৮. পঠমদুট্ঠদোসসিক্খাপদৰণ্ণনা
৩৮০. সাৰকেন পত্তব্বন্তি পকতিসাৰকং সন্ধায ৰুত্তং, ন অগ্গসাৰকং. যথূপনিস্সযযথাপুগ্গলৰসেন ‘‘তিস্সো ৰিজ্জা’’তিআদি ৰুত্তং. কেনচি সাৰকেন তিস্সো ৰিজ্জা, কেনচি চতস্সো পটিসম্ভিদা, কেনচি ছ অভিঞ্ঞা, কেনচি কেৰলো নৰলোকুত্তরধম্মোতি এৰং ৰিসুং ৰিসুং যথাসম্ভৰং ৰুত্তন্তি ৰেদিতব্বং.
৩৮২. ‘‘যে তে ভিক্খূ সুত্তন্তিকা’’তিআদিৰচনতো ধরমানেপি ভগৰতি পিটকত্তযপরিচ্ছেদো অত্থীতি সিদ্ধং. ধম্মকথিকাতি আভিধম্মিকা রতিযা অচ্ছিস্সন্তীতিআদি আযস্মতো দব্বস্স নেসং তিরচ্ছানকথায রতিনিযোজনং ৰিয দিস্সতি, ন তথা দট্ঠব্বং. সুত্তন্তিকাদিসংসগ্গতো তেসং সুত্তন্তিকাদীনং ফাসুৰিহারন্তরাযং, তেসম্পি তিরচ্ছানকথারতিযা অভাৰেন অনভিরতিৰাসং, ততো নেসং সামঞ্ঞা চাৰনঞ্চ পরিৰজ্জন্তো এৰং চিন্তেসীতি দট্ঠব্বং. ‘‘নিম্মিতানং ধম্মতাতি সাৰকেহি নিম্মিতানংযেৰ, ন বুদ্ধেহী’’তি ৰদন্তি. ‘‘সাধকতমং করণ’’ন্তি এৰং ৰুত্তে করণত্থেযেৰ ততিযাৰিভত্তীতি অত্থো.
৩৮৩-৪. যন্তি যেন. ‘‘কত্তাতি কত্তা, ন কত্তা’’তি লিখিতং. ‘‘ভরিযং ৰিয মং অজ্ঝাচরতী’’তি ৰদন্তিযা বলৰতী চোদনা. তেন হীতি এত্থ যথা ছুপনমত্তে ৰিপ্পটিসারীৰত্থুস্মিং কাযসংসগ্গরাগসম্ভৰা অপুচ্ছিত্ৰা এৰ সঙ্ঘাদিসেসং পঞ্ঞাপেসি, তথেৰ পুব্বেৰস্সা দুস্সীলভাৰং ঞত্ৰা ৰুত্তন্তি ৰেদিতব্বং. যদি তাৰ ভূতায পটিঞ্ঞায নাসিতা, থেরো কারকো হোতি. অথ অভূতায, ভগৰতা ‘‘নাসেথা’’তি ন ৰত্তব্বং, ৰুত্তঞ্চ, তস্মা ৰুত্তং ‘‘যদি তাৰ পটিঞ্ঞায নাসিতা, থেরো কারকো হোতী’’তি.
