত্থীতি পঞ্ঞাযতীতি চে? পাল়িতো, ‘‘অড্ঢমাসো সেসো গিম্হানন্তি কত্ৰা নিৰাসেতব্ব’’ন্তি হি পাল়ি, তথা মাতিকাট্ঠকথাতো (কঙ্খা. অট্ঠ. ৰস্সিকসাটিকসিক্খাপদৰণ্ণনা) চ.

তথাহ ‘‘পচ্ছিমো অড্ঢমাসো করণনিৰাসনখেত্তম্পী’’তি, ইমিনা নযেন তিৰিধমেৰ খেত্তন্তিপি সিদ্ধং. সমন্তপাসাদিকাযং পন কত্থচি পোত্থকে ‘‘জেট্ঠমূলপুণ্ণমাসিযা পচ্ছিমপাটিপদদিৰসতো পট্ঠায যাৰ কাল়পক্খুপোসথো, অযমেকো অদ্ধমাসো পরিযেসনখেত্তঞ্চেৰ করণখেত্তঞ্চ. এতস্মিঞ্হি অন্তরে ৰস্সিকসাটিকং অলদ্ধং পরিযেসিতুং, লদ্ধং কাতুঞ্চ ৰট্টতি, নিৰাসেতুং, অধিট্ঠাতুঞ্চ ন ৰট্টতী’’তি পাঠো দিস্সতি, সো অপাঠো যথাৰুত্তপাল়িমাতিকাট্ঠকথাৰিরোধতো, তস্মা তত্থ ‘‘অলদ্ধং পরিযেসিতুং ৰট্টতি, কাতুং, নিৰাসেতুং, অধিট্ঠাতুঞ্চ ন ৰট্টতী’’তি পাঠো ৰেদিতব্বো. এৰং তাৰ পচ্ছিমেন পুরিমগ্গাহসিদ্ধি ৰেদিতব্বা, ন পুরিমেন করণখেত্তাদীনং গাহো সম্ভৰতি. ‘‘মাসো সেসো গিম্হানন্তি ৰস্সিকসাটিকচীৰরং পরিযেসিতব্ব’’ন্তি এত্তকমেৰ হি ৰুত্তং, ন, অট্ঠকথাযং ‘‘অযমেকো অদ্ধমাসো পরিযেসনখেত্তঞ্চেৰ করণখেত্তঞ্চা’’তি ৰুত্তত্তাতি চে? ন, তস্স লেখনদোসত্তা, তথা সাধিতং. করণখেত্তেন পন নিৰাসনখেত্তগ্গাহো অত্থি কালনানত্তাভাৰতো, তেনেৰ পুব্বে যথালাভগ্গহণং কতং, তথা চ সাধিতমেৰ, ন ভেদো পনত্থি, পযোজনং ৰুত্তমেৰ. নিৰাসনক্খেত্তেন অধিট্ঠানক্খেত্তগ্গাহো নত্থি এৰ, ন হি পুরিমেন পচ্ছিমগ্গাহো ৰেদিতব্বো. ন পাল়িৰিরোধতোতি চে? ন, তদত্থাজাননতো. ‘‘মাসো সেসো গিম্হানন্তি অদ্ধমাসো সেসো গিম্হান’’ন্তি এত্থ ইতি-সদ্দস্স হি ইতো পট্ঠাযাতি অত্থো. পরতো আপত্তিখেত্তদস্সনতো ইতরস্স অনাপত্তিখেত্তভাৰো দস্সিতোৰ হোতি. দিন্নপুব্বতোপি ঞাতকপৰারিতট্ঠানতো নিপ্ফাদেন্তস্স নিস্সগ্গিযং পিট্ঠিসমযত্তা, পকতিযা ৰস্সিকসাটিকদাযকা নাম সঙ্ঘস্স ৰা পুগ্গলস্স ৰা অপৰারেত্ৰা অনুসংৰচ্ছরং দেন্তা, তত্থ সতুপ্পাদোৰ ৰট্টতি. ৰত্তভেদে দুক্কটন্তি তদঞ্ঞেসু.

‘‘সচে কত…পে… ৰস্সূপনাযিকদিৰসে অধিট্ঠাতব্বা…পে… ছ মাসে পরিহারং লভতী’’তি ৰচনতো অন্তোৰস্সেপি যাৰ ৰস্সানস্স পচ্ছিমদিৰসা অকতা পরিহারং লভতীতি দীপিতং হোতি. কস্মা ন ৰিচারিতন্তি চে? অত্থাপত্তিসিদ্ধত্তা. ‘‘ছ মাসে পরিহারং লভতী’’তি ৰচনেন অকতা লভতীতি সিদ্ধমেৰ, তং কিঞ্চাপি সিদ্ধং, সরূপেন পন অনাগতত্তা সরূপেন দস্সেতুং, দুস্সদ্ধাপযত্তা উপপত্তিতো দস্সেতুঞ্চ ইদমারদ্ধং আচরিযেন, ‘‘যথা চেত্থ, এৰং কথিনব্ভন্তরে উপ্পন্নচীৰরম্পি হেট্ঠা ৰুত্তনযেনেৰ পটিপজ্জিতব্ব’’ন্তি অনুগণ্ঠিপদে ৰুত্তং, তং দুৰুত্তং তত্থেৰ পুব্বাপরৰিরোধতো. যঞ্চেত্থ অট্ঠকথাৰচনং সাধকত্তেন ৰুত্তং, তং তমত্থং ন সাধেতি. ‘‘যদি নপ্পহোতি যাৰ কত্তিকপুণ্ণমা পরিহারং লভতী’’তি ৰচনং অপ্পহোন্তস্স যাৰ কত্তিকপুণ্ণমা তাৰ পরিহারখেত্তং, ততো পরং একদিৰসোপি ন হোতীতি দীপেতি, তস্মা অপ্পহোনকভাৰেন অকতাৰ যাৰ কত্তিকপুণ্ণমা পরিহারং লভতি, ততো পরং ন লভতীতি সিদ্ধং. তথা তদেৰ ৰচনং কতপরিহারং ন লভতীতি দীপেতি, তস্মা কত্তিকপুণ্ণমদিৰসেযেৰ অধিট্ঠাতব্বা. ‘‘অপ্পহোন্তে দসাহে অন্তোৰস্সে করণপরিযোসানংযেৰ পমাণ’’ন্তি লিখিতং.

