১০. রাজসিক্খাপদৰণ্ণনা
৫৩৭. ‘‘ন খো মযং, আৰুসো, চীৰরচেতাপন্নং পটিগ্গণ্হাম…পে… কালেন কপ্পিয’’ন্তি ইতো পুব্বে এৰ রূপিযপটিগ্গহণসিক্খাপদস্স পঞ্ঞত্তত্তা ৰুত্তং. অঞ্ঞথা আযস্মা উপনন্দো মংসস্স চেতাপন্নং একম্পি কহাপণং হত্থেন পটিগ্গণ্হন্তো ততো মহন্ততরং চীৰরচেতাপন্নং কথং ন পটিগ্গণ্হিস্সতি, এৰং সন্তেপি চীৰরপটিসংযুত্তত্তা চীৰরৰগ্গে সঙ্গাযিংসূতি.
৫৩৮-৯. ‘‘আগতকারণং ভঞ্জতী’’তি ৰুত্তত্তা ননু পুন চোদেতুং ন লভতীতি একে. আগমনস্স সাত্থকং ন হোতি, চীৰরং ন লভিস্সতি পটিসন্থারস্স কতত্তাতি একে. চোদনালক্খণং ন হোতীতি কত্ৰা ৰুত্তন্তি একে. ‘‘ঠত্ৰা চোদেমী’’তি আগতো তং ঠানং ভঞ্জতি, করোতি চেকং, তীণিপি চে করোতি, একমেৰ, একৰচনত্তাতি একে. তীণি ঠানানি ভঞ্জতীতি একে. উপতিস্সত্থেরো ‘‘ন চোদনাদিং ভঞ্জতি, চোদেতুকামো অকত্তব্বং অকাসি, তেন ৰত্তভেদে দুক্কট’’ন্তি ৰদতি. ধম্মসিরিত্থেরো পন ‘‘আসনে চে নিসীদতি, একায নিসজ্জায দ্ৰে ঠানানি ভঞ্জতি. আমিসং চে পটিগ্গণ্হাতি, একেন পটিগ্গহেন দ্ৰে ঠানানি ভঞ্জতি. ধম্মং চে ভাসতি, ধম্মদেসনসিক্খাপদে ৰুত্তপরিচ্ছেদায একায ৰাচায দ্ৰে ঠানানি ভঞ্জতি, তং সন্ধায ৰুত্ত’’ন্তি ৰদতি. ‘‘যত্থা’’তি ৰুত্তে অত্তনো এৰ সন্তিকং গন্তব্বন্তি ৰুত্তং ৰিয হোতি. তেন ৰুত্তং ‘‘ব্যঞ্জনং পন ন সমেতী’’তি. উপাসকেহি আণত্তা তং. মূলং অসাদিযন্তেনাতি মূলস্স অকপ্পিযভাৰে সতি অসাদিযন্তেন. তঞ্চ খো চিত্তেন, ন মুখেন. সচে এৰং ৰুত্তে অকপ্পিযং দস্সেতীতি কত্ৰা চিত্তেন অকপ্পিযং ইচ্ছন্তোৰ মুখেন কপ্পিযং নিদ্দিসতি ‘‘চীৰরং মে দেথা’’তি, ন ৰট্টতি. পটিলাভে রূপিযপটিগ্গহণসিক্খাপদেন আপত্তি.
