৮. অধিকরণকথা
২১৫. ৰিপচ্চতাযাতি এত্থ ৰিকারভাৰেন পততি পৰত্ততীতি ৰিপচ্চং, চিত্তদুক্খং, তদেৰ ৰিপচ্চতা, তদত্থাযাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘চিত্তদুক্খত্থ’’ন্তি. ‘‘ফরুসৰচন’’ন্তি ইমিনা ৰোহার সদ্দো ৰচনপরিযাযোতি দস্সেতি. যো তত্থাতি এত্থ তসদ্দস্স ৰিসযং দস্সেন্তো আহ ‘‘তেসু অনুৰদন্তেসূ’’তি. যো উপৰাদোতি যোজনা. ‘‘অনুৰদনা’’তি এতং পদন্তি যোজনা. আকারদস্সনন্তি অনুৰদনস্স আকারদস্সনং, দস্সনহেতু ৰা. ‘‘পুনপ্পুন’’ন্তি ইমিনা অনুসম্পৰঙ্কতাতি এত্থ অনুসদ্দস্স ন উপচ্ছিন্নত্থং দস্সেতি. তত্থেৰাতি অনুৰদনে এৰ. সম্পৰঙ্কতাতি সম্মা পকারেন নিন্নপোনপব্ভারতা. অব্ভুস্সহনতাতি এত্থ অতিরেকং উস্সাহনতাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘কস্মা’’তিআদি. অনুবলপ্পদানন্তি এত্থ পুনপ্পুনং বলস্স পদানন্তি দস্সেন্তো আহ ‘‘পুরিমৰচনস্সা’’তিআদি.
কিচ্চযতাতি এত্থ ‘‘মা পণ্ডিচ্চয’’ন্তিআদীসু (জা. ২.২২.১) ৰিয ব্যঞ্জনৰড্ঢনৰসেন যকারাগমোতি আহ ‘‘কিচ্চমেৰ কিচ্চয’’ন্তি. ‘‘উভযংপেতং সঙ্ঘস্সেৰ অধিৰচন’’ন্তি ইমিনা কিচ্চকরণীযসদ্দো কত্তুৰাচকোতি দস্সেতি, সঙ্ঘো হি করোতীতি ৰচনত্থেন কিচ্চোতি চ করণীযোতি চ ৰুচ্চতি. তস্স ভাৰো, কিচ্চযতা করণীযতাতি ৰুত্তে সঙ্ঘকম্মংযেৰ লব্ভতি. তেন ৰুত্তং ‘‘উভযংপেতং সঙ্ঘকম্মস্সেৰ অধিৰচন’’ন্তি. যদি কম্মৰাচকো ভৰেয্য, ‘‘কত্তব্বন্তি কিচ্চং, করণীয’’ন্তি ৰুত্তেযেৰ সঙ্ঘকম্মস্স লভনতো তাপচ্চযো স্ৰত্থো ভৰেয্য. এৰঞ্হি সতি কিচ্চযস্স ভাৰো কিচ্চযতা করণীযস্স ভাৰো করণীযতাতি ৰচনত্থো ন কত্তব্বো ভৰেয্য, কতো চ, তস্মা ন কম্মৰাচকোতি দট্ঠব্বং. তস্সেৰাতি সঙ্ঘকম্মস্সেৰ. তত্থাতি অপলোকনাদীসু চতূসু কম্মেসু. সীমট্ঠকসঙ্ঘন্তি ‘‘উপচারসীমাদীসু ঠিতং সঙ্ঘং. সোধেত্ৰাতি এত্থ সোধনং নাম সীমট্ঠকসঙ্ঘস্স হত্থপাসনযনং, ছন্দারহানং ছন্দস্স আহরণং, সীমতো বহিকরণং. তমেৰত্থং একদেসতো দস্সেতুং ৰুত্তং ‘‘ছন্দারহানং ছন্দং আহরিত্ৰা’’তি. অপলোকেতি আপুচ্ছতি অনেনাতি অপলোকনং, তংযেৰ কম্মং অপলোকনকম্মং. ৰুত্তনযেনেৰাতি ‘‘সীমট্ঠকসঙ্ঘং সোধেত্ৰা’’তিআদিনা ৰুত্তনযেনেৰ. ‘‘সুণাতু মে’’তিআদিনা সঙ্ঘগণপুগ্গলে ঞাপেতি এতাযাতি ঞত্তি, সাযেৰ কম্মং ঞত্তিকম্মং, ঞত্তিযেৰ দুতিযং ঞত্তিদুতিযং, তমেৰ কম্মং ঞত্তিদুতিযকম্মং. এত্থ কিঞ্চাপি ঞত্তি পঠমং ঠপিতা, কম্মৰাচাযেৰ দুতিযা হোতি, ‘‘ফস্সপঞ্চমা’’তিআদীসু (ধাতু. ৩১৬) ৰিয পন পটিলোমৰসেন ৰোহারং কত্ৰা ‘‘ঞত্তিদুতিযা’’তি ৰুত্তং. ফস্সপঞ্চমাতি এত্থ কিঞ্চাপি ধম্মসঙ্গণিযং (ধ. স. ১ আদযো) ‘‘ফস্সো হোতি, ৰেদনা হোতি, সঞ্ঞা হোতি, চেতনা হোতি, চিত্তং হোতী’’তি ফস্সং পঠমং ৰুত্তং, পটিলোমৰসেন পন ৰোহারং কত্ৰা ‘‘ফস্সপঞ্চমা’’তি ধাতুকথাযং ৰুত্তন্তি দট্ঠব্বং. এসেৰ নযো ঞত্তি চতুত্থকম্মেপি. একায চ অনুসাৰনাযাতি ঞত্তিতো অনুপচ্ছা সাৰেতব্বাতি অনুসাৰনা, তায, তীহি চ অনুসাৰনাহীতি ঞত্তিতোঅনু পচ্ছা, পুনপ্পুনং ৰা তিক্খত্তুং সাৰেতব্বাতি অনুসাৰনা, তাহি. তত্থাতি চতূসু কম্মেসু.