এত্থাহ – ‘‘একাহদ্ৰীহাদিৰসেনা’’তিআদি ন ৰত্তব্বং. কস্মা? গিম্হদিৰসানং অনধিট্ঠানকালত্তা, তস্মা এৰ ‘‘অন্তোদসাহে ৰা তদহেযেৰ ৰা অধিট্ঠাতব্বা’তি চ সামঞ্ঞতো ন ৰত্তব্বং গিম্হদিৰসানং অধিট্ঠানখেত্তভাৰপ্পসঙ্গতো’’তি. এত্থ ৰুচ্চতি – ন, তদত্থাজাননতো. দসাহানাগতায ৰস্সূপনাযিকায গিম্হদিৰসা দসাহা হোন্তি, পঠমদিৰসে চ লদ্ধা নিট্ঠিতা ৰস্সিকসাটিকা দসাহাতিক্কন্তাপি ৰস্সূপনাযিকদিৰসং অধিট্ঠানখেত্তং অপ্পত্তত্তা ন চ তাৰ নিস্সগ্গিযং হোতি, ৰুত্তঞ্চেতং ‘‘ৰস্সূপনাযিকতো পুব্বে দসাহাতিক্কমেপি অনাপত্তী’’তি.

অন্তোদসাহে অধিট্ঠাতব্বাতি ইদং ন অৰিসেসেন এতস্মিং অন্তরে গিম্হদিৰসেপি অধিট্ঠাতব্বন্তি ইমমত্থং দীপেতুং ৰুত্তং, কিন্তু গিম্হদিৰসে চে উপ্পন্না, অধিট্ঠানখেত্তে চ অন্তোদসাহং হোতি, অন্তোদসাহে খেত্তেযেৰ অধিট্ঠাতব্বা, ন খেত্তন্তি কত্ৰা দসাহং অতিক্কমিতব্বন্তি দীপেতুং ৰুত্তং. কস্মা? গিম্হদিৰসানম্পি গণনূপগত্তা, তস্মা অখেত্তদিৰসেপি গণেত্ৰা খেত্তে এৰ ‘‘অন্তোদসাহে অধিট্ঠাতব্বা’’তি ৰুত্তং হোতীতি.

ৰস্সিকসাটিকসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৫. চীৰরঅচ্ছিন্দনসিক্খাপদৰণ্ণনা

৬৩২. সামন্তি সকসঞ্ঞিতানিযমনত্থং ৰুত্তং. সকসঞ্ঞিতাযেৰ হি অচ্ছিন্দাপনঅচ্ছিন্দনেসু নিস্সগ্গিযং, তস্মা নিস্সগ্গিযমূলঙ্গনিদস্সনমেতং. ‘‘চীৰর’’ন্তি ৰুত্তত্তা ‘‘অচীৰরং অচ্ছিন্দন্তস্স ন নিস্সগ্গিয’’ন্তি ৰুত্তমেৰ হোতি. ‘‘দত্ৰাতি দত্ৰা ৰা দাপেত্ৰা ৰা’’তি কিঞ্চাপি পদভাজনং যুজ্জতি, অঞ্ঞস্স পন সন্তকং অঞ্ঞস্স ভিক্খুনো দাপেত্ৰা তং সযং ৰা অচ্ছিন্দেয্য, তেনেৰ ৰা অচ্ছিন্দাপেয্যাতি অনিট্ঠপ্পসঙ্গভযা ন ৰুত্তং, অত্থতো পন অত্তনো সন্তকং অঞ্ঞেন সদ্ধিৰিহারিকাদিনা দাপেত্ৰা, অঞ্ঞস্স সন্তকং ৰা তস্স ৰিস্সাসা দাপেত্ৰা তং অচ্ছিন্দেয্য ৰা অচ্ছিন্দাপেয্য ৰা নিস্সগ্গিযন্তি ৰেদিতব্বং, তঞ্চ খো অনপেক্খো দত্ৰা. যদি এৰং ‘‘চজিত্ৰা দিন্নং অচ্ছিন্দিত্ৰা গণ্হন্তো ভণ্ডগ্ঘেন কারেতব্বো’’তি ইদং কিন্তি চে? সকসঞ্ঞায অগ্গহেত্ৰা অঞ্ঞায থেয্যায গণ্হন্তং সন্ধায ৰুত্তং, তেনেৰ ৰুত্তং ‘‘সকসঞ্ঞায গহিতত্তা পনস্স পারাজিকং নত্থী’’তি, অপিচ ‘‘অনাপত্তি সো ৰা দেতি, তস্স ৰা ৰিস্সসন্তো গণ্হাতী’’তি ৰচনতোপি তং সিদ্ধমেৰ. এত্তাৰতা তাৰকালিকং কত্ৰা দিন্নং অচ্ছিন্দন্তস্স অনাপত্তি সাধিতা হোতি. ‘‘অম্হাকং সন্তিকে উপজ্ঝং গণ্হিস্সতী’’তিআদিৰচনং সামণেরস্স দানং দীপেতি, তঞ্চ ইধ নাধিপ্পেতং. পাল়িযং (পারা. ৬৩৩-৬৩৪) উপসম্পন্নে তিকপাচিত্তিযং ৰিয অনুপসম্পন্নে তিকদুক্কটম্পি আগতন্তি চে? ন, তদধিপ্পাযাজাননতো. অনুপসম্পন্নকালে এৰং দত্ৰা অঞ্ঞস্স সন্তিকে উপসম্পন্নং দিস্ৰা কুপিতো চে অচ্ছিন্দতি, উপসম্পন্নস্সেৰ ৰা ‘‘সিক্খং পচ্চক্খায তুম্হাকং সন্তিকে উপসম্পজ্জিস্সামী’’তি ৰদন্তস্স দত্ৰা পুন অচ্ছিন্দতি চে, নিস্সগ্গিযন্তি অযমেত্থ অধিপ্পাযো.

