চূল়ৰগ্গযোজনা

মহাৰগ্গখন্ধকস্সেৰং, কত্ৰান যোজনানযং;

অধুনা চূল়ৰগ্গস্স, করিস্সং যোজনানযং.

১. কম্মক্খন্ধকং

১. তজ্জনীযকম্মকথা

১. চূল়ৰগ্গস্স পঠমে কম্মক্খন্ধকে এৰমত্থো ৰেদিতব্বোতি যোজনা. ‘‘চূল়ৰগ্গস্সা’’তি পদং ‘‘কম্মক্খন্ধকে’’তি পদে অৰযৰিসম্বন্ধো. তাৰাতি পারিৰাসিকক্খন্ধকাদিতো, পারিৰাসিক্খন্ধকাদীনং ৰা পঠমং. চেৰসদ্দো চ চসদ্দো চ ‘‘পণ্ডুকলোহিতকা’’তি পদস্স অসমাহারদ্ৰন্দৰাক্যং দীপেন্তি. নিস্সযানং নামং নিস্সিতেসু উপচারৰসেন তেসং সদ্ধিৰিহারিকঅন্তেৰাসিকাপি পণ্ডুকলোহিতকনামাযেৰ হোন্তীতি দস্সেন্তো আহ ‘‘তেসং নিস্সিতকাপী’’তিআদি. পিসদ্দেন উপচারত্থং সম্পিণ্ডেতি. ‘‘সুট্ঠু বলৰ’’ন্তি ইমিনা বলৰাবলৰন্তি দ্ৰিন্নং সদ্দানং পরিযাযভাৰেন ৰুত্তত্তা অতিসযত্থোতি দস্সেতি. ‘‘বলৰবলৰ’’ন্তি ৰত্তব্বে ৰাচাসিলিট্ঠৰসেন দীঘং কত্ৰা এৰং ৰুত্তং. পটিৰদথাতি পটিচ্ছন্নট্ঠানে কথেথ. ইমিনা পটিমন্তেথাতি এত্থ মন্তধাতুযা গুত্তভাসনত্থং দস্সেতি. অত্থেসু করণভাসনকিচ্চেসু অলং সমত্থাতি অলমত্থা, তেসং ৰিসেসেনাতি অলমত্থতরাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘সমত্থতরা’’তি.

অধম্মকম্মদ্ৰাদসককথা

৪. অসম্মুখা কতন্তিআদীসু এৰং ৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বোতি যোজনা. সম্মুখেহি ৰিরহিতা অসম্মুখাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘সঙ্ঘধম্মৰিনযপুগ্গলসম্মুখানং ৰিনা কত’’ন্তি. ‘‘অপ্পটিপুচ্ছিত্ৰা’’তি ইমিনা অপ্পটিপুচ্ছাতি এত্থ ত্ৰাপচ্চযস্সাকারভাৰং দস্সেতি. তস্সেৰাতি চুদিতকস্সেৰ. অদেসনাগামিনিযাতি এত্থ অকারস্স অঞ্ঞত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘পারাজিকা…পে… ৰা’’তি. এত্থাতি তজ্জনীযকম্মে. নৰ পদাতি নৰসু পদেসু, নিদ্ধারণে চেতং পচ্চত্তৰচনং. পুরিমকেসু তীসু তিকেসু ৰুত্তেসু নৰসু পদেসূতি যোজনা. ‘‘একেক’’ন্তি পদেন সম্বন্ধিতব্বং. ইমেহীতি ইমেহি দ্ৰীহি পদেহি. দ্ৰাদস তিকাতি পুরিমেহি তীহি তিকেহি নৰ তিকে মিস্সেত্ৰা দ্ৰাদস. সুক্কপক্খেসুপীতি পটিসেধৰিরহৰসেন সুক্কেসু পক্খেসুপি.

৬. ‘‘পব্বজিতান’’ন্তি ইমিনা গিহীনং অননুলোমিকতং নিৰত্তেতি. সহসোকিতাদীহীতি আদিসদ্দেন সহনন্দিং সঙ্গণ্হাতি. ইমস্মিং ঠানে সব্বঅট্ঠকথাপোত্থকেসু ‘‘ন উপসম্পাদেতব্বন্তি উপজ্ঝাযেন হুত্ৰা ন উপসম্পাদেতব্ব’’ন্তি পাঠতো পট্ঠায যাৰ ‘‘ন সম্পযোজেতব্বন্তি অঞ্ঞমঞ্ঞং যোজেত্ৰা কলহো ন কারেতব্বো’’তি পাঠো অত্থি, তাৰ অট্ঠারসসম্মাৰত্তনৰত্তানং সংৰণ্ণনাপাঠো লিখিতো, সো পাঠো ইমস্মিং ঠানে ন লিখিতব্বো. কস্মা? পাল়িক্কমানুপ্পত্তাভাৰতো, অট্ঠকথাযমেৰ ‘‘অট্ঠারস সম্মাৰত্তনৰত্তানি পারিৰাসিকক্খন্ধকে ৰণ্ণযিস্সামা’’তি ৰক্খমানত্তা, যথাৰচনঞ্চ পারিৰাসিকক্খন্ধকে (চূল়ৰ. অট্ঠ. ৭৬) সংৰণ্ণিতত্থা চ. তস্মা সো পাঠো ন পোরাণপাঠো হোতি, পচ্ছা পক্খিত্তপাঠোতি দট্ঠব্বো.

তিণ্ণং ভিক্খৰে ভিক্খূনন্তিআদি ৰুত্তন্তি সম্বন্ধো. একেকেনাপীতি তীসু অঙ্গেসু একেকেনাপি. ইমিনা অৰযৰৰাক্যনিব্বত্তিৰসেন কম্মারহভাৰং দস্সেতি. হীতি সচ্চং. নিযস্সস্স ৰিসেসেন অভিণ্হাপত্তিকত্তং অঙ্গং ইতি ৰুত্তন্তি যোজনা. এত্থ আকারৰাচকো ইতিসদ্দো লুত্তনিদ্দিট্ঠোতি দট্ঠব্বং. এসেৰ নযো অনন্তরেপি. তজ্জীযতি অনেন ৰিনযকম্মেনাতি তজ্জনীযং, তমেৰ কম্মং তজ্জনীযকম্মং. ‘‘নিস্সায তে ৰত্থব্ব’’ন্তি নিযস্সীযতি বালো ভজাপীযতি অনেন ৰিনযকম্মেনাতি নিযস্সং, দিৰাদিগণিকত্তা সকারস্স দ্ৰেভাৰো হোতি ‘‘নস্সং ৰস্স’’ন্তিআদীসু ৰিয, নিযস্সমেৰ কম্মং নিযস্সকম্মং. গামাদিতো পব্বাজিযতি অনেন ৰিনযকম্মেনাতি পব্বাজনীযং, তমেৰ কম্মং পব্বাজনীযকম্মং. তীসূতি ভণ্ডনকারকঅভিণ্হাপত্তিককুলদূসকৰসেন তিৰিধেসু অঙ্গেসু. যেন কেনচি অঙ্গেনাতি সম্বন্ধো. যদি সব্বানি কম্মানি কাতুং ৰট্টতীতি যোজনা. এৰং সতি চম্পেয্যক্খন্ধকে (মহাৰ. ৪০০ আদযো) ৰুত্তং ইদং ৰচনং ৰিরুজ্ঝতীতি সম্বন্ধো. ৰচনত্থনানত্ততোতি ৰচনস্স চ অত্থস্স চ নানাভাৰতো. তমেৰত্থং ৰিত্থারেন্তো আহ ‘‘তজ্জনীযকম্মারহস্সাতি ইমস্স হী’’তিআদি. তত্থ ‘‘তিণ্ণং ভিক্খৰে’’তিআদিৰচনস্স অঙ্গসম্ভৰো অত্থোতি যোজনা. তস্মাতি যস্মা ন ৰিরুজ্ঝতি, তস্মা. সঙ্ঘেন কতং হোতীতি সম্বন্ধো. ইমিনা লক্খণেন তজ্জনীযাদিকম্মারহস্স তস্স ভিক্খুস্সাতি যোজনা. এৰং কম্মসন্নিট্ঠানত্থং দস্সেত্ৰা অঙ্গসম্ভৰত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘যস্স পনা’’তিআদি. তত্থ যস্সাতি ভিক্খুস্স, অত্থীতি সম্বন্ধো. ভণ্ডনকারকাদীসূতিআদিসদ্দেন অভিণ্হাপত্তিককুলদূসকানি সঙ্গণ্হাতি. আকঙ্খমানো সঙ্ঘো করেয্যাতি সম্বন্ধো. কম্মারহন্তি কম্মস্স, কম্মে ৰা অরহং. এত্থাতি কম্মক্খন্ধকে. পুব্বেনাতি পুব্বে ৰুত্তেন চম্পেয্যক্খন্ধকেন. অপরন্তি অপরে ৰুত্তং কম্মক্খন্ধকং. সমেতীতি সমং গচ্ছতি.

তত্থাতি কম্মেসু, তজ্জনীযকম্মেতি সম্বন্ধো, অঙ্গেসু ৰা, ভণ্ডনকারকৰসেনাতি সম্বন্ধো. অথ খোতি তথা ৰুত্তাপীতি অত্থো. করোন্তেন কম্মৰাচাৰাচকেনাতি সম্বন্ধো. হীতি ফলজোতকো. ভূতেন ৰত্থুনাতি তচ্ছেন ৰত্থুনা. অঞ্ঞস্স কম্মস্সাতি তজ্জনীযকম্মতো অঞ্ঞস্স কম্মস্স. কস্মা বালস্স অব্যত্তস্স আপত্তিবহুলস্স তজ্জনীযকম্মং কাতব্বন্তি যোজনা. ইদম্পীতি তজ্জনীযকম্মম্পি. সব্বত্থাতি সব্বেসু কম্মেসু.

নপ্পটিপ্পস্সম্ভেতব্বঅট্ঠারসকাদিকথা

৮. পন্নলোমাতি পতিতমানলোমা. এতন্তি ৰত্তং. নেত্থারন্তি এত্থ অফুট্ঠক্খরসংযোগে পরস্স তকারস্স থকারো হোতি, তস্মা দুতিযক্খরেন পাঠো যুত্তো. যেনাতি ৰত্তেন. নিস্সারণাতি নিস্সারণতো. দস ৰা দিৰসানি, পঞ্চ ৰা দিৰসানি পূরেতব্বন্তি যোজনা. হীতি সচ্চং. এত্তকেনাতি এতপ্পমাণেন দসপঞ্চদিৰসেন.

২. নিযস্সকম্মকথা

১১. অপিস্সু ভিক্খূ পকতাতি এত্থ নিপাতানমনেকত্থত্তা ইধ অপিস্সুসদ্দো নিচ্চত্থো হোতি. পকতসদ্দো ‘‘কুক্কুচ্চপকতা’’তিআদীসু (পারা. অট্ঠ. ১.ততিযসঙ্গীতিকথা; পাচি. অট্ঠ. ৪৩৮) অভিভৰনত্থো, ইধ পন ব্যাৰটত্থোতি দস্সেন্তো আহ ‘‘নিচ্চং ব্যাৰটা হোন্তী’’তি.

৩. পব্বাজনীযকম্মকথা

২৭. এত্থাতি অস্সজিপুনব্বসুকৰত্থুম্হি. কাযিকোতি এত্থ কাযেন কীল়তীতি কাযিকোতি ৰচনত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘কাযকীল়া ৰুচ্চতী’’তি. ‘‘এসেৰ নযো’’তি ইমিনা ৰাচায কীল়তীতি ৰাচসিকো, কাযিকো চ ৰাচসিকো চ কাযিকৰাচসিকোতি ৰচনত্থং অতিদিসতি. এত্থ চ পচ্ছিমৰচনত্থো সমাহারদ্ৰন্দো, সমাহারদ্ৰন্দেপি কত্থচি পুল্লিঙ্গমিচ্ছন্তি সদ্দৰিদূ ‘‘ধম্মৰিনযো’’তিআদীসু (ৰিভ. অট্ঠ. ৫০৯) ৰিয. কাযদ্ৰারপঞ্ঞত্তসিক্খাপদং ৰীতিক্কমতীতি কাযিকোতি ৰচনত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘কাযদ্ৰারে পঞ্ঞত্তসিক্খাপদৰীতিক্কমো ৰুচ্চতী’’তি. কাযেন পঞ্ঞত্তসিক্খাপদং ৰীতিক্কমেতীতি কাযিকোতি ৰচনত্থোপি যুজ্জতেৰ. ‘‘উপহননং ৰুচ্চতী’’তি ইমিনা উপহননং উপঘাতং, তমেৰ উপঘাতিকন্তি ৰচনত্থং দস্সেতি. ‘‘নাসন’’ন্তি ইমিনা হনধাতুযা হিংসনত্থং দস্সেতি. পটিক্খিত্তৰেজ্জকম্মাদিৰসেন তেলপচনঅরিট্ঠপচনাদীনি কাযিকো মিচ্ছাজীৰো নামাতি যোজনা. ইমিনা মিচ্ছাজীৰস্স সরূপং দস্সেতি.

৪. পটিসারণীযকম্মকথা

৩৩. সুধম্মৰত্থুস্মিং এৰমত্থো ৰেদিতব্বোতি যোজনা. অনপলোকেত্ৰাতি এত্থ অপপুব্বো লোকসদ্দো আপুচ্ছনত্থোতি আহ ‘‘ন আপুচ্ছিত্ৰা’’তি.

