৯. দুতিযদুট্ঠদোসসিক্খাপদৰণ্ণনা
৩৯১. ৰেল়ুৰনেযেৰাতি ইদং তেহি ৰুত্তৰেলং সন্ধায ৰুত্তং. ‘‘পুব্বে মযং আৰুসো সুতেন অৰোচুম্হা’’তি ‘‘অম্হেহি সা উস্সাহিতা কুপিতেহি অনত্তমনেহী’’তিআদিৰচনং সন্ধায ৰুত্তং, অঞ্ঞভাগস্স ইদন্তি মনুস্সভিক্খুভাৰতো অঞ্ঞভাগস্স তিরচ্ছানছগলকভাগস্স ইদং ছগলকজাতং অধিকরণং. অঞ্ঞভাগো ৰা অস্স অত্থীতি সো তিরচ্ছানছগলকভাৰসঙ্খাতো অঞ্ঞভাগো অস্স ছগলকস্স অত্থীতি স্ৰাযং ছগলকো অঞ্ঞভাগিযং অধিকরণং নাম.
তত্থ পটিমায সরীরং, সিলাপুত্তকস্স সরীরন্তি নিদস্সনং, পঠমং পনেত্থ নিব্বচনং জাতিপদত্থোতিৰাদীনং মতেন ৰুত্তং. সা হি সামিভাৰেন, নিচ্চভাৰেন চ পধানত্তা সত্তিসভাৰে ঠিতা. তব্বিপরীতকত্তা ব্যত্তাকতি জাতিযো তু পদত্থো ইতি ইমস্স সুত্তস্স ৰসেন দুতিযং নিব্বচনং ৰুত্তন্তি ৰেদিতব্বং. নামকরণসঞ্ঞায আধারোতি এত্থ নামমেৰ নামকরণং. নামং করোন্তানং সঞ্ঞা নামকরণসঞ্ঞা, তস্সা. মনুস্সজাতিকো ছগলকজাতিআধারো নাম. ন হি তং নামং কচ্ছপলোমং ৰিয অনাধারন্তি অধিপ্পাযো. তং পন ছগলকস্স দব্বোতি দিন্ননামং ‘‘দেসো’’তি ৰুচ্চতি. তস্মা থেরং অমূলকেনাতিআদিনা অঞ্ঞম্পি ৰত্থুং থেরস্স লিস্সতি সিলিস্সতি ৰোহারমত্তেনেৰ, ন অত্থতো, ঈসকং অল্লীযতীতি লেসোতি অধিপ্পাযো. যস্মা দেসলেসা অত্থতো নিন্নানাকরণা, তস্মা ‘‘কঞ্চিদেসং লেসমত্তং উপাদাযা’’তি উদ্ধরিত্ৰা ‘‘দস লেসা জাতিলেসো’’তিআদি ৰুত্তন্তি ৰেদিতব্বং. যথা নিদানে, এৰং সিক্খাপদপঞ্ঞত্তিযম্পি মাতিকাযম্পি অযমেৰত্থো. যস্মা অঞ্ঞভাগিযস্স অধিকরণস্সাতি ছগলকস্স. কঞ্চিদেসং লেসমত্তং উপাদাযাতি দব্বোতি নামং উপাদাযাতি অযমত্থো অট্ঠুপ্পত্তিৰসেনেৰ আৰিভূতো, তস্মা ন ৰিভত্তো. কিঞ্চ ভিয্যো অনিযমত্তা. ন হি মেত্তিযভূমজকানং ৰিয সব্বেসম্পি ছগলকমেৰ অঞ্ঞভাগিযং অধিকরণং হোতি. অঞ্ঞং গোমহিং সাদিকম্পি হোতি, ন চ মেত্তিযভূমজকা ৰিয সব্বেপি নামলেসমত্তমেৰ উপাদিযন্তি. অঞ্ঞম্পি জাতিলেসাদিং উপাদিযন্তি, তস্মা অনিযমত্তা চ যথাৰুত্তনযেন ন ৰিভত্তং. কিঞ্চ ভিয্যো তথা ৰুত্তে ছগলকস্সেৰ অঞ্ঞভাগিযতা সম্ভৰতি, ন অঞ্ঞস্স, যেন সোৰ দস্সিতো. লেসো চ নাম লেসোৰ, ন জাতিআদি, যেন সোৰ দস্সিতোতি এৰং মিচ্ছাগাহপ্পসঙ্গতো চ তথা ন ৰিভত্তো.
