নমো তস্স ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স

ৰিনযপিটকে

পাচিত্যাদিযোজনা

পাচিত্তিযযোজনা

মহাকারুণিকং নাথং, অভিনত্ৰা সমাসতো;

পাচিত্যাদিৰণ্ণনায, করিস্সামত্থযোজনং.

৫. পাচিত্তিযকণ্ডং

১. মুসাৰাদসিক্খাপদ-অত্থযোজনা

খুদ্দকানন্তি সুখুমাপত্তিপকাসকত্তা অপ্পকানং, গণনতো ৰা পচুরত্তা বহুকানং. যেসং সিক্খাপদানন্তি সম্বন্ধো. ‘‘যেস’’ন্তি পদং ‘‘সঙ্গহো’’তি পদে সাম্যত্থছট্ঠী. সঙ্গহীযতে সঙ্গহো. ‘‘নৰহি ৰগ্গেহী’’তিপদং ‘‘সঙ্গহো, সুপ্পতিট্ঠিতো’’তি পদদ্ৰযে করণং. দানীতি কালৰাচকো সত্তম্যন্তনিপাতো ইদানি-পরিযাযো, ইমস্মিং কালেতি অত্থো. তেসন্তি খুদ্দকানং, অযং ৰণ্ণনাতি সম্বন্ধো. ভৰতীতি এত্থ তি-সদ্দো একংসত্থে অনাগতকালিকো হোতি ‘‘নিরযং নূন গচ্ছামি, এত্থ মে নত্থি সংসযো’’তিআদীসু (জা. ২.২২.৩৩১) ৰিয. কিঞ্চাপেত্থ হি যথা একংসৰাচকো নূনসদ্দো অত্থি, ন এৰং ‘‘ভৰতী’’তি পদে, অত্থতো পন অযং ৰণ্ণনা নূন ভৰিস্সতীতি অত্থো গহেতব্বো. অথ ৰা অৰস্সম্ভাৰিযত্থে অনাগতকালৰাচকো হোতি ‘‘ধুৰং বুদ্ধো ভৰামহ’’ন্তিআদীসু (বু. ৰং. ২.১০৯-১১৪) ৰিয. কামঞ্হেত্থ যথা অৰস্সম্ভাৰিযত্থৰাচকো ধুৰসদ্দো অত্থি, ন এৰং ‘‘ভৰতী’’তি পদে, অত্থতো পন ধুৰং ভৰিস্সতি অযং ৰণ্ণনাতি অত্থো গহেতব্বোতি দট্ঠব্বং.

১. ‘‘তত্থা’’তি পদং ‘‘মুসাৰাদৰগ্গস্সা’’তি পদে নিদ্ধারণসমুদাযো, তেসু নৰসু ৰগ্গেসূতি অত্থো. পঠমসিক্খাপদেতি ৰা, তেসু খুদ্দকেসু সিক্খাপদেসূতি অত্থো. সক্যানং পুত্তোতি ভগিনীহি সংৰাসকরণতো লোকমরিযাদং ছিন্দিতুং, জাতিসম্ভেদতো ৰা রক্খিতুং সক্কুণন্তীতি সক্যা. সাকৰনসণ্ডে নগরং মাপেন্তীতি ৰা সক্যা, পুব্বরাজানো. তেসং ৰংসে ভূতত্তা এতরহিপি রাজানো সক্যা নাম, তেসং পুত্তোতি অত্থো. ‘‘বুদ্ধকালে’’তি পদং ‘‘পব্বজিংসূ’’তি পদে আধারো. সক্যকুলতো নিক্খমিত্ৰাতি সম্বন্ধো. ‘‘ৰাদক্খিত্তো’’ত্যাদিনা ৰাদেন খিত্তো, ৰাদম্হি ৰাতি অত্থং দস্সেতি. যত্র যত্রাতি যস্সং যস্সং দিট্ঠিযং পৰত্ততীতি সম্বন্ধো. অৰজানিত্ৰাতি পটিস্সৰেন ৰিযোগং কত্ৰা. অৰসদ্দো হি ৰিযোগত্থৰাচকো. ‘‘অপজানিত্ৰা’’তিপি পাঠো, পটিঞ্ঞাতং অপনীতং কত্ৰাতি অত্থো. দোসন্তি অযুত্তিদোসং, সল্লক্খেন্তো হুত্ৰাতি সম্বন্ধো. কথেন্তো কথেন্তোতি অন্তসদ্দো মানসদ্দকারিযো. কথিযমানো কথিযমানোতি হি অত্থো. পটিজানিত্ৰাতি পটিঞ্ঞাতং কত্ৰা. আনিসংসন্তি নিদ্দোসং গুণং. পটিপুব্বো চরসদ্দো পটিচ্ছাদনত্থোতি আহ ‘‘পটিচরতি পটিচ্ছাদেতী’’তি. ‘‘কিং পন রূপং নিচ্চং ৰা অনিচ্চং ৰা’’তি ৰুত্তে ‘‘অনিচ্চ’’ন্তি ৰদতি. কস্মাতি ৰুত্তে ‘‘জানিতব্বতো’’তি ৰদতি. যদি এৰং নিব্বানম্পি জানিতব্বত্তা অনিচ্চং নাম সিযাতি ৰুত্তে অত্তনো হেতুম্হি দোসং দিস্ৰা অহং ‘‘জানিতব্বতো’’তি হেতুং ন ৰদামি, ‘‘জাতিধম্মতো’’তি পন ৰদামি. তযা পন দুস্সুতত্তা এৰং ৰুত্তন্তি ৰত্ৰা অঞ্ঞেনঞ্ঞং পটিচরতি. ‘‘কুরুন্দিয’’ন্তি পদং ‘‘ৰুত্ত’’ন্তি পদে আধারো. এতস্সাতি ‘‘রূপং অনিচ্চং জানিতব্বতো’’তি ৰচনস্স. তত্রাতি কুরুন্দিযং. তস্সাতি পটিজাননাৰজাননস্স. ‘‘পটিচ্ছাদনত্থ’’ন্তি পদং ‘‘ভাসতী’’তিপদে সম্পদানং. ‘‘মহাঅট্ঠকথায’’ন্তিপদং ‘‘ৰুত্ত’’ন্তি পদে আধারো. ‘‘দিৰাট্ঠানাদীসূ’’তি পদং উপনেতব্বং. ইদং ‘‘অসুকস্মিং নামপদেসে’’তি পদে নিদ্ধারণসমুদাযো.

৩. সম্মা ৰদতি অনেনাতি সংৰাদনং, উজুজাতিকচিত্তং, ন সংৰাদনং ৰিসংৰাদনং, ৰঞ্চনাধিপ্পাযৰসপ্পৰত্তং চিত্তন্তি দস্সেন্তো আহ ‘‘ৰিসংৰাদনচিত্ত’’ন্তি. ‘‘ৰাচা’’ত্যাদিনা ৰচতি এতাযাতি ৰাচাতি অত্থং দস্সেতি. হীতি দল়্হীকরণজোতকং, তদমিনা সচ্চন্তি অত্থো. ‘‘ৰাচাযেৰা’’তি পদং ‘‘ব্যপ্পথো’’তি পদে তুল্যত্থং, ‘‘ৰুচ্চতী’’তি পদে কম্মং. পথসদ্দপরত্তা ৰাচাসদ্দস্স ব্যাদেসো কতো. সুদ্ধচেতনা কথিতাতি সম্বন্ধো. তংসমুট্ঠিতসদ্দসহিতাতি তায চেতনায সমুট্ঠিতেন সদ্দেন সহ পৰত্তা চেতনা কথিতাতি যোজনা.

‘‘এৰ’’ন্তি পদং ‘‘দস্সেত্ৰা’’তি পদে নিদস্সনং, করণং ৰা. ‘‘দস্সেত্ৰা’’তি পদং ‘‘দস্সেন্তো আহা’’তি পদদ্ৰযে পুব্বকালকিরিযা. অন্তেতি ‘‘ৰাচা’’তিআদীনং পঞ্চন্নং পদানং অৰসানে. ‘‘আহা’’তি এত্থ ৰত্তমান-তিৰচনস্স অকারো পচ্চুপ্পন্নকালৰাচকেন ‘‘ইদানী’’তি পদেন যোজিতত্তা. ‘‘তত্থা’’তি পদং ‘‘অত্থো ৰেদিতব্বো’’তি পদে আধারো. এত্থাতি ‘‘অদিট্ঠং দিট্ঠং মে’’তিআদীসু. ‘‘পাল়িয’’ন্তি পদং ‘‘দেসনা কতা’’তি পদে আধারো. নিস্সিতৰিঞ্ঞাণৰসেন অৰত্ৰা নিস্সযপসাদৰসেন ‘‘চক্খুনা দিট্ঠ’’ন্তি ৰুত্তন্তি আহ ‘‘ওল়ারিকেনেৰা’’তি.