৬৩৩. সকিং আণত্তো বহুকম্পি অচ্ছিন্দতি, নিস্সগ্গিযন্তি একবদ্ধত্তা একং পাচিত্তিযং, তং সন্ধাযেতং ৰুত্তং ‘‘আণত্তো বহূনি গণ্হাতি, একং পাচিত্তিয’’ন্তি. মাতিকাট্ঠকথাযং পন ‘‘ৰত্থুগণনায আপত্তিযো’’তি ৰুত্তং, তং আণত্তিযা বহুত্তা ‘‘সব্বানি গণ্হা’’তি ৰদন্তস্স গাহং সন্ধায ৰুত্তং, তেনেৰ তত্থ ৰুত্তং ‘‘একৰাচায সম্বহুলা আপত্তিযো’’তি. এৰং সন্তে পাল়িৰচনং, অট্ঠকথাৰচনদ্ৰযঞ্চ অঞ্ঞমঞ্ঞং সমেতি, পরসন্তকম্পি নিস্সগ্গিযং হোতি পংসুকূলঞ্চ, তেন ‘‘দুস্সন্তে বদ্ধরূপিযং ৰিযা’’তি ৰুত্তং, তং তদত্থনিযমদস্সনত্থং ৰুত্তং, যথাৰছাদিতং অচ্ছিন্দনচিত্তেন সচিত্তকং, ৰচীকম্মং পন কেৰলং অচ্ছিন্দাপেন্তস্সেৰ ‘‘দেহী’’তি বলক্কারেন গণ্হতোপি ৰেদিতব্বং, তং ন যুত্তং ‘‘অনাপত্তি সো ৰা দেতী’’তি ৰচনতো. ‘‘তুট্ঠো ৰা দুট্ঠো ৰা দেতি, অনাপত্তিযেৰা’’তি মাতিকাট্ঠকথাৰচনতো ৰাতি চে? ন, উভযত্থ অত্তনো রুচিযা দানং সন্ধায ৰুত্তত্তা, পসয্হাৰহারে অনাপত্তিপ্পসঙ্গতো চ. ‘‘ভিক্খুস্স সামং চীৰরং দত্ৰা’তি পাল়িৰচনতো চ মাতিকাট্ঠকথায অঙ্গৰৰত্থানে ‘উপসম্পন্নতা’তি ৰুত্তত্তা চ উভযত্থ দানহরণেসু ভিক্খুভাৰো ইচ্ছিতব্বোতি দীপেতী’’তি ৰদন্তি, ইদমযুত্তন্তি নো তক্কোতি আচরিযো. কস্মা? অনুপসম্পন্নস্স চীৰরং দত্ৰা তং উপসম্পন্নকালে অচ্ছিন্দন্তস্স অনাপত্তিপ্পসঙ্গতো. ‘‘অনুপসম্পন্নস্স চীৰরং ৰা অঞ্ঞং ৰা পরিক্খারং দত্ৰা…পে… আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি ৰচনতো দুক্কটং তত্থ হোতীতি চে? নাসিদ্ধত্তা, দানকালে এৰ উপসম্পন্নতা পমাণন্তি অসিদ্ধমেতং অট্ঠকথায ৰা পাল়িযা ৰা যুত্তিতো ৰা, তস্মা তং ন যুত্তন্তি অত্থো. অনুপসম্পন্নস্স চীৰরং দত্ৰা তস্সেৰ অনুপসম্পন্নকালেযেৰ চীৰরং অচ্ছিন্দন্তস্স দুক্কটং, উপসম্পন্নকালে ৰা দত্ৰা অনুপসম্পন্নকালে অচ্ছিন্দন্তস্স দুক্কটন্তি তস্স ৰচনস্স ইদং ৰিকপ্পন্তরঞ্চ সম্ভৰতি, তস্মা (পারা. ৬৩১ আদযো) ৰিকপ্পন্তরস্স সম্ভৰতো চ ন যুত্তং, যস্মা অনুপসম্পন্নকালে দত্ৰা উপসম্পন্নকালে অচ্ছিন্দন্তস্স ৰিসুং দুক্কটং ন পঞ্ঞত্তং, তস্মা পুরাণচীৰরধোৰাপনাদিসিক্খাপদেসু ৰিয অপরভাগে উপসম্পন্নতা চেত্থ পমাণং, তস্মা ‘‘উপসম্পন্নতা’’তি অঙ্গেসু ৰুত্তত্তা চ তং ন যুত্তন্তি অত্থো. এত্থ ‘‘পচ্চাসীসন্তস্সেৰ দানমধিপ্পেতং, ন নিস্সট্ঠদান’’ন্তি ধম্মসিরিত্থেরো ৰদতি কির, ৰীমংসিতব্বং.

চীৰরঅচ্ছিন্দনসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৬. সুত্তৰিঞ্ঞত্তিসিক্খাপদৰণ্ণনা

৬৩৭. ছট্ঠে কিঞ্চাপি ‘‘সামং সুত্তং ৰিঞ্ঞাপেত্ৰা’’তি ৰুত্তং, মাতিকাট্ঠকথাযং পন ‘‘চীৰরত্থায সামং ৰিঞ্ঞত্তং সুত্ত’’ন্তি অৰত্ৰা কেৰলং ‘‘চীৰরত্থায ৰিঞ্ঞাপিতসুত্ত’’ন্তি অঙ্গেসু ৰুত্তত্তা অঞ্ঞেন চীৰরত্থায ৰিঞ্ঞত্তং সুত্তম্পি সঙ্গহং গচ্ছতীতি ৰেদিতব্বং. সামন্তি চেত্থ কস্সচি নিযমনং. ‘‘সামং ৰিঞ্ঞাপেত্ৰা’’তি কিঞ্চাপি ৰুত্তং, তথাপি ‘‘সামং ৰাযাপেয্যা’’তি অত্তনো অত্থায ৰাযাপেয্যাতি এৰং সম্বন্ধো, অত্থো চ ৰেদিতব্বো, পাল়িযং পন আসন্নপদেন যোজনা কতা, তস্মা সামং ৰিঞ্ঞত্তং সুত্তন্তি অঞ্ঞৰিঞ্ঞত্তং কপ্পিযং আপজ্জতি, হত্থকম্মযাচনৰসেন লদ্ধতন্তৰাযোপি কপ্পিযো. ৰিকপ্পনুপগপচ্ছিমপ্পমাণং চে, তন্তে ৰীতংযেৰ সকিং অধিট্ঠাতব্বং, পুন অধিট্ঠানকিচ্চং নত্থি অধিট্ঠিতেন একীভাৰূপগমনতো. ‘‘সচে পন পরিচ্ছেদং দস্সেত্ৰাৰ চিনসাটকং ৰিয, অন্তরন্তরা অধিট্ঠিতং হোতি, পুন অধিট্ঠাতব্ব’’ন্তি ৰুত্তং. ‘‘পটিলাভেনাতি ৰচনেন ৰাযাপেত্ৰা ঠপেস্সামীতিআদি একস্মিং অন্তোগধং হোতী’’তি ৰদন্তি.