৩৪. কিন্তি কিং নাম খাদনীযভোজনীযং. ৰোতি তুম্হেহি. গহপতীতি আলপনপদং. থেরানং অত্থাযাতি সম্বন্ধো. পটিযত্তন্তি পটিযাদিতং. ‘‘এতং অৰোচা’’তি ইমিনা এতদৰোচাতি এত্থ নিগ্গহিতাদেসসন্ধিং দস্সেতি. যদিদন্তি সদ্দো ‘‘তিলসংগুল়িকা’’তি পদেন যোজিতত্তা ইত্থিলিঙ্গোতি আহ ‘‘যা অয’’ন্তি. তিলসক্খলিকাতি তিলেন সংসট্ঠা সক্খলিকা. ‘‘সা নত্থী’’তি ইমিনা উত্তরৰাক্যে যংসদ্দস্স পুব্বৰাক্যে তংসদ্দাপেক্খতং দস্সেতি. একো পুরিসোতি সম্বন্ধো. পূৰিযোতি পূৰং, পূৰেন ৰা কযৰিক্কযো. তেনাতি কারণেন. নন্তি গহপতিং. থেরোতি সুধম্মত্থেরো. যদেৰ কিঞ্চীতি এত্থ কিঞ্চি এৰ যং ৰচনন্তি দস্সেন্তো আহ ‘‘কিঞ্চিদেৰ তিলসংগুল়িকাৰচন’’ন্তি. ইদন্তি ইমং অত্থং. সোতি কুক্কুটপোতকো. কাকৰস্সিতন্তি কাকস্স ৰস্সিতং, নেৰ অকাসীতি সম্বন্ধো. তযাপীতি পিসদ্দো কুক্কুটপোতকং অপেক্খতি. নেৰ ভিক্খুৰচনং ৰুত্তং, ন গিহিৰচনং ৰুত্তং, ইতি ইমমত্থং দস্সেতীতি যোজনা.

অধম্মকম্মাদিদ্ৰাদসককথা

৩৯. পুরিমেহি কম্মেহীতি সম্বন্ধো. তত্থাতি অঙ্গেসু. যথা পরিসক্কিযমানে গিহিনো লাভং ন লভন্তীতি যোজনা. পরিপুব্বো সক্কধাতু পরক্কমত্থোতি আহ ‘‘পরক্কমন্তো’’তি. তত্থাতি অনত্থাদীসু. অত্থভঙ্গোতি গিহীনং অত্থস্স ভঙ্গো. অৰসনন্তি গিহীনং অৰসনং. গিহীনন্তি এত্থ সাম্যত্থে সামিৰচনন্তি আহ ‘‘গিহীনং সন্তিকে’’তি. যথা করিযমানে সচ্চো হোতি, এৰং ন করোতীতি যোজনা. একঙ্গেনাপীতি পিসদ্দো সম্ভাৰনত্থো, ততো অধিকেহি অঙ্গেহি কা নাম কথাতি দস্সেতি. এত্থাতি পটিসারণীযকম্মে. পটিমুখং অত্তনো দোসং সরাপেতব্বং অনেন ৰিনযকম্মেনাতি পটিসারণীযং, তমেৰ কম্মং পটিসারণীযকম্মং.

৫. আপত্তিযা অদস্সনে উক্খেপনীযকম্মকথা

৪৬. সংসথাতি এত্থ সংসধাতুযা কথনত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘আরোচেথা’’তি. তুম্হে সংসথ, কথেথাতি অত্থো.

৫০. ভণ্ডনকারকো হোতীতিআদি কারণূপচারৰসেন ৰুত্তোতি আহ ‘‘ভণ্ডনাদিপচ্চযা’’তিআদি. ভণ্ডনকারকাদি কারণং, তেন আপন্না আপত্তি ফলং, তস্সা অদস্সনে উক্খেপনীযকম্মং কাতব্বন্তি অধিপ্পাযো. তস্সাতি আপত্তিযা.

৫১. এত্থাতি উক্খেপনীযকম্মে. তত্থাতি তেচত্তালীসৰত্তেসু. অনুদ্ধংসেতব্বোতি এত্থ ধংসধাতুযা গত্যত্থং পটিক্খিপন্তো আহ ‘‘ন চোদেতব্বো’’তি. ‘‘রজোনুদ্ধংসতী’’তিআদীসু (বু. ৰং. ২.১০১) হি ধংসধাতু গত্যত্থে ৰত্ততি. ‘‘ন ভিক্খু ভিক্খূহী’’তি এত্থ সোযেৰ ভিক্খু তেহেৰ ভিক্খূহীতি অত্থং নিৰারেন্তো আহ ‘‘অঞ্ঞো ভিক্খু অঞ্ঞেহি ভিক্খূহী’’তি. ন গিহিদ্ধজোতি এত্থ গিহীনং ধজো গিহিদ্ধজোতি ৰুত্তে ওদাতৰত্থাদীনীতি আহ ‘‘ওদাতৰত্থানী’’তিআদি. ন তিত্থিযাদিপদত্তযন্তি ‘‘ন তিত্থিযা সেৰিতব্বা, ভিক্খূ সেৰিতব্বা, ভিক্খুসিক্খায সিক্খিতব্ব’’ন্তি পদানং তযং. ‘‘ন অপসাদেতব্বো’’তি ইমিনা ন আসাদেতব্বোতি এত্থ আপুব্বসদধাতুযা অপপুব্বসদধাতুযা সমানভাৰং দস্সেতি. ‘‘অন্তো ৰা বহি ৰাতি’’ এত্থ কস্স অন্তো ৰা বহি ৰাতি আহ ‘‘ৰিহারস্সা’’তি. সেসং সব্বংৰত্তন্তি যোজনা. ইমিনাতি আপত্তিযা অদস্সনে উক্খেপনীযকম্মেন.

৬৫. তস্সাতি আপত্তিযা. ইধাতি পাপিকায দিট্ঠিযা অপ্পটিনিস্সগ্গে কতে উক্খেপনীযকম্মে. আপত্তিঅদস্সনাদীসু উদ্ধরিত্ৰা খিপীযতি অপনীযতি অনেন ৰিনযকম্মেনাতি উক্খেপনীযং, তমেৰ কম্মং উক্খেপনীযকম্মং.

ইতি কম্মক্খন্ধকৰণ্ণনায যোজনা সমত্তা.

২. পারিৰাসিকক্খন্ধকং

১. পারিৰাসিকৰত্তকথা

৭৫. পারিৰাসিকক্খন্ধকে পারিৰাসিকাতি পদস্স পরিৰাসং পরিৰসন্তীতি পারিৰাসিকাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘পরিৰাসং পরিৰসন্তা’’তি. তত্থাতি ‘‘পরিৰাসং পরিৰসন্তা’’তি তদ্ধিতৰাক্যে. তেসূতি চতুব্বিধেসু পরিৰাসেসু. তিত্থিযপরিৰাসোতি তিত্থিযানং পরিৰাসো, তিত্থিযানং ৰা দাতব্বো পরিৰাসো, তিত্থিযেহি ৰা পরিৰসিতব্বো পরিৰাসো তিত্থিযপরিৰাসো. অপ্পটিচ্ছন্নপরিৰাসোতি অপ্পটিচ্ছন্নো পরিৰাসো অপ্পটিচ্ছন্নপরিৰাসো. তত্থাতি অপ্পটিচ্ছন্নপরিৰাসে. যন্তি ৰচনং. অযং পনাতি অযং পটিচ্ছন্নপরিৰাসো পন. ইধাতি পারিৰাসিকক্খন্ধকে. সেসাতি অপ্পটিচ্ছন্নপরিৰাসতো সেসা. তযোতি অপ্পটিচ্ছন্নপরিৰাসাদযো তযো, দাতব্বাতি সম্বন্ধো. কস্স দাতব্বাতি আহ ‘‘যেনা’’তিআদি. আপন্না চেৰাতি আপজ্জিতব্বা চেৰ. তেসূতি তিৰিধেসু পরিৰাসেসু. এতে পনাতি তযো পন. ইধাতি পারিৰাসিকক্খন্ধকে. তস্মাতি যস্মা ইধ অধিপ্পেতা, তস্মা. এতেসূতি তিৰিধেসু পরিৰাসেসু.

পকতত্তানং ভিক্খূনন্তি এত্থ অধিপ্পেতপকতত্তে দস্সেন্তো আহ ‘‘ঠপেত্ৰা’’তিআদি. মূলাযপটিকস্সনারহাদীনম্পীতি এত্থ আদিসদ্দেন মানত্তারহমানত্তচারিকঅব্ভানারহাদযো সঙ্গণ্হাতি. পিসদ্দেন পকতিপকতত্তং অপেক্খতি. তেতি পকতত্তা. যং অভিৰাদনাদিং করোন্তীতি যোজনা. সাদিযন্তীতি এত্থ সাদিযনং নাম সম্পটিচ্ছনন্তি আহ ‘‘সম্পটিচ্ছন্তী’’তি. তত্থাতি অভিৰাদনাদীসু, নিদ্ধারণে চেতং ভুম্মৰচনং. সামীচিকম্মন্তি এতং আভিসমাচারিকস্স অধিৰচনন্তি যোজনা. অভিৰাদনাদীনীতি অভিৰাদনপচ্চুট্ঠানঅঞ্জলিকম্মানি. বীজনৰাতদানাদিনোতি বীজনিযা পহরিতেন পৰত্তস্স ৰাতস্স দানাদিনো. আসনাভিহারন্তি এত্থ অভিহরণং অভিহারো, আসনস্স অভিহারো আসনাভিহারোতি ৰচনত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘আসনস্স অভিহরণ’’ন্তি. পঞ্ঞাপনম্পি অভিহরিত্ৰা পঞ্ঞাপিতত্তা অভিহারোযেৰ নামাতি আহ ‘‘পঞ্ঞাপনমেৰ ৰা’’তি. ‘‘পাদধোৰনউদক’’ন্তি ইমিনা পাদস্স ধোৰনং উদকং পাদোদকন্তি ৰচনত্থং দস্সেতি. ‘‘পাদট্ঠপনক’’ন্তি ইমিনা পাদস্স ঠপনকং পীঠং পাদপীঠন্তি ৰচনত্থং দস্সেতি. ‘‘পাদঘংসনং ৰা’’তি ইমিনা পাদস্স ঘংসনং কথলিকং পাদকথলিকন্তি ৰচনত্থং দস্সেতি. সদ্ধিৰিহারিকানম্পি অভিৰাদনাদিন্তি সম্বন্ধো. পিসদ্দেন অঞ্ঞেসং সাদিযন্তস্স কা নাম কথাতি দস্সেতি. তেতি সদ্ধিৰিহারিকা. সদ্ধাপব্বজিতাতি সদ্ধায পব্বজিতা. কুলপুত্তাতি জাতিকুলপুত্তা, আচারকুলপুত্তা চ. করোন্তি, আপুচ্ছন্তিযেৰাতি সম্বন্ধো. ৰারিতম্পি অসাদিযনং নামাতি আহ ‘‘ৰারিতকালতো পট্ঠায অনাপত্তী’’তি. মিথু যথাৰুড্ঢন্তি এত্থ মিথুসদ্দো অঞ্ঞমঞ্ঞপরিযাযো, যথাসদ্দো যংসদ্দপরিযাযো, ৰিচ্ছত্থো চাতি আহ ‘‘অঞ্ঞমঞ্ঞং যো যো ৰুড্ঢো’’তি. অঞ্ঞমঞ্ঞঞ্হি মিথতি সঙ্গমং করোতীতি মিথূতি ৰুচ্চতি. তেন তেনাতি ভিক্খুনা, ‘‘সাদিতু’’ন্তি পদে ভাৰকত্তা. সাদিতুং অনুজানামীতি সম্বন্ধো.

‘‘ৰুড্ঢপটিপাটিযা’’তি ইমিনা ৰুড্ঢানং পটিপাটি যথাৰুড্ঢন্তি চতুত্থীঅব্যযীভাৰং দস্সেতি. পুরিমপদে পন পঠমাঅব্যযীভাৰো. পাল়িযাতি পন্তিযা. তত্থেৰাতি সঙ্ঘনৰকট্ঠানে এৰ. পৰারণাযপীতি পিসদ্দেন ন কেৰলং উপোসথেযেৰ, অথ খো পৰারণাযপীতি দস্সেতি. সঙ্ঘেন ভাজিযমানন্তি সম্বন্ধো.

ওণোজনন্তি অৰনুদতে ওণোজনং. অৰপুব্বো নুদধাতু নকারস্স ণকারং, দকারস্স চ জকারং কত্ৰা ওণোজনন্তি ৰুচ্চতি. নুদধাতু অপনযনত্থো, তেন ৰুত্তং ‘‘ৰিস্সজ্জনং ৰুচ্চতী’’তি. উদ্দেসভত্তাদীনীতিআদিসদ্দেন সলাকভত্তাদীনি সঙ্গণ্হাতি. অস্সাতি পারিৰাসিকস্স. তানীতি দ্ৰে তীণি উদ্দেসভত্তাদীনি. হেট্ঠাতি অত্তনো হেট্ঠা. গাহেথাতি নৰকতরে ভিক্খূ গাহাপেথ. ভত্তপচ্চাসাতি ভত্তমেৰ পচ্চাসা ভত্তপচ্চাসা, পচ্চাসাভত্তন্তি অত্থো. ‘‘ৰিস্সজ্জেতব্বানী’’তি ইমিনা অৰনুদিতব্বন্তি ওণোজনন্তি অত্থং দস্সেতি. এৰন্তি গহেত্ৰা ৰিস্সজ্জমানেতি যোজনা. তানীতি উদ্দেসভত্তাদীনি. যদি পন ন গণ্হাতীতি সচে সঙ্ঘতো ৰস্সগ্গেন ন গণ্হাতি. ন ৰিস্সজ্জেতীতি সচে অঞ্ঞস্স ন ৰিস্সজ্জেতি. ওদিস্সাতি উদ্দিসিত্ৰা. তস্সাতি পারিৰাসিকস্স. হীতি যস্মা. সঙ্ঘনৰকট্ঠানে নিসিন্নস্স তস্সাতি যোজনা. ভত্তগ্গেতি ভত্তস্স গহণট্ঠানে. সোতি পারিৰাসিকো, মা কিলমিত্থাতি সম্বন্ধো. ইদন্তি ওণোজনং. অস্সাতি পারিৰাসিকস্স, অনুঞ্ঞাতন্তি সম্বন্ধো.