৪. তস্সাতি ‘‘তীহাকারেহী’’তিআদিৰচনস্স. ‘‘অত্থো’’তি পদং ‘‘ৰেদিতব্বো’’তি পদে কম্মং. হীতি ৰিসেসজোতকং, ৰিসেসং কথযিস্সামীতি অত্থো. তত্থাতি চতুত্থপারাজিকে. ইধাতি ইমস্মিং সিক্খাপদে.

৯. আদীনম্পীতি পিসদ্দো সম্পিণ্ডনত্থো.

১১. মন্দসদ্দো জল়ত্থৰাচকোতি আহ ‘‘মন্দত্তা জল়ত্তা’’তি. যো পন অঞ্ঞং ভণতীতি সম্বন্ধো. ‘‘সামণেরেনা’’তি পদং ‘‘ৰুত্তো’’তি পদে কত্তা. অপিসদ্দো পুচ্ছাৰাচকো, ‘‘পস্সিত্থা’’তি পদেন যোজেতব্বো, অপি পস্সিত্থাতি অত্থো. ‘‘অদিট্ঠং দিট্ঠং মে’’তিআদিৰচনতো অঞ্ঞা পূরণকথাপি তাৰ অত্থীতি দস্সেন্তো আহ ‘‘অঞ্ঞা পূরণকথা নাম হোতী’’তি. অপ্পতায ঊনস্স অত্থস্স পূরণৰসেন পৰত্তা কথা পূরণকথা. এসা পূরণকথা নাম কাতি আহ ‘‘একো’’তিআদি. এসা হি গামে অপ্পকম্পি তেলং ৰা পূৰখণ্ডং ৰা পস্সিত্ৰা ৰা লভিত্ৰা ৰা বহুকং কত্ৰা পূরণৰসেন কথিতত্তা পূরণকথা নাম. বহুকানি তেলানি ৰা পূৰে ৰা পস্সন্তোপি লভন্তোপি অপ্পকং কত্ৰা ঊনৰসেন কথিতত্তা ঊনকথাপি অত্থীতি সক্কা ৰত্তুং. অট্ঠকথাসু পন অৰুত্তত্তা ৰীমংসিত্ৰা গহেতব্বং. বহুকায পূরণস্স অত্থস্স ঊনৰসেন পৰত্তা কথা ঊনকথাতি ৰিগ্গহো কাতব্বোতি. পঠমং.

২. ওমসৰাদ সিক্খাপদং

১২. দুতিযে মসধাতু ৰিজ্ঝনত্থে পৰত্ততি ‘‘ওমট্ঠং উম্মট্ঠ’’ন্তিআদীসু (সং. নি. অট্ঠ. ১.১.২১) ৰিযাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘ওমসন্তীতি ওৰিজ্ঝন্তী’’তি.

১৩. ‘‘ইদং ৰত্থু’’ন্তি পদং ‘‘আহরী’’তি পদে কম্মং. নন্দিতব্বোতি নন্দো ৰণ্ণবলাদি, সো এতস্সত্থীতি নন্দী. ৰিসালানি মহন্তানি ৰিসাণানি এতস্সত্থীতি ৰিসালো, নন্দী চ সো ৰিসালো চেতি নন্দিৰিসালোতি ৰচনত্থং দস্সেতি ‘‘নন্দিৰিসালো নামা’’তিআদিনা. সোতি নন্দিৰিসালো, ‘‘আহা’’তি পদে কত্তা. তত্থেৰাতি যুঞ্জিতট্ঠানেযেৰ. অহেতুকপটিসন্ধিকালেপীতি পি-সদ্দো অনুগ্গহত্থৰাচকো, পগেৰ দ্ৰিহেতুক তিহেতুক পটিসন্ধিকালেতি অত্থো. ‘‘তেন চা’’তি চকারস্স অৰুত্তসম্পিণ্ডনত্থত্তা ‘‘অত্তনো কম্মেন চা’’তি অত্থং সম্পিণ্ডেতীতি আহ ‘‘অত্তনো কম্মেন চা’’তি. অত্তনোতি নন্দিৰিসালস্স.

১৫. এত্থাতি এতিস্সং পদভাজনিযং, ‘‘আহা’’তি পদে আধারো. ‘‘যস্মা’’তি পদং ৰিভজিতুকামো’’তি পদে হেতু. অট্ঠুপ্পত্তিযংযেৰ ‘‘হীনেনাপী’’তি ৰত্ৰা পদভাজনিযং অৰুত্তত্তা ইদং ৰুত্তন্তি দট্ঠব্বং. ৰেণুকারজাতীতি ৰিলীৰকারজাতি. নেসাদজাতীতি এত্থ কেৰট্টজাতিপি সঙ্গহিতা.

পু ৰুচ্চতি করীসং, তং কুসতি অপনেতীতি পুক্কুসো. পুপ্ফং ৰুচ্চতি করীসং, কুসুমং ৰা, তং ছড্ডেতীতি পুপ্ফছড্ডকো.

কুটতি ছিন্দতীতি কোট্ঠো, সোযেৰ কোট্ঠকো. যকারভকারে একতো যোজেত্ৰা ‘‘যভা’’তি যো অক্কোসো অত্থি, এসো হীনো নাম অক্কোসোতি যোজনা.

১৬. সব্বপদেসূতি নামাদীসু সব্বপদেসু. এত্থাতি ইমস্মিং সিক্খাপদে. অলিকন্তি অসচ্চং, মিচ্ছাৰাচন্তি সম্বন্ধো. যোপি ৰদতীতি যোজনা.

২৬. পরিহরিত্ৰাতি পরিমুখং কথনং অপনেত্ৰা. দৰং পরিহাসং কামেতীতি দৰকামো, তস্স ভাৰো দৰকম্যং, তংযেৰ দৰকম্যতা. অনুপসম্পন্নন্তি এত্থ অকারস্স সদিসত্থমগ্গহেত্ৰা অঞ্ঞত্থোৰ গহেতব্বোতি আহ ‘‘ঠপেত্ৰা ভিক্খু’’ন্তিআদি. যদি হি সদিসত্থো ভৰেয্য, সামণেরোৰ অনুপসম্পন্নো নাম সিযা সণ্ঠানেন চ পুরিসভাৰেন চ সদিসত্তা, তস্মা অঞ্ঞত্থোৰ গহেতব্বোতি দট্ঠব্বং. সব্বসত্তাতি এত্থ সব্বসদ্দো অনৰসেসত্থো মনুস্সে উপাদায ৰচনত্থজাননাজাননপকতিকানং সব্বসত্তানম্পি গহিতত্তা.

৩৫. অত্থপুরেক্খারো নামাতি ৰেদিতব্বোতি সম্বন্ধো. সিক্খাপদমপেক্খিয নপুংসকলিঙ্গৰসেন ‘‘কিরিয’’ন্তিআদি ৰুত্তং. আপত্তিমপেক্খিয ইত্থিলিঙ্গৰসেন ‘‘কিরিযা’’তিআদি ৰুত্তং. ৰজ্জকম্মসদ্দা সিক্খাপদমপেক্খন্তাপি আপত্তি, মপেক্খন্তাপি নিযতনপুংসকলিঙ্গত্তা নপুংসকাযেৰ, তস্মা তে দ্ৰে আপত্তিট্ঠানে ন ৰুত্তাতি দট্ঠব্বন্তি. দুতিযং.