সুত্তৰিঞ্ঞত্তিসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৭. মহাপেসকারসিক্খাপদৰণ্ণনা

৬৪২. ৰিসিট্ঠং কপ্পঞ্চ তস্স ৰচনেন ৰিসিট্ঠং কতঞ্চ পমাণং, ন আমিসদানং. কেসুচি পোত্থকেসু ‘‘চীৰর’’ন্তি উদ্ধরিত্ৰা ৰিভাগো ৰুত্তো, তং ন সমেতীতি.

মহাপেসকারসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৮. অচ্চেকচীৰরসিক্খাপদৰণ্ণনা

৬৪৬. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, অচ্চেকচীৰরং পটিগ্গহেত্ৰা নিক্খিপিতু’’ন্তি, ‘‘যাৰ পৰারণা পৰারিতা’’তি চ যং ৰুত্তং, তে পন ভিক্খূ তস্স ৰচনস্স অত্থং মিচ্ছা গহেত্ৰা অচ্চেকচীৰরং নিক্খিপন্তা চীৰরকালসমযং অতিক্কামেসুং. কিমিদং ৰিভত্তং, উদাহু অৰিভত্তন্তি? ৰিভত্তং, পুগ্গলিকং ৰা. তেনেৰ পরতো ‘‘অম্হাকং, আৰুসো, অচ্চেকচীৰরানী’’তি ৰুত্তং, অৰিভত্তং পন সঙ্ঘিকত্তা ন কস্সচি নিস্সগ্গিযং করোতি.

অপিচ ‘‘অচ্চেকচীৰরং পটিগ্গহেত্ৰা নিক্খিপিতু’’ন্তি ইমিনা সামঞ্ঞৰচনেন ৰস্সূপনাযিকদিৰসতো পট্ঠায, পিট্ঠিসমযতো পট্ঠায ৰা যাৰ পৰারণা নিক্খিপিতুং ৰট্টতি এৰ সঙ্ঘিকত্তা, পুগ্গলিকম্পি ‘‘ৰস্সংৰুত্থকালে গণ্হথা’’তি দিন্নত্তা. তাদিসঞ্হি যাৰ ৰস্সংৰুত্থো হোতি, তাৰ ন তস্সেৰ, দাযকস্স সন্তকং হোতি, তথা ইতো ততিযৰস্সে, চতুত্থৰস্সে ৰা ‘‘পৰারণায গণ্হথা’’তিআদিনা দিন্নম্পি নিক্খিপিত্ৰা যথাদানমেৰ গহেতব্বং. অযমত্থো অট্ঠকথাযং (পারা. অট্ঠ. ২.৬৪৬-৯ আদযো) পাকটো. তানি চীৰরকালসমযাতিক্কমে ন নিস্সগ্গিযানীতি চে? ন, উদ্দিস্স দিন্নত্তা. যস্মা অযং সমযো ‘‘কালেপি আদিস্স দিন্ন’’ন্তি এত্থ ‘‘কালো’’তি আগতো, গণভোজনসিক্খাপদাদীসু ‘‘সমযো’’ত্ৰেৰ আগতো, তস্মা ইধ তেসং একত্থতাদস্সনত্থং একতো ‘‘চীৰরকালসমযো’’তি ৰুত্তন্তি ৰেদিতব্বং. মাতিকাযং পনেত্থ তাদিসং চীৰরং অত্তনো সন্তকভাৰং উপগতং পুগ্গলিকং সন্ধায ৰুত্তং, তেনেৰাহ ‘‘ভিক্খুনো পনেৰ অচ্চেকচীৰরং উপ্পজ্জেয্যা’’তি. অত্তনো কুটিযা ৰস্সংৰুত্থস্স ভিক্খুনো হি দাতুং অলভন্তো অন্তোৰস্সে এৰ দানকিচ্চং পরিনিট্ঠাপেত্ৰা গচ্ছতি, তথা সঙ্ঘস্স. তস্মা ইদং অচ্চেকচীৰরং অত্থি উপ্পন্নকালতো পট্ঠায সঙ্ঘস্স ৰা পুগ্গলস্স ৰা সন্তকভাৰং উপগচ্ছন্তং, যং ন ৰস্সাৰাসিকভাৰেন দিন্নং, অত্থি উপ্পন্নকালতো পট্ঠায অনুপগন্ত্ৰা ৰস্সংৰুত্থকালেযেৰ পুগ্গলস্স ৰা সঙ্ঘস্স ৰা উপগচ্ছন্তং, যং ৰস্সাৰাসিকভাৰেন উপ্পজ্জিত্ৰা সমযে দিন্নং, অত্থি সমযে দিন্নম্পি পুগ্গলস্স সন্তকভাৰং অনুপগচ্ছন্তং, সঙ্ঘসন্তকভাৰং ৰা দাযকসন্তকভাৰং ৰা উপগচ্ছন্তং, ঈদিসং সন্ধায ‘‘সঞ্ঞাণং কত্ৰা নিক্খিপিতব্ব’’ন্তি ৰুত্তং. ইদং অতিরেকসংৰচ্ছরম্পি নিক্খিপিতুং লভতি অত্তনো সন্তকভাৰং অনুপগতত্তা, তস্মা ‘‘দসাহানাগত’’ন্তি ইতো অঞ্ঞং সন্ধায ৰুত্তন্তি সিদ্ধমেতন্তি. দসাহতো পুরেতরং লভিত্ৰা যাৰ পৰারণা নিক্খিপিতুং ন লভতি, তস্মা সকভাৰূপগতমেৰ অধিট্ঠাতব্বং, তংযেৰ সন্ধায ‘‘দসাহানাগত’’ন্তি ৰুত্তং, যতো ‘‘অন্তোসমযে অধিট্ঠেতি, ৰিকপ্পেতী’’তি অনাপত্তিৰারে ৰুত্তং. সঞ্ঞাণং কত্ৰা নিক্খিপিতব্বকং পন পরস্স দাতব্বতায সকভাৰং অনুপগতং, ন হি তং সন্ধায ‘‘অধিট্ঠেতি, ৰিকপ্পেতী’’তি সক্কা ৰত্তুং, ন চ তং ইমস্মিং অত্থে নিস্সগ্গিযং হোতি সঙ্ঘস্স নিস্সগ্গিযাভাৰতো, অট্ঠকথাযম্পি অযমত্থো সুট্ঠু পাকটোৰ. কতমং সঞ্ঞাণং কত্ৰা নিক্খিপিতব্বন্তি চে? পরসন্তকং চীৰরং সঙ্ঘিকমেৰ হোতি, ততো ‘‘সল্লক্খেত্ৰা সুখং দাতুং ভৰিস্সতী’’তি ইমিনা হি পরস্স সন্তকভাৰো দস্সিতো.