৩৯৩. অঞ্ঞভাগিযস্সাতি চুদিতকতো অঞ্ঞস্স. অধিকরণস্সাতি মনুস্সস্স ৰা অমনুস্সস্স ৰা তিরচ্ছানগতস্স ৰাতি এৰং ৰত্তব্বং. এৰঞ্হি ৰুত্তে মনুস্সাদীনংযেৰ জাতিলেসাদযো ৰুত্তা হোন্তি, অঞ্ঞথা চতুন্নং অধিকরণানং তে আপজ্জন্তি ‘‘অধিকরণস্স কঞ্চি দেসং লেসমত্ত’’ন্তি সামিৰচনং পুব্বঙ্গমং উদ্দিট্ঠত্তাতি চে? ন, নামস্স ৰিয জাতিআদীনং মনুস্সাদীনং আধারভাৰনিযমসম্ভৰতো, অধিকরণভাৰানিযমতোতি ৰুত্তং হোতি. নিযমে চ সতি জাতিযা আধারো জাতি, লিঙ্গস্স চ লিঙ্গং, আপত্তিযা চ আপন্নো আধারো, ৰিরুদ্ধানম্পি অসমাদিন্নানম্পি পত্তচীৰরানং সামিকো আধারো, যেন অধিকরণসঙ্খ্যং গচ্ছেয্যাতি আপজ্জতীতি অধিকরণস্সাতি পদং অভাজেতব্বমেৰ ভৰেয্যাতি ন উদ্ধরিতব্বং সিযা, উদ্ধরিতব্বং. তস্মা ‘‘অধিকরণন্তি ৰচনসামঞ্ঞতো’’তিআদি সব্বং ৰত্তব্বং. অপাকটা ইতো অঞ্ঞত্র দস্সিতট্ঠানাভাৰতো. জানিতব্বা চ ৰিনযধরেহি যস্মা অঞ্ঞথা পরিৰারে ‘‘ৰিৰাদাধিকরণং চতুন্নং অধিকরণানং ৰিৰাদাধিকরণং ভজতী’’তিআদিনা নযেন অনাগতট্ঠানে ‘‘কস্মা’’তি ৰুত্তে কারণং ন পঞ্ঞাযেয্য, তস্মা তেসং তব্ভাগিযতা চ অঞ্ঞভাগিযতা চ জানিতব্বা ৰিনযধরেহি. তাসু হি ৰিঞ্ঞাতাসু ৰিৰাদাধিকরণং ৰিৰাদাধিকরণং ভজতি. কস্মা? তব্ভাগিযত্তা. ইতরং ন ভজতি অঞ্ঞভাগিযত্তাতি সুখকারণতো পঞ্ঞাযন্তি, তস্মা ৰচনসামঞ্ঞতো লদ্ধং অধিকরণং নিস্সাযাতিআদি. তত্থ যস্মা আপত্তঞ্ঞভাগিযং মহাৰিসযং, ইতরেহি অসদিসনিদ্দেসঞ্চ, তস্মা তং অধিকরণপরিযাপন্নম্পি সমানং ৰিসুং ৰুত্তং ‘‘আপত্তঞ্ঞভাগিযং ৰা হোতী’’তি. অধিকরণপরিযাপন্নত্তা চ ‘‘অধিকরণঞ্ঞভাগিযং ৰা’’তি এত্থ ৰুত্তন্তি ৰেদিতব্বং. তত্থাপি মহাৰিসযত্তা, মাতিকাযং আগতত্তা চ পঠমং অঞ্ঞভাগিযতা ৰুত্তা, পচ্ছা তব্ভাগিযতাতি ৰেদিতব্বা. তত্থ যস্মা অধিকরণঞ্ঞভাগিযৰচনেন অত্থাপত্তিনযেন সিদ্ধং. অধিকরণং তব্ভাগিযং, তস্মা ‘‘অধিকরণং তব্ভাগিযং হোতী’’তি এৰং উদ্দেসং অকত্ৰা ‘‘কথং অধিকরণং অধিকরণস্স তব্ভাগিযং হোতী’’তি পুচ্ছাপুব্বঙ্গমনিদ্দেসো কতো. তত্থাপি আপত্তাধিকরণস্স অঞ্ঞভাগিযতা কিঞ্চাপি পারাজিকেন অনুদ্ধংসিভাধিকারত্তা পারাজিকানংযেৰ ৰসেন ৰুত্তা, অথ খো সেসাপত্তিক্খন্ধৰসেনাপি ৰেদিতব্বা. যা চ সা চোদনা ‘‘অসুকো নাম ভিক্খু সঙ্ঘাদিসেসং অজ্ঝাপজ্জন্তো দিট্ঠো হোতী’’তিআদিকা, তত্থ ‘‘সঙ্ঘাদিসেসে থুল্লচ্চযদিট্ঠি হোতি, দুব্ভাসিতে সঙ্ঘাদিসেসদিট্ঠি হোতী’’তি এৰমাদিকা ৰিনযে অপকতঞ্ঞুতায, তংতংৰত্থুসরিক্খতায ৰা ৰুত্তাতি ৰেদিতব্বা. সব্বত্থাপি ‘‘পারাজিকদিট্ঠি হোতী’’তি ন ৰুত্তং. তথাসঞ্ঞিনো অনাপত্তিতো. ‘‘তব্ভাগিযৰিচারণায’’ন্তি তব্ভাগিযপদনিদ্দেসে অঞ্ঞভাগিযতাযপি নিদ্দিট্ঠত্তা ৰুত্তং.