অথ অপ্পটিঞ্ঞাযাতি ‘‘অয্যেনম্হি দূসিতা’’তি ইমং পটিঞ্ঞং ৰিনা এৰ তস্সা পকতিদুস্সীলভাৰং সন্ধায নাসিতা, থেরো অকারকো হোতি. অভযগিরিৰাসিনোপি অত্তনো সুত্তং ৰত্ৰা ‘‘তুম্হাকং ৰাদে থেরো কারকো’’তি ৰদন্তি, কস্মা? দুক্কটং মুসাৰাদপচ্চযা লিঙ্গনাসনায অনাসেতব্বত্তা. পারাজিকস্সেৰ হি লিঙ্গনাসনায নাসেতব্বা. ‘‘নাসেথা’’তি চ ৰুত্তত্তা পারাজিকাৰ জাতা, সা কিং সন্ধায, ততো থেরো কারকো আপজ্জতি. ‘‘সকায পটিঞ্ঞায নাসেথা’’তি ৰুত্তে পন অপারাজিকাপি অত্তনো ৰচনেন নাসেতব্বা জাতাতি অধিপ্পাযো. মহাৰিহারৰাসিনোপি অত্তনো সুত্তং ৰত্ৰা ‘‘তুম্হাকং ৰাদে থেরো কারকো’’তি চ ৰদন্তি. কস্মা? ‘‘সকায পটিঞ্ঞায নাসেথা’’তি হি ৰুত্তে পটিঞ্ঞায ভূততা আপজ্জতি ‘‘নাসেথা’’তি ৰচনতো. ভূতাযেৰ হি পটিঞ্ঞায নাসেতব্বা হোতি, নাভূতাযাতি অধিপ্পাযো. পুরিমনযেতি দুক্কটৰাদে. পুরিমো যুত্তিৰসেন পৰত্তো, পচ্ছিমো পাল়িৰচনৰসেন পৰত্তোতি ৰেদিতব্বো.
৩৮৫-৬. পীতিসুখেহীতি এত্থ ‘‘সুখেনা’’তি ৰত্তব্বে পীতিগ্গহণং ততিযজ্ঝানসুখং, কাযিকঞ্চ অপনেতুং সম্পযুত্তপীতিযা ৰুত্তং. সচে চুদিতকৰসেন কতং অমূলকং নাম, ‘‘অনজ্ঝাপন্নং অকত’’ন্তি ৰদেয্য, ইমে করিস্সন্তি, তস্মা ‘‘তাদিসং দিট্ঠসঞ্ঞী হুত্ৰা চোদেতী’’তি পাঠো. ‘‘এতেন নযেন সুতমুতপরিসঙ্কিতানিপি ৰিত্থারতো ৰেদিতব্বানী’’তি পাঠো. ‘‘চতুন্নং অঞ্ঞতরেনা’’তি পাতিমোক্খুদ্দেসে এৰ আগতে গহেত্ৰা ৰুত্তং, ইতরেসং অঞ্ঞতরেনাপি অনুদ্ধংসেন্তস্স সঙ্ঘাদিসেসোৰাতি নো তক্কোতি আচরিযো. ভিক্খুভাৰা হি চাৰনসমত্থতো. ‘‘সমীপে ঠত্ৰা’’তি ৰচনতো পরম্মুখা চোদেন্তস্স, চোদাপেন্তস্স ৰা সীসং ন এতি. দিট্ঠঞ্চে সুতেন পরিসঙ্কিতেন চোদেতি চোদাপেতি, সুতপরিসঙ্কিতং ৰা দিট্ঠাদীহি চোদিতে ৰা চোদাপিতে ৰা সীসং এতি এৰ অমূলকেন চোদিতত্তা. ৰুত্তঞ্হেতং ‘‘দিট্ঠস্স হোতি পারাজিকং ধম্মং অজ্ঝাপজ্জন্তো, তঞ্চে চোদেতি ‘সুতো মযা…পে… সঙ্ঘাদিসেসস্সা’’তি (পারা. ৩৮৭). ‘‘অসুদ্ধো হোতি পুগ্গলো অঞ্ঞতরং পারাজিকং ধম্মং অজ্ঝাপন্নো, তঞ্চে অসুদ্ধদিট্ঠি সমানো অনোকাসং কারাপেত্ৰা চাৰনাধিপ্পাযো ৰদেতি, আপত্তি দুক্কটস্স. ওকাসং কারাপেত্ৰা চাৰনাধিপ্পাযো ৰদেতি, অনাপত্তী’’তি (পারা. ৩৮৯) ইমিনা ন-সমেন্তং ৰিয খাযতি, কথং? দিট্ঠস্স হোতি পারাজিকং ধম্মং অজ্ঝাপজ্জন্তো নাম অসুদ্ধো পুগ্গলো হোতি, ‘‘অঞ্ঞতরস্মিং অসুদ্ধদিট্ঠি সমানো তঞ্চে চোদেতি ‘সুতো মযা পারাজিকং ধম্মং অজ্ঝাপন্নোসী’তি, আপত্তি ৰাচায ৰাচায সঙ্ঘাদিসেসস্সা’’তি ৰচনতো পুরিমনযেনাপত্তি. ‘‘চাৰনাধিপ্পাযো ৰদেতি, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি ৰচনতো পচ্ছিমনযেন সঙ্ঘাদিসেসেন আপত্তীতি দ্ৰে পাল়িনযা অঞ্ঞমঞ্ঞং ৰিরুদ্ধা ৰিয দিস্সন্তি, ন চ ৰিরুদ্ধং বুদ্ধা কথযন্তি, তস্মা এত্থ যুত্তি পরিযেসিতব্বা. অট্ঠকথাচরিযা তাৰাহু ‘‘সমূলকেন ৰা সঞ্ঞাসমূলকেন ৰা চোদেন্তস্স অনাপত্তি, অমূলকেন ৰা পন সঞ্ঞাঅমূলকেন ৰা চোদেন্তস্স আপত্তী’’তি. তস্সত্থো – দস্সনসৰনপরিসঙ্কনমূলেন সমূলকেন ৰা তদভাৰেন অমূলকেনাপি সঞ্ঞাসমূলকেন ৰা চোদেন্তস্স অনাপত্তি, দস্সনাদিমূলাভাৰেন অমূলকেন ৰা তব্ভাৰেন সমূলকেনাপি সঞ্ঞাঅমূলকেন ৰা চোদেন্তস্স আপত্তি, তস্মা দিট্ঠস্স হোতি.
পারাজিকং ধম্মং অজ্ঝাপজ্জন্তোতিআদিম্হি দস্সনমূলেন সমূলকেনাপি ‘‘সুতো মযা’’তি ৰচনতো সঞ্ঞাঅমূলকেন ৰা চোদেতি, আপত্তি সঙ্ঘাদিসেসস্স. তদত্থস্স আৰিভাৰত্থং ‘‘দিট্ঠে ৰেমতিকো’’তিআদি ৰারা ৰুত্তাতি ৰেদিতব্বা.
অসুদ্ধো হোতি পুগ্গলোভিআদিম্হি পন সমূলকেন, সঞ্ঞাসমূলকেন ৰা চোদিতত্তা অনাপত্তীতি. এৰমেৰং পন তদত্থদীপনত্থং তে ৰারা ৰুত্তা. তত্থ হি ‘‘অদিট্ঠস্স হোতী’’তিআদিৰারা অমূলকেন চোদেন্তস্স আপত্তি হোতীতি দস্সনত্থং ৰুত্তা. ‘‘দিট্ঠে ৰেমতিকো’’তিআদিনা সঞ্ঞাঅমূলকেন চোদেন্তস্স আপত্তি হোতীতি দস্সনত্থং ৰুত্তা. অঞ্ঞথা ‘‘দিট্ঠস্স হোতি, দিট্ঠে ৰেমতিকো’’তিআদিৰারা নিব্বিসেসা ভৰেয্যুং. ইদং পনেত্থ সন্নিট্ঠানং-যথা অসুদ্ধং পুগ্গলং অনোকাসং কারাপেত্ৰা চোদেন্তস্স দুক্কটং, অক্কোসাধিপ্পাযস্স চ ওমসৰাদেন দুক্কটস্স, তথা অসুদ্ধদিট্ঠিকোপি অসুদ্ধং অসুদ্ধদিট্ঠি অমূলকেন চোদেতি, আপত্তি. সমূলকেন ৰা চোদেতি, অনাপত্তীতি তং সন্নিট্ঠানং যথা ‘‘অনাপত্তি সুদ্ধে অসুদ্ধদিট্ঠিস্স অসুদ্ধে অসুদ্ধদিট্ঠিস্সা’’তি ইমিনা সংসন্দতি, তথা গহেতব্বং. অঞ্ঞথা যুত্তি পরিযেসিতব্বা.