‘‘ততো পরং একদিৰসম্পি পরিহারো নত্থীতি দসাহপরমতো উদ্ধং অনুপগতত্তা’’তি লিখিতং, ইতো সমযতো উদ্ধমেৰ দসাহস্স অনুপগতত্তা সমযতো পরং দসাহং ন লভতীতি কিরস্স অধিপ্পাযো. ‘‘এতং পরিহারং লভতিযেৰা’’তি এত্থ ‘‘একাদসমং অরুণং চীৰরমাসে উট্ঠেতী’’তি কারণং লিখিতং. অনুগণ্ঠিপদে পন ‘‘অনধিট্ঠহিত্ৰা একাদসদিৰসে নিক্খিপিতুং লভতী’তি ৰদন্তো ভগৰা ইতরম্পি অনচ্চেকচীৰরাদিং অনুজানাতি, অচ্চেকচীৰরমুখেনাতি অপরে’’তি ৰুত্তং. এত্থ কতরং সুভাসিতং? উভযম্পীতি একে. কথং? পঠমং ‘‘অচ্চেকচীৰরস্স অনত্থতে কথিনে দসদিৰসাধিকো মাসো, অত্থতে কথিনে দসদিৰসাধিকা পঞ্চমাসা’’তি ইমিনা সমেতি, অনুগণ্ঠিপদলদ্ধিযা হি এত্থ ‘‘একাদসদিৰসাধিকো’’তি ৰত্তব্বতং আপজ্জতি, দুতিযং ‘‘দসাহানাগতন্তি…পে… দসাহেন অসম্পত্তাতি অত্থো’’তি ইমিনা সমেতি. ইমস্স নযস্স ৰসেন ‘‘পঞ্চমিতো পট্ঠায উপ্পন্নস্স চীৰরস্স নিধানকালো দস্সিতো হোতী’’তি পাঠো যুজ্জতি. তথা গণ্ঠিপদলদ্ধিযা ‘‘নৰাহানাগতং কত্তিকতেমাসিকপুণ্ণম’’ন্তি ৰত্তব্বতং আপজ্জতি, তস্স ৰসেন ‘‘কামঞ্চেস দসাহপরমং অতিরেকচীৰরং ধারেতব্বন্তি ইমিনাৰ সিদ্ধো, অট্ঠুপ্পত্তিৰসেন পন অপুব্বং ৰিয অত্থং দস্সেত্ৰা সিক্খাপদং ঠপিত’’ন্তি অযং পাঠো যুজ্জতি. কো পনেত্থ সারোতি? যো পচ্ছা ৰুত্তো, সোৰ সারো. তেনেৰ অট্ঠকথাচরিযেন ‘‘পঞ্চমিতো পট্ঠাযা’’তি ৰুত্তং. পোরাণগণ্ঠিপদেহি অট্ঠকথায চ সদ্ধিং সংসন্দনতো, ‘‘দসাহানাগত’’ন্তি পাল়িযা সংসন্দনতো চ এত্থ গণ্ঠিপদলদ্ধিপি পাল়িযা সমেতি.