তত্রাযং ৰিচারণা – চিত্তেন সাদিযন্তোপি মুখেন কপ্পিযৰোহারেন চে ৰোহরতি ‘‘কহাপণারহেন, পাদারহেন ৰা কপ্পিযভণ্ডেন ইদঞ্চিদঞ্চ আহরা’’তি. কিঞ্চাপি রূপিযং সন্ধায ৰদতি, ৰট্টতি এৰ. কস্মা? কঞ্চি সস্সুট্ঠানকং ভূমিপদেসং সন্ধায ‘‘সীমং দেমাতি ৰদন্তি, ৰট্টতী’’তি ৰচনতো, ‘‘ৰিহারস্স দেমা’’তি ৰুত্তে ‘‘পটিক্খিপিতুং ন ৰট্টতী’’তি ৰচনতো চ. অনুগণ্ঠিপদে পন ৰুত্তং ‘‘সঙ্ঘং সন্ধায ‘ৰিহারস্স দেমা’তি দিন্নং গরুভণ্ডং ন হোতি, দক্খিণোদকং সম্পটিচ্ছিতুং, ‘সাধূ’তি চ ৰত্তুং, অনুমোদেতুঞ্চ ৰট্টতি. কস্মা? সঙ্ঘস্স ‘ৰিহারো’তি নামাভাৰতো, খেত্তস্সেৰ ‘সীমা’তি নামভাৰতো চ, চিত্তেন আরম্মণং কতং অপ্পমাণং, কপ্পিযৰোহারোৰ পমাণং. কপ্পিযমেৰাচিক্খিতত্তা ‘ন ত্ৰেৰাহং, ভিক্খৰে, কেনচি পরিযাযেন জাতরূপরজতং সাদিতব্বং পরিযেসিতব্বন্তি ৰদামী’তি (মহাৰ. ২৯৯) ৰচনেনপি ন ৰিরুজ্ঝতি. কপ্পিযৰচনপচ্চযা দাযকো সযমেৰ কত্তব্বযুত্তকং জানিস্সতীতি অধিপ্পাযতো দাযকেন এতস্স অধিপ্পাযং ঞত্ৰা কপ্পিযকারকস্স হত্থে ঠপিতং ভিক্খুস্স সন্তকমেৰ হোতী’’তি. ইদং সব্বমযুত্তং, কস্মা? সীমাৰিহারৰচনস্স দাযকৰচনত্তা. ইধ চ ভিক্খুনো ৰচনং পমাণং. তেনেৰাহ ‘‘অথাপি ‘মম তল়াকং ৰা পোক্খরণিং ৰা সঙ্ঘস্স দম্মী’তি ৰুত্তে ‘সাধু, উপাসক, সঙ্ঘো পানীযং পিৰিস্সতী’তিআদীনি ৰত্ৰা পরিভুঞ্জিতুং ৰট্টতি এৰা’’তি. অঞ্ঞথা খেত্তং সন্ধায ভিক্খুনো খেত্তপটিবদ্ধৰচনানি সীমাৰচনেন কপ্পন্তীতি আপজ্জতি. অৰিহারস্স চ ভিক্খুস্স রূপিযং দস্সেত্ৰা ‘‘ইদং ৰিহারস্স দম্মী’’তি ৰুত্তে অত্তনো অত্থায দিয্যমানং জানন্তেনাপি তং অপ্পটিক্খিপিতব্বং. তথা কহাপণারহাদিনো অকপ্পিযভণ্ডভাৰং, কহাপণাদিভাৰমেৰ ৰা জানন্তমেৰ সন্ধায তথাৰোহরন্তস্স চ অনাপত্তীতি আপজ্জতি. ‘‘ন ত্ৰেৰাহং, ভিক্খৰে, কেনচি পরিযাযেনা’’তি নিপ্পদেসতো ৰুত্তত্তা ন সক্কা লেসং ওড্ডেতুন্তি নো তক্কো, ৰিচারেত্ৰা পন গহেতব্বং. ‘‘নো চে ইচ্ছতি, ন কথেতব্ব’’ন্তি ৰচনতো যথাৰুত্তসামিচিযা অকরণে অনাপত্তি দুক্কটস্সাতি দস্সেতি.
‘‘অঞ্ঞাতকঅপ্পৰারিতেসু ৰিয পটিপজ্জিতব্ব’’ন্তি ৰচনতো যথাৰুত্তসামিচিম্পি ন কত্ৰা চে নিপ্ফাদেতি, অঞ্ঞাতকৰিঞ্ঞত্তিসিক্খাপদেন কারেতব্বোতি দস্সেতি. কপ্পিযকারকা সযমেৰ চোদেত্ৰা দেন্তি, ৰট্টতি. ‘‘সযং করণমেৰ পটিক্খিত্ত’’ন্তি চ ৰদন্তি. পিণ্ডপাতাদীনং …পে… এসেৰ নযোতি এত্থ ‘‘দুক্কট’’ন্তি ৰদন্তি, তং ন সুন্দরং, দদন্তেসুপীতি অপি-সদ্দেন সঙ্গহিতত্তা নিস্সগ্গিযপাচিত্তিযমেৰ. জাতরূপরজতং ‘‘সঙ্ঘে সাদিতে দুক্কট’’ন্তি চ ৰিকপ্পেন্তি. তং ৰিসেসেত্ৰা নৰুত্তত্তা পাচিত্তিযমেৰাতি দস্সেতি. ‘‘নিস্সগ্গিযমেৰাতি যেৰাপনকসিক্খাপদেসু সিযা’’তি ৰদন্তি, উপপরিক্খিতব্বং. ‘‘যস্স কস্সচি হি অঞ্ঞস্স…পে… মহাপচ্চরিযং ৰুত্ত’’ন্তি ৰচনতো অপব্বজিতানং অন্তমসো মাতাপিতূনম্পি অত্থায সম্পটিচ্ছন্তস্স দুক্কটমেৰাতি দস্সেতি.