আগতাগতেহি ভিক্খূহীতি সম্বন্ধো. চতুস্সালভত্তন্তি চতুমুখা সালা চতুস্সালা ভোজনসালা, তত্থ পটিপাটিযা দিন্নং ভত্তং চতুস্সালভত্তং. এতন্তি চতুস্সালভত্তং. পাল়িযাতি ভিক্খূনং পাল়িযা. ওসক্কিত্ৰাতি হেট্ঠা সক্কিত্ৰা. হত্থপাসেতি ভত্তদাযকস্স হত্থপাসে. সেনোতি কুললো. ‘‘আরামিকসমণুদ্দেসেহী’’তি পদং ‘‘আহরাপেতু’’ন্তি পদে কারিতকম্মং. সযমেৰাতি পারিৰাসিকেন অনাণত্তো হুত্ৰা সযমেৰ. মহাপেল়ভত্তেপীতি মহতিযং পেল়াযং পক্খিপিত্ৰা দিন্নে ভত্তেপি. যত্থ পনাতি পরিৰিসট্ঠানে পন.

৭৬. তত্রাযং সম্মাৰত্তনাতি এত্থ তসদ্দস্স অনিযমনিদ্দেসভাৰং দস্সেন্তো আহ ‘‘ইদানি যা অযং সম্মাৰত্তনা ৰুত্তা’’তি. সম্মা ৰত্তিতব্বং এতাযাতি সম্মাৰত্তনা. তত্থাতি সম্মাৰত্তনাযং. ন উপসম্পাদেতব্বন্তি এত্থ আচরিযেন হুত্ৰা কম্মৰাচাসাৰনম্পি উপসম্পাদনমেৰাতি আহ ‘‘আচরিযেন হুত্ৰাপি কম্মৰাচা ন সাৰেতব্বা’’তি. অঞ্ঞস্মিং অসতীতি অত্তনা অঞ্ঞস্মিং কম্মৰাচাৰাচকে অসতি. ন নিস্সযো দাতব্বোতি এত্থ আগন্তুকানমেৰ নিস্সযো ন দাতব্বো, ন দিন্ননিস্সযানম্পীতি দস্সেন্তো আহ ‘‘আগন্তুকানং নিস্সযো ন দাতব্বো’’তিআদি, যেহিপি ভিক্খূহি গহিতোতি সম্বন্ধো.

অঞ্ঞো সামণেরোতি পকতত্তকালে উপজ্ঝং দত্ৰা গহিতসামণেরেহি অঞ্ঞো সামণেরো. আধিপচ্চট্ঠানভূতাতি সব্বসম্মুতীনং অধিপতিভাৰস্স ঠানভূতা. পটিবলস্সাতি ভিক্খুনিযো ওৰদিতুং পটিবলস্স. ইমিনা লদ্ধসম্মুতিকেন আণত্তো অলদ্ধসম্মুতিকোপি গরুধম্মেহি ৰা অঞ্ঞেহি ৰা ভিক্খুনিযো ওৰদিতুং লভতীতি দস্সেতি. আগতা ভিক্খুনিযো ৰত্তব্বাতি সম্বন্ধো. ৰোতি তুম্হাকং. সোতি ভিক্খু. ৰোতি তুম্হাকং, দস্সতীতি সম্বন্ধো.

সুক্কৰিস্সট্ঠিযাতি সুক্কৰিস্সট্ঠিআপত্তিকারণা. কাযসংসগ্গাদিগরুকাপত্তি নাপজ্জিতব্বাতি যোজনা. আপত্তিক্খন্ধৰসেন আপত্তিৰত্থূনং পাপিট্ঠভাৰঞ্চ পাপিট্ঠতরভাৰঞ্চ ৰিত্থারেন্তো আহ ‘‘সত্তসু হী’’তিআদি. পাপিট্ঠতরাতি দুব্ভাসিতাপত্তিতো দুক্কটাপত্তি পাপিট্ঠতরা. তাসন্তি সত্তন্নং আপত্তীনং. পুরিমনযেনেৰাতি পুরিমানং আপত্তীনং নযেনেৰ. ভেদোতি ৰত্থূনং ৰিসেসো. এৰং আপত্তিক্খন্ধৰসেন আপত্তিৰত্থূনং পাপিট্ঠপাপিট্ঠতরভাৰং দস্সেত্ৰা ইদানি সিক্খাপদৰসেন তেসং তং দস্সেন্তো আহ ‘‘পণ্ণত্তিৰজ্জসিক্খাপদে পনা’’তিআদি. উভযম্পীতি ৰত্থুআপত্তিসঙ্খাতং উভযম্পি.

কম্মন্তি এত্থ কারণভূতস্স কম্মস্স নামং কারিযভূতাযং কম্মৰাচাযং উপচারৰসেন কারিযভূতা কম্মৰাচা কম্মন্তি ৰুচ্চতীতি আহ ‘‘পরিৰাসকম্মৰাচা ৰুচ্চতী’’তি. কম্মস্মিং সতি, কম্মেন ৰা ৰচিতব্বাতি কম্মৰাচাতি ৰচনত্থো কাতব্বো. কসিকম্মন্তি কসিসঙ্খাতং কম্মং. গোরক্খকম্মন্তি গোরক্খসঙ্খাতং কম্মং. ‘‘কম্মং কত’’ন্তি ইমিনা কম্মং করোন্তীতি কম্মিকাতি ৰচনত্থং দস্সেতি. তেতি কম্মিকা ভিক্খূ, ন গরহিতব্বাতি সম্বন্ধো.

ৰচিতব্বং অনেন দোসেনাতি ৰচনীযং, সংৰিজ্জতি ৰচনীযং অস্সাতি সৰচনীযং, তং ন কাতব্বন্তি অত্থো. তমেৰত্থং ৰিত্থারেন্তো আহ ‘‘পলিবোধত্থায হী’’তিআদি. যাৰ ন তং অধিকরণং ৰূপসন্তং হোতি, তাৰ ইমম্হা আৰাসা একপদম্পি মা পক্কামীতি যোজনা. তেতি তুয্হং.

অনুৰাদোতি এত্থ অনুসাসনৰসেন অঞ্ঞে ৰদতীতি অনুৰাদোতি ৰুত্তে জেট্ঠকট্ঠানন্তি আহ ‘‘ৰিহারে জেট্ঠকট্ঠানং ন কাতব্ব’’ন্তি. জেট্ঠকট্ঠানং সরূপেন দস্সেন্তো আহ ‘‘পাতিমোক্খুদ্দেসকেন ৰা’’তিআদি. মেতি ময্হং. তন্তি তৰং. ন চোদেতব্বোতি এত্থ কেন ন চোদেতব্বোতি আহ ‘‘ৰত্থুনা ৰা আপত্তিযা ৰা’’তি. ন সারেতব্বোতি ন সরাপেতব্বো. ন ভিক্খূহি সম্পযোজেতব্বন্তি এত্থ ভিক্খূহি অত্তনা কলহৰসেন ন সম্পযোজেতব্বন্তি দস্সেন্তো আহ ‘‘অঞ্ঞমঞ্ঞং যোজেত্ৰা কলহো ন কারেতব্বো’’তি.

সঙ্ঘত্থেরেন হুত্ৰাতি সঙ্ঘত্থেরেন হোন্তেনপীতি অত্থো. পুরতো অগন্তব্বে সমানে কিং পচ্ছতো গন্তব্বন্তি আহ ‘‘দ্ৰাদসহত্থ’’ন্তিআদি. আসনপরিযন্তোতি আসনমেৰ পরিযন্তো লামকোতি আসনপরিযন্তো, তদত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘সঙ্ঘনৰকাসনং ৰুচ্চতী’’তি. স্ৰাস্সাতি সো অস্স. সোতি আসনপরিযন্তো. অস্সাতি পারিৰাসিকস্স. তত্থাতি আসনপরিযন্তে. অযন্তি পারিৰাসিকো, ন লভতীতি সম্বন্ধো. গহিতাৰসেসাতি গহিতাহি সেয্যাহি অৰসেসা. মঙ্গুলগূথভরিতাতি মঙ্গুলানং গূথেহি পূরিতা. অস্সাতি পারিৰাসিকস্স. রজেহি হতা নাসিতা ভূমি এত্থাতি রজোহতভূমি. জতুকমূসিকভরিতাতি জতূহি চ মূসিকাহি চ পূরিতা. পণ্ণসালাতি পণ্ণেহি ছাদিতা সালা. অস্সাতি পারিৰাসিকস্স. সব্বেপি আৰাসাতি যোজনা. এতেহীতি পকতত্তেহি. তেসূতি আৰাসেসু. যন্তি আৰাসং. পচ্চযন্তি ৰস্সাৰাসিকলাভং. একপস্সেতি ভিক্খূনং পাল়িযং অট্ঠত্ৰা একস্মিং পস্সে.

অস্সাতি পারিৰাসিকস্স, দেন্তীতি সম্বন্ধো. সো এৰাতি আসনাদিপরিযন্তো এৰ. ঞাতিপৰারিতট্ঠানে নিমন্তিতেনাতি সম্বন্ধো. তত্থাতি তং কুলং. সংৰিধাযাতি সংৰিদহিত্ৰা. অস্সাতি কুলস্স, ভৰেয্য ৰা.

হরাযমানেনাতি লজ্জমানেন. যেনাপীতি পারিৰাসিকেনপি. সমাদিন্নন্তি আরঞ্ঞিকধুতঙ্গসমাদিন্নং. তথাতি যথা আরঞ্ঞিকঙ্গং ন সমাদাতব্বং, তথা. পিণ্ডপাতিকধুতঙ্গম্পীতি পিসদ্দো আরঞ্ঞিকঙ্গং অপেক্খতি. যো পনাতি পারিৰাসিকো পন.

অনারোচেন্তস্স মেতি যোজনা. অনারোচেন্তে সতীতি ৰা যোজনা. ‘‘ইমিনা কারণেনা’’তি ইমিনা তপ্পচ্চযাতি এত্থ পচ্চযসদ্দো কারণত্থো, নিস্সক্কৰচনঞ্চ কারণত্থে হোতীতি দস্সেতি. সো রত্তিচ্ছেদো এৰ পচ্চযো তপ্পচ্চযোতি ৰচনত্থো কাতব্বো. ‘‘সামণেরেহী’’তি পদং ‘‘পচাপেত্ৰা’’তি পদে কারিতকম্মং. এত্থাপি পকতিযা নীহরাপেত্ৰাপি ৰিহারে পচাপেত্ৰাপি ভুঞ্জন্তস্স পটিসেধো নত্থি. কস্মা? ‘‘তপ্পচ্চযা’’তি ৰুত্তত্তা. গামেতি মহাগামে, সব্বকালং অনেকসতেহি ভিক্খূহি অৰিৰিত্তে গামেতি অত্থো. গামকাৰাসন্তি গামোযেৰ খুদ্দকট্ঠেন গামকো, তস্মিং কারিতো আৰাসো গামকাৰাসো, তং.

গতেন আগন্তুকপারিৰাসিকেনাতি সম্বন্ধো. তত্থাতি কিস্মিঞ্চি ৰিহারে, সব্বে ভিক্খূতি সম্বন্ধো. তত্থ তত্থাতি তস্মিং তস্মিং ঠিতট্ঠানে. ন একচ্চে পস্সতি, অপস্সিতত্তা নারোচেতি, রত্তিচ্ছেদোৰ হোতীতি অধিপ্পাযো.

একস্স ৰা বহূনং ৰা আগন্তুকানন্তি সম্বন্ধো. এত্থাতি ‘‘আগন্তুকস্স আরোচেতব্ব’’ন্তি পদে. ৰুত্তনযেনেৰাতি ‘‘আগন্তুকেন আরোচেতব্ব’’ন্তি পদে ৰুত্তনযেনেৰ. তং ৰুত্তনযমাৰিকরোন্তো আহ ‘‘সচে’’তিআদি. তেসম্পীতি আগন্তুকানম্পি. তস্সাতি পারিৰাসিকস্স. অজানন্তস্সেৰাতি অনাদরে চেতং সামিৰচনং. অযঞ্চ পনাতি পারিৰাসিকো চ. গতকালেতি আগন্তুকানং গতকালে. যেপীতি আগন্তুকাপি. ওক্কমিত্ৰাতি ওসরিত্ৰা, পৰিসিত্ৰাতি অত্থো. অযঞ্চাতি পারিৰাসিকো চ, জানাতীতি সম্বন্ধো. নেসন্তি আগন্তুকানং. যোপীতি আগন্তুকোপি. অস্সাতি পারিৰাসিকস্স. অঞ্ঞাতত্তাতি আগতভাৰস্স অজানিতত্তা. ‘‘অব্ভান’’ন্তি পদং ‘‘করোতী’’তি পদে কম্মং, ‘‘হোতী’’তি পদে কত্তা. অধিকা রত্তিযোতি আপত্তিপটিচ্ছন্নরত্তিতো অধিকা রত্তিযো. অযন্তি পারিৰাসিকৰত্তপটিপদা. অপণ্ণকপটিপদাতি অৰিরদ্ধপটিপদা, একংসপটিপদাতি অত্থো.