কথং? যস্মা পৰারণাদিৰসে অরুণুগ্গমনে ভিক্খু ৰস্সংৰুত্থো হোতি, তস্মা ইমিনা দসমেন অহেন সদ্ধিং ছট্ঠিতো পট্ঠায নৰদিৰসা দস অহানীতি দসাহং, তেন দসাহেন, সহযোগত্থে করণৰচনং. কত্তিকতেমাসিকপুণ্ণমা চীৰরসমযং অসম্পত্তাতি কত্ৰা ‘‘অনাগতা’’তি ৰুচ্চতি. যথা অপরকত্তিকপুণ্ণমায ৰস্সিকসাটিকং পচ্চুদ্ধরিত্ৰা ৰিকপ্পেন্তো ‘‘চাতুমাসং অধিট্ঠাতুং ততো পরং ৰিকপ্পেতু’’ন্তি ৰুচ্চতি, এৰংসম্পদমিদন্তি. এত্থ ৰুচ্চতীতি চে? ন, ইমস্স নিপ্পযোজনভাৰপ্পসঙ্গতো. অচ্চেকচীৰরপটিগ্গহণকালং নিযমিতন্তি চে? ন, ‘‘ছট্ঠিতো পট্ঠায উপ্পন্নচীৰরং অচ্চেকমেৰ ন হোতি. পঠমকথিনেন সিদ্ধত্তা’’তি পোরাণট্ঠকথাগণ্ঠিপদেসু ৰুত্তত্তা ততো উপরি ‘‘অচ্চেকচীৰর’’ন্তি ৰুচ্চতি, পটিগ্গণ্হন্তস্স আপত্তিসঙ্গহো চ. ন চ সা আপত্তি পাল়িযা, অট্ঠকথায, যুত্তিতো ৰা সম্ভৰতি. অট্ঠুপ্পত্তিমত্তৰসেন ৰুত্তন্তি চে? ন, দসাহাধিচ্চকারিকা অট্ঠুপ্পত্তিপাযং ন দিস্সতি. ‘‘ভিক্খূ অচ্চেকচীৰরং পটিগ্গহেত্ৰা চীৰরকালসমযং অতিক্কামেন্তী’’তি এত্থ এত্তিকা এৰ হি অট্ঠুপ্পত্তি. তথা হি পরিৰারে (পরি. ৪৭-৫৩) ‘‘কিস্মিং ৰত্থুস্মি’’ন্তি আরভিত্ৰা এত্তকমেৰ ৰুত্তন্তি ৰেদিতব্বং. অচ্চেকচীৰরং চীৰরকালং নাতিক্কামেতব্বং, ইতরং অতিক্কামেতব্বন্তি দস্সনত্থং ইদং পঞ্ঞত্তন্তি চে? ন, অচ্চেকচীৰরস্সেৰ অপরাধদস্সনতো, ৰিসেসকারণাভাৰা, ‘‘কামঞ্চেস দসাহপরমং অতিরেকচীৰরং ধারেতব্বন্তি ইমিনাৰ সিদ্ধো’’তিআদিৰচনৰিরোধতো চ যথাৰুত্তৰচনাসম্ভৰতো চ.

কথং? দসাহেন সহ কত্তিকপুণ্ণমা ‘‘অনাগতা’’তি হি ৰুত্তে দসাহতো অঞ্ঞা সা পুণ্ণমাতি আপজ্জতি. অনঞ্ঞা চে, সহ-সদ্দো ন সম্ভৰতি, ন হি অত্তনাৰ অত্তনো যোগো সম্ভৰতি, অনাগত-সদ্দো চ ন সম্ভৰতি. আগতা সম্পত্তা এৰ হি সা পুণ্ণমা. চীৰরসমযস্স অনন্তরত্তা একীভাৰং অনাগতত্তা অনাগতাযেৰাতি চে? ন, তথাপি অনাগত-সদ্দস্স সম্ভৰতো, আগমনসম্ভৰে সতিযেৰ হি অনাগত-সদ্দো সম্ভৰতি, ন হি নিব্বানং, পঞ্ঞত্তি ৰা ‘‘অনাগতা’’তি ৰুচ্চতি. নিব্বানং ৰিয খণত্তযং, সা চ পুণ্ণমা ন কদাচি সমযভাৰং পাপুণাতীতি অযুত্তমেৰ. ‘‘ততো পরং ৰিকপ্পেতু’’ন্তি পন ৰচনং পিট্ঠিসমযং গহেত্ৰা ঠিতত্তা সম্ভৰতি. অপিচ পৰারণাযং অরুণে চ উট্ঠিতে সা পুণ্ণমা চীৰরসমযং একাহানাগতা এৰাপজ্জতি পুব্বে সহযোগপত্তত্তা. এৰং সন্তে একীভাৰগতাপি সা চীৰরসমযং অনাগতা এৰ জাতাতি সব্বদা ন তথাৰিগ্গহকরণৰচনত্থং কোচিদেৰ ৰচনতো দীপেতীতি ৰেদিতব্বং.

কিমত্থং পনেত্থ ‘‘দসদিৰসাধিকো মাসো’’তিআদি ৰুত্তন্তি? তং পারিপূরিসম্ভৰতো. পঞ্চমিযঞ্হি পুরে অরুণং উপ্পন্নঅচ্চেকচীৰরস্স দসদিৰসাধিকো মাসোযেৰ পরিপূরোতি কত্ৰা তথা ৰুত্তং. অপিচ তস্সা পঞ্চমিযা দিৰসভাগোপি সম্পত্তায রত্তিযা ‘‘হিয্যো’’তি ৰুচ্চতি, পগেৰ পুরে অরুণং, তেনেৰাহ ‘‘হিয্যো খো, আৰুসো, অম্হাক’’ন্তিআদি. ‘‘এৰং সন্তে ‘ছট্ঠিতো পট্ঠাযা’তি ৰুত্তপঠমপাঠস্স ৰসেন ‘অনচ্চেকচীৰরম্পি পচ্চুদ্ধরিত্ৰা ঠপিতং তিচীৰরম্পি এতং পরিহারং লভতিযেৰা’’’তি চ ‘‘দসদিৰসাধিকো মাসো’’তিআদি চ যং লিখিতং. তং ন, ‘‘পঞ্চমিতো পট্ঠাযা’’তি পাঠে সজ্জিতেৰ এতেন পরিযাযেন যথাৰুত্তঅত্থসম্ভৰতো, ন তানি ঠানানি পুন সজ্জিতানি. যথাঠিতৰসেনেৰ অজ্ঝুপেক্খিতব্বানীতি নো তক্কোতি আচরিযো. ইদং সিক্খাপদং পুণ্ণমাযং অনিস্সগ্গিযত্থমেৰাতি উপতিস্সত্থেরো. ‘‘পৰারণামাসস্স জুণ্হপক্খপঞ্চমিতো পট্ঠাযা’’তি পাঠে সজ্জিতে এতেন পরিযাযেন যথাৰুত্তো উপ্পন্নস্স চীৰরস্স নিধানকালো দস্সিতো হোতি, ‘‘অচ্চেকচীৰরন্তি অচ্চাযিকচীৰরং ৰুচ্চতী’’তিআদি পাঠো. ‘‘ছট্ঠিতো পট্ঠাযা’’তি চ ‘‘কামঞ্চেস দসাহপরম’’ন্তিআদি চ যং লিখিতং, তং ন পাঠো, তস্মা একাদসদিৰসং পরিহারং লভতীতি কত্ৰা আচরিযেন ‘‘পঞ্চমিতো পট্ঠাযা’’তি লিখাপিতো কির. ‘‘পৰারণামাসস্স জুণ্হপক্খছট্ঠিতো পট্ঠায পন উপ্পন্নং অনচ্চেকচীৰরম্পি পচ্চুদ্ধরিত্ৰা ঠপিতং তিচীৰরম্পি এতং পরিহারং লভতিযেৰাতি পাঠো’’তি চ ‘‘অচ্চেকচীৰরস্স অনত্থতে কথিনে একাদসদিৰসাধিকো মাসো, অত্থতে কথিনে একাদসদিৰসাধিকা পঞ্চমাসাতি পাঠো’’তি চ এত্থ পপঞ্চেন্তি, তস্মা সুট্ঠু সল্লক্খেত্ৰা কথেতব্বং, তুণ্হীভূতেন ৰা ভৰিতব্বং.