অপলোকেত্ৰাৰাতি এত্থ এৰফলং দস্সেন্তো আহ ‘‘ঞত্তিকম্মাদিৰসেন ন কাতব্ব’’ন্তি. ঞত্তিকম্মম্পীতি পিসদ্দেন ন কেৰলং অপলোকনকম্মমেৰ, অথ খো ঞত্তিকম্মম্পীতি দস্সেতি. ঞত্তিদুতিযকম্মং পনাতি এত্থ পনসদ্দো ৰিসেসত্থজোতকো, পক্খন্তরজোতকো ৰা. তত্থাতি দ্ৰীসু কম্মেসু. গরুকানীতি অলহুকানি. অৰসেসানীতি ছহি কম্মেহি অৰসেসানি, এৰরূপানি লহুককম্মানীতি সম্বন্ধো. ‘‘অৰসেসা’’তিপি পাঠো, সম্মুতিযোতি সম্বন্ধো. অপলোকেত্ৰাপীতি পিসদ্দো ঞত্তিদুতিযকম্মৰাচং সাৰেত্ৰাপীতি সম্পিণ্ডেতি. অঞ্ঞত্থাপোহনং দস্সেন্তো আহ ‘‘ঞত্তিকম্মঞত্তিচতুত্থকম্মৰসেন পন ন কাতব্বমেৰা’’তি. ঞত্তিচতুত্থকম্মং কাতব্বন্তি সম্বন্ধো. এত্থাতি সমথক্খন্ধকে.
ৰিত্থারতো পন আগতোযেৰাতি সম্বন্ধো. এতেসন্তি চতুন্নং কম্মানং. যং পন অত্থজাতং অনুত্তানন্তি সম্বন্ধো. তত্থাতি চতূসু কম্মেসু. তন্তি অত্থজাতং. এৰন্তি এৰং কম্মৰগ্গেযেৰ ৰণ্ণযমানে. হীতি লদ্ধগুণজোতকো. সুৰিঞ্ঞেয্যাতি সুখেন ৰিঞ্ঞাতব্বা.
২১৬. পাল়িৰসেনেৰাতি ন অট্ঠকথাৰসেনাতি অধিপ্পাযো.
২২০. যেনাতি চিত্তুপ্পাদেন. ইমিনা ৰিৰদন্তি অনেনাতি ৰিৰাদোতি ৰচনত্থং দস্সেতি. সমথেহি চাতি চসদ্দো সম্পিণ্ডনত্থো. তেন ন কেৰলং ৰিৰাদোযেৰ, অথ খো অধিকরণঞ্চাতি সম্পিণ্ডেতি, অথ ৰা সমথেহি চাতি সমথেহি এৰ. ইমিনা সমথেহি অধিকরীযতি ৰূপসমীযতীতি অধিকরণন্তি ৰচনত্থং দস্সেতি. ৰিৰাদোযেৰ অধিকরণং ৰিৰাদাধিকরণং. এৰমাদিনা নযেনাতি আদিসদ্দেন অনুদ্ধংসনেন ৰদন্তি অনেন চিত্তুপ্পাদেনাতি অনুৰাদোতিআদযো ৰচনত্থে সঙ্গণ্হাতি.