গচ্ছন্তম্পি ভিক্খুন্তি সম্বন্ধো. সাৰেতুন্তি সুণাপেতুং. ৰিসযাৰিসযেনাতি আরোচেতুং দেসাদেসেন. করৰীকতিস্সত্থেরো আহাতি সম্বন্ধো.

‘‘উপোসথদিৰসে’’তি ইমিনা উপোসথেতি এত্থ উপোসথসদ্দস্স পাতিমোক্খুদ্দেসাদযো অত্থে নিৰত্তেতি. পৰারণাযপীতি পৰারণদিৰসেপি. গন্তুন্তি ভিক্খুস্স ঠিতট্ঠানং গন্তুং. দূতেনাপীতি এত্থ অনধিপ্পেতদূতং পটিক্খিপিত্ৰা অধিপ্পেতদূতং দস্সেতুং ৰুত্তং ‘‘অনুপসম্পন্নং…পে… আরোচাপেতব্ব’’ন্তি.

সুঞ্ঞৰিহারোতি ভিক্খূহি ৰিৰিত্তৰিহারো. যত্থাতি যস্মিং আৰাসে. হীতি সচ্চং, যস্মা ৰা. তত্থাতি সুঞ্ঞৰিহারে. দসৰিধন্তরাযে সতি পন গন্তব্বমেৰাতি যোজনা. নানাসংৰাসকেহীতি কম্মনানাসংৰাসকলদ্ধিনানাসংৰাসকেহি.

৮১. আৰাসাদীনং সরূপং দস্সেন্তো আহ ‘‘আৰাসো নামা’’তিআদি. ততিযপদেনাতি ‘‘আৰাসে ৰা অনাৰাসে ৰা’’তি ততিযপদেন. এতেসূতি আৰাসাদীসু. ছদনতোতি ছদনকোটিতো. অন্তোআৰাসেতি ভিত্তিপরিচ্ছিন্নে অন্তোআৰাসে. অৰিসেসেনাতি ‘‘উক্খিত্তকো’’তি ৰা ‘‘পারিৰাসিকো’’তি ৰা ৰিসেসং অকত্ৰা সামঞ্ঞেন. উদকপাতেনাতি ছদনতো উদকং পততি এত্থাতি উদকপাতো, তেন. পঞ্চৰণ্ণচ্ছদনবদ্ধট্ঠানেসূতি পঞ্চপমাণেন ছদনেন বদ্ধট্ঠানেসু এতেসু আৰাসেসূতি সম্বন্ধো. পারিৰাসিকস্স চ উক্খিত্তকস্স চ পকতত্তেন সদ্ধিং ৰারিতন্তি যোজনা. নানূপচারেপীতি পিসদ্দেন একূপচারে পন কা নাম কথাতি দস্সেতি. এত্থাতি একচ্ছন্নে আৰাসাদিকে, সচে নিপজ্জতীতি সম্বন্ধো. তস্মিন্তি সট্ঠিৰস্সেপি পারিৰাসিকে.

ৰুট্ঠাতব্বং, নিমন্তেতব্বোতি এত্থ কিং অত্তনো ৰুড্ঢতরং পকতত্তং দিস্ৰা ৰুট্ঠাতব্বং, নিমন্তেতব্বোতি আহ ‘‘তদহুপসম্পন্নম্পী’’তিআদি. ওবুদ্ধন্তি পলিবুদ্ধং. একাসনেতি এত্থ একসদ্দো সমানপরিযাযোতি আহ ‘‘সমানৰস্সিকাসনে’’তি, সমানৰস্সিকানং আসনেতি অত্থো. ছমাযং নিসিন্নেতি এত্থ ছমাসদ্দো ভূমিপরিযাযোতি আহ ‘‘ভূমিযং নিসিন্নে’’তি. ইতরেনাতি পারিৰাসিকেন. সহাযেন সদ্ধিং চঙ্কমতি ৰিযাতি যোজনা. ‘‘একস্মিং চঙ্কমে’’তি ইমিনা একচঙ্কমসদ্দস্স তুল্যাধিকরণসমাসৰাক্যং দস্সেতি.

ছমাযং চঙ্কমন্তন্তি এত্থ ভুম্মত্থে উপযোগৰচনন্তি আহ ‘‘ছমাযং চঙ্কমন্তে’’তি. অযং পনাতি ৰক্খমানো পন. এত্থাতি ‘‘ছমাযং চঙ্কমন্তে’’তি পাঠে. চঙ্কমন্তেতি পকতত্তে চঙ্কমন্তে. ন চঙ্কমিতব্বন্তি পারিৰাসিকেন ন চঙ্কমিতব্বং. কো পন ৰাদো ইট্ঠকাচযসম্পন্নে ৰেদিকাপরিক্খিত্তে ইতি অত্থোতি যোজনা. পব্বতন্তরৰনন্তরগুম্বন্তরেসূতি পব্বতমজ্ঝৰনমজ্ঝগুম্বমজ্ঝেসু, পব্বতৰিৰরৰনৰিৰরগুম্বৰিৰরেসু ৰা. উপচারন্তি দ্ৰাদসহত্থং উপচারং.

৮২. ইতরোতি নৰকো. অস্সাতি নৰকস্স. ন ৰত্তভেদে দুক্কটন্তি অঞ্ঞাতত্তা ন ৰত্তভেদে দুক্কটং. এসেৰ নযো সব্বত্থ. অপচ্ছাপুরিমন্তি অপচ্ছা অপুরিমং, একপহারেনাতি অত্থো. সমৰস্সা দ্ৰে পারিৰাসিকাতি যোজনা. দ্ৰিন্নং পারিৰাসিকানং একতো ৰসনদোসং দস্সেন্তো আহ ‘‘সচে হি দ্ৰে’’তিআদি. নেসন্তি দ্ৰিন্নং পারিৰাসিকানং. এত্থাতি পারিৰাসিকাদীসু পঞ্চসু ভিক্খূসু. মূলাযপটিকস্সনারহাদযো চত্তারোতি যোজনা.

পরিৰাসদানাদীনীতি আদিসদ্দেন মূলাযপটিকস্সনমানত্তদানঅব্ভানানি সঙ্গণ্হাতি. এতেস্ৰেৰাতি পরিৰাসদানাদীসু এৰ. অযন্তি পারিৰাসিকো.

৮৩. ‘‘অথ খো আযস্মা উপালী’’তিআদিৰচনস্স অনুসন্ধিং দস্সেন্তো আহ ‘‘ইমং পনা’’তিআদি. রহোগতস্স উপালিত্থেরস্সাতি যোজনা. অথ ৰা অনাদরে সামিৰচনং কত্ৰা উপালিত্থেরস্স রহোগতস্সাতি যোজনা কাতব্বা. এত্থাতি পারিৰাসিকৰত্তে. সোতি উপালিত্থেরো. অস্সাতি উপালিত্থেরস্স. তত্থাতি তীসু রত্তিচ্ছেদেসু. য্ৰাযন্তি যো অযং, একতো ৰাসোতি সম্বন্ধো. সো ৰাসো সহৰাসো নামাতি যোজনা. ৰিপ্পৰাসোতি এত্থ পকতত্তেন ৰিপ্পযুত্তো হুত্ৰা ৰাসোতি দস্সেন্তো আহ ‘‘এককস্সেৰ ৰাসো’’তি. আগন্তুকাদীনন্তি আদিসদ্দেন আৰাসিকা গহেতব্বা.

৮৪. তত্থ তত্থাতি তং তং ঠানং. দ্ৰীসু পদেসূতি দ্ৰীসু ৰাক্যসঙ্খাতেসু পদেসু. একেনেকেনপীতি একেন একেন ৰাক্যপদেনপি. পরিৰসিযিত্থাতি পরিৰুত্থো, পরিৰুত্থো পরিৰাসো এতস্সাতি পরিৰুত্থপরিৰাসো, তস্স. হীতি সচ্চং. এসাতি এসো ভিক্খূতি সম্বন্ধো. সুদ্ধন্তেতি সুদ্ধকোট্ঠাসে. দুক্খস্সাতি ৰট্টদুক্খস্স. অন্তন্তি অৰসানং, ৰিনাসং ৰা.

২. মূলাযপটিকস্সনারহৰত্তকথা

৮৬. নৰকতরং মূলাযপটিকস্সনারহং ঠপেত্ৰাতি যোজনা. ইমেসং পঞ্চন্নং পকতত্তা এৰাতি সম্বন্ধো. নেসন্তি মূলাযপটিকস্সনারহমানত্তারহমানত্তচারিকঅব্ভানারহানং চতুন্নং, মূলাযপটিকস্সনারহাদিলক্খণন্তি সম্বন্ধো. এত্থাতি মূলাযপটিকস্সনারহস্স ৰত্তে. ইতোতি মূলাযপটিকস্সনারহস্স ৰত্ততো.

৮৭. যথেৰ পারিৰাসিকো গণপূরকো ন হোতি, এৰং এতেপি ন হোন্তীতি যোজনা.

৪. মানত্তাচারিকৰত্তকথা

৯২. ঊনে গণেতি এত্থ গণো নাম গণভোজনসিক্খাপদে (পাচি. ২১৭ আদযো) ৰিয হোতীতি আহ ‘‘চত্তারো ৰা অতিরেকা ৰা’’তি. সব্বত্থাতি পারিৰাসিকক্খন্ধকে.

ইতি পারিৰাসিকক্খন্ধকৰণ্ণনায যোজনা সমত্তা.

৩. সমুচ্চযক্খন্ধকং

১. সুক্কৰিস্সট্ঠিকথা

সমুচ্চযক্খন্ধকে তত্থাতি চতুব্বিধেসু মানত্তেসু. যং মানত্তং দিয্যতি, ইদং অপ্পটিচ্ছন্নমানত্তং নামাতি যোজনা. এসেৰ নযো অনন্তরৰাক্যেসুপি. পটিচ্ছন্নায আপত্তিযাতি হেত্ৰত্থে করণৰচনং, কারণত্থে নিস্সক্কৰচনং ৰা. অদ্ধমাসন্তি পন্নরসদিৰসকালং. ওধাযাতি সমূহং কত্ৰা. ‘‘একতো কত্ৰা’’তি ইমিনা ‘‘ওধাযা’’তি পদস্স অত্থং দস্সেতি. তেসূতি চতুব্বিধেসু মানত্তেসু. ইদন্তি মানত্তং. অপ্পটিচ্ছন্নায…পে… ৰচনতোতি ঞাপকহেতু. এতেন অপ্পটিচ্ছন্নায আপত্তিযা দাতব্বং মানত্তং অপ্পটিচ্ছন্নমানত্তন্তি ৰচনত্থং দস্সেতি. তন্তি অপ্পটিচ্ছন্নমানত্তং. ইধাতি ইমিস্সং পাল়িযং. ততুত্তরীতি ততো তীহিপি উত্তরি. নানাৰত্থূনি এতাসন্তি নানাৰত্থুকাযো. তাসন্তি নানাৰত্থুকানং.

মাল়কসীমাযমেৰাতি সীমমাল়কে এৰ, সীমঙ্গণে এৰাতি অত্থো. তত্থেৰাতি মাল়কসীমাযমেৰ.

ৰেদযামহন্তি ৰেদযামি অহং. মম মানত্তচরভাৰং সঙ্ঘং জানাপেমীতি অত্থো. ৰেদযতীতি মন্তি জানাপেতি, ইতি মং সঙ্ঘো ধারেতূতি অধিপ্পাযো. ৰুত্তনযেনেৰাতি পারিৰাসিকক্খন্ধকে ৰুত্তনযেনেৰ. নিক্খিপিতব্বন্তি ‘‘মানত্তং নিক্খিপামি, ৰত্তং নিক্খিপামী’’তি নিক্খিপিতব্বং. মাল়কতোতি সীমঙ্গণতো. সোপীতি সহ গচ্ছন্তোপি. ‘‘মাল়কে নারোচিত’’ন্তি ইমিনা যস্স মাল়কে আরোচিতং, তস্স অনারোচেত্ৰাপি নিক্খিপিতব্বন্তি দস্সেতি. আরোচেন্তেন ৰত্তব্বন্তি সম্বন্ধো.

ৰিসভাগেহি সহ ৰসন্তস্স ৰত্তস্স দুপ্পূরিতত্তা ৰুত্তং’’সভাগা ভিক্খূ ৰসন্তী’’তি. চতূহি, পঞ্চহি ৰাতি ৰাসদ্দেন ততো অতিরেকম্পি সঙ্গণ্হাতি. পরিক্খেপারহট্ঠানতোতি চীৰরক্খন্ধকে (মহাৰ. অট্ঠ. ৩৭৯) ৰুত্তপরিক্খেপারহট্ঠানতো. ‘‘দ্ৰে লেড্ডুপাতে অতিক্কমিত্ৰা’’তি ইদং ৰিহারে ভিক্খূনং সজ্ঝাযাদিসদ্দসৰনূপচারপহানত্থং ৰুত্তং. সচে সৰনূপচারতো ন মুচ্চতি, ততো অতিরেকম্পি অতিক্কমিতব্বং. ওক্কম্মাতি মগ্গপটিপন্নানং ভিক্খূনং ৰচনসদ্দসৰনূপচারপহানত্থং ওক্কমিত্ৰা. ‘‘গুম্বেন ৰা ৰতিযা ৰা’’তি দস্সনূপচারপহানত্থং ৰুত্তং. ইধ উপচারো নাম যত্থ ঠত্ৰা পস্সতি সুণাতি, সোযেৰ দেসো. অঞ্ঞোতি চতূহি পঞ্চহি ৰা ভিক্খূহি অঞ্ঞো. এসাতি এসো মানত্তচারিকো.