৩. পেসুঞ্ঞসিক্খাপদং

৩৬. ততিযে ‘‘জাতভণ্ডনান’’ন্তি ৰত্তব্বে অগ্যাহিতোতিআদীসু ৰিয ৰিসেসনপরনিপাতৰসেন ‘‘ভণ্ডনজাতান’’ন্তি ৰুত্তন্তি আহ ‘‘সঞ্জাতভণ্ডনান’’ন্তি. ‘‘পুব্বভাগো’’তি ৰত্ৰা তস্স সরূপং দস্সেতি ‘‘ইমিনা চ ইমিনা চা’’তিআদিনা. ৰিরুদ্ধং ৰদতি এতেনাতি ৰিৰাদো, ৰিগ্গাহিককথা, তং আপন্নাতি ৰিৰাদাপন্না, তেসং. পিসতি সঞ্চুণ্ণেতীতি পিসুণো, পুগ্গলো, তস্স ইদন্তি পেসুঞ্ঞং, ৰচনন্তি অত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘পেসুঞ্ঞন্তি পিসুণৰাচ’’ন্তি.

৩৭. ভিক্খুপেসুঞ্ঞেতি ভিক্খূনং সন্তিকং উপসংহটে পেসুঞ্ঞৰচনেতি ছট্ঠীসমাসো.

৩৮. ‘‘দিস্ৰা’’তি পদং ‘‘ভণন্তস্সা’’তি পদে পুব্বকালকিরিযা, দস্সনং হুত্ৰাতি অত্থো. ততিযং.

৪. পদসোধম্মসিক্খাপদং

৪৪. চতুত্থে পটিমুখং আদরেন সুণন্তীতি পতিস্সা, ন পতিস্সা অপ্পতিস্সাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘অপ্পতিস্সৰা’’তি.

৪৫. ‘‘পদসো’’তি এত্থ সো-পচ্চযো ৰিচ্ছত্থৰাচকোতি আহ ‘‘পদং পদ’’ন্তি. তত্থাতি তেসু চতুব্বিধেসু. পদং নাম ইধ অত্থজোতকং ৰা ৰিভত্যন্তং ৰা ন হোতি, অথ খো লোকিযেহি লক্খিতো গাথায চতুত্থংসো পাদোৰ অধিপ্পেতোতি আহ ‘‘পদন্তি একো গাথাপাদো’’তি. অনু পচ্ছা ৰুত্তপদত্তা দুতিযপাদো অনুপদং নাম. অনু সদিসং ব্যঞ্জনং অনুব্যঞ্জনন্তি অত্থং দস্সেতি ‘‘অনুব্যঞ্জন’’ন্তিআদিনা. ব্যঞ্জনসদ্দো পদ-পরিযাযো. যংকিঞ্চি পদং অনুব্যঞ্জনং নাম ন হোতি, পুরিমপদেন পন সদিসং পচ্ছিমপদমেৰ অনুব্যঞ্জনং নাম.

ৰাচেন্তো হুত্ৰা নিট্ঠাপেতীতি যোজনা. ‘‘একমেকং পদ’’ন্তি পদং ‘‘নিট্ঠাপেতী’’তি পদে কারিতকম্মং. ‘‘থেরেনা’’তি পদং ‘‘ৰুত্তে’’তি পদে কত্তা, ‘‘একতো’’তি পদে সহত্থো. সামণেরো অপাপুণিত্ৰা ভণতীতি সম্বন্ধো. মত্তমেৰাতি এত্থ এৰসদ্দো মত্তসদ্দস্স অৰধারণত্থং দস্সেতি, তেন পকারং পটিক্খিপতি. ‘‘অনিচ্চ’’ন্তি চ ‘‘অনিচ্চা’’তি চ দ্ৰিন্নং পদানং সতিপি লিঙ্গৰিসেসত্তে অনুব্যঞ্জনত্তা আপত্তিমোক্খো নত্থীতি আহ ‘‘অনুব্যঞ্জনগণনায পাচিত্তিযা’’তি.

ব্রহ্মজালাদীনীতি এত্থ আদিসদ্দেন সামঞ্ঞফলসুত্তাদীনি দীঘসুত্তানি (দী. নি. ১.১৫০ আদযো) সঙ্গহিতানি. চসদ্দেন ওঘতরণসুত্তাদীনি সংযুত্তসুত্তানি (সং. নি. ১.১) চ চিত্তপরিযাদানসুত্তাদীনি অঙ্গুত্তরসুত্তানি (অ. নি. ১.২ আদযো) চ সঙ্গহিতানি. সোতি দেৰতাভাসিতো ৰেদিতব্বোতি যোজনা.

কিঞ্চাপি ৰদতীতি সম্বন্ধো. এত্থ চ কিঞ্চাপিসদ্দো গরহত্থৰাচকো, পনসদ্দো অনুগ্গহত্থৰাচকো. মেণ্ডকমিলিন্দপঞ্হেসূতি মেণ্ডকপঞ্হে চ মিলিন্দপঞ্হে চ. যন্তি সুত্তং ৰুত্তন্তি সম্বন্ধো. আরম্মণকথা বুদ্ধিককথা দণ্ডককথা ঞাণৰত্থুকথাতি যোজেতব্বং পেয্যালৰসেন ৰুত্তত্তা. ইমাযো পকরণানি নামাতি ৰদন্তি. মহাপচ্চরিযাদীসু ৰত্ৰা পরিগ্গহিতোতি যোজনা. যন্তি সুত্তং.

৪৮. তত্রাতি ‘‘একতো উদ্দিসাপেন্তো’’তি ৰচনে. উদ্দিসাপেন্তীতি আচরিযং দেসাপেন্তি বহুকত্তারমপেক্খিয বহুৰচনৰসেন ৰুত্তং. তেহীতি উপসম্পন্নানুপসম্পন্নেহি. দ্ৰেপীতি উপসম্পন্নো চ অনুপসম্পন্নো চ.

উপচারন্তি দ্ৰাদসহত্থূপচারং. যেসন্তি ভিক্খূনং. পলাযনকগন্থন্তি পরিৰজ্জেত্ৰা গচ্ছন্তং পকরণং. সামণেরো গণ্হাতীতি যোজনা.

ওপাতেতীতি অৰপাতেতি, গল়িতাপেতীতি অত্থো. সুত্তেপীতি ৰেয্যাকরণসুত্তেপি. তন্তি যেভুয্যেন পগুণগন্থং. পরিসঙ্কমানন্তি সারজ্জমানং. যং পন ৰচনং ৰুত্তন্তি সম্বন্ধো. কিরিযসমুট্ঠানত্তাতি ইমস্স সিক্খাপদস্স কিরিযসমুট্ঠানত্তাতি. চতুত্থং.

৫. সহসেয্যসিক্খাপদং

৪৯. পঞ্চমে মুট্ঠা সতি এতেসন্তি মুট্ঠস্সতী. নত্থি সম্পজানং এতেসন্তি অসম্পজানা. ভৰঙ্গোতিণ্ণকালেতি নিদ্দোক্কমনকালে.

৫০. ‘‘পকতিযা’’তি পদং ‘‘দেন্তী’’তি পদে ৰিসেসনং. তে ভিক্খূ দেন্তীতি সম্বন্ধো. ‘‘গারৰেনা’’তি পদঞ্চ ‘‘সিক্খাকামতাযা’’তি পদঞ্চ ‘‘দেন্তী’’তি পদে হেতু. সীসস্স উপধানং উস্সীসং, তস্স করীযতে উস্সীসকরণং, তংযেৰ অত্থো পযোজনং উস্সীসকরণত্থো, তদত্থায. তত্রাতি পুরিমৰচনাপেক্খং, ‘‘সিক্খাকামতাযা’’তি ৰচনেতি অত্থো. নিদস্সনন্তি সেসো. অথ ৰা সিক্খাকামতাযাতি পচ্চত্তে ভুম্মৰচনং. ‘‘ইদম্পিস্স হোতি সীলস্মি’’ন্তিআদীসু (দী. নি. ১.১৯৫ আদযো) ৰিয. ইদম্পি সিক্খাকামতায অযং সিক্খাকামতা সিক্খাকামভাৰো হোতীতি যোজনা. এস নযো ‘‘তত্রিদং সমন্তপাসাদিকায সমন্তপাসাদিকত্তস্মি’’ন্তিআদীসুপি. ভিক্খূ খিপন্তীতি যোজনা. তন্তি আযস্মন্তং রাহুলং. অথাতি খিপনতো পচ্ছা. ইদন্তি ৰত্থু. সম্মুঞ্চনিকচৰরছড্ডনকানি সন্ধায ৰুত্তং. তেনাযস্মতা রাহুলেন পাতিতং নু খোতি যোজনা. সো পনাযস্মা গচ্ছতীতি সম্বন্ধো. অপরিভোগা অঞ্ঞেসন্তি অঞ্ঞেহি ন পরিভুঞ্জিতব্বা.

