৩. ভেসজ্জসিক্খাপদৰণ্ণনা
৬২০. ‘‘সা অহোসি সুৰণ্ণমালা’’তি ৰচনতো ঠপেত্ৰা সহধম্মিকে অঞ্ঞেসং যথাসুখং রূপিযং দাতুং ৰট্টতি উগ্গণ্হাপেতুং, সব্যোহারাপেভুঞ্চাতি আচরিযো, ৰীমংসিতব্বং ইদ্ধিমস্স ইদ্ধিৰিসযত্তা.
৬২২. ‘‘যেসং মংসং কপ্পতী’’তি ৰচনেন যেসং মংসং ন কপ্পতি, তেসং সপ্পিআদি কিঞ্চাপি ন কপ্পতি, ন পন নিস্সগ্গিযৰত্থূতি ৰেদিতব্বং. তথা ন পণীতভোজনৰত্থূতি. উগ্গহিতকং কত্ৰা নিক্খিত্তন্তি অজ্ঝোহরণত্থং নিক্খিত্তং. ইতরঞ্হি পটিগ্গহেত্ৰা অজ্ঝোহরিতুং ৰট্টতি. উভযেসম্পীতি পচ্ছাভত্তং পটিগ্গহিতেহি, পুরেভত্তং পটিগ্গহিতেহি চ কতানং. ‘‘মংসস্স অকপ্পিযত্তা’’তি কারণপতিরূপকং ৰত্ৰা. খাদিংসূতি ‘‘ৰিকালে কেৰলং নৰনীতমেৰ খাদিতুকামেন দধিতক্কগতানি অপনেতব্বানি, পচিতুকামস্স সামংপাকং ন হোতীতি থেরস্স অধিপ্পাযো’’তি ৰুত্তং. ‘‘খযং গমিস্সতী’’তি ৰচনতো খীরং পক্খিপিত্ৰা পক্কসপ্পি ৰিকালে কপ্পতীতি সিদ্ধং. ভেসজ্জেহীতি যাৰজীৰিকভেসজ্জেহি. কততেলং পুরেভত্তন্তি অপচিত্ৰা কতং এৰ. উণ্হোদকেনাতি তাপনভাৰং দীপেতীতি কেচি, তং ন সুন্দরং. নিব্বট্টিতত্তাতি পিঞ্ঞাকাদিতো. ‘‘তেলত্থায পটিগ্গহিত…পে… দুক্কটমেৰা’’তি ৰচনতো অতেলত্থায পটিগ্গহিতেহি, সত্তাহাতিক্কন্তেহিপি কততেলং কতদিৰসতো পট্ঠায সত্তাহং ৰট্টতীতি ছাযা দিস্সতি, করমন্দং রুক্খসারোতি কেচি.
৬২৩. অৰসকসটে যস্মা খীরাদীনি পক্খিপিত্ৰা তেলং পচন্তি, তস্মা কসটং ন ৰট্টতি, তেলমেৰ ৰট্টতি, তেন ৰুত্তং ‘‘পক্কতেলকসটে ৰিয কুক্কুচ্চাযতী’’তি. ৰসায সদ্ধিং পক্কত্তা ন ৰট্টতীতি চে? ৰদথ, ভন্তে, নৰনীতে দধিগুল়িকাতিআদিসম্বন্ধো. মধুম্হি চত্তারো কালিকা যথাসম্ভৰং যোজেতব্বা, উচ্ছুম্হি চ, কথং? সমক্খিকং সেল়কং মধু যাৰকালিকং. অনেলকং উদকসম্ভিন্নং যামকালিকং, অসম্ভিন্নং সত্তাহকালিকং, মধুসিট্ঠং পরিসুদ্ধং যাৰজীৰিকং. তথা উচ্ছু ৰা রসো ৰা সকসটো যাৰকালিকো, নিক্কসটো উদকসম্ভিন্নো যামকালিকো, অসম্ভিন্নো সত্তাহকালিকো, সুক্খকসটং যাৰজীৰিকন্তি ৰেদিতব্বং. কস্মা? উদকসম্ভেদৰিসেসতো.
কিং ৰুত্তং হোতি? চতূসু কালিকেসু পুব্বং পুব্বং গরুকং, অপরং অপরং লহুকং. তেসু চাযং উদকসম্ভেদো গরুকং লহুকং করোতি, লহুকঞ্চ গরুকং. অম্বরসাদীনি হি যাৰকালিকত্তা গরুকানি, উদকসম্ভেদো পন তানি অম্বপানাদিসমঞ্ঞং দত্ৰা লহুকানি যামকালিকানি করোতি. ‘‘ফাণিতং নাম উচ্ছুম্হা নিব্বত্তন্তি উচ্ছুরসং উপাদাযা’’তি অট্ঠকথাৰচনতো উচ্ছুরসো সত্তাহকালিকোতি সিদ্ধং. তত্থ ‘‘উদকসম্ভেদো তং যামকালিকং করোতী’’তিআদিং বহুং ৰত্ৰা যোজিতা.
অপিচেত্থ উচ্ছুরসো ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, উচ্ছুরস’’ন্তি (মহাৰ. ৩০০) অনুঞ্ঞাতত্তা গুল়োদকং ৰিয উচ্ছুরসসামঞ্ঞতো উদকেন অসম্ভিন্নোপি অগিলানস্স ৰট্টতি, তেনেৰাহ অট্ঠকথাযং ‘‘উচ্ছুরসো নিকসটো পচ্ছাভত্তং ৰট্টতী’’তি (মহা. অট্ঠ. ৩০০). অযং সব্বো নো তক্কোতি আচরিযো. কেচি পনাহু ‘‘ফাণিতং নাম উচ্ছুম্হা নিব্বত্ত’ন্তি ৰচনতো, ‘উচ্ছুরসং উপাদাযা’তি অট্ঠকথাৰচনতো চ উচ্ছুরসো ফাণিতমেৰ, তস্মা গুল়ে ৰিয পটিপজ্জিতব্ব’’ন্তি. কেচি ‘‘ৰুত্তনযেন সত্তাহকালিকোৰ সমানো ‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, উচ্ছুরস’ন্তি ৰিসুং অনুঞ্ঞাতত্তা অসম্ভিন্নোপি অগিলানস্স ৰট্টতী’’তি ৰদন্তি. কেচি ‘‘ৰুত্তনযেন ৰিসুং অনুঞ্ঞাতত্তা এৰ সম্ভিন্নো ৰা অসম্ভিন্নো ৰা যামকালিকোৰ, গুল়োদকং পন সত্তাহকালিকমেৰা’’তি ৰদন্তি. কেচি ‘‘গুল়োদকং ৰিয সো দুৰিধোপি সত্তাহকালিকোযেৰা’’তি ৰদন্তি.
তত্থাযং পঠমাচরিযৰাদে ৰিচারণা – ফাণিতানুমতিযাযেৰ উচ্ছুরসানুমতিযা সিদ্ধিতো ৰিসুং ‘‘উচ্ছুরস’’ন্তি উদ্ধরিত্ৰা অনুমতি নিরত্থিকাতি আপজ্জতি, তথা ‘‘উচ্ছুরসো নিকসটো পচ্ছাভত্তং ৰট্টতী’’তি অট্ঠকথাপি নিরত্থিকা. ‘‘সত্তাহং ৰট্টতী’’তি ৰত্তব্বং সিযাতি, ন চ তথা সক্কা ৰত্তুং. পচ্ছাভত্তং ৰট্টনকরসাধিকারত্তাতি চে? ন, তস্মিং অধিকারে সত্তাহকালিকস্স অৰত্তব্বপ্পসঙ্গতো. কালভেদং অনপেক্খিত্ৰা রসাধিকারে ওতিণ্ণত্তা ৰুত্তোতি চে? ন সক্কা ‘‘নিকসটো সত্তাহং ৰট্টতী’’তি ৰত্তুং. পচ্ছাভত্তং ৰট্টনকরসাধিকারত্তা ন ৰত্তব্বন্তি চে? ন, এৰঞ্হি ৰুত্তে তদঞ্ঞরসো ৰিয অযম্পি পচ্ছাভত্তমেৰ ৰট্টতি, ন ততো পরন্তি আপজ্জতি. ততো পরং অপরিভোগত্তা ‘‘পচ্ছাভত্তং ৰট্টতী’’তি ৰুত্তন্তি চে? ন, যাৰকালিকভাৰপ্পসঙ্গতো. ন সো পসঙ্গো আভিদোসিকস্সাপি উচ্ছুরসস্স পাকেন ফাণিতাদিভাৰপ্পসঙ্গতো. অযমেৰ ততিযচতুত্থাচরিযৰাদেসু ৰিচারণা. দুতিযৰাদে ৰিচারণা ৰুত্তা, ৰিমদ্দো পনেত্থ ভেসজ্জক্খন্ধকে (মহাৰ. ৩০০) আৰি ভৰিস্সতি. ফাণিতং নাম উচ্ছুম্হা নিব্বত্তন্তি মধুকতালনাল়িকেরফাণিতাদিতো উক্কটৰত্থুতো নিস্সগ্গিযৰত্থুফাণিতস্স ৰিসেসৰচনং, তেনেতং পঞ্ঞাযতি ‘‘নিস্সগ্গিযৰত্থুভূতং ইধ ফাণিতং নাম উচ্ছুম্হা নিব্বত্তমেৰ, ন মধুকাদিতো নিব্বত্ত’’ন্তি. এত্তাৰতা যংকিঞ্চি উচ্ছুম্হা নিব্বত্তং, ন তং সব্বং ফাণিতমেৰ নামাতি সাধিতং হোতি. তেনেৰ খন্ধকে ফাণিতং পঠমং অনুজানিত্ৰাৰ পচ্ছা উচ্ছুরসো অনুঞ্ঞাতো, তথা তত্থেৰ গুল়ং, গুল়োদকঞ্চ.
উচ্ছুরসং উপাদায অপক্কা ৰাতিআদিম্হি পন যেসং লদ্ধি ‘‘উচ্ছুরসো যামকালিকো’’তি. ‘‘তে অপক্কা ৰাতি সামং ভিক্খুনা অপক্কা ৰা. অৰত্থুকপক্কা ৰাতি ৰিনা ৰত্থুনা পক্কা ৰা’’তি অত্থং ৰণ্ণযন্তি, তং ন যুত্তং ‘‘উচ্ছুরসং উপাদাযা’’তি ইমস্স ৰচনস্স পযোজনাভাৰপ্পসঙ্গতো, ভিক্খুনো পচনাধিকারাভাৰা. সামপাকো ইধাধিপ্পেতোতি চে? সামং অপক্কস্স উচ্ছুরসস্স তেসং অত্তনোমতিযা ফাণিতভাৰসিদ্ধিতো চ পরতো ‘‘পুরেভত্তং পটিগ্গহিতেন অপরিস্সাৰিতউচ্ছুরসেন কতফাণিত’’ন্তিআদিনযদস্সনতো চ তং অযুত্তং, তত্থ ‘‘অপরিস্সাৰিতউচ্ছুরসেন সযংকতং নিরামিসমেৰ ৰট্টতী’’তি ৰচনং যং তত্থ কসটং সামপাকং ন জনেতি, সৰত্থুকপটিগ্গহিতকতংযেৰ তং করোতীতি দীপেতি, তস্মা পটিগ্গহেতুং ন ৰট্টতি ৰিকালেতি পোরাণা. ‘‘কোট্টিতউচ্ছুফাণিতং ‘রজনপাকং ৰিয ওল়ারিকং সৰত্থুকপক্কং নাম হোতী’তি সঞ্ঞায পুরেভত্তমেৰ ৰট্টতী’’তি ৰুত্তং. মহাঅট্ঠকথাচরিযা ‘‘এৰং ফাণিতগ্গহণং অমধুরং, তস্মা পচ্ছাভত্তং ন ৰট্টতী’’তি ৰদিংসু. কিং মধুরতায, অমধুরতায ৰাতি? অত্থমেৰ দস্সেতুং মহাপচ্চরিযং তথা ৰুত্তন্তি উপতিস্সত্থেরো আহ কির. তং যুত্তন্তি উচ্ছুতো নিব্বত্তত্তা ৰুত্তং, তেনেৰাহ ‘‘খণ্ডসক্খরং পন…পে… ৰট্টতী’’তি. ‘‘তং খীরঘটে পক্খিপিত্ৰা পচন্তী’’তি লিখিতং. জল্লিকা নাম ফেণাদি.
ভেসজ্জোদিসং ৰদন্তেন ইতরে অত্থুদ্ধারৰসেন ৰুত্তা. ‘‘আহারত্থং ফরিতুং সমত্থানী’’তি খন্ধকে (মহাৰ. ২৬০) ‘‘যং ভেসজ্জঞ্চেৰ অস্স ভেসজ্জসম্মতঞ্চ লোকস্স, আহারত্থঞ্চ ফরেয্যা’’তি ৰুত্তত্তা ৰুত্তং. এত্থ ৰিচারণা ভেসজ্জক্খন্ধকে আৰি ভৰিস্সতি.
৬২৪. দ্ৰারৰাতপানকৰাটানীতি দ্ৰারস্স চ ৰাতপানানঞ্চ কৰাটানি. কসাৰপক্খেপমত্তেন হি তানি অত্তনো সভাৰং পরিচ্চজিতানি হোন্তি, তস্মা ‘‘মক্খেতব্বানী’’তি ৰুত্তং. ‘‘কসাৰো নাম কনকলম্বাদীনিপী’’তি ৰদন্তি. অধিট্ঠেতীতি ‘‘ইদানি অজ্ঝোহরণীযং ন ভৰিস্সতি, বাহিরপরিভোগো ভৰিস্সতী’’তি চিত্তং উপ্পাদেতি. ইধ ‘‘ৰিকপ্পেতী’’তি পদং নত্থি. অধিট্ঠানম্পি মুখারুল়্হিযা ৰুত্তং ‘‘ইমং নৰনীতং অধিট্ঠামী’’তি অৰত্তব্বতো.
৬২৫. পরিভুঞ্জিতুং পন ন ৰট্টতীতি ৰিস্সাসাভাৰং সন্ধায ৰুত্তং. সচে সৰিস্সাসো, ৰট্টতীতি ‘‘পরিভুঞ্জ ত্ৰ’’ন্তি এত্তাৰতা ৰিস্সজ্জিতং হোতি, তস্মা উভিন্নং অনাপত্তীতি সম্বন্ধো. সচে ন ৰিস্সজ্জিতং, আপত্তি হোতীতি সিদ্ধং. তস্মা উভিন্নং সন্তকং চীৰরং অঞ্ঞতরেন সম্মুখীভূতেন অধিট্ঠাতব্বং. নো চে অধিট্ঠাতি, নিস্সগ্গিযং হোতীতিপি যুজ্জতি. কাকনিকমত্তঞ্চে মূলং অদিন্নং, ‘‘ন অধিট্ঠানুপগং…পে… সকভাৰং ন উপেতী’’তি ইমিনা এতং সদিসং ন হোতি, আভিধম্মিকগণানং দিন্নং ৰিয চ ন হোতি. কস্মা? আভিধম্মিকা হি অনুপসম্পন্নাপি হোন্তি, পচ্ছা আভিধম্মিকভূতানম্পি তং সাধারণং হোতীতি. এত্থ দ্ৰেপি উপসম্পন্না এৰ, দ্ৰিন্নম্পি তত্থ যথাকামকরণীযতা অত্থি মমত্তঞ্চ, ন এৰং তদঞ্ঞেসং সাধারণং, ন চ দ্ৰে তযো ভিক্খূ ‘‘একতো ৰস্সিস্সামা’’তি করোন্তি, রক্খতি তাৰ. ‘‘অৰিভত্তত্তা অনাপত্তী’’তি ইমিনা চ ইদং সদিসং, যেন মূলেন পটিগ্গহিতং, তস্স সচে ইতরো দেতি, সো ৰা তং ইতরস্স দেতি, সতি পটিগ্গহণে সত্তাহাতিক্কমে নিস্সগ্গিযত্তা, তস্মা তং চীৰরং দ্ৰীসু সম্মুখীভূতেন একেন অধিট্ঠাতব্বং. কিঞ্চাপি এত্থ পযোগো ন দিস্সতি সমানপরিক্খারানং দ্ৰিন্নং অধিট্ঠানপযোগাভাৰতো, তথাপি সমানসব্বভণ্ডকানং দ্ৰিন্নং তেলাদি যেন পটিগ্গহিতং, তস্স কালাতিক্কমে আপত্তিসম্ভৰতো, অনধিট্ঠানে দুল্লভৰিসেসহেতুত্তা চ ‘‘অধিট্ঠাতব্ব’’ন্তি ৰুত্তং. তং অযুত্তং পত্তচীৰরসত্তাহকালিকানং অসদিসৰিধানত্তা. এত্থ পত্তচীৰরঞ্হি অত্তনো সন্তকভাৰং উপগতমেৰ অনধিট্ঠহন্তস্স কালাতিক্কমে আপত্তি, সত্তাহকালিকং পন পরসন্তকসাধারণম্পি পটিগ্গহিতং পটিগ্গাহকস্স কালাতিক্কমে আপত্তিকরং. পটিগ্গহণঞ্চেত্থ পমাণং, ন তত্থ সকসন্তকতা, সত্তাহকালিকঞ্চ নিস্সগ্গিযং, সব্বেসম্পি অনজ্ঝোহরণীযং. পত্তচীৰরং অঞ্ঞস্স পরিভুঞ্জতো অনাপত্তি. ইদঞ্চ কালাতিক্কন্তম্পি নিস্সজ্জিত্ৰা পচ্ছা লদ্ধং কপ্পতি. পত্তচীৰরং পন তং তস্স ৰিনযকম্মন্তি কপ্পতীতি. অৰিভত্তস্সপি ইমস্স দানং রুহতি, ন পত্তচীৰরস্স. ৰুত্তঞ্হেতং অট্ঠকথাযং ‘‘দ্ৰিন্নং সন্তকং হোতি…পে… সচেপি অৰিভজিত্ৰা সদ্ধিৰিহারিকাদীনং দেন্তি, অদিন্নমেৰ হোতী’’তি. যস্স দানমেৰ ন রুহতি, তস্স কুতো অধিট্ঠানং. একো চে পত্তচীৰরং দসমে দিৰসে ইতরস্স দেতি. ততো পট্ঠায সো দস দিৰসে পরিহরিতুং লভতি, ন তথা সত্তাহকালিকন্তি সব্বথা উপপরিক্খিযমানং সরিক্খং নক্খমতীতি ন তং সারতো দট্ঠব্বন্তি আচরিযস্স তক্কো. ‘‘ৰিনযকম্মৰসেন পন অনিস্সজ্জিত্ৰা সহসা ৰিরুজ্ঝিত্ৰা কস্সচি পরিচ্চত্তম্পি পুন পটিলভিত্ৰা পরিভুঞ্জিতুং ন ৰট্টতী’’তি ৰুত্তং, সচে দেসন্তরিতং, সমুদ্দন্তরিতং ৰা চীৰরং নিস্সগ্গিযং জাতং, তং ইধ ঠিতেন ভিক্খুনা একস্স ৰন্তেন চিত্তেন চত্তং কত্ৰা অনপেক্খিত্ৰা আপত্তিং দেসেত্ৰা তস্স ৰিস্সাসেন পুন গহেত্ৰা অধিট্ঠাতব্বং, ‘‘পত্তাদীসু চ অযমেৰ নযো’’তি চ ৰুত্তং, ‘‘তালনাল়িকেরফাণিতম্পি সত্তাহকালিকং এৰা’’তি চ. ‘‘দ্ৰিন্নং সন্তকং একেন পটিগ্গহিতং সত্তাহকালিকং সত্তাহাতিক্কমে আপত্তিং ন করোতি, পরিভুঞ্জিতুং পন দ্ৰিন্নম্পি ন ৰট্টতী’’তি চ ‘‘পরসন্তকং পটিগ্গহেত্ৰা ঠপিতেপি এসেৰ নযো’’তি চ কেচি ৰদন্তি. দুক্কটৰত্থুভূতং সপ্পিআদি নিস্সজ্জিতব্বং পুন পরিভুঞ্জিতুং ৰট্টতীতি ৰিধানং ন দিস্সতীতি.
ভেসজ্জসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.