‘‘দ্ৰাদসহত্থং উপচারং ওক্কমিত্ৰা’’তি ইমিনা অনোক্কমিত্ৰা অজানন্তস্সেৰ গচ্ছতি, নত্থি রত্তিচ্ছেদোপীতি দস্সেতি. এত্থ দিট্ঠরূপানং সুতসদ্দানং দ্ৰাদসহত্থূপচারতো বহি ঠিতানম্পি আরোচেতব্বং. অদিট্ঠাসুতানম্পি অন্তো দ্ৰাদসহত্থূপচারগতানং আরোচেতব্বন্তি দট্ঠব্বং. সতি করণীযেতি ইদং গন্তুস্স কারণদস্সনত্থং ৰুত্তং. অসতি করণীযেপি গন্তুং ৰট্টতি. সোপীতি একো ভিক্খুপি. ‘‘তস্স সন্তিকে আরোচেত্ৰা’’তি ইমিনা অনারোচনে ৰত্তভেদদুক্কটং হোতীতি দস্সেতি. একস্স সন্তিকে আরোচেত্ৰা নিক্খিপিযমানে কিং ঊনে গণে চরণদোসো ৰা ৰিপ্পৰাসো ৰা ন হোতীতি আহ ‘‘অযঞ্চা’’তিআদি. তত্থ অযঞ্চাতি মানত্তচারিকো পন. যস্মা কারণা ৰসি, তেন কারণেনাতি যোজনা. ভিক্খূনঞ্চ অত্থিভাৰং সল্লক্খেত্ৰাতি পকতত্তাগতকালে তস্স অনারোচেত্ৰাৰ গচ্ছন্তি, তস্মা ভিক্খূনঞ্চ দ্ৰাদসহত্থূপচারে অত্থিভাৰং সল্লক্খেত্ৰাতি অত্থো. এত্থ চ ‘‘গণস্স আরোচেত্ৰা’’তি ইমিনা ঊনে গণে চরণদোসাভাৰং দস্সেতি. ‘‘ভিক্খূনঞ্চ অত্থিভাৰং সল্লক্খেত্ৰা’’তি ইমিনা ৰিপ্পৰাসদোসাভাৰং দস্সেতি. যন্তি পুব্বে অনারোচিতং যং ভিক্খুং. অযন্তি পঠমং পস্সিতব্বস্স আরোচেত্ৰা নিক্খিপনং. ‘‘নিক্খিত্তৰত্তস্স পরিহারো’’তি ইমিনা অনিক্খিত্তৰত্তে অন্তোউপচারগতানং সব্বেসং আরোচেতব্বন্তি দস্সেতি.

অযন্তি মানত্তচারিকো, ঠিতোতি সম্বন্ধো. তেনাপীতি মানত্তচারিকেনপি, যাচিতব্বন্তি যোজনা. সোতি অনিক্খিত্তৰত্তো ভিক্খু. তত্রাতি ‘‘সো অব্ভেতব্বো’’তি ৰচনে. অযং অব্ভানৰিধি ৰুত্তোতি যোজনা. অযঞ্চাতি অব্ভানৰিধি চ. তাসন্তি আপত্তীনং. এৰন্তিআদি নিগমনং. পটিচ্ছন্নমানত্তং পন দাতব্বং হোতীতি সম্বন্ধো. ‘‘পটিচ্ছন্নাযা’’তিআদিনা পটিচ্ছন্নায আপত্তিযা দাতব্বং মানত্তং পটিচ্ছন্নমানত্তন্তি ৰচনত্থং দস্সেতি. নন্তি পটিচ্ছন্নমানত্তং.

২. পরিৰাসকথা

১০২. তস্সাতি পটিচ্ছন্নমানত্তস্স. সমোধানেত্ৰাতি ইধেৰ পরিৰাসকথাযং সমোধানেত্ৰা. ইধেৰ পরিৰাসকথাযং দস্সযিস্সামাতি যোজনা. ইধেৰসদ্দো হি পুব্বাপরাপেক্খো.

ইধ অধিপ্পেতং পরিৰাসং ৰিত্থারেত্ৰা দস্সেন্তো আহ ‘‘অযং হী’’তিআদি. ইধ অধিপ্পেতো পরিৰাসো নাম তিৰিধো হোতীতি যোজনা. তত্থাতি তিৰিধেসু পরিৰাসেসু. ‘‘যথাপটিচ্ছন্নায আপত্তিযা’’তি ৰচনং ৰিত্থারেন্তো আহ ‘‘কস্সচি হী’’তিআদি. যথা উদাযিত্থেরস্স একাহপটিচ্ছন্না অযং আপত্তি হোতি, তথা কস্সচি একাহপটিচ্ছন্না আপত্তি হোতীতি যোজনা. যথা চ পরতো আগতা উদাযিত্থেরস্সেৰ আপত্তি হোতি, তথা কস্সচি দ্ৰিহাদিপটিচ্ছন্না আপত্তি হোতীতি যোজনা. ইমিনা ৰুত্তনযানুসারেন পরতোপি নযো নেতব্বো. তস্মাতি যস্মা একাহাদিপটিচ্ছন্না একাদিআপত্তি হোতি, তস্মা জানিতব্বোতি যোজনা.

পটিচ্ছন্নভাৰং ৰিত্থারেন্তো আহ ‘‘অযং হী’’তিআদি. তত্থাতি ‘‘দসহাকারেহী’’তি পাঠে. আপত্তিইতি সঞ্ঞা এতস্সাতি আপত্তিসঞ্ঞী . পহু চাতি সমত্থো চ. পপুব্বো হূধাতু সমত্থত্থে হোতি.

তত্থাতি তস্সং মাতিকাযং. যন্তি আপত্তিং. সোপি চাতি ভিক্খুপি চ. তত্থাতি তস্সং আপত্তিযং. অযন্তি ভিক্খু. তত্থাতি আপত্তিযং. অলজ্জিপক্খে তিট্ঠতীতি ‘‘সঞ্চিচ্চ আপত্তিং পরিগূহতী’’তি (পরি. ৩৫৯) ৰুত্তপক্খে ঠিতত্তা অলজ্জিপক্খে তিট্ঠতি.

পকতত্তোতি এত্থ ‘‘পারাজিকং অনজ্ঝাপন্নো’’তি অত্থং পটিক্খিপন্তো আহ ‘‘তিৰিধং উক্খেপনীযকম্মং অকতো’’তি. এতন্তি অপ্পটিচ্ছন্নভাৰং, ‘‘আপজ্জতি…পে… কুসলেহি চিন্তিতা’’তি ৰচনং ৰা.

গাথায ‘‘সাৰসেস’’ন্তি ইমিনা পারাজিকং নিৰত্তেতি. গরুকন্তি এত্থ সঙ্ঘাদিসেসমেৰ অধিপ্পেতন্তি দস্সেতি. অনাদরিযন্তি সিক্খাপদে অনাদরিযং. ৰজ্জন্তি দুক্কটং. উক্খিত্তকেন করণভূতেন.

যস্সাতি ভিক্খুস্স, নত্থীতি সম্বন্ধো. ভীরুকজাতিকতাযাতি ভীরুকসভাৰতায. পব্বতৰিহারে ৰসন্তস্স যস্স ভিক্খুনোতি যোজনা. পব্বতৰিহারেতি পব্বতস্স তলে, অন্তরে ৰা কারিতে ৰিহারে. এতস্মিন্তি এতাদিসে. অন্তরাযে সতিযেৰাতি যোজনা. তস্স অচ্ছন্নাৰ হোতীতি যোজনা. অনন্তরাযিকসঞ্ঞায ছাদযতো অচ্ছন্নাৰাতি অনন্তরাযিকসঞ্ঞায ছাদেন্তস্সাপি একন্তেন অন্তরাযিকত্তা অচ্ছন্নাৰাতি অধিপ্পাযো.

অস্সাতি ভিক্খুস্স. হনুকৰাতোতি হনুকস্স গেলঞ্ঞকরো ৰাতো. ৰিজ্ঝতীতি হনুকং ৰিজ্ঝতি. ইমিনাতি ভিক্খুনা. পহুসঞ্ঞিনো ছাদিতাপি একন্তেন অপহুত্তা অচ্ছাদিতাৰ হোতি.

ছাদেতুকামো চাতি এত্থ ইদং চতুক্কং ৰেদিতব্বং ছাদেতুকামো ছাদেতি, ছাদেতুকামো নচ্ছাদেতি, অচ্ছাদেতুকামো ছাদেতি, নচ্ছাদেতুকামো নচ্ছাদেতীতি. তত্থ পঠমপদং সন্ধায ৰুত্তং ‘‘ইদং উত্তানত্থমেৰা’’তি. এৰং সেসাসুপি মাতিকাসু চতুক্কং ৰেদিতব্বং. চতূসু চতুক্কেসু পঠমপদে এৰ ছন্না হোতি, ন সেসপদেসু. অনুত্তানত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘সচে পনা’’তিআদি. পুরেভত্তে ৰাতি পুরেভত্তং ৰা, ভত্ততো, ভত্তস্স ৰা পুরেতি পুরেভত্তং. অব্যযীভাৰসমাসে সত্তমীৰিভত্তিযা অমিতিকারিযস্স অনিচ্চভাৰতো ৰুত্তং ‘‘পুরেভত্তে’’তি. এসেৰ নযো ‘‘পচ্ছাভত্তে’’তি এত্থাপি. দুতিযপদস্স অত্থং দস্সেত্ৰা ততিযপদস্স অত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘যস্স পনা’’তিআদি. অভিক্খুকে ঠানে ৰসন্তস্স যস্স ভিক্খুস্সাতি যোজনা. আগমেন্তস্স গচ্ছন্তস্সাতি অনাদরে চেতানি সামিৰচনানি.

চতুত্থপদস্স অত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘যো পনা’’তিআদি. তত্থ যো পনাতি ভিক্খু পন, আৰি করোতীতি সম্বন্ধো. সভাগন্তি অৰেরিং. অযন্তি ভিক্খু. উপজ্ঝাযো ইতি ৰা আচরিযো ইতি ৰাতি যোজনা. লজ্জাযাতি লজ্জনিমিত্তং, লজ্জকারণা, লজ্জহেতু ৰা. হীতি সচ্চং, যস্মা ৰা, ইধাতি আপত্তিআরোচনট্ঠানে. অৰেরিসভাগস্সাতি অৰেরী হুত্ৰা সভাগস্স.

পকাসেতুকামোতি অঞ্ঞেসং পকাসেতুকামো. উপজ্ঝাযস্সাপীতি পিসদ্দেন অঞ্ঞস্স সন্তিকে কা নাম কথাতি দস্সেতি. তত্থাতি আপত্তিআরোচনট্ঠানে. সভাগসঙ্ঘাদিসেসন্তি ৰত্থুসভাগসঙ্ঘাদিসেসং. সুদ্ধস্সাতি ৰত্থুসভাগসঙ্ঘাদিসেসতো সুদ্ধস্স. আৰিকরণাকারং দস্সেন্তো আহ ‘‘আৰিকরোন্তো চা’’তিআদি. ইতি ইমানীতিআদি নিগমনং.

ততোতি জানিতব্বতো, পরন্তি সম্বন্ধো. একাহপটিচ্ছন্নাতি একাহেন পটিচ্ছন্না. যাৰ চুদ্দস দিৰসানি, তাৰ দিৰসৰসেন যোজনা কাতব্বাতি যোজনা. পক্খপটিচ্ছন্নন্তি পক্খেন পটিচ্ছন্নং. অতিরেকপক্খপটিচ্ছন্নন্তি পক্খতো অতিরেকেন পটিচ্ছন্নং.

সংৰচ্ছরপটিচ্ছন্নন্তি সংৰচ্ছরেন পটিচ্ছন্নং. ততো ৰাতি অতিরেকসট্ঠিসংৰচ্ছ রতো ৰা. ভিয্যোপীতি অতিরেকম্পি.

ততোতি তীহি আপত্তীহি. পরন্তি অতিরেকং. গণনৰসেনাতি আপত্তিগণনৰসেন. ৰত্থুকিত্তনৰসেন ৰাতি আপত্তীনং ৰত্থুকিত্তনৰসেন ৰা. নামমত্তৰসেন ৰাতি ‘‘সঙ্ঘাদিসেসাপত্তিযো’’তি এৰং নামস্সেৰ ৰসেন ৰা. এত্থ হি মত্তসদ্দো অৰধারণত্থো, তেন ৰত্থুং নিৰত্তেতি.

তত্থাতি ‘‘নামমত্তৰসেনা’’তি পদে. সজাতিসাধারণন্তি সস্স অত্তনো জাতি সজাতি, তায সাধারণং সজাতিসাধারণং. সব্বেসং, সব্বেহি ৰা আপত্তীহি সাধারণং সব্বসাধারণং. তত্থাতি দুৰিধেসু নামেসু. সব্বসাধারণনামৰসেনাপীতি এত্থ পিসদ্দো ‘‘অহং ভন্তে সম্বহুলা সঙ্ঘাদিসেসা আপজ্জিং একাহপটিচ্ছন্নাযো’’তি এৰং সজাতিসাধারণনামৰসেনপি ‘‘অহং ভন্তে সম্বহুলা সঙ্ঘাদিসেসা আপত্তিযো আপজ্জিং একাহপটিচ্ছন্নাযো’’তি এৰং উভযসাধারণৰসেনপি ৰত্তুং ৰট্টতীতি দস্সেতি. হীতি সচ্চং. সব্বম্পি পরিৰাসাদিকং ইদং ৰিনযকম্মন্তি যোজনা. ৰসতি আপত্তি এত্থ তদাযত্তৰুত্তিতাযাতি ৰত্থু. গো ৰুচ্চতি ৰচনং ৰা ঞাণং ৰা, তং তাযতীতি গোত্তং.