সীলসম্পন্নোতি এত্থ ‘‘দুস্সীলস্স ৰচনং অপ্পমাণং. ভিক্খুনী হি ভিক্খুম্হি অনিস্সরা, তস্মা উক্কট্ঠনযে ৰিধিং সন্ধায থেরেন ৰুত্তং. দুতিযত্থেরেন ভিক্খুনী অজানিত্ৰাপি চোদেতি, সিক্খমানাদযো ৰা চোদেন্তি, তেসং সুত্ৰা ভিক্খূ এৰ ৰিচারেত্ৰা তস্স পটিঞ্ঞায কারেন্তি. কো এত্থ দোসোতি ইদং সন্ধায ৰুত্তং. ততিযেন তিত্থিযানং ৰচনং সুত্ৰাপি ভিক্খূ এৰ ৰিচারেন্তি, তস্মা ন কোচি ন লভতীতি এৰং সব্বং সমেতীতি অপরে’’তি ৰুত্তং. তিংসানি তিংসৰন্তানি. অনুযোগোতি পটিৰচনং. এহিতীতি আগমিস্সতি. দিট্ঠসন্তানেনাতি দিট্ঠনযেন, দিট্ঠৰিধানেনাতি অধিপ্পাযো. পতিট্ঠাযাতি পতিট্ঠং লভিত্ৰা. ঠানেতি লজ্জিট্ঠানে.
গাহন্তি ‘‘অহং চোদেস্সামী’’তি অত্তাদানগ্গহণং. চেতনাতি অত্তাদানগ্গহণচেতনা. ৰোহারোতি ইতো, এত্তো চ ঞত্ৰা পকাসনং. পণ্ণত্তীতি নামপঞ্ঞত্তি. যা ৰচীঘোসারম্মণস্স সোতদ্ৰারপ্পৰত্তৰিঞ্ঞাণসন্তানস্স অনন্তরং উপ্পন্নেন উপলদ্ধপুব্বসঙ্কেতেন মনোদ্ৰারৰিঞ্ঞাণেন ৰিঞ্ঞাযতি, যস্সা ৰিঞ্ঞাতত্তা তদত্থো পরমত্থো ৰা অপরমত্থো ৰা ততিযৰারং উপ্পন্নেন মনোৰিঞ্ঞাণেন ৰিঞ্ঞাযতীতি নামাদীহি ছহি ব্যঞ্জনেহি পাল়িযা পকাসিতা, সা ‘‘ৰিজ্জমানপঞ্ঞত্তি অৰিজ্জমানপঞ্ঞত্তী’’তিআদিনা ছধা আচরিযেহি দস্সিতা. তব্ভাগিযভাৰো অতব্ভাগিযভাৰো চ নিপ্ফন্নধম্মস্সেৰ যুজ্জতি, ন পঞ্ঞত্তিযা অধিকরণীযৰত্থুত্তা, অধিকরণে পৰত্তত্তা চ অধিকরণো মঞ্চট্ঠে মঞ্চোপচারো ৰিযাতি চ. ‘‘পরিযাযেনাতি অমূলকা নামপঞ্ঞত্তি নত্থি. পরিযাযমত্তং, সভাৰতো নত্থি. অভিধানমত্তমেৰ, অভিধেয্যং নত্থী’’তি চ লিখিতং. ইধেৰাতি ইমস্মিং এৰ সিক্খাপদে. ন সব্বত্থাতি ৰিৰাদাধিকরণাদীসু. কস্মা? ন হীতিআদি. ৰিৰাদাধিকরণাদীনমত্থিতা ৰিয অমূলকং অধিকরণং নত্থীতি. পুব্বে ৰুত্তসমথেহীতি ‘‘যং