অচ্চেকচীৰরসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৯. সাসঙ্কসিক্খাপদৰণ্ণনা

৬৫২. ‘‘তিণ্ণং চীৰরানং অঞ্ঞতরং চীৰরন্তি ইদং তিচীৰরে এৰ অযং ৰিধি, ইতরস্মিং যথাসুখন্তি দস্সনত্থং ৰুত্ত’’ন্তি ৰদন্তি. ‘‘অতিরেকছারত্তং ৰিপ্পৰসন্তী’’তি তস্মিংযেৰ সেনাসনে ৰাসো ন ৰিপ্পৰাসোতি কত্ৰা ৰুত্তং. কস্মা? চীৰরপ্পৰত্তিজাননতো. এত্থ কিঞ্চাপি ‘‘আরঞ্ঞকং নাম সেনাসনং পঞ্চধনুসতিকং পচ্ছিম’’ন্তি ৰচনতো অতিরেকতোপি ৰুত্তং, আরঞ্ঞকমেৰ পন সেনাসনং হোতি, ধুতঙ্গং রক্খতি চীৰরপ্পৰত্তিজাননপলিবোধসম্ভৰতো.

৬৫৩. ‘‘গাৰুততো অতিরেকপ্পমাণেন লভতী’’তি যং ৰুত্তং, তং কথং পঞ্ঞাযতীতি চে? ‘‘সিযা চ তস্স ভিক্খুনো কোচিদেৰ পচ্চযো তেন চীৰরেন ৰিপ্পৰাসাযা’’তি ৰচনতো. যোজনপ্পমাণেপি সিযাতি চে? ন, ‘‘পুন গামসীমং ওক্কমিত্ৰা ৰসিত্ৰা পক্কমতী’’তি অনাপত্তিৰারে অনুঞ্ঞাতত্তা. যদি এৰং ‘‘যোজনপ্পমাণে ন লভতী’’তি ইদং কিন্তি? ইদং নিবদ্ধাৰাসৰসেনেৰ ৰুত্তং. তত্থ ধুতঙ্গং ভিজ্জতীতি? ন ভিজ্জতি, কিন্তু ন ইধ ধুতঙ্গাধিকারো অত্থীতি. অথ কস্মা ‘‘অযং ধুতঙ্গচোরোতি ৰেদিতব্বো’’তি ৰুত্তন্তি? অসম্ভৰতো. কথং পঞ্ঞাযতীতি? অঙ্গেসু অভাৰতো. ধুতঙ্গধরস্স পতিরূপসেনাসনদীপনতো ধুতঙ্গধরতা তস্স সিদ্ধা. ৰচনপ্পমাণতোতি চে? ন, ৰচনপ্পমাণতো চ পাল়িযেৰ পমাণং. ‘‘অনাপত্তি পুন গামসীমং ওক্কমিত্ৰা ৰসিত্ৰা পক্কমতী’’তি হি ৰুত্তং. গামসীমা নিক্খমিত্ৰা কিত্তকং কালং ৰসিত্ৰা পক্কমিতব্বন্তি চে? পুনদিৰসেযেৰ, তস্মা অট্ঠমো অরুণো নিবদ্ধাৰাসে ৰা গন্তব্বট্ঠানে ৰা উট্ঠেতব্বোতি একে. অন্তোছারত্তন্তি একে. যাৰ নিবদ্ধাৰাসং ন কপ্পেতীতি একে. যাৰ মগ্গপরিস্সমৰিনোদনাতি একে. সতি অন্তরাযে অন্তোছারত্তং ৰসতি, অনাপত্তি. নিবদ্ধাৰাসকপ্পনে সতি অরুণুগ্গমনে আপত্তি. সচে তংসত্তমো দিৰসো, তদহেৰ নিক্খিত্তচীৰরং গহেতব্বং, পচ্চুদ্ধরিতব্বং ৰাতি একে. সচে অন্তরা নৰমগ্গপাতুভাৰেন ৰা নৰগামসন্নিৰেসেন ৰা, তং সেনাসনং অঙ্গসম্পত্তিতো পরিহাযতি. তদহেৰ চীৰরং গহেতব্বং ৰা পচ্চুদ্ধরিতব্বং ৰা. ছারত্তং ৰিপ্পৰসন্তস্স চে পরিহাযতি, অনাপত্তি অনুঞ্ঞাতদিৰসত্তাতি একে. আপত্তি এৰ অনঙ্গসম্পত্তিতোতি একে. যুত্ততরং পনেত্থ ৰিচারেত্ৰা গহেতব্বং. সচে ধুতঙ্গধরো হোতি, গামসীমাযং অৰসিত্ৰা পচ্ছিমপ্পমাণযুত্তে ঠানে ৰসিত্ৰা পক্কমিতব্বং. পঠমং বদ্ধঅৰিপ্পৰাসসীমো চে গামো হোতি, অঞ্ঞস্মিম্পি মাসে অন্তোসীমায ৰসতো অনাপত্তি. পোরাণগণ্ঠিপদে ‘‘যথাৰুত্তসেনাসনে ৰসন্তেনাপি ছারত্তমেৰ চীৰরং গামে নিক্খিপিতব্বন্তি অধিপ্পাযেন অঞ্ঞং অন্তোছারত্তম্পি অঞ্ঞম্পি ৰসতো আপত্তিযেৰা’’তি ৰুত্তং.