তত্থাতি ৰত্থাদীসু চতুব্বিধেসু. তত্থাতি তেসু ৰচনেসু. সুক্কৰিস্সট্ঠিং কাযসংসগ্গন্তিআদিনা ৰচনেনাপীতি এত্থ আদিসদ্দেন দুট্ঠুল্লাদিৰচনানি সঙ্গণ্হাতি. ইধ পনাতি ইমস্মিং পন ঠানে. যো যোতি তিস্সো ৰা ফুস্সো ৰা আপন্নো হোতি.

এৰং আরোচেতব্বন্তি এৰং ৰক্খমাননযেন আরোচেতব্বন্তি যোজনা. কিং আরোচেতব্বং? ‘‘অহং ভন্তে…পে… সঙ্ঘো ধারেতু’’ ইতি আরোচেতব্বন্তি যোজনা.

ৰেদযামহন্তি ৰেদযামি অহং. মম পারিৰাসিকভাৰং সঙ্ঘং, সঙ্ঘস্স ৰা জানাপেমীতি অত্থো. ৰেদযতীতি মন্তি ৰেদযতি ইতি মং. পারিৰাসিকভাৰং সঙ্ঘং, সঙ্ঘস্স ৰা জানাপেতীতি মং সঙ্ঘো ধারেতূতি অত্থো. এত্থ বহূসু অট্ঠকথাপোত্থকেসু ‘‘তিণ্ণং ৰা অতিরেকানং ৰা আরোচেন্তেন আযস্মন্তো ধারেন্তূ’’তি পাঠো অত্থি. কেসুচি অট্ঠকথাপোত্থকেসু ‘‘তিণ্ণং আরোচেন্তেন আযস্মন্তো ধারেন্তূ’’তি এত্তকোযেৰ পাঠো অত্থি. হেট্ঠা মানত্তকথাযম্পি এৰমেৰ অত্থি. তত্থ ‘‘অতিরেকান’’ন্তি ইমিনা তীহি অতিরেকানং আরোচেন্তেন সঙ্ঘং অপেক্খিত্ৰা সচে একৰচনৰসেন ৰত্তুকামো হোতি, ‘‘মং সঙ্ঘো ধারেতূ’’তি ৰত্তব্বং. অথ সম্বহুলে ভিক্খূ অপেক্খিত্ৰা সচে বহুৰচনৰসেন ৰত্তুকামো হোতি, যথা তিণ্ণং, এৰং ‘‘মং আযস্মন্তো ধারেন্তূ’’তি ৰত্তব্বন্তি দস্সেতি. ইদঞ্চ সদ্দসত্থৰসেনেৰ ৰুত্তং, ন ৰিনযকম্মৰিপত্তিৰসেনাতি দট্ঠব্বং.

‘‘ৰিহারেযেৰ রত্তিপরিগ্গহো’’তি ইমিনা অন্তোউপচারসীমাযম্পি পরিৰসিতব্বভাৰং দস্সেতি. উপচারসীমন্তি পরিক্খিত্তস্স ৰিহারস্স পরিক্খেপং, অপরিক্খিত্তস্স পরিক্খেপারহট্ঠানং. এসাতি পারিৰাসিকো ভিক্খু. অস্সাতি আগতস্স ভিক্খুনো.

ততোতি আপত্তিপটিচ্ছন্নদিৰসতো. কুক্কুচ্চৰিনোদনত্থাযাতি আপত্তিপটিচ্ছন্নদিৰসেন সমং পরিৰসিতব্বং নুখো, ন নুখোতি কুক্কুচ্চস্স ৰিনোদনত্থায. পরিৰুত্থত্তাতি পরিৰসিতত্তা. সোতি পরিৰুত্থো ভিক্খু. ইদন্তি দাতব্বমানত্তং. তন্তি পটিচ্ছন্নমানত্তং. ছারত্তন্তি ছরত্তিযো সমাহটাতি ছারত্তং, সমাহারে দিগু. ‘‘ছরত্ত’’ন্তি ৰত্তব্বে সুখুচ্চারণত্থং ছকারস্স দীঘং কত্ৰা এৰং ৰুত্তং, অচ্চন্তসংযোগে চেতং উপযোগৰচনং.

অপ্পটিচ্ছন্নাপত্তিং দাতুং ৰট্টতীতি সম্বন্ধো. ইমিনা হেট্ঠা ৰুত্তং পটিচ্ছন্নমানত্তং ইমস্মিং পটিচ্ছন্নমানত্তে সমোধানেত্ৰাপি দাতুং ৰট্টতীতি দস্সেতি. এৰং সন্তেপি মূলমানত্তং পটিচ্চ পটিচ্ছন্নমানত্তন্তি ৰুচ্চতি. কথং দাতুং ৰট্টতীতি যোজনা.

অস্সাতি মানত্তং যাচন্তস্স. তদনুরূপন্তি তস্স যাচনস্স অনুরূপং. সচে পটিচ্ছন্না দ্ৰেতি এত্থ দ্ৰেতি নিদস্সনমত্তং ততো অতিরেকম্পি গহেতব্বত্তা. সব্বত্থাতি সব্বেসু একবহূসু. তদনুরূপমে ৰাতি তস্স মানত্তদানস্স অনুরূপমেৰ. ইধ পনাতি পটিচ্ছন্নমানত্তে পন. ইতীতিআদি নিগমনং. যং মানত্তং দিয্যতীতি যোজনা. এত্থাতি পটিচ্ছন্নমানত্তে.

অৰসেসাতি অপ্পটিচ্ছন্নপরিৰাসপটিচ্ছন্নপরিৰাসেহি অৰসেসা. তত্থাতি অৰসেসেসু দ্ৰীসু পরিৰাসেসু. অধম্মিকমানত্তচারাৰসানে অনুঞ্ঞাতপরিৰাসোতি সম্বন্ধো. কিস্মিং ৰত্থুস্মিং অনুঞ্ঞাতোতি আহ ‘‘ইমস্মিং ৰত্থুস্মি’’ন্তি. এসাতি সুদ্ধন্তো, দাতব্বোতি সম্বন্ধো. এতন্তি জাননাজাননং.

তত্থাতি দ্ৰীসু সুদ্ধন্তেসু, চূল়সুদ্ধন্তোতি ৰুচ্চতীতি সম্বন্ধো. যোতি ভিক্খু, ৰদতীতি সম্বন্ধো. আরোচিতদিৰসতোতি আপত্তিআরোচিতদিৰসতো.

তন্তি চূল়সুদ্ধন্তং, পরিৰসন্তেন পরিৰসিতব্বন্তি সম্বন্ধো. অগ্গহেসীতি পরিৰাসং অগ্গহেসি. অঞ্ঞন্তি গহিতমাসতো অঞ্ঞং. ‘‘পরিৰাসদানকিচ্চং নত্থী’’তি ইমিনা পরিৰাসগহণকিচ্চম্পি নত্থীতি দস্সেতি গণ্হন্তস্সেৰ দাতব্বত্তা, দেন্তস্সেৰ গহেতব্বত্তা ৰা. উদ্ধম্পি আরোহতীতি পরিৰাসগহণকালতো অঞ্ঞম্পি কালং পরিৰসিতব্বত্তা উদ্ধম্পি আরোহতি. হেট্ঠাপি ওরোহতীতি পরিৰাসগহণকালতো ঊনম্পি কালং পরিৰসিতব্বত্তা হেট্ঠাপি ওরোহতি. ইদন্তি আরোহনোরোহনং. তস্সাতি সুদ্ধন্তপরিৰাসস্স. একমেৰ পটিচ্চ দ্ৰে, তিস্সো, সম্বহুলা ৰা ভৰন্তীতি আহ ‘‘একং ৰিনা সম্বহুলানং অভাৰতো’’তি.

এৰং চূল়সুদ্ধন্তং দস্সেত্ৰা মহাসুদ্ধন্তং দস্সেন্তো আহ ‘‘যো পনা’’তিআদি. তন্তি মহাসুদ্ধন্তং. যাৰ যত্তকো উপসম্পদদিৰসো হোতি, তাৰ তত্তকং কালন্তি যোজনা. উদ্ধং নারোহতীতি উদ্ধং আরোহনকালস্স অভাৰতো উদ্ধং ন আরোহতি. এত্থাতি সুদ্ধন্তপরিৰাসে. অযং সুদ্ধন্তপরিৰাসো নামাতি নিগমনং.

তত্থাতি তিৰিধেসু সমোধানপরিৰাসেসু. ‘‘ওধুনিত্ৰা সমোদহিত্ৰা দাতব্বপরিৰাসো’’তি ইমিনা ওধুনিত্ৰা সমোধানেত্ৰা দাতব্বো পরিৰাসো ওধানসমোধানোতি ৰচনত্থং দস্সেতি, ‘‘পরিৰাসো’’তি ইমিনা তদ্ধিতণপচ্চযস্স সরূপং দস্সেতি. এত্থ চ অৰধুনিযতে, অৰধুনিতব্বন্তি ৰা ওধানং, সং একতো ওদহীযতে সম্পিণ্ডীযতে, উদহিযতি সম্পিণ্ডিযতীতি ৰা সমোধানন্তি অৰযৰৰচনত্থো কাতব্বো. ‘‘মক্খেত্ৰা’’তি ইমিনা ধুধাতুযা পপ্পোটনধংসনধোৰনানি দস্সেতি. সোতি ওধানসমোধানো, আগতোতি সম্বন্ধো.

এত্থাতি ওধানসমোধানে. যোতি ভিক্খু, পটিচ্ছাদেতীতি সম্বন্ধো. পরিৰসন্তো ৰা মানত্তারহো ৰা মানত্তং চরন্তো ৰা অব্ভানারহো ৰা যো ভিক্খূতি যোজনা. ‘‘পুরিমায আপত্তিযা’’তি পদং ‘‘সমা ৰা’’তি পদে সহাদিযোগো. ‘‘ঊনতরা’’তিপদে ৰিভত্তিঅপাদানং, অনুমেয্যৰিসযঅপাদানং ৰা. ‘‘অদিৰসে কত্ৰা’’তি ইমিনা ওধুনিত্ৰাতি এত্থ ধুধাতুযা যথাৰুত্তত্থেযেৰ দস্সেতি. ঊনকপক্খপটিচ্ছন্নাতি পক্খতো ঊনকেন পটিচ্ছন্না. এতেনুপাযেনাতি পক্খে ৰুত্তেন এতেন উপাযেন.

তত্থাতি মূলাপত্তিতো অতিরেকপটিচ্ছন্নে. আৰি কারাপেত্ৰাতি মূলাপত্তিতো অন্তরাপত্তিযা পটিচ্ছন্নভাৰং আৰি কারাপেত্ৰা. এত্থাতি আপত্তিপটিচ্ছন্নে. পমাণন্তি কারণং. যাতি আপত্তি. তত্থাতি মূলভাৰেন কত্তব্বাযং মূলিআপত্তিযং. ইতরন্তি মূলিভাৰেন কত্তব্বং মূলাপত্তিং. সমোধাযাতি সমোদহিত্ৰা. পক্খিপিত্ৰাতি অত্থো.

একা ৰা যা আপত্তি সব্বচিরপটিচ্ছন্না হোতীতি যোজনা. সব্বচিরপটিচ্ছন্নাযোতি সব্বাসং আপত্তীনং চিরেন পটিচ্ছন্নাযো. তাসন্তি আপত্তীনং. অগ্ঘেনাতি পরিচ্ছেদেন. অগ্ঘসদ্দো হেত্থ পরিচ্ছেদত্থৰাচকো. অভিধানে (অভিধানপ্পদীপিকাযং ১০৪৮ গাথাযং) ৰুত্তং ‘‘অগ্ঘো মুল্যে চ পূজনে’’তি. এত্থ ‘‘মুল্যে চা’’তি পদস্স মূলপরিচ্ছেদেতি অত্থো দট্ঠব্বো. তমেৰত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘তাসং রত্তিপরিচ্ছেদৰসেনা’’তি. ইমেহি পদেহি অগ্ঘেন রত্তিপরিচ্ছেদেন সমোধানেত্ৰা দাতব্বো পরিৰাসো অগ্ঘসমোধানোতি ৰচনত্থং দস্সেতি. এত্থ চ ‘‘সব্বচিরপটিচ্ছন্নাযো’’তি ৰুত্তত্তা কিঞ্চাপি কোটিঅত্থৰাচকো ততিযক্খরেন পাঠো যুত্তো ৰিয দিস্সতি. তথাপি সো পাঠো ন গহেতব্বো. কস্মা? বহূসু পাল়িপোত্থকেসু, অট্ঠকথাপোত্থকেসু চ অলিখিতত্তা. বহূসু হি পোরাণপোত্থকেসু চতুত্থক্খরেন পাঠোযেৰ লিখিতো, তস্মা সো পাঠোযেৰ গহেতব্বো, ন অঞ্ঞোতি দট্ঠব্বং. সোতি অগ্ঘসমোধানো. আগতোযেৰাতি সম্বন্ধো.