ৰত্থুসভাগতাযাতি অনুৰাদৰত্থুসভাগতাযাতি অত্থো. অঞ্ঞথা ‘‘চতস্সো ৰিপত্তিযো’’তি ৰচনং ৰিরুজ্ঝেয্য. সভাৰসরিক্খাসরিক্খতো চাতি সভাৰেন সদিসাসদিসতো. তত্থ ঝানাদিৰত্থুৰিসভাগতাযপি সভাৰসরিক্খতায উত্তরিমনুস্সধম্মপারাজিকাপত্তি তস্সেৰ তব্ভাগিযাৰ হোতি. তথা ৰত্থুৰসেন অনুৰাদাধিকরণং, কিচ্চাধিকরণঞ্চ পাটেক্কং চতুব্বিধম্পি ৰুত্তঞ্ঞভাগিযং ন জাতং, তস্মা তদঞ্ঞভাগিযতায ৰিদিতায তব্ভাগিযতা পারিযেসযুত্তিযা অৰুত্তাপি সিজ্ঝতীতি কত্ৰা ‘‘অঞ্ঞভাগিযমেৰ পঠমং নিদ্দিট্ঠ’’ন্তিপি ৰত্তুং যুজ্জতি. একংসেন তব্ভাগিযং ন হোতীতি সরিক্খৰসেন অরহত্তং আপত্তি অনাপত্তীতি ৰিৰাদসব্ভাৰতো অব্যাকতভাৰেন ৰিৰাদাধিকরণস্সপি অঞ্ঞভাগিযং সিযা, পাল়িযং আপত্তাধিকরণস্স ৰুত্তত্তা এৰং ৰুত্তং, আদিতো পট্ঠাযাতি ‘‘অঞ্ঞভাগিযস্স অধিকরণস্সা’’তি ইতো পট্ঠায. ‘‘মেথুনরাগেন মনুস্সৰিগ্গহো দোসেনাতিআদিনা সরিক্খতো চা’’তি লিখিতং. তং ৰত্থুৰিসভাগতায এৰ সিদ্ধং. অযং পন ৰত্থুসভাগতাযপি সতি আপত্তিসভাগতা সরিক্খতোতি নো তক্কোতি চ, একস্মিম্পি হি ৰত্থুস্মিং আপত্তিভেদো হোতীতি আচরিযো. পরতো ৰুত্তনযেন ৰেদিতব্বন্তি সম্বন্ধো.
‘‘কিচ্চমেৰ কিচ্চাধিকরণ’’ন্তি ৰুত্তত্তা সঙ্ঘকম্মানমেতং অধিৰচনং. কম্মলক্খণন্তি কম্মানং সভাৰং. তং নিস্সাযাতি পুব্বেৰ হি সংৰিধায সঙ্ঘো কম্মং করোতি. অথ ৰা পুরিমং পুরিমন্তি পরিৰাসউক্খেপনিযাদীনি সঙ্ঘকম্মানি নিস্সায অব্ভানওসারণাদি উপ্পন্নন্তি কত্ৰা ৰুত্তং. তস্মা কিঞ্চাপি সঙ্ঘকম্মমেৰ কিচ্চাধিকরণং, তথাপি সেসৰিসেসো লব্ভতীতি দস্সেতি.
৩৯৪. অত্থতো একং, তস্মা দেসস্স অত্থমৰত্ৰা ‘‘লেসো’’তিআদি ৰুত্তং কির.