সাসঙ্কসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

১০. পরিণতসিক্খাপদৰণ্ণনা

৬৫৭. দেথাৰুসো অম্হাকন্তি এত্থ অকতৰিঞ্ঞত্তি হোতি ন হোতীতি? হোতি, যদি এৰং অঞ্ঞাতকৰিঞ্ঞত্তিসিক্খাপদস্স চ ইমস্স চ কিং নানাকরণন্তি? তং অঞ্ঞাতকঅপ্পৰারিতেযেৰ ৰিঞ্ঞাপেন্তস্স, ইদং ঞাতকপৰারিতেপি, তং অনচ্ছিন্নচীৰরস্সেৰ, ইদং তস্সপি, তং চীৰরংযেৰ ৰিঞ্ঞাপেন্তস্স, ইদং অচীৰরম্পি. এৰং সন্তে ইদং তং অন্তোকত্ৰা ঠিতং হোতি, তস্মা দ্ৰিন্নম্পি অঙ্গসম্পত্তিযা সতি কেন ভৰিতব্বন্তি? ইমিনা ভৰিতব্বং ইমস্স নিপ্পদেসতোতি একে. দ্ৰীহিপি ভৰিতব্বং উভিন্নম্পি অঙ্গসিদ্ধিতোতি একে. ইমানি তস্স অঙ্গানি ৰিকপ্পনুপগচীৰরতা, সমযাভাৰো, অঞ্ঞাতকৰিঞ্ঞত্তি, তায চ পটিলাভোতি চত্তারি. ইমস্স পন সঙ্ঘে পরিণতভাৰো, ঞত্ৰা অত্তনো পরিণামনং, পটিলাভোতি তীণি. এত্থ পঠমো ৰাদো অযুত্তো কত্ৰাপি ওকাসং অট্ঠকথাযং, পরিৰারে চ অৰিচারিতত্তা. যদি এৰং তত্থ অঙ্গেসু ‘‘অনঞ্ঞপরিণততা’’তি ৰত্তব্বন্তি চে? ন ৰত্তব্বং, অত্থতো সিদ্ধত্তা. পরিণতসিক্খাপদদ্ৰযসিদ্ধিতো, পরিণতসঞ্ঞিতো, আপত্তিসম্ভৰতো চ ‘‘ময্হম্পি দেথা’’তি ৰদতি, ‘‘ৰট্টতী’’তি অনুদ্দিট্ঠং, ‘‘অম্হাকম্পি অত্থী’’তি ৰুত্তত্তা ৰট্টতি. ‘‘সঙ্ঘস্স পরিণতং…পে… আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি এত্থ ‘‘পুগ্গলস্সা’’তি ন ৰুত্তং, যতো সুদ্ধপাচিত্তিযৰসেন আগতত্তা. ‘‘অঞ্ঞচেতিযস্সা’’তি ন ৰুত্তং সঙ্ঘস্স অচেতিযত্তা, তস্মাযেৰ ‘‘চেতিযস্স পরিণতং…পে… আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি এত্থাপি ‘‘অঞ্ঞসঙ্ঘস্স অঞ্ঞপুগ্গলস্সা’’তি ন ৰুত্তং. ‘‘যতো তথা ইধ চ ‘পুগ্গলস্স পরিণতং…পে… আপত্তি দুক্কটস্সা’তি এত্থ চ ‘অত্তনোপী’তি কিঞ্চাপি ন ৰুত্তং, তথাপি সম্ভৰতী’’তি ৰদন্তি. তং পন ইধ অত্তনো পরিণামনাধিকারত্তা ইমস্স সিক্খাপদস্স ন ৰুত্তন্তি একে. ততুত্তরিসিক্খাপদে ‘‘অঞ্ঞস্সত্থাযা’’তি (পারা. অট্ঠ. ২.৫২৬) পদং ৰিযাতি একে. তং ন, এত্থ পুগ্গলপরিণামনসিক্খাপদে অৰুত্তত্তা. ধম্মসিরিত্থেরো পনাহ –

‘‘অত্তনো অঞ্ঞতো লাভং, সঙ্ঘস্সঞ্ঞস্স ৰা নতং;

পরিণামেয্য নিস্সগ্গি, পাচিত্তিযম্পি দুক্কট’’ন্তি.

তস্সত্থো – সঙ্ঘস্স পরিণতং অত্তনো পরিণামেয্য নিস্সগ্গিযং. তদেৰ অঞ্ঞতো পরিণামেয্য পাচিত্তিযং. অঞ্ঞস্স পরিণতং অত্তনো ৰা পরস্স ৰা পরিণামেয্য দুক্কটন্তি, তস্মা অঞ্ঞাতকৰিঞ্ঞত্তিআদীসু ৰুত্তাপত্তিসম্ভৰতো ইধ পরিণতদ্ৰযে ‘‘অত্তনো’’তি পদং ন ৰুত্তং. তস্মিঞ্হি ৰুত্তে দুক্কটমত্তপ্পসঙ্গো সিযা, অৰুত্তে পনেতেসু ৰুত্তাপত্তীনং যথাগমমঞ্ঞতরা চ ইধ অৰুত্তসিদ্ধি দুক্কটঞ্চাতি দ্ৰে আপত্তিযো একতো হোন্তীতি ৰিনযধরানং অনৰসেসঞাণস্স ওকাসো কতো হোতীতি.

ইতি তিংসককণ্ডং সারমণ্ডং,

অলমেতং ৰিনযস্স সারমণ্ডে;

ইধ নিট্ঠিতসব্বসারমণ্ডং,

ৰিনযৰসেন পুনাতি সারমণ্ডন্তি.

পরিণতসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

নিট্ঠিতো পত্তৰগ্গো ততিযো.

নিস্সগ্গিযৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.