যস্স পনাতি ভিক্খুস্স, পটিচ্ছন্নাতি সম্বন্ধো. সব্বন্তি সকলং. আপত্তিসহস্সগাথায –

দসসতং আপত্তিযো রত্তিসতং ছাদযিত্ৰানাতি যোজনা. ইমিনা নযেনপি অগ্ঘসমোধানোতি এত্থ অগ্ঘসদ্দস্স চতুত্থক্খরেন পাঠস্স যুত্তভাৰো ৰেদিতব্বো. অগ্ঘেন দসরত্তিপরিচ্ছেদেন সমোধায দাতব্বো অগ্ঘসমোধানো.

যো পরিৰাসো নানাৰত্থুকাযো আপত্তিযো একতো কত্ৰা দিয্যতি, অযং পরিৰাসো মিস্সকসমোধানো নামাতি যোজনা. এত্থ ৰত্থুৰসেন মিস্সকা আপত্তিযো সমোধানেত্ৰা দাতব্বো পরিৰাসো মিস্সকসমোধানোতি ৰচনত্থো কাতব্বো. তত্রাতি মিস্সকসমোধানে. তদনুরূপাযাতি তস্স যাচনস্স অনুরূপায.

এত্থ চাতি মিস্সকসমোধানে চ, কাতুং ৰট্টতীতি সম্বন্ধো.

‘‘পক্খমানত্তঞ্চ …পে… কথযিস্সামা’’তি যং ৰচনং ৰুত্তং, তস্স ৰচনস্স ওকাসোতি যোজনা. তং পনাতি পক্খমানত্তং পন. ‘‘অড্ঢমাসমেৰ দাতব্ব’’ন্তি ইমিনা পক্খমেৰ দাতব্বং মানত্তং পক্খমানত্তন্তি ৰচনত্থং দস্সেতি. হীতি সচ্চং. তং পনাতি পক্খমানত্তং পন, দাতব্বন্তি সম্বন্ধো. অত্তনো সীমন্তি অত্তনো ৰিহারসীমং, মহাসীমন্তি অত্থো. সোধেত্ৰাতি সব্বাসং হত্থপাসনযনৰসেন, ছন্দারহানং ছন্দনযনৰসেন, সীমতো বহিকরণৰসেন চ সোধেত্ৰা. চতুৰগ্গগণন্তি চতুৰগ্গসঙ্ঘং. গণোতি চেত্থ সঙ্ঘোযেৰাধিপ্পেতো.

তত্রাতি ‘‘যোজনা কাতব্বা’’তি ৰচনে. মুখমত্তদস্সনন্তি উপাযমত্তদস্সনং, আদিমত্তদস্সনং ৰা. ‘‘আপন্নায ভিক্খুনিযা’’তি পদং ‘‘এৰমস্স ৰচনীযো’’তি পদে কত্তা, ‘‘যাচাপেত্ৰা’’তি পদে কারিতকম্মং. ‘‘ব্যত্তায ভিক্খুনিযা’’তি পদং ‘‘ঞাপেতব্বো’’তি পদে কারিতকত্তা, ‘‘সঙ্ঘো’’তি পদং তত্থেৰ কারিতকম্মং. ‘‘এতং কারণ’’ন্তি ধাতুকম্মং অজ্ঝাহরিতব্বং. তব্বপচ্চযেন কারিতকম্মমেৰ ৰুত্তং. ঞাপেতব্বাকারং দস্সেন্তো আহ ‘‘সুণাতু মে’’তিআদি.

নিক্খিত্তৰত্তন্তি করণত্থে চেতং উপযোগৰচনং. নিক্খিত্তৰত্তেনাতি হি অত্থো. তত্থেৰাতি মাল়কসীমাযমেৰ. হীতি সচ্চং, যস্মা ৰা. অস্সাতি মানত্তচারিকায ভিক্খুনিযা. তত্রাতি তস্মা কত্তব্বৰিনযকম্মভাৰতোতি অত্থো. নোতি অম্হাকং, সন্তিকন্তি সম্বন্ধো. চতূহি পকতত্তভিক্খুনীহি নিসীদিতব্বন্তি সম্বন্ধো. গামূপচারতো দ্ৰে লেড্ডুপাতে অতিক্কমিত্ৰাতি ইদং ভিক্খুনীৰিহারূপচারাতিক্কমং সন্ধায ৰুত্তং. ৰিহারূপচারতোপীতি ভিক্খুৰিহারূপচারতোপি. তত্থাতি ভিক্খুনীনং নিসিন্নট্ঠানং. কুরুন্দিমহাপচ্চরীসু পন ৰুত্তন্তি সম্বন্ধো. ৰিহারস্স চাতি ভিক্খুৰিহারস্স চ. গামস্স উপচারং মুঞ্চিতুং ৰট্টতীতি ন ৰুত্তন্তি যোজনা. তস্মা গামূপচারেপি নিসীদিতুং ৰট্টতীতি অধিপ্পাযো.

তায ভিক্খুনিযা আরোচেতব্বন্তি সম্বন্ধো.

তত্থেৰাতি ভিক্খুনীনং নিসীদনট্ঠানেযেৰ. ঠানন্তি ভিক্খূনং ঠানং. এতীতি আগচ্ছতি. পগেৰাতি পাতোযেৰ. তাযাতি মানত্তচারিনিযা.

অনিক্খিত্তৰত্তায পন ভিক্খুনিযাতি সম্বন্ধো. অজাননপচ্চযাতি অজাননকারণা. তন্তি ৰচনং. পারিৰাসিকৰত্তাদীনন্তি আদিসদ্দেন আগন্তুকৰত্তপূরণনিস্সযপটিপ্পস্সদ্ধাদযো সঙ্গণ্হাতি. যুত্ততরং দিস্সতীতি যুত্ততরং হুত্ৰা দিস্সতি. ইমিনা অনিক্খিত্তৰত্তভিক্খুনা ৰিয ভিক্খুনিযাপি অন্তোউপচারসীমগতানংযেৰ আরোচেতব্বং, ন গামে ঠিতানম্পি গন্ত্ৰা আরোচেতব্বন্তি দীপেতি. উপোসথেতি উপোসথদিৰসে. এসেৰ নযো পৰারণাযপি. দেৰসিকন্তি দিৰসে দিৰসে. তস্মিং গামেতি ভিক্খুনীনং ৰসনগামে. অঞ্ঞত্রাতি ভিক্খুনীনং ৰসনগামতো অঞ্ঞস্মিং গামে. তত্রাতি ভিক্খুনীনং ৰসনগামং. দস্সেত্ৰাতি ভিক্খুনীনং দস্সেত্ৰা. তাযাতি মানত্তচারিনিযা. ৰিহারন্তি ভিক্খূনং ৰিহারং. উপচারসীমাযাতি উপচারসীমতো বহীতি সম্বন্ধো. অযন্তি মানত্তচারিনী.

ৰীসতি গণো ইমস্সাতি ৰীসতিগণো, সঙ্ঘো, তস্মিং. মানত্তং চরমানা ভিক্খুনীতি যোজনা. ইদং পক্খমানত্তং নামাতি ইদং পুব্বৰচনস্স নিগমৰসেন পরৰচনস্স কথনত্থায ৰুত্তন্তি দট্ঠব্বং.

তত্থাতি তিৰিধেসু মানত্তেসু. যদেতং মানত্তং অনুঞ্ঞাতন্তি সম্বন্ধো. পরতোতি পরস্মিং. পরিৰাসং পরিৰসন্তস্স মূলাযপটিকস্সিতস্স উদাযিত্থেরস্স অনুঞ্ঞাতন্তি সম্বন্ধো. আপজ্জিত্ৰাতি আপজ্জনতো. ইদন্তি মানত্তং ৰুচ্চতীতি সম্বন্ধো. হীতি সচ্চং, যস্মা ৰা. ওধানসমোধানন্তি এত্থ ৰচনত্থো হেট্ঠা ৰুত্তোযেৰ. তম্পীতি কুরুন্দিযং ৰুত্তৰচনম্পি.

তন্তি অগ্ঘসমোধানমিস্সকসমোধানং, দাতব্বন্তি সম্বন্ধো. এত্তাৰতাতি এতপরিমাণেন ৰচনক্কমেন, ‘‘অযঞ্হি ইধ অধিপ্পেতো পরিৰাসো নামা’’তি (চূল়ৰ. অট্ঠ. ১০২) ৰচনতো পট্ঠায যাৰ ‘‘যোজেত্ৰা দাতব্ব’’ন্তি ৰচনং, তাৰ ৰচনক্কমেনাতি অত্থো. ‘‘তেন হি ভিক্খৰে…পে… দস্সেস্সামা’’তি যং ৰচনং ৰুত্তন্তি যোজনা. ‘‘অত্থতো’’তি ইমিনা সদ্দোপি গহেতব্বো অৰিনাভাৰতো.

পটিচ্ছন্নপরিৰাসকথা

১০২. যা পাল়ি ৰুত্তাতি সম্বন্ধো.

১০৮. ততোতি পাল়িতো. তং আপত্তিন্তি তং অন্তরাপত্তিং. অস্সাতি ভিক্খুস্স. নিক্খিত্তৰত্তো ভিক্খূতি সম্বন্ধো, হুত্ৰাতি ৰা. সোতি ভিক্খু, ঠিতো হুত্ৰাতি সম্বন্ধো. তস্সা আপত্তিযাতি তস্সা অন্তরাপত্তিযা. পটিচ্ছন্না হোতীতি অন্তরাপত্তিপি পটিচ্ছন্না হোতি. তস্মিম্পীতি মূলায পটিকস্সনেপি. মক্খিতাতি পিসিতা, ধংসিতা ৰা. মক্খিযন্তি পিসিযন্তি, ধংসিযন্তীতি ৰা মক্খিতা, পরিৰুত্থদিৰসা. ততোতি পাল়িতো পরন্তি সম্বন্ধো. পরতোপি এসেৰ নযো. এৰন্তিআদি নিগমনং. পটিচ্ছন্নৰারে দস্সিতা হোন্তীতি সম্বন্ধো.

সমোধানপরিৰাসকথা

১২৫. ততোতি পটিচ্ছন্নৰারতো, পরং দস্সিতন্তি সম্বন্ধো. এত্থ চাতি এতস্মিং ৰারে চ. যস্মাতি যস্মা কারণা, যেন কারণেন ৰা. তেনেৰাতি তেনেৰ কারণেন, তস্মা কারণা ৰা, ‘‘মূলায…পে… দেতূ’’তি ৰুত্তন্তি যোজনা. তস্মা সব্বে মক্খিতাৰ হোন্তীতি যোজনা. ততোতি ৰারতো পরং নিট্ঠাপিতন্তি সম্বন্ধো.

অগ্ঘসমোধানপরিৰাসকথা

১৩৪. ততোতি ৰারতো পরং দস্সিতোতি সম্বন্ধো. ততোতি ৰারতো পরং পাল়ি ঠপিতাতি সম্বন্ধো. লজ্জিধম্মে ৰা উপ্পন্নেতি সম্বন্ধো. যন্তি কম্মং. ততোতি ৰারতো পরং তথেৰ পাল়ি ঠপিতাতি সম্বন্ধো.

১৩৮. ততোতি ৰারতো পরং পুরিমনযেনেৰ পাল়ি ঠপিতাতি সম্বন্ধো.

সুদ্ধন্তপরিৰাসাদিকথা

১৫৬. ততোতি ৰারতো পরং সুদ্ধন্তপরিৰাসো দস্সিতোতি সম্বন্ধো.

১৬০. ততোতি পাল়িতো পরং পাল়ি ঠপিতাতি সম্বন্ধো.

১৬৫. তত্থাতি পাল়িযং. অন্তরা…পে… অপ্পটিচ্ছন্নাযোতিআদীসু অত্থো দট্ঠব্বোতি সম্বন্ধো.

১৬৬. পচ্ছিমস্মিং আপত্তিক্খন্ধেতি এত্থ আপত্তিক্খন্ধস্স ভেদভাৰতো কিং ‘‘পচ্ছিমস্মিং আপত্তিক্খন্ধে’’তি ৰুত্তন্তি আহ ‘‘একোৰ সো আপত্তিক্খন্ধো’’তি. অথ কস্মা ‘‘পচ্ছিমস্মিং আপত্তিক্খন্ধে’’তি ৰুত্তন্তি আহ ‘‘পচ্ছা ছাদিতত্তা পনা’’তিআদি. এত্থ পনসদ্দো গরহত্থৰাচকো, তথাপীতি হি অত্থো. একোপি আপত্তিক্খন্ধো পচ্ছা ছাদিতত্তা পচ্ছিমস্মিং আপত্তিক্খন্ধেতি ৰুত্তন্তি অধিপ্পাযো.

১৮০. ‘‘ৰৰত্থিতা সম্ভিন্না’’তি এতং ৰচনন্তি যোজনা.

৮. দ্ৰেভিক্খুৰারএকাদসকাদিকথা

১৮১. ততোতি পাল়িতো পরং ৰুত্তন্তি সম্বন্ধো. তত্থাতি পাল়িযং. মিস্সকন্তি এত্থ কেহি মিস্সকন্তি আহ ‘‘থুল্লচ্চযাদীহি মিস্সক’’ন্তি.

১৮৪. ততোতি পাল়িতো পরং ৰুত্তন্তি সম্বন্ধো. তত্থাতি ‘‘ইধ পন ভিক্খৰে’’তিআদিপাঠে. তঞ্চাতি ‘‘ইধ পন ভিক্খৰে’’তিআদিৰচনঞ্চ ইতো পুব্বে অৰুত্তং সব্বং ৰচনঞ্চাতি যোজনা.

ইতি সমুচ্চযক্খন্ধকৰণ্ণনায যোজনা সমত্তা.