৩৯৫. সৰত্থুকং কত্ৰাতি পুগ্গলস্স উপরি আরোপেত্ৰা খত্তিযাদিভাৰেন একজাতিকোপি দীঘরস্সকাল়কোদাতাদীনং দিট্ঠসুতপরিসঙ্কিতানং ৰসেন অঞ্ঞভাগিযতা, দীঘং খত্তিযং অজ্ঝাচরন্তং দিস্ৰা রস্সাদিখত্তিযপঞ্ঞত্তিযা আধারভাৰতো জাতিলেসেন চোদেতি, একং ৰা খত্তিযং অজ্ঝাচরন্তং দিস্ৰা ততো ৰিসিট্ঠঞ্ঞভাগভূতং খত্তিযং জাতিলেসং গহেত্ৰা ‘‘খত্তিযো দিট্ঠো ত্ৰং খত্তিযোসী’’তি চোদেতি দিট্ঠাদিঅঞ্ঞভাগেন. এত্থ চ ‘‘দীঘাদযো, দিট্ঠাদযো চ জাতিনামাদীনং ৰত্থুভূতত্তা অধিকরণ’’ন্তি লিখিতং. তং ‘‘অধিকরণভাৰানিযমতো’’তি ৰুত্তদোসং নাতিক্কমতি, অট্ঠকথাযং ‘‘খত্তিযজাতিপঞ্ঞত্তিযা আধারৰসেন অধিকরণতা চ ৰেদিতব্বা’’তি ৰুত্তং. তম্পি নামগোত্ততো অঞ্ঞিস্সা নামগোত্তপঞ্ঞত্তিযা নাম কস্সচি অভাৰতো ন সব্বসাধারণং, তস্মা ‘‘অধিকরণস্সা’’তি পদুদ্ধারণং অধিকরণচতুক্কদস্সনত্থং, তং সমানৰচনদস্সনত্থন্তি নো তক্কোতি. তত্থ দীঘাদিনো ৰা দিট্ঠাদিনো ৰাতি এত্থ দীঘাদিতা, দিট্ঠাদিতা চ অঞ্ঞভাগো, যো চুদিতকো ইতরস্স ৰিসেসো যতো অঞ্ঞোতি ৰুচ্চতি.
৩৯৯. লহুকং আপত্তিন্তি পারাজিকতো লহুকাপত্তি সঙ্ঘাদিসেসাদি. তেনেৰ অন্তে তং দস্সেন্তেন ‘‘ভিক্খু সঙ্ঘাদিসেসং অজ্ঝাপজ্জন্তো দিট্ঠো হোতী’’তিআদি ৰুত্তং. আপত্তিলেসোপি কিমত্থং জাতিলেসাদযো ৰিয ন ৰিত্থারিতোতি চে? তথা অসম্ভৰতোতি ৰেদিতব্বং.
৪০০. সাটকপত্তো সরীরট্ঠপত্তো. আপত্তিযাতি পারাজিকাপত্তিযা অঞ্ঞভাগিযং সঙ্ঘাদিসেসাদি, অধিকরণঞ্চ আপত্তিপঞ্ঞত্তিযা. ‘‘লেসো নাম আপত্তিভাগো’’তি ৰুত্তত্তা আপত্তিভাৰলেসো ৰুত্তোতি ৰেদিতব্বো, তস্মা পারাজিকাপত্তিতো অঞ্ঞভাগিযস্স আপত্তিপঞ্ঞত্তিযা আধারণট্ঠেন ‘‘অধিকরণ’’ন্তি সঙ্খ্যং গতস্স সঙ্ঘাদিসেসাদিনো আপত্তিনিকাযস্স আপত্তিভাৰলেসং গহেত্ৰা চোদনা আপত্তিলেসচোদনাতি ৰেদিতব্বা.
৪০৮. অনাপত্তি তথাসঞ্ঞী চোদেতি ৰা চোদাপেতি ৰাতি আপত্তঞ্ঞভাগিযচোদনাযমেৰ, ন অঞ্ঞত্থ. এত্তাৰতা পঠমদুট্ঠদোসে ৰুত্তৰিচরণায সংসন্দিতং হোতি, তং ইধ কথং পঞ্ঞাযতীতি চে? কঙ্খাৰিতরণিযা ৰচনতো. ৰুত্তঞ্হি ‘‘তত্থ ইধ চ আপত্তঞ্ঞভাগিযচোদনায তথাসঞ্ঞিনোপি অনাপত্তী’’তি.
অঞ্ঞাভাগিযসিক্খং যো, নেৰ সিক্খতি যুত্তিতো. গচ্ছে ৰিনযৰিঞ্ঞূহি, অঞ্ঞভাগিযতঞ্চ
সোতি.
দুতিযদুট্ঠদোসসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.