৫১. হীতি সচ্চং, যস্মা ৰা. সযনং সেয্যা, কাযপসারণকিরিযা, সযন্তি এত্থাতি সেয্যা, মঞ্চপীঠাদি. তদুভযম্পি একসেসেন ৰা সামঞ্ঞনিদ্দেসেন ৰা একতো কত্ৰা ‘‘সহসেয্য’’ন্তি ৰুত্তন্তি দস্সেন্তো আহ ‘‘সেয্যা’’তিআদি. তত্থাতি দ্ৰীসু সেয্যাসু. তস্মাতি যস্মা দ্ৰে সেয্যা দস্সিতা, তস্মা. ‘‘সব্বচ্ছন্না’’তিআদিনা লক্খণং ৰুত্তন্তি যোজনা. পাকটৰোহারন্তি লোকে ৰিদিতং ৰচনং. দুস্সকুটিযন্তি দুস্সেন ছাদিতকুটিযং. অট্ঠকথাসু যথাৰুত্তে পঞ্চৰিধচ্ছদনেযেৰ গয্হমানে কো দোসোতি আহ ‘‘পঞ্চৰিধচ্ছদনেযেৰা’’তিআদি. যং পন সেনাসনং পরিক্খিত্তন্তি সম্বন্ধো. পাকারেন ৰাতি ইট্ঠকসিলাদারুনা ৰা. অঞ্ঞেন ৰাতি কিলঞ্জাদিনা ৰা. ৰত্থেনপীতি পিসদ্দো পগেৰ ইট্ঠকাদিনাতি দস্সেতি. যস্সাতি সেনাসনসঙ্খাতায সেয্যায. উপরীতি ৰা সমন্ততোতি ৰা যোজনা. একেন দ্ৰারেন পৰিসিত্ৰা সব্বপাসাদস্স ৰল়ঞ্জিতব্বতং সন্ধায ৰুত্তং ‘‘একূপচারো’’তি. সতগব্ভং ৰা চতুস্সালং একূপচারং হোতীতি সম্বন্ধো. তন্তি সেনাসনসঙ্খাতং সেয্যং.

তত্থাতি সেনাসনসঙ্খাতাযং সেয্যাযং. সম্বহুলা সামণেরা সচে হোন্তি, একো ভিক্খু সচে হোতীতি যোজনা. ‘‘সামণেরা’’তি ইদং পচ্চাসন্নৰসেন ৰুত্তং, উপলক্খণৰসেন ৰা অঞ্ঞেহিপি সহসেয্যানং আপত্তিসম্ভৰতো. তেতি সামণেরা. সব্বেসন্তি ভিক্খূনং. তস্সাতি সামণেরস্স. এসেৰ নযোতি এসো এৰ নযো, ন অঞ্ঞো নযোতি অত্থো. অথ ৰা এসেৰ নযোতি এসো ইৰ নযো, এসো এতাদিসো নযো ইৰ অযং নযো দট্ঠব্বোতি অত্থো.

অপি চাতি একংসেন. এত্থাতি ইমস্মিং সিক্খাপদে. চতুক্কন্তি একাৰাসএকানুপসম্পন্নং, একাৰাসনানুপসম্পন্নং, নানাৰাসএকানুপসম্পন্নং, নানাৰাসনানুপসম্পন্নন্তি চতুসমূহং, চতুপরিমাণং ৰা. যোতি ভিক্খু. হিসদ্দো ৰিত্থারজোতকো, তং ৰচনং ৰিত্থারযিস্সামীতি অত্থো, ৰিত্থারো মযা ৰুচ্চতেতি ৰা. দেৰসিকন্তি দিৰসে দিৰসে. ণিকপচ্চযো হি ৰিচ্ছত্থৰাচকো. যোপি সহসেয্যং কপ্পেতি, তস্সাপি আপত্তীতি যোজেতব্বো. তত্রাতি ‘‘তিরচ্ছানগতেনাপী’’তি ৰচনে.

‘‘অপদানং অহিমচ্ছা, দ্ৰিপদানঞ্চ কুক্কুটী;

চতুপ্পদানং মজ্জারী, ৰত্থু পারাজিকস্সিমা’’তি. (পারা. অট্ঠ. ১.৫৫);

ইমং গাথং সন্ধায ৰুত্তং ‘‘ৰুত্তনযেনেৰা’’তি. তস্মাতি যস্মা ৰেদিতব্বো, তস্মা. গোধাতি কুণ্ডো. বিল়ালোতি আখুভুজো. মঙ্গুসোতি নকুলো.

অসম্বদ্ধভিত্তিকস্স কতপাসাদস্সাতি যোজনা. তুলাতি এত্থ তুলা নাম থম্ভান, মুপরি দক্খিণুত্তরৰিত্থারৰসেন ঠপিতো দারুৰিসেসো থলতি থম্ভেসু পতিট্ঠাতীতি কত্ৰা. তা পন হেট্ঠিমপরিচ্ছেদতো তিস্সো, উক্কট্ঠপরিচ্ছেদেন পন পঞ্চসত্তনৰাদযো. নানূপচারে পাসাদেতি সম্বন্ধো.

ৰাল়সঙ্ঘাটাদীসূতি ৰাল়রূপং দস্সেত্ৰা কতেসু সঙ্ঘাটাদীসু. আদিসদ্দেন তুলং সঙ্গণ্হাতি. এত্থ চ সঙ্ঘাটো নাম তুলান, মুপরি পুব্বপচ্ছিমাযামৰসেন ঠপিতো কট্ঠৰিসেসো সম্মা ঘটেন্তি এত্থ গোপানস্যাদযোতি কত্ৰা. তে পন তযো হোন্তি. নিব্বকোসব্ভন্তরেতি ছদনকোটিঅব্ভন্তরে. পরিমণ্ডলং ৰা চতুরস্সং ৰা সেনাসনং হোতীতি সম্বন্ধো. তত্রাতি তস্মিং সেনাসনে. অপরিচ্ছিন্নো গব্ভস্স উপচারো এতেসন্তি অপরিচ্ছিন্নগব্ভূপচারা সব্বগব্ভা, তে পৰিসন্তীতি অত্থো. নিপন্নানং ভিক্খূনন্তি যোজনা. তত্রাতি তস্মিং পমুখে. পমুখস্স সব্বচ্ছন্নত্তা, সব্বপরিচ্ছন্নত্তা চ আপত্তিং করোতীতি যোজনা. ননু পমুখে ছন্নমেৰ অত্থি, নো পরিচ্ছন্নন্তি আহ ‘‘গব্ভপরিক্খেপো’’তিআদি. হীতি সচ্চং.

যং পন অন্ধকট্ঠকথাযং ৰুত্তন্তি সম্বন্ধো. জগতীতি পথৰিযা চ মন্দিরালিন্দৰত্থুস্স চ নামমেতং. ইধ পন মন্দিরালিন্দৰত্থুসঙ্খাতা ভূভেদা গহিতা. তত্থাতি অন্ধকট্ঠকথাযং. কস্মা পাল়িযা ন সমেতীতি আহ ‘‘দসহত্থুব্বেধাপী’’তিআদি. হীতি যস্মা. তত্থাতি অন্ধকট্ঠকথাযং. যেপি মহাপাসাদা হোন্তীতি যোজনা. তেসুপীতি মহাপাসাদেসুপি.