৪. সমথক্খন্ধকং

১. সম্মুখাৰিনযকথা

১৮৬-৭. সমথক্খন্ধকে এৰমত্থো ৰেদিতব্বোতি যোজনা. ছ মাতিকাপদানীতি ৰাক্যম্পি সমাসোপি যুত্তোযেৰ. তত্থ সমাসো পন অসমাহারদিগুযেৰ. ‘‘নিক্খিপিত্ৰা’’তি পদং ‘‘ৰুত্তো’’তি পদে পুব্বকালকিরিযাৰিসেসনং, তুল্যত্থো ৰা. ৰিত্থারোতি ৰিভঙ্গো. তত্থাতি ৰিভঙ্গে. সঞ্ঞাপেতীতি এত্থ সঞ্ঞং কত্ৰা জানাপেতীতি অত্থং পটিক্খিপন্তো আহ ‘‘পরিতোসেত্ৰা জানাপেতী’’তি. ইমিনা সংপুব্বো ঞাধাতু পরিতোসনত্থং অন্তোকত্ৰা অৰবোধনত্থো হোতীতি দস্সেতি. কারণপতিরূপকানীতি কারণস্স পটিভাগানি. নিজ্ঝাপেতীতি এত্থ ঝেধাতু ওলোকনত্থোতি আহ ‘‘ওলোকেতী’’তি. যথাতি যেনাকারেন, করিযমানেতি সম্বন্ধো. সোতি ধম্মৰাদী. পরতোপি এসেৰ নযো. ‘‘পুনপ্পুন’’ন্তি ইমিনা অনুপেক্খতীতি এত্থ অনুসদ্দো ন উপচ্ছিন্নত্থোতি দস্সেতি. পেক্খতি অনুপেক্খতীতি এত্থ ইক্খধাতু ‘‘দস্সেতি অনুদস্সেতী’’তি এত্থ দিসধাতুযা সদিসত্থোতি আহ ‘‘দস্সেতি…পে… পরিযাযৰচনানী’’তি. তেসঞ্ঞেৰাতি ‘‘পেক্খতি অনুপেক্খতী’’তি পদানঞ্ঞেৰ. পরিযাযৰচনানীতি ৰেৰচনসদ্দা অত্থে পরিব্যত্তিং অযন্তি গচ্ছন্তি ইমেহীতি পরিযাযানি, তানিযেৰ ৰচনানি পরিযাযৰচনানি. সোতি অধম্মৰাদী. মোহেত্ৰাতি ধম্মৰাদীপুগ্গলাদিং মোহাপেত্ৰা.

১৮৮. ধম্মৰাদী পুগ্গলো দস্সেতীতি সম্বন্ধো. অমোহেত্ৰাতি অধম্মৰাদীপুগ্গলাদিং অমোহাপেত্ৰা, অৰিপরীতং জানাপেত্ৰাতি অত্থো.

২. সতিৰিনযকথা

১৯৫. পরম্মুখং ৰিনেতি ৰিনাসেতীতি ৰিনযো, পরম্মুখং ৰিনেতি ৰিনাসেতি অনেনাতি ৰা ৰিনযো, ৰিনযকম্মং. সঙ্ঘধম্মৰিনযপুগ্গলসম্মুখানং দাতব্বো ৰিনযো সম্মুখাৰিনযো. পঞ্চিমানীতি এত্থ পঞ্চন্নং সরূপং দস্সেন্তো আহ ‘‘সুদ্ধস্সা’’তিআদি. অনুৰদিতস্স দানন্তি সম্বন্ধো. এতানীতি পঞ্চ অঙ্গানি. ‘‘একেকঅঙ্গৰসেন ন লব্ভন্তী’’তি ইমিনা সমুদাযৰাক্যনিব্বত্তিভাৰতো পঞ্চঙ্গৰসেনেৰ লব্ভন্তীতি দস্সেতি. দেসনামত্তমেৰেতন্তি ‘‘পঞ্চিমানী’’তি এতং ৰচনং দেসনামত্তমেৰ, ন অৰযৰৰাক্যনিব্বত্তিৰচনন্তি অধিপ্পাযো. ধম্মন্তি ভূতং. এত্থাতি ‘‘পঞ্চিমানি ভিক্খৰে’’তিআদিৰচনে. তত্থ চাতি ‘‘পঞ্চিমানি ভিক্খৰে’’তিআদিৰচনে চ. অনুৰদন্তীতি এত্থ অনুদ্ধংসনেন ৰদন্তীতি দস্সেন্তো আহ ‘‘চোদেন্তী’’তি. অযং পন সতিৰিনযো দাতব্বোতি সম্বন্ধো. অনাগামিনোপীতি পিসদ্দো সম্ভাৰনে, সকদাগামিআদিকে পন কা নাম কথাতি দস্সেতি. সো চ খোতি সতিৰিনযো চ. চোদিযমানেযেৰাতি চোদিযমানস্সেৰ, অযমেৰ ৰা পাঠো. তস্মিন্তি সতিৰিনযস্মিং দিন্নেতি সম্বন্ধো. অচোদিতত্তা কথা ন রূহতীতি আহ ‘‘চোদেন্তোপী’’তিআদি. আপজ্জতীতি চোদকো আপজ্জতি. চোদনাদিঅসারুপ্পে ৰিনেতি ৰিনাসেতীতি ৰিনযো, ৰিনেতি ৰিনাসেতি অনেনাতি ৰা ৰিনযো, ৰিনযকম্মং. সতিৰেপুল্লপত্তস্স দাতব্বো ৰিনযো সতিৰিনযো.

৩. অমূল়্হৰিনযকথা

১৯৬. ভাসিতপরিকন্তন্তি এত্থ ভাসিতপরিকন্তসদ্দানং করণাপেক্খত্তা ৰিসুং করণং দস্সেন্তো আহ ‘‘ৰাচায ভাসিতং, কাযেন পরিকন্ত’’ন্তি. ‘‘পরিক্কমেত্ৰা কত’’ন্তি ইমিনা পরিকমতীতি পরিকন্তং, পরিকন্তং হুত্ৰা কতং পরিকন্তন্তি ৰচনত্থং দস্সেতি. পরিক্কমেত্ৰাতি অতিক্কমিত্ৰা. সরতাযস্মাতি এত্থ উকারলোপসন্ধিং দস্সেন্তো আহ ‘‘সরতু আযস্মা’’তি. ‘‘এৰরূপিযা আপত্তিযা’’তি ইমিনা আপজ্জিতাতি এত্থ তুপচ্চযযোগভাৰতো কম্মত্থছট্ঠিযাপি সম্ভৰভাৰং দস্সেতি. তুপচ্চযযোগে কম্মত্থছট্ঠী অনিচ্চং হোতি, তস্মা পাল়িযং ‘‘এৰরূপিযা আপত্তিযা’’তি কম্মত্থছট্ঠীভাৰেন অৰত্ৰা ‘‘এৰরূপিং আপত্তি’’ন্তি কম্মত্থদুতিযাভাৰেন ৰুত্তন্তি দট্ঠব্বং. তস্সাতি ‘‘আপজ্জিত্ৰা’’তি পাঠস্স. ‘‘পঠমং পচ্ছা’’তি পদেহি অধিপ্পাযত্থং দস্সেতি. চোদকস্স কথং ৰিনেতি ৰিনাসেতীতি ৰিনযো, চোদকস্স কথং ৰিনেতি ৰিনাসেতি অনেনাতি ৰা ৰিনযো. পঠমং মূল়্হভাৰং উপগন্ত্ৰা পচ্ছা অমূল়্হস্স দাতব্বো ৰিনযো অমূল়্হৰিনযো.

৪. পটিঞ্ঞাতকরণকথা

২০০. পটিজানিযতে, পটিজাননং ৰা পটিঞ্ঞা, তায কারেতব্বং.

৫. যেভুয্যসিকাকথা

২০২. যেভুয্যসিকাতি এত্থ যেভুয্যেন পৰত্তা যেভুয্যসিকা, ধম্মৰাদীনং যেভুয্যতাসম্পাদিকা কিরিযাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘যস্সা কিরিযাযা’’তিআদি. তত্থ যস্সা কিরিযাযাতি যস্সা যেভুয্যতাসম্পাদিকায কিরিযায. এসাতি যেভুয্যতাসম্পাদিকা কিরিযা.

২০৪. ওরমত্তকন্তি এত্থ ওরসদ্দো চ মত্তসদ্দো চ সমূহং কত্ৰা পরিত্তৰাচকো অপ্পমত্তৰাচকোতি আহ ‘‘পরিত্তং অপ্পমত্তক’’ন্তি. ‘‘ভণ্ডনমত্তমেৰা’’তি ইমিনা ন মহন্তং ৰিৰাদাধিকরণং হোতীতি দস্সেতি. ন চ গতিগতন্তি এত্থ চিরকালভাৰং ন চ গতন্তি দস্সেন্তো আহ ‘‘দ্ৰে তযো…পে… অৰিনিচ্ছিত’’ন্তি. তত্থ তত্থেৰাতি তস্মিং তস্মিং ৰিৰাদাধিকরণজাতআৰাসে এৰ, ন চ সরিতসারিতপদানং সুদ্ধকারিতকিরিযভাৰং দস্সেন্তো আহ ‘‘সযং সরিতং ৰা অঞ্ঞেহি সারিতং ৰা ন হোতী’’তি. তেহি ভিক্খূহীতি ৰিৰাদকারকেহি ভিক্খূহি. ‘‘সলাকং গাহেন্তো’’তি ইমিনা ‘‘জানাতী’’তি পদস্স কত্তারং দস্সেতি. ইমিনা নীহারেনাতি ইমিনা কারণেন. অপি নামাতি ইমিনা অপ্পেৰনামসদ্দো অপিনামপরিযাযোতি দস্সেতি. অস্সূতি ভৰেয্যুং. ইমিনা ‘‘পাল়িযং অধম্মৰাদী বহুতরা ভৰেয্যুং, অপ্পেৰ নাম সাধূ’’তি যোজনানযং দস্সেতি. ‘‘অযমস্স অজ্ঝাসযো হোতী’’তি ইমিনা পাঠসেসং দস্সেতি. অস্সাতি সলাকগাহস্স. দ্ৰীসুপীতি ‘‘জানাতি সঙ্ঘো ভিজ্জিস্সতী’’তি চ ‘‘অপ্পেৰ নাম সঙ্ঘো ভিজ্জেয্যা’’তি চ দ্ৰীসুপি পদেসু.

‘‘অধম্মেন গণ্হন্তী’’তি এত্থ ‘‘গণ্হন্তী’’তি কিরিযাপদস্স অধম্মৰাদিনো এৰ কত্তা নামাতি আহ ‘‘অধম্মৰাদিনো’’তি. ‘‘দ্ৰে ধম্মৰাদিনো’’তি ইমিনা ‘‘ৰগ্গা গণ্হন্তী’’তি এত্থ ‘‘গণ্হন্তী’’তি কিরিযাপদস্স ধম্মৰাদিনো এৰ কত্তা নামাতি দস্সেতি. ন চ যথাদিট্ঠিযা গণ্হন্তীতি এত্থ ধম্মৰাদিনো হুত্ৰা ধম্মৰাদিসলাকং অগ্গহেত্ৰা অধম্মৰাদিসলাকস্স গহণং ন চ যথাদিট্ঠিযা গণ্হন্তি নামাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘ধম্মৰাদিনো হুত্ৰা’’তিআদি. পটিৰত্তেত্ৰাতি ইমমেৰত্থং পটিসেধেত্ৰা. ‘‘পরিৰত্তেত্ৰা’’তিপি পাঠো, হেট্ঠুপরিযাযং কত্ৰাতি অত্থো. তেতি ধম্মৰাদিনো. এত্থাতি সমথক্খন্ধকে.

৬. তস্সপাপিযসিকাকথা

২০৭. অসুচীতি এত্থ নত্থি সুচীনি কাযৰচীকম্মানি এতস্সাতি অসুচীতি ৰচনত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘অসুচীহি কাযৰচীকম্মেহি সমন্নাগতো’’তি. এসেৰ নযো অলজ্জীতি এত্থাপি. সানুৰাদোতি এত্থ অনুৰাদউপৰাদসদ্দানং পরিযাযত্তা ৰুত্তং ‘‘সউপৰাদো’’তি. ইতি পঞ্চাতি ইমানি পঞ্চ অঙ্গানি. এত্থাতি তস্সপাপিযসিককম্মে. ইদন্তি কম্মং ৰুচ্চতীতি সম্বন্ধো. হীতি ৰিত্থারো. যো পুগ্গলো পাপিযোতি যোজনা. পাপুস্সন্নতাযাতি লামকুস্সন্নতায. ইমিনা অযঞ্চ পাপো অযঞ্চ পাপো, অযমিমেসং ৰিসেসেন পাপোতি পাপিযোতি চ পাপানং অতিসযেন পাপোতি পাপিযোতি চ ৰচনত্থো দস্সিতো. তস্সাতি পুগ্গলস্স. ইমিনা তস্স পাপিযস্স কত্তব্বং তস্সপাপিযসিকং, তমেৰ কম্মং তস্সপাপিযসিককম্মন্তি ৰচনত্থং দস্সেতি. কেসুচি পোত্থকেসু যকারে দ্ৰেভাৰো অত্থি, সো অযুত্তোযেৰ. ‘‘যেভুয্যসিকা’’তি এত্থ যকারে দ্ৰেভাৰস্স দস্সনতো এত্থাপি দ্ৰেভাৰো যুত্তো ভৰেয্যাতি লিখন্তীতি দট্ঠব্বং.

৭. তিণৰত্থারকাদিকথা