সব্বত্থ সম্পটিচ্ছনং নাম ‘‘উগ্গণ্হেয্য ৰা উগ্গণ্হাপেয্যৰা উপনিক্খিত্তং ৰা সাদিযেয্যা’’তি এৰং ৰুত্তলক্খণমেৰ. এৰং সন্তেপি কত্থচি পটিক্খিপিতব্বং, কত্থচি ন পটিক্খিপিতব্বং, কত্থচি পটিক্খিত্তং সাদিতুং ৰট্টতি, এৰং অপ্পটিক্খিত্তং কিঞ্চি ৰট্টতি, ইদং সব্বম্পি দস্সেতুং ‘‘সচে পনা’’তি ৰিত্থারো আরদ্ধো. তত্থ ‘‘চেতিযস্স…পে… ন ৰট্টতী’’তি ৰচনতো অপ্পটিক্খিত্তং ৰিহারস্স দিন্নং সাদিতুং ৰট্টতীতি সিদ্ধং. তথা থেরস্স ‘‘মাতুযা দেমা’’তিআদিনা ৰুত্তেপি পটিগ্গহণে আপত্তি পাচিত্তিযমেৰ. সাপত্তিকো হোতীতি এত্থ কায আপত্তিযা সাপত্তিকো হোতীতি? দুক্কটাপত্তিযাতি একে. ন যায কাযচি, কেৰলং অট্ঠানে চোদেতীতি কত্ৰা ‘‘সাপত্তিকো’’তি ৰুত্তং. যথা কথন্তি? ‘‘পঞ্চহি, ভিক্খৰে, অঙ্গেহি সমন্নাগতো সদ্ধিৰিহারিকো পণামেতব্বো…পে… পণামেন্তো অনতিসারো’’তি (মহাৰ. ৬৮) এত্থ ন সম্মাৰত্তন্তংযেৰ অপণামেন্তস্স দুক্কটং ৰুত্তং. যথাহ – ‘‘ন চ, ভিক্খৰে, অসম্মাৰত্তন্তো ন পণামেতব্বো, যো ন পণামেয্য, আপত্তিদুক্কটস্সা’’তি (মহাৰ. ৬৮), তস্মা অধিমত্তপেমাদিঅভাৰেপি অপণামেন্তস্স অনাপত্তি দিস্সতি. অপিচ ‘‘সাতিসারো হোতী’’তি ৰুত্তং. এৰংসম্পদমিদং দট্ঠব্বং. অট্ঠকথায ‘‘সাতিসারো হোতীতি সদোসো হোতি, আপত্তিং আপজ্জতী’’তি (মহাৰ. অট্ঠ. ৬৮) ৰুত্তত্তা ন যুত্তন্তি চে? ন, তদনন্তরমেৰ তংমিচ্ছাগাহনিৰত্তনত্থং, তস্মা ‘‘ন সম্মাৰত্তন্তো পণামেতব্বো’’তি ৰুত্তত্তা অনাপত্তিকা কতাতি. দুক্কটাপত্তি হোতীতি আচরিযো, ৰীমংসিতব্বং. ‘‘কপ্পিযভণ্ডম্পি অকপ্পিযমেৰাতি তল়াকতো নিপ্ফন্নধঞ্ঞেন পরিৰত্তেত্ৰা লদ্ধং গোরসম্পি ন ৰট্টতী’’তি ৰুত্তং.