২২২. সন্ধাযভাসিতৰসেনাতি লোকৰজ্জং সন্ধায ভাসিতস্স ৰচনস্স ৰসেন. সন্ধাযভাসিতত্থং ৰিত্থারেন্তো আহ ‘‘যস্মিং হী’’তিআদি. তত্থ পথৰিখণনাদিকে যস্মিং আপত্তাধিকরণেতি যোজনা. তস্মিন্তি কুসলচিত্তঙ্গে আপত্তাধিকরণে. তস্মাতি যস্মা ন সক্কা ৰত্তুং, তস্মা. ইদন্তি ‘‘নত্থি আপত্তাধিকরণং কুসল’’ন্তি ৰচনং, ৰুত্তন্তি সম্বন্ধো. সন্ধায অৰুত্তং দস্সেত্ৰা সন্ধায ৰুত্তং দস্সেন্তো আহ ‘‘ইদং পন সন্ধায ৰুত্ত’’ন্তি. তত্থ ইদং পনাতি কারণং পন সন্ধাযাতি সম্বন্ধো. যং আপত্তাধিকরণন্তি যোজনা. ‘‘লোকৰজ্জ’’ন্তি পদে তুল্যাধিকরণং. লোকস্মিং, লোকেহি ৰা ৰজ্জেতব্বন্তি লোকৰজ্জং. তন্তি আপত্তাধিকরণং. তত্থাতি আপত্তাধিকরণে. ৰিকপ্পোতি ৰিৰিধা কপ্পনং, ৰিৰিধতক্কো ৰা. যং পনাতি আপত্তাধিকরণং পন. ‘‘পণ্ণত্তিৰজ্জ’’ন্তি পদে তুল্যাধিকরণং. ভগৰতো পঞ্ঞত্তিযা হেতুভূতায ৰজ্জেতব্বন্তি পণ্ণত্তিৰজ্জং. তন্তি আপত্তাধিকরণং, অকুসলং হোতীতি সম্বন্ধো. কিঞ্চীতি অপ্পমত্তকং, আপত্তানাপত্তিং অজানন্তস্স আপজ্জনতোতি সম্বন্ধো. তস্মাতি যস্মা অব্যাকতং হোতি, তস্মা. তত্থাতি পণ্ণত্তিৰজ্জভূতে আপত্তাধিকরণে. ‘‘আপত্তাধিকরণং…পে… কুসল’’ন্তি ইদং ৰচনং ৰুত্তন্তি যোজনা.
যদি কুসলচিত্তো আপজ্জতি, অথ ননু আপত্তাধিকরণং কুললন্তি ৰত্তব্বো ভৰেয্যাতি আহ ‘‘সচে পনা’’তিআদি. যন্তি আপত্তাধিকরণং. ‘‘ইদং ৰুচ্চতি…পে… কুসল’’ন্তি ৰদেয্য সচেতি যোজনা. এল়কলোমঞ্চ পদসোধম্মঞ্চ এল়কলোমপদসোধম্মানি, তানি আদীনি যেসং তানীতি এল়কলোমপদসোধম্মাদীনি, তানি সমুট্ঠানানি যাসন্তি এল়কলোমপদসোধম্মাদিসমুট্ঠানা, তাসং আপত্তীনম্পীতি সম্বন্ধো. তত্থাতি এল়কলোমপদসোধম্মাদিসমুট্ঠানাসু আপত্তীসু. আপত্তিযা অঙ্গন্তি আপত্তিযা কারণং. এৰং আপত্তিযা অনঙ্গং দস্সেত্ৰা তস্সাযেৰ অঙ্গং দস্সেন্তো আহ ‘‘কাযৰচীৰিঞ্ঞত্তিৰসেন পনা’’তিআদি. তত্থ চলিতপ্পৰত্তানন্তি চলিতেন হেতুভূতেন পৰত্তানং. অথ ৰা চলিতো চ কাযো, পৰত্তা চ ৰাচাতি চলিতপ্পৰত্তা, তাসং চলিতপ্পৰত্তানং কাযৰাচানং. তঞ্চাতি কাযৰাচানং অঞ্ঞতরঞ্চ. অব্যাকতন্তি এত্থ ইতিসদ্দো পরিসমাপনত্থো.
অযমত্থো এৰং ৰেদিতব্বোতি যোজনা. তেনাতি চিত্তেন. ‘‘ইদং…পে… সদ্ধি’’ন্তি ইমিনা সঞ্জানন্তোতি এত্থ সংসদ্দস্স সুন্দরত্থং সহ আকারেন দস্সেতি. ‘‘ৰীতিক্কম…পে… কপ্পেত্ৰা’’তি ইমিনা চেচ্চাতি পদস্স অত্থং সহ ৰিসেসনেন দস্সেতি. ‘‘উপক্কমৰসেন…পে… পেসেত্ৰা’’তি ইমিনা অভিৰিতরিত্ৰাতি পদস্স অত্থং দস্সেতি. পাল়িযং যংসদ্দোৰীতিক্কমৰিসযোতি আহ ‘‘যং আপত্তাধিকরণং ৰীতিক্কম’’ন্তি. ‘‘আপজ্জতী’’তি ইমিনা পাঠসেসং দস্সেতি. এৰং ৰীতিক্কমতো তস্স ভিক্খুনোতি যোজনা.
অব্যাকতৰারেপীতি পিসদ্দো অকুসলৰারং অপেক্খতি. তস্সাতি চিত্তস্স. অজানন্তোতিআদীনং পদানমত্থো অকুসলৰারে ৰুত্তপটিপক্খৰসেন ৰেদিতব্বো. যং আপত্তাধিকরণন্তিআদীনং পদানমত্থো অকুসলৰারেন সদিসোযেৰ.
২২৪. অযং ৰিৰাদো নো অধিকরণন্তিআদীসু এৰমত্থো ৰেদিতব্বোতি সম্বন্ধো.