সুধাছদনমণ্ডপস্সাতি এত্থ ‘‘সুধা’’তি ইদং উপলক্খণৰসেন ৰুত্তং যেন কেনচি ছদনমণ্ডপস্সাপি অধিপ্পেতত্তা. মণ্ডং ৰুচ্চতি সূরিযরস্মি, তং পাতি রক্খতি, ততো ৰা জনন্তি মণ্ডপং. ননু একূপচারং হোতি পাকারস্স ছিদ্দত্তাতি আহ ‘‘ন হী’’তিআদি. হীতি সচ্চং, যস্মা ৰা. ৰল়ঞ্জনত্থায এৰাতি এৰকারো যোজেতব্বো. তেনাহ ‘‘ন ৰল়ঞ্জনূপচ্ছেদনত্থাযা’’তি. অথ ৰা ‘‘সদ্দন্তরত্থাপোহনেন সদ্দো অত্থং ৰদতী’’তি (উদা. অট্ঠ. ১; দী. নি. টি. ১.১; ম. নি. টী. ১.মূলপরিযাযসুত্তৰণ্ণনা; সং. নি. টী. ১.১.ওঘতরণসুত্তৰণ্ণনা; অ. নি. টী. ১.১.রুপাদিৰগ্গৰণ্ণনা) ৰুত্তত্তা ‘‘ন ৰল়ঞ্জনূপচ্ছেদনত্থাযা’’তি ৰুত্তং. কৰাটন্তি এত্থ দ্ৰারমেৰ অধিপ্পেতং পরিযাযেন ৰুত্তত্তা, অসতি চ দ্ৰারে কৰাটস্সাভাৰতো. সংৰরণৰিৰরণকালে কৰতি সদ্দং করোতীতি কৰাটং.

তত্রাতি ‘‘একূপচারত্তা’’তি ৰচনে. যস্সাতি পরৰাদিনো. অনুযোগো সিযাতি যোজনা. ইধাতি ইমস্মিং সহসেয্যসিক্খাপদে, ৰুত্তন্তি সম্বন্ধো. তত্থাতি পিহিতদ্ৰারে গব্ভে. সোতি পরৰাদী. সব্বচ্ছন্নত্তা আপত্তি ইতি ৰুত্তেতি যোজনা. এসেৰ নযো ‘‘সব্বপরিচ্ছন্নতা ন হোতী’’তি এত্থাপি. পচ্চাগমিস্সতীতি পতি আগমিস্সতি, পুন আগমিস্সতীতি অত্থো.

ব্যঞ্জনমত্তেনেৰাতি ‘‘সব্বচ্ছন্না’’তিআদিঅক্খরপদমত্তেনেৰ, ন অত্থৰসেন. ‘‘এৰঞ্চ সতী’’তি ইমিনা অব্যাপিতদোসং দস্সেতি. ততোতি অনাপত্তিতো, পরিহাযেয্যাতি সম্বন্ধো. তস্মাতি যস্মা অনিযতেসু ৰুত্তং, তস্মা. তত্থাতি অনিযতেসু. ইধাপীতি ইমস্মিং সিক্খাপদেপি. যং যন্তি সেনাসনং. সব্বত্থাতি সব্বেসু সেনাসনেসু, সহসেয্যাপত্তি হোতীতি সম্বন্ধো.

৫৩. দ্ৰীসু অট্ঠকথাৰাদেসু মহাঅট্ঠকথাৰাদোৰ যুত্তোতি সো পচ্ছা ৰুত্তো.

ইমিনাপীতি সেনম্বমণ্ডপেনাপি. এতন্তি জগতিযা অপরিক্খিত্ততং. যথাতি যংসদ্দত্থো ততিযন্তনিপাতো, যেন সেনম্বমণ্ডপেনাতি অত্থোতি. পঞ্চমং.

৬. দুতিযসহসেয্যসিক্খাপদং

৫৫. ছট্ঠে আগন্তুকা ৰসন্তি এত্থাতি আৰসথো, আৰসথো চ সো অগারঞ্চেতি আৰসথাগারন্তি দস্সেন্তো আহ ‘‘আগন্তুকানং ৰসনাগার’’ন্তি. মনুস্সানং সন্তিকা ৰচনং সুত্ৰাতি ৰচনসেসো যোজেতব্বো. সাটকন্তি উত্তরসাটকং, নিৰত্থৰত্থন্তিপি ৰদন্তি. অচ্চাগম্মাতি ত্ৰাপচ্চযন্তপদস্স সম্বন্ধং দস্সেতুমাহ ‘‘পৰত্তো’’তি. যথা ওমসৰাদসিক্খাপদে অক্কোসেতুকামতায খত্তিযং ‘‘চণ্ডালো’’তি ৰদতো অলিকং ভণতোপি মুসাৰাদসিক্খাপদেন অনাপত্তি, ওমসৰাদসিক্খাপদেনেৰ আপত্তি, এৰমিধাপি মাতুগামেন সহ সযতো পঠমসহসেয্যসিক্খাপদেন অনাপত্তি, ইমিনাৰ আপত্তীতি দট্ঠব্বন্তি. ছট্ঠং.

৭. ধম্মদেসনাসিক্খাপদং

৬০. সত্তমে মহাদ্ৰারেতি বহি ঠিতে মহাদ্ৰারে. আগম্ম, পৰিসিত্ৰা ৰা ৰসনট্ঠানত্তা ওৰরকো আৰসথো নামাতি আহ ‘‘ওৰরকদ্ৰারে’’তি. সুনিগ্গতেনাতি সুট্ঠু বহি নিক্খমিত্ৰা গতেন সদ্দেন. ‘‘অঞ্ঞাতু’’ন্তি পদস্স ‘‘ন ঞাতু’’ন্তি অত্থং পটিক্খিপন্তো আহ ‘‘আজানিতু’’ন্তি. ইমিনা নকারৰিকারো অইতি নিপাতো ন হোতি, আইতি উপসগ্গোতি পন দস্সেতি. ‘‘ৰিঞ্ঞুনা পুরিসেনা’’তি এত্তকমেৰ অৰত্ৰা ‘‘পুরিসৰিগ্গহেনা’’তি ৰদন্তো মনুস্সপুরিসৰিগ্গহং গহেত্ৰা ঠিতেন যক্খেন পেতেন তিরচ্ছানগতেন সদ্ধিং ঠিতায মাতুগামস্স দেসেতুং ন ৰট্টতীতি দস্সেতি. ন যক্খেনাতি যক্খেন সদ্ধিং ঠিতায মাতুগামস্স দেসেতুং ন ৰট্টতীতি যোজনা. এস নযো ‘‘ন পেতেন, ন তিরচ্ছানগতেনা’’তি এত্থাপি.

৬৬. ছপ্পঞ্চৰাচাহীতি এত্থ ‘‘পঞ্চা’’তি ৰাচাসিলিট্ঠৰসেন ৰুত্তং কস্সচি পযোজনস্সাভাৰা. তত্থাতি ‘‘ছপ্পঞ্চৰাচাহী’’তি পদে. একো গাথাপাদো একা ৰাচাতি ৰদন্তো চুণ্ণিযে ৰিভত্যন্তং একং পদং একা ৰাচা নামাতি দস্সেতি, অত্থজোতকপদং ৰা ৰাক্যপদং ৰা ন গহেতব্বং. ‘‘একং পদং পাল়িতো, পঞ্চ অট্ঠকথাতো’’তি ইমিনা ‘‘দ্ৰে পদানি পাল়িতো, চত্তারি অট্ঠকথাতো’’তিআদিনযোপি গহেতব্বো. ছপদানতিক্কমোযেৰ হি পমাণং. তস্মিন্তি এত্থ সতি ৰিভত্তিৰিপল্লাসে লিঙ্গস্সাপি ৰিপল্লাসো হোতি ‘‘তস্মি’’ন্তি পুল্লিঙ্গেন ৰুত্তত্তা. সতি চ ৰিভত্তিৰিপল্লাসে ‘‘তস্সা’’তি ইত্থিলিঙ্গভাৰেন পৰত্তা. ‘‘মাতুগামস্সা’’তি নিযতপুল্লিঙ্গাপেক্খনস্স অসম্ভৰতো অত্থৰসেন ‘‘একিস্সা’’তি ইত্থিলিঙ্গভাৰেন ৰুত্তং. ইমিনা ভেদলিঙ্গনিস্সিতো ৰিসেসনৰিসেস্যোপি অত্থীতি দস্সেতি. তুম্হাকন্তি নিদ্ধারণসমুদাযো. ‘‘সুণাথা’’তি অৰত্ৰা আভোগোপি ৰট্টতীতি আহ ‘‘পঠম’’ন্তিআদি. পঠমন্তি চ পঠমমেৰ. তেন ৰুত্তং ‘‘ন পচ্ছা’’তি. পুট্ঠো হুত্ৰা ভিক্খু কথেতীতি যোজনাতি. সত্তমং.

৮. ভূতারোচনসিক্খাপদং

৬৭. অট্ঠমে তত্থাতি চতুত্থপারাজিকসিক্খাপদে. ইধাতি ভূতারোচনসিক্খাপদে. হীতি সচ্চং, যস্মা ৰা. পযুত্তৰাচাতি পচ্চযেহি যুত্তা ৰাচা. তথাতি ততো গুণারোচনকারণা, অরিযা সাদিযিংসূতি যোজনা.

যতসদ্দানং নিচ্চসম্বন্ধত্তা ৰুত্তং ‘‘যে’’তিআদি. সব্বেপীতি পুথুজ্জনারিযাপি. ভূতন্তি ৰিজ্জমানং. কস্মা সব্বেপি পটিজানিংসু, ননু অরিযেহি অত্তনো গুণানং অনারোচিতত্তা ন পটিজানিতব্বন্তি আহ ‘‘অরিযানম্পী’’তিআদি. হীতি সচ্চং, যস্মা ৰা. অরিযানম্পি অব্ভন্তরে উত্তরিমনুস্সধম্মো যস্মা ভূতো হোতি, তস্মা সব্বেপি ‘‘ভূতং ভগৰা’’তি পটিজানিংসূতি যোজনা. যস্মা ভাসিতো ৰিয হোতি, তস্মাতি যোজনা. অরিযা পটিজানিংসূতি সম্বন্ধো. অনাদীনৰদস্সিনোতি দোসস্স অদস্সনধম্মা. তেহীতি অরিযেহি, ভাসিতোতি সম্বন্ধো. যং পিণ্ডপাতং উপ্পাদেসুন্তি যোজনা. অঞ্ঞেতি পুথুজ্জনা. সব্বসঙ্গাহিকেনেৰাতি সব্বেসং পুথুজ্জনারিযানং সঙ্গহণে পৰত্তেনেৰ. সিক্খাপদৰিভঙ্গেপীতি সিক্খাপদস্স পদভাজনিযেপি. তত্থাতি চতুত্থপারাজিকে. ইধাতি ইমস্মিং সিক্খাপদে.

৭৭. উত্তরিমনুস্সধম্মমেৰ সন্ধায ৰুত্তং, ন সুতাদিগুণন্তি অত্থো. অন্তরা ৰাতি পরিনিব্বানকালতো অঞ্ঞস্মিং কালে ৰা. অতিকড্ঢিযমানেনাতি অতিনিপ্পীল়িযমানেন. উম্মত্তকস্সাতি ইদং পনাতি এত্থ ইতি-সদ্দো আদ্যত্থো. তেন ‘‘খিত্তচিত্তস্সা’’তিআদিং সঙ্গণ্হাতি. দিট্ঠিসম্পন্নানন্তি মগ্গপঞ্ঞায, ফলপঞ্ঞায চ সম্পন্নানং. অনাপত্তীতি পাচিত্তিযাপত্তিযা অনাপত্তি ন ৰত্তব্বা, আপত্তিযেৰ হোতি, তস্মা ‘‘উম্মত্তকস্স অনাপত্তী’’তি ন ৰত্তব্বন্তি অধিপ্পাযোতি. অট্ঠমং.

৯. দুট্ঠুল্লারোচনসিক্খাপদং

৭৮. নৰমে তত্রাতি তস্সং ‘‘দুট্ঠুল্লা নামা’’তিআদিপাল়িযং, তাসু ৰা পাল়িঅট্ঠকথাসু. ৰিচারণাতি ৰীমংসনা. উপসম্পন্নসদ্দেতি উপসম্পন্নসদ্দত্থভাৰে. এত্থ হি সদ্দে ৰুচ্চমানে অৰিনাভাৰতো সদ্দেন অত্থোপি ৰুত্তো, ৰিনাপি ভাৰপচ্চযেন ভাৰত্থস্স ঞাতব্বত্তা ভাৰোপি গহেতব্বো, তস্মা ৰুত্তং ‘‘উপসম্পন্নসদ্দত্থভাৰে’’তি. এসেৰ নযো ‘‘দুট্ঠুল্লসদ্দে’’তি এত্থাপি. এতং পরিমাণং যস্সাতি এতং, ‘‘তেরস সঙ্ঘাদিসেসা’’তি ৰচনং. এতং এৰ ৰত্তব্বং, ন ‘‘চত্তারি চ পারাজিকানী’’তি ইদন্তি অত্থো. তত্থাতি পাল়িযং. কস্সচি ৰিমতি ভৰেয্য, কিং ভৰেয্যাতি যোজনা. আপত্তিং আরোচেন্তেন অক্কোসন্তস্স সমানত্তা ৰুত্তং ‘‘এৰং সতী’’তিআদি. পাচিত্তিযমেৰ চাতি চসদ্দো ব্যতিরেকত্থো, ন দুক্কটং আপজ্জতীতি অত্থো. হীতি সচ্চং. এতন্তি পাচিত্তিযাপজ্জনতং, ‘‘অসুদ্ধো হোতি…পে… ওমসৰাদস্সা’’তি ৰচনং ৰা, ৰুত্তন্তি সম্বন্ধো. এত্থাতি পাল়িযং. অট্ঠকথাচরিযাৰেতি এত্থ এৰকারো অট্ঠানযোগো, পমাণন্তি এত্থ যোজেতব্বো, কারণমেৰাতি অত্থো. তেন ৰুত্তং ‘‘ন অঞ্ঞা ৰিচারণা’’তি. অথ ৰা অঞ্ঞাতি সাম্যত্থে পচ্চত্তৰচনমেতং, ন অঞ্ঞেসং ৰিচারণা পমাণন্তি অত্থো. এৰঞ্হি সতি এৰকারো ঠানযোগোৰ. পুব্বেপি চাতি গন্থারম্ভকালেপি চ.

এতন্তি অট্ঠকথাচরিযানং পমাণতং. সংৰরত্থায এৰ, অনাপজ্জনত্থায এৰ চ অনুঞ্ঞাতন্তি যোজনা. তেনাহ ‘‘ন তস্স’’ত্যাদি. তস্মাতি যস্মা ভিক্খুভাৰো নাম ন অত্থি, তস্মা সুৰুত্তমেৰাতি সম্বন্ধো.

৮০. সাতি ভিক্খুসম্মুতি, সঙ্ঘেন কাতব্বাতি যোজনা. কত্থচীতি কিস্মিঞ্চি ঠানে. ইধাতি ইমস্মিং সিক্খাপদে. ‘‘ৰুত্তত্তা’’তি পদং ‘‘কাতব্বা’’তি পদে হেতু. এসাতি এসো ভিক্খু. হিতেসিতাযাতি হিতস্স এসিতায, অত্থস্স ইচ্ছতাযাতি অত্থো.

৮২. সেসানীতি আদিম্হি পঞ্চসিক্খাপদতো সেসানি উপরি পঞ্চ সিক্খাপদানি. অস্সাতি অনুপসম্পন্নস্স. ঘটেত্ৰাতি সম্বন্ধং কত্ৰাতি. নৰমং.

১০. পথৰীখণনসিক্খাপদং

৮৬. দসমে ভগৰা দস্সেতীতি যোজনা. এত্থাতি পথৰিযং. তত্থাতি তেসু পাসাণাদীসু. মুট্ঠিপ্পমাণতোতি খটকপমাণতো. সাতি অদড্ঢপথৰী. হত্থিকুচ্ছিযন্তি এৰংনামকে ঠানে. একপচ্ছিপূরং পথৰিন্তি সম্বন্ধো. তেসংযেৰাতি অপ্পপংসুঅপ্পমত্তিকাপদানং এৰ. হীতি সচ্চং, যস্মা ৰা. এতন্তি যেভুয্যেনপাসাণাদিপঞ্চকং. তন্তি কুসীতং. আণাপেত্ৰাতি এত্থ ‘‘আণ পেসনে’’তি ধাতুপাঠেসু ৰুত্তত্তা আণধাতুযেৰ পেসনসঙ্খাতং হেত্ৰত্থং ৰদতি, ন ণাপেপচ্চযো, সো পন ধাত্ৰত্থেযেৰ ৰত্ততি. ন হি তস্স ৰিসুং ৰুত্তো অভিধেয্যো অত্থি ধাত্ৰত্থতো অঞ্ঞস্স অভিধেয্যস্সাভাৰা. তাৰাতি পঠমং পাল়িমুত্তকৰিনিচ্ছযস্স, ততো ৰা.

পোক্খরং পদুমং নেতীতি পোক্খরণী. ‘‘সোধেন্তেহী’’তি পদং ‘‘উস্সিঞ্চিতুং অপনেতু’’ন্তি পদেসু ভাৰকত্তা. যোতি ‘‘তনুকদ্দমো’’তি পদেন যোজেতব্বো. যো তনুকদ্দমোতি হি অত্থো. কুটেহীতি ঘটেহি. উস্সিঞ্চিতুন্তি উক্খিপিত্ৰা, উদ্ধরিত্ৰা ৰা সিঞ্চিতুং. তত্রাতি সুক্খকদ্দমে, ‘‘যো’’তি পদে অৰযৰীআধারো. যোতি সুক্খকদ্দমো.

তটন্তি কূলং. উদকসামন্তাতি উদকস্স সমীপে. ওমকচতুমাসন্তি চতুমাসতো ঊনকং. ওৰট্ঠন্তি দেৰেন ওৰস্সিতং হোতি সচেতি যোজনা. পততীতি তটং পততি. উদকেযেৰাতি পকতিউদকেযেৰ. উদকস্সাতি ৰস্সোদকস্স. তত্থাতি পাসাণপিট্ঠিযং. পঠমমেৰাতি সোণ্ডিখণনতো পঠমং এৰ. উদকে পরিযাদিণ্ণেতি উদকে সুক্খে. পচ্ছাতি উদকপূরতো পচ্ছা. তত্থাতি সোণ্ডিযং. উদকেযেৰাতি মূলউদকেযেৰ. উদকন্তি আগন্তুকউদকং. অল্লীযতীতি পিট্ঠিপাসাণে লগ্গতি. তম্পীতি সুখুমরজম্পি. অকতপব্ভারেতি ৰল়ঞ্জেন অকতে পব্ভারে. উপচিকাহি ৰমীযতি, ঘরগোল়িকাদযো ৰা সত্তে ৰমতীতি ৰম্মিকো.

গাৰীনং খুরো কণ্টকসদিসত্তা গোকণ্টকো নাম, তেন ছিন্নো কদ্দমো ‘‘গোকণ্টকো’’তি ৰুচ্চতি. অচ্ছদনং ৰা ৰিনট্ঠচ্ছদনং ৰা পুরাণসেনাসনং হোতীতি যোজনা. ততোতি পুরাণসেনাসনতো, গণ্হিতুং ৰট্টতীতি সম্বন্ধো. অৰসেসন্তি ৰিনট্ঠচ্ছদনতো. অৰসেসং ইট্ঠকং গণ্হামি ইতি সঞ্ঞাযাতি যোজেতব্বো. তেনাতি ইট্ঠকাদিনা. যা যাতি মত্তিকা. অতিন্তাতি অনল্লা, অকিলিন্নাতি অত্থো.

তস্মিন্তি মত্তিকাপুঞ্জে. সব্বোতি সকলো মত্তিকাপুঞ্জো. অস্সাতি মত্তিকাপুঞ্জস্স. ‘‘কপ্পিযকারকেহী’’তি পদং ‘‘অপনামেত্ৰা’’তি পদে কারিতকম্মং. কস্মা ৰট্টতীতি আহ ‘‘উদকেনা’’তিআদি. হীতি সচ্চং, যস্মা ৰা.

তত্থাতি মত্তিকাপাকারে. অঞ্ঞম্পীতি মণ্ডপথম্ভতো অঞ্ঞম্পি. তেন অপদেসেনাতি তেন পাসাণাদিপৰট্টনলেসেন.

পস্সাৰধারাযাতি মুত্তসোতায. কত্তরযট্ঠিযাতি কত্তরদণ্ডেন. এত্থ হি কত্তরযতি অঙ্গপচ্চঙ্গানং সিথিলভাৰেন সিথিলো হুত্ৰা ভৰতীতি কত্ৰা কত্তরো ৰুচ্চতি জিণ্ণমনুস্সো, তেন একন্ততো গহেতব্বত্তা কত্তরেন গহিতা যট্ঠি, কত্তরস্স যট্ঠীতি ৰা কত্ৰা কত্তরযট্ঠি ৰুচ্চতি কত্তরদণ্ডো. দন্তজপঠমক্খরেন সজ্ঝাযিতব্বো. ৰীরিযসম্পগ্গহণত্থন্তি ৰীরিযস্স সুট্ঠু পগ্গণ্হনত্থং, ৰীরিযস্স উক্খিপনত্থন্তি অত্থো. কেচি ভিক্খূতি যোজনা.

৮৭. তত্রাপীতি ইট্ঠককপালাদীসুপি. হীতি সচ্চং. তেসং অনুপাদানত্তাতি তেসং ইট্ঠকাদীনং অগ্গিস্স অনিন্ধনত্তা. হীতি সচ্চং, যস্মাৰা. তানীতি ইট্ঠকাদীনি. অৰিসযত্তাতি আপত্তিযা অনোকাসত্তা. তিণুক্কন্তি তিণমযং উক্কং. তত্থেৰাতি মহাপচ্চরিযং এৰ. অরীযতি অগ্গিনিপ্ফাদনত্থং ঘংসীযতি এত্থাতি অরণী, হেট্ঠা নিমন্থনীযদারু. সহ ধনুনা এতি পৰত্ততীতি সহিতো, উপরি নিমন্থনদারু. অরণী চ সহিতো চ অরণীসহিতো, তেন অগ্গিং নিব্বত্তেত্ৰাতি যোজনা. যথা করিযমানে ন ডয্হতি, তথা করোহীতি সম্বন্ধো.

৮৮. আৰাটং জানাতি আৰাটং কাতুং, খণিতুং ৰা জানাহীতি অত্থো. ‘‘এৰং মহামত্তিকং জান, থুসমত্তিকং জানা’’তি এত্থাপি যথালাভং সম্পদানৰাচকপদং অজ্ঝাহরিত্ৰা যোজনা কাতব্বা. সাতি পথৰী. তেনাতি পৰট্টনাদিনাতি. দসমং.

মুসাৰাদৰগ্গো পঠমো.

২. ভূতগামৰগ্গো

১. ভূতগামসিক্খাপদ-অত্থযোজনা

৮৯. দুতিযৰগ্গস্স পঠমে তস্সাতি দেৰতায. উক্খিত্তং ফরসুন্তি উদ্ধং খিত্তং কুঠারিং. নিগ্গহেতুন্তি সণ্ঠাতুং, নিৰত্তেতুং ৰা. চক্খুৰিসযাতীতেতি পসাদচক্খুস্স গোচরাতিক্কন্তে. মহারাজসন্তিকাতি ৰেস্সৰণমহারাজস্স সন্তিকা. থনমূলেযেৰাতি থনসমীপেযেৰ. হিমৰন্তেতি হিমউগ্গিরণে ৰনে, হিমযুত্তে ৰা. তত্থাতি হিমৰন্তে, দেৰতাসন্নিপাতে ৰা. রুক্খধম্মোতি রুক্খসভাৰো. রুক্খধম্মো চ নাম ছেদনভেদনাদীসু রুক্খানং অচেতনত্তা কোপস্স অকরণং, তস্মিং রুক্খধম্মে ঠিতা দেৰতা রুক্খধম্মে ঠিতা নাম, ছেদনভেদনাদীসু রুক্খস্স ৰিয রুক্খট্ঠকদেৰতায অকোপনং রুক্খধম্মে ঠিতা নামাতি অধিপ্পাযো. তত্থাতি তাসু সন্নিপাতদেৰতাসু. ইতীতি ইমস্স অলভনস্স, ইমস্মিং অলভনে ৰা, আদীনৰন্তি সম্বন্ধো. ভগৰতো চাতি চ-সদ্দো ‘‘পুব্বচরিত’’ন্তি এত্থ যোজেতব্বো. ইমঞ্চ আদীনৰং অদ্দস, ভগৰতো পুব্বচরিতঞ্চ অনুস্সরীতি ৰাক্যসম্পিণ্ডনৰসেন যোজনা কাতব্বা. তেনাতি দস্সনানুস্সরণকারণেন. অস্সাতি দেৰতায. সংৰিজ্জতি পিতা অস্সাতি সপিতিকো, পুত্তো. (তাৰাতি অতিৰিয, পটিসঞ্চিক্খন্তিযাতি সম্বন্ধো) ‘‘মরিযাদং বন্ধিস্সতী’’তি ৰত্ৰা তস্স অত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘সিক্খাপদং পঞ্ঞপেস্সতী’’তি. ইতি পটিসঞ্চিক্খন্তিযা অস্সা দেৰতায এতদহোসীতি যোজনা.

যোতি যো কোচি জনো. ৰেতি একন্তেন. উপ্পতিতন্তি উপ্পজ্জনৰসেন অত্তনো উপরি পতিতং. ভন্তন্তি ভমন্তং ধাৰন্তং, ৰারযেতি নিৰারেয্য নিগ্গণ্হেয্যাতি অত্থো. তন্তি জনং. অযং পনেত্থ যোজনা – সারথি ভন্তং রথং ৰারযে ইৰ, তথা যো ৰে উপ্পতিতং কোধং ৰারযে, তং অহং সারথিং ইতি ব্রূমি. ইতরো কোধনিৰারকতো অঞ্ঞো রাজউপরাজাদীনং সারথিভূতো জনো রস্মিগ্গাহো রজ্জুগ্গাহো নামাতি.

দুতিযগাথায ৰেজ্জো ৰিসটং ৰিত্থতং সপ্পৰিসং সপ্পস্স আসীৰিসস্স ৰিসং গরল়ং ওসধেহি ভেসজ্জেন, মন্তেন চ ৰিনেতি ইৰ, তথা যো ভিক্খৰে উপ্পতিতং কোধং মেত্তায ৰিনেতি, সো ভিক্খু উরগো ভুজগো পুরাণং পুরে ভৰং জিণ্ণং পুরাণত্তা জিণ্ণং তচং জহাতি ইৰ, তথা ওরপারং অপারসঙ্খাতং পঞ্চোরম্ভাগিযসংযোজনং জহাতীতি যোজনা কাতব্বা.

তত্রাতি দ্ৰীসু গাথাসু. ৰত্থু পন ৰিনযে আরূল়্হন্তি যোজনা. অথাতি পচ্ছা. যস্স দেৰপুত্তস্সাতি যেন দেৰপুত্তেন. পরিগ্গহোতি পরিচ্ছিন্দিত্ৰা গহিতো. সোতি দেৰপুত্তো. ততোতি উপগমনতো. যদা হোতি, তদাতি যোজনা. মহেসক্খদেৰতাসূতি মহাপরিৰারাসু দেৰতাসু, মহাতেজাসু ৰা. পটিক্কমন্তীতি অপেন্তি. দেৰতা যম্পি পঞ্হং পুচ্ছন্তীতি যোজনা. তত্থেৰাতি অত্তনো ৰসনট্ঠানেযেৰ. উপট্ঠানন্তি উপট্ঠানত্থায, সম্পদানত্থে চেতং উপযোগৰচনং. অথ ৰা উপগন্ত্ৰা তিট্ঠতি এত্থাতি উপট্ঠানং, ভগৰতো সমীপট্ঠানং, তং আগন্ত্ৰাতি অত্থো. নন্তি তং, অযমেৰ ৰা পাঠো.

৯০. ‘‘ভৰন্তী’’তি ইমিনা ৰিরূল়্হে মূলে নীলভাৰং আপজ্জিত্ৰা ৰড্ঢমানকে তরুণরুক্খগচ্ছাদিকে দস্সেতি. ‘‘অহুৰত্থু’’ন্তি ইমিনা পন ৰড্ঢিত্ৰা ঠিতে মহন্তরুক্খগচ্ছাদিকে দস্সেতি. ‘‘অহুৰত্থু’’ন্তি চ হিয্যত্তনিসঙ্খাতায ত্থুং-ৰিভত্তিযা হূ-ধাতুস্স ঊকারস্স উৰাদেসো হোতি. পোত্থকেসু পন ‘‘অহুৰতী’’তি পাঠো দিস্সতি, সো অপাঠোতি দট্ঠব্বো. ‘‘জাযন্তী’’তি ইমিনা ভূ-ধাতুস্স সত্তত্থভাৰং দস্সেতি, ‘‘ৰড্ঢন্তী’’তি ইমিনা ৰড্ঢনত্থভাৰং. এতন্তি ‘‘ভূতগামো’’তি নামং. পীযতে যথাকামং পরিভুঞ্জীযতে, পাতব্বং পরিভুঞ্জিতব্বন্তি ৰা পাতব্যং, পাসদ্দো যথাকামপরিভুঞ্জনত্থো. তেনাহ – ‘‘ছেদনভেদনাদীহি যথারুচি পরিভুঞ্জিতব্বতাতি অত্থো’’তি.

৯১. ‘‘ইদানী’’তি পদং ‘‘আহা’’তি পদে কালসত্তমী. যস্মিন্তি বীজে. তন্তি বীজং. পঞ্চ বীজজাতানীতি এত্থ জাতসদ্দস্স তব্ভাৰত্থতং সন্ধায অট্ঠকথাসু এৰং ৰুত্তং. তব্ভাৰত্থস্স ‘‘মূলে জাযন্তী’’তি ইমায পাল়িযা অসংসন্দনতং সন্ধায ৰুত্তং সঙ্গহকারেন ‘‘ন সমেন্তী’’তি. অট্ঠকথাচরিযানং মতেন সতি জাতসদ্দস্স তব্ভাৰত্থভাৰে ‘‘মূলে জাযন্তী’’তিআদীসু মূলে মূলানি জাযন্তীতি দোসো ভৰেয্যাতি মনসি কত্ৰা আহ ‘‘ন হী’’তিআদি. হীতি সচ্চং, যস্মা ৰা. তানীতি রুক্খাদীনি. তস্সাতি ‘‘ভূতগামো নাম পঞ্চ বীজজাতানী’’তি পদস্স. এতন্তি ‘‘বীজজাতানী’’তি নামং. বীজেসু জাতানি বীজজাতানীতি ৰুত্তে ‘‘মূলে জাযন্তী’’তিআদিনা সমেতি. এতেনাতি ‘‘বীজতো’’তিআদিনা সঙ্গহোতি সম্বন্ধো.

‘‘যেহী’’তি পদং ‘‘জাতত্তা’’তি পদে অপাদানং, হেতু ৰা ‘‘ৰুত্তানী’’তি পদে করণং, কত্তা ৰা. তেসন্তি বীজানং. রুক্খাদীনং ৰিরুহনং জনেতীতি বীজং. ‘‘বীজতো’’তিআদিনা কারিযোপচারেন কারণস্স দস্সিতত্তা কারণূপচারং পদীপেতি. অঞ্ঞানিপি যানি ৰা পন গচ্ছৰল্লিরুক্খাদীনি অত্থি সংৰিজ্জন্তি, তানি গচ্ছৰল্লিরুক্খাদীনি জাযন্তি সঞ্জাযন্তীতি যোজনা. তানীতি গচ্ছৰল্লিরুক্খাদীনি. তঞ্চ মূলং, পাল়িযং ৰুত্তহলিদ্দাদি চ অত্থি, সব্বম্পি এতং মূলবীজং নামাতি সম্বন্ধো. এত্থাতি বীজেসু, খন্ধবীজেসু ৰা.

৯২. সঞ্ঞাৰসেনাতি ‘‘বীজ’’ন্তি সঞ্ঞাৰসেন. ‘‘তত্থা’’তি পদং ‘‘ৰেদিতব্বো’’তি পদে আধারো. ‘‘যথা’’তিআদিনা কারণোপচারেন কারিযস্স ৰুত্তত্তা ফলূপচারং দস্সেতি. যং বীজং ৰুত্তং, তং দুক্কটৰত্থূতি যোজনা. যদেতং আদিপদন্তি যোজেতব্বং. তেনাতি আদিপদেন. রৰীযতি ভগৰতা কথীযতীতি রুতং, পাল়ি, তস্স অনুরূপং যথারুতং, পাল়িঅনতিক্কন্তন্তি অত্থো.

এত্থাতি ‘‘বীজে বীজসঞ্ঞী’’তিআদিপদে, ইমস্মিং সিক্খাপদে ৰা. উদকে ঠাতি পৰত্ততীