৪. ৰস্সিকসাটিকসিক্খাপদৰণ্ণনা
৬২৭. ‘‘একমেৰ কত্ৰা’’তি ৰচনেন ৰস্সিকসাটিকলক্খণেন ঞাতকানম্পি সতুপ্পাদং করোন্তেন একমেৰ গহেতব্বন্তি ধম্মসিরিত্থেরো. চতুব্বিধং খেত্তন্তি এত্থ কিঞ্চাপি তিৰিধং দিস্সতি, তং পন এৰং গহেতব্বং, যস্মিং খেত্তে পরিযেসিতুং লভতি, তং পরিযেসনখেত্তং নাম, ‘‘এৰং করণনিৰাসনাধিট্ঠানখেত্তানিপী’’তি ৰুত্তং. এত্থ পচ্ছিমেন পুরিমগ্গাহো ৰেদিতব্বো, ন পুরিমেন পচ্ছিমগ্গাহো, যথালাভন্তি আচরিযো. তস্সত্থো – অধিট্ঠানখেত্তেন পচ্ছিমেন পুরিমানং তিণ্ণং গাহো হোতি, তথা নিৰাসনখেত্তেন দ্ৰিন্নং পুরিমানং. করণখেত্তেন পন একস্সেৰ পুরিমস্স গাহো হোতীতি. এত্থ পন কিঞ্চাপি করণখেত্তনিৰাসনখেত্তানং কালতো নানত্তং নত্থি, কিরিযতো পন ‘‘অট্ঠিং কত্ৰা নিৰাসেতব্ব’’ন্তি পাল়িৰচনতো, তস্মা দ্ৰিধা কত্ৰা ৰুত্তং অঞ্ঞতরাভাৰেন, তদত্থসিদ্ধিতো চ, কথং পনেত্থ নানত্তং নত্থীতি পঞ্ঞাযতীতি চে? পাল়িতো, ‘‘অড্ঢমাসো সেসো গিম্হানন্তি কত্ৰা নিৰাসেতব্ব’’ন্তি হি পাল়ি, তথা মাতিকাট্ঠকথাতো (কঙ্খা. অট্ঠ. ৰস্সিকসাটিকসিক্খাপদৰণ্ণনা) চ.
তথাহ ‘‘পচ্ছিমো অড্ঢমাসো করণনিৰাসনখেত্তম্পী’’তি, ইমিনা নযেন তিৰিধমেৰ খেত্তন্তিপি সিদ্ধং. সমন্তপাসাদিকাযং পন কত্থচি পোত্থকে ‘‘জেট্ঠমূলপুণ্ণমাসিযা পচ্ছিমপাটিপদদিৰসতো পট্ঠায যাৰ কাল়পক্খুপোসথো, অযমেকো অদ্ধমাসো পরিযেসনখেত্তঞ্চেৰ করণখেত্তঞ্চ. এতস্মিঞ্হি অন্তরে ৰস্সিকসাটিকং অলদ্ধং পরিযেসিতুং, লদ্ধং কাতুঞ্চ ৰট্টতি, নিৰাসেতুং, অধিট্ঠাতুঞ্চ ন ৰট্টতী’’তি পাঠো দিস্সতি, সো অপাঠো যথাৰুত্তপাল়িমাতিকাট্ঠকথাৰিরোধতো, তস্মা তত্থ ‘‘অলদ্ধং পরিযেসিতুং ৰট্টতি, কাতুং, নিৰাসেতুং, অধিট্ঠাতুঞ্চ ন ৰট্টতী’’তি পাঠো ৰেদিতব্বো. এৰং তাৰ পচ্ছিমেন পুরিমগ্গাহসিদ্ধি ৰেদিতব্বা, ন পুরিমেন করণখেত্তাদীনং গাহো সম্ভৰতি. ‘‘মাসো সেসো গিম্হানন্তি ৰস্সিকসাটিকচীৰরং পরিযেসিতব্ব’’ন্তি এত্তকমেৰ হি ৰুত্তং, ন, অট্ঠকথাযং ‘‘অযমেকো অদ্ধমাসো পরিযেসনখেত্তঞ্চেৰ করণখেত্তঞ্চা’’তি ৰুত্তত্তাতি চে? ন, তস্স লেখনদোসত্তা, তথা সাধিতং. করণখেত্তেন পন নিৰাসনখেত্তগ্গাহো অত্থি কালনানত্তাভাৰতো, তেনেৰ পুব্বে যথালাভগ্গহণং কতং, তথা চ সাধিতমেৰ, ন ভেদো পনত্থি, পযোজনং ৰুত্তমেৰ. নিৰাসনক্খেত্তেন অধিট্ঠানক্খেত্তগ্গাহো নত্থি এৰ, ন হি পুরিমেন পচ্ছিমগ্গাহো ৰেদিতব্বো. ন পাল়িৰিরোধতোতি চে? ন, তদত্থাজাননতো. ‘‘মাসো সেসো গিম্হানন্তি অদ্ধমাসো সেসো গিম্হান’’ন্তি এত্থ ইতি-সদ্দস্স হি ইতো পট্ঠাযাতি অত্থো. পরতো আপত্তিখেত্তদস্সনতো ইতরস্স অনাপত্তিখেত্তভাৰো দস্সিতোৰ হোতি. দিন্নপুব্বতোপি ঞাতকপৰারিতট্ঠানতো নিপ্ফাদেন্তস্স নিস্সগ্গিযং পিট্ঠিসমযত্তা, পকতিযা ৰস্সিকসাটিকদাযকা নাম সঙ্ঘস্স ৰা পুগ্গলস্স ৰা অপৰারেত্ৰা অনুসংৰচ্ছরং দেন্তা, তত্থ সতুপ্পাদোৰ ৰট্টতি. ৰত্তভেদে দুক্কটন্তি তদঞ্ঞেসু.
‘‘সচে কত…পে… ৰস্সূপনাযিকদিৰসে অধিট্ঠাতব্বা…পে… ছ মাসে পরিহারং লভতী’’তি ৰচনতো অন্তোৰস্সেপি যাৰ ৰস্সানস্স পচ্ছিমদিৰসা অকতা পরিহারং লভতীতি দীপিতং হোতি. কস্মা ন ৰিচারিতন্তি চে? অত্থাপত্তিসিদ্ধত্তা. ‘‘ছ মাসে পরিহারং লভতী’’তি ৰচনেন অকতা লভতীতি সিদ্ধমেৰ, তং কিঞ্চাপি সিদ্ধং, সরূপেন পন অনাগতত্তা সরূপেন দস্সেতুং, দুস্সদ্ধাপযত্তা উপপত্তিতো দস্সেতুঞ্চ ইদমারদ্ধং আচরিযেন, ‘‘যথা চেত্থ, এৰং কথিনব্ভন্তরে উপ্পন্নচীৰরম্পি হেট্ঠা ৰুত্তনযেনেৰ পটিপজ্জিতব্ব’’ন্তি অনুগণ্ঠিপদে ৰুত্তং, তং দুৰুত্তং তত্থেৰ পুব্বাপরৰিরোধতো. যঞ্চেত্থ অট্ঠকথাৰচনং সাধকত্তেন ৰুত্তং, তং তমত্থং ন সাধেতি. ‘‘যদি নপ্পহোতি যাৰ কত্তিকপুণ্ণমা পরিহারং লভতী’’তি ৰচনং অপ্পহোন্তস্স যাৰ কত্তিকপুণ্ণমা তাৰ পরিহারখেত্তং, ততো পরং একদিৰসোপি ন হোতীতি দীপেতি, তস্মা অপ্পহোনকভাৰেন অকতাৰ যাৰ কত্তিকপুণ্ণমা পরিহারং লভতি, ততো পরং ন লভতীতি সিদ্ধং. তথা তদেৰ ৰচনং কতপরিহারং ন লভতীতি দীপেতি, তস্মা কত্তিকপুণ্ণমদিৰসেযেৰ অধিট্ঠাতব্বা. ‘‘অপ্পহোন্তে দসাহে অন্তোৰস্সে করণপরিযোসানংযেৰ পমাণ’’ন্তি লিখিতং.
এত্থাহ – ‘‘একাহদ্ৰীহাদিৰসেনা’’তিআদি ন ৰত্তব্বং. কস্মা? গিম্হদিৰসানং অনধিট্ঠানকালত্তা, তস্মা এৰ ‘‘অন্তোদসাহে ৰা তদহেযেৰ ৰা অধিট্ঠাতব্বা’তি চ সামঞ্ঞতো ন ৰত্তব্বং গিম্হদিৰসানং অধিট্ঠানখেত্তভাৰপ্পসঙ্গতো’’তি. এত্থ ৰুচ্চতি – ন, তদত্থাজাননতো. দসাহানাগতায ৰস্সূপনাযিকায গিম্হদিৰসা দসাহা হোন্তি, পঠমদিৰসে চ লদ্ধা নিট্ঠিতা ৰস্সিকসাটিকা দসাহাতিক্কন্তাপি ৰস্সূপনাযিকদিৰসং অধিট্ঠানখেত্তং অপ্পত্তত্তা ন চ তাৰ নিস্সগ্গিযং হোতি, ৰুত্তঞ্চেতং ‘‘ৰস্সূপনাযিকতো পুব্বে দসাহাতিক্কমেপি অনাপত্তী’’তি.
অন্তোদসাহে অধিট্ঠাতব্বাতি ইদং ন অৰিসেসেন এতস্মিং অন্তরে গিম্হদিৰসেপি অধিট্ঠাতব্বন্তি ইমমত্থং দীপেতুং ৰুত্তং, কিন্তু গিম্হদিৰসে চে উপ্পন্না, অধিট্ঠানখেত্তে চ অন্তোদসাহং হোতি, অন্তোদসাহে খেত্তেযেৰ অধিট্ঠাতব্বা, ন খেত্তন্তি কত্ৰা দসাহং অতিক্কমিতব্বন্তি দীপেতুং ৰুত্তং. কস্মা? গিম্হদিৰসানম্পি গণনূপগত্তা, তস্মা অখেত্তদিৰসেপি গণেত্ৰা খেত্তে এৰ ‘‘অন্তোদসাহে অধিট্ঠাতব্বা’’তি ৰুত্তং হোতীতি.
ৰস্সিকসাটিকসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.