অধিকিচ্চ সমথা ৰত্তন্তী’’তি ৰুত্তসমথেহীতি অধিপ্পাযো. অপিচ সভাৰতো নত্থীতি অপ্পটিলদ্ধসভাৰত্তা ৰুত্তং. অনুপ্পন্নং ৰিয ৰিঞ্ঞাণাদি. ন হি ৰিৰাদাদীনং পণ্ণত্তি অধিকরণট্ঠোতি পণ্ণত্তিং অধিকিচ্চ সমথা ন পৰত্তন্তি, তস্মা ন তস্সা অধিকরণীযতাতি ন ৰিৰাদাদীনং পণ্ণত্তি অধিকরণট্ঠোতি অধিপ্পাযো. হোতি চেত্থ –
‘‘পারাজিকাপত্তি অমূলিকা চে,
পণ্ণত্তিমত্তা ফলমগ্গধম্মা;
চতুত্থপারাজিকৰত্থুভূতা,
পণ্ণত্তিমত্তাৰ সিযুং তথেৰ.
‘‘ততো দ্ৰিধা মগ্গফলাদিধম্মা,
সিযুং তথাতীতমনাগতঞ্চ;
পণ্ণত্তিছক্কং ন সিযা ততো ৰা,
পরিযাযতো সম্মুতিৰাদমাহা’’তি.
অনুৰদন্তীতি অক্কোসন্তি. কিচ্চযতাতি করণীযতা. তং কতমন্তি চে? অপলোকনকম্মন্তিআদি. কিচ্চন্তি ৰিঞ্ঞত্তিসমুট্ঠাপকচিত্তং কির অধিপ্পেতং.
৩৮৭. সুতাদীনং অভাৰেন অমূলকত্তন্তি এত্থ যো দিস্ৰাপি ‘‘দিট্ঠোসি মযা’’তি ৰত্তুং অসক্কোন্তো অত্তনো দিট্ঠনিযামেনেৰ ‘‘সুতোসি মযা’’তি ৰদতি. তস্স তস্মিং অসুদ্ধদিট্ঠিত্তা আপত্তি, ইধ পন যো পুব্বে সুত্ৰা অনাপত্তি, পচ্ছা তং ৰিস্সরিত্ৰা সুদ্ধদিট্ঠি এৰ সমানো ৰদতি, তং সন্ধায ৰুত্তং. ‘‘এস নযো সব্বত্থাতি অপরে’’তি ৰুত্তং. জেট্ঠব্বতিকো কাকেকপ্পটিৰত্তা. যদগ্গেনাতি যাৰতা, যদা ৰা. নো কপ্পেতীতিআদি ৰেমতিকাভাৰদীপনত্থমেৰ ৰুত্তন্তি দস্সেতি. তেন ৰেমতিকোৰ নস্সরতি সম্মুট্ঠো নামাতি আপজ্জতি, তং ন যুত্তং তদনন্তরভাৰতো, তস্মা দুতিযত্থেরৰাদো পচ্ছা ৰুত্তো.
৩৮৯. সব্বত্থাতি সব্বঅট্ঠকথাসু. ওকাসকম্মন্তি ওকাসকরণং. ‘‘ওকাসেন কম্মং ওকাসকম্ম’’ন্তি লিখিতং. অসূরিযং পস্সতি কঞ্ঞাতি এত্থ যথা কঞ্ঞা সূরিযং ন পস্সতীতি ভৰতি, এৰং ‘‘অনোকাসং কারেত্ৰা’’তি ৰুত্তে ওকাসং ন কারেত্ৰাতি হোতি.
পঠমদুট্ঠদোসসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.