কপ্পিযৰোহারেপি ৰিধানং ৰক্খাম, সেয্যথিদং – ‘‘উদকৰসেনা’’তিআদি. দুব্বিনিব্ভোগং হোতীতি ইদং পরতো ‘‘তস্সেৰ অকপ্পিযং. কস্মা? ধঞ্ঞস্স ৰিচারিতত্তা’’তি ইমিনা অসদিসং, তস্মা সুৰুত্তং. ইদঞ্হি ভিক্খুস্স পযোগৰসেন আদিতো পট্ঠায উপ্পন্নেন মিস্সন্তি. অকতপুব্বং নৰসস্সং নাম. খলে ৰা ঠত্ৰা রক্খতীতি ‘‘ইদং ৰা এত্তকং ৰা মা গণ্হ, ইদং গহেতুং লব্ভতী’’তি ৰা ‘‘ইতো অপনেহি, ইধ পুঞ্জং করোহী’’তি এৰমাদিনা ৰা পযোগেন চে রক্খতি, তং অকপ্পিযং. ‘‘সচে ‘মযিঠিতে রক্খিতং হোতী’তি রক্খতি, গণ্হন্তে ৰা পস্সিত্ৰা ‘কিং করোথা’তি, ভণতি ৰট্টতী’’তি ৰুত্তং, তং যুত্তং. রূপিযপটিগ্গহণসিক্খাপদে ‘‘দ্ৰারং পিদহিত্ৰা রক্খন্তেন ৰসিতব্ব’’ন্তি হি ৰুত্তং. তস্সেৰ তং অকপ্পিযং. কস্মা? অপুব্বস্স অনুপ্পাদিতত্তা. হেট্ঠা ‘‘সস্সং কত্ৰা আহরথা’’তি ৰত্তুং পন ন ৰট্টতীতি. পণ্ণেপি এসেৰ নযো. ‘‘পকতিযা সযমেৰ করোন্তানং উস্সাহজননতো’’তি ৰুত্তং. কস্মা? ‘‘কহাপণানং ৰিচারিতত্তা’’তি ৰচনতো, পগেৰ উট্ঠাপিতত্তাতি সিদ্ধং হোতি. সচে দাযকা ৰা সঙ্ঘস্স গামখেত্তারামাদিং কেণিযা গহিতমনুস্সা ৰা তত্থ কুটুম্বিনো ‘‘ইমে সঙ্ঘস্স কহাপণা আহটা’’তি ৰদন্তি, ‘‘ন কপ্পতী’’তি এত্তকমেৰ ৰত্তব্বং. কপ্পিযকারকাৰ চে ৰদন্তি, ‘‘সঙ্ঘস্স কহাপণা ন কপ্পন্তি, সপ্পিআদীনি ৰট্টন্তী’’তি ৰত্তব্বং, তস্মা ‘‘সঙ্ঘস্স কপ্পিযকারকে ৰা গুত্তট্ঠানং ৰা আচিক্খথা’’তি ৰত্ৰা তেহি সম্পাদিতং কেনচি অকত্তব্বতায ‘‘ইমিনা সপ্পিং আহরাহী’’তি ৰিচারেতি নিট্ঠাপেত্ৰা ইতরেসং কপ্পিযং পরতো পত্তচতুক্কে চতুত্থপত্তো ৰিয. ৰুত্তঞ্হি তত্থ ‘‘ইমে কহাপণে গহেত্ৰা ইমং দেহী’তি কহাপণে দাপেত্ৰা গহিতো, অযং পত্তো এতস্সেৰ ভিক্খুনো ন ৰট্টতি, দুব্বিচারিতত্তা, অঞ্ঞেসং পন ৰট্টতি, মূলস্স অসম্পটিচ্ছিতত্তা’’তিআদি. যদি এৰং সব্বেসং অকপ্পিযং. কস্মা? কহাপণানং ৰিচারিতত্তাতি. ইদং দুৰুত্তন্তি চে? ন, মূলস্স সম্পটিচ্ছিতট্ঠানং সন্ধায ইমস্স ৰুত্তত্তা পত্তচতুক্কে দুতিযততিযপত্তা ৰিয, তেনেৰ ৰুত্তং সযংকারিৰারে ‘‘ন কপ্পতী’’তি এত্তকমেৰ ৰত্তব্ব’ন্তি. ততো পরং মূলং সম্পটিচ্ছতি নাম.
মহাৰিসযসিক্খত্তা, রাজসিক্খাপদং ইদং;
রঞ্ঞো ৰিয দুৰিঞ্ঞেয্যং, চিত্তাধিপ্পাযতোপি ৰা.
রাজসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
নিট্ঠিতো চীৰরৰগ্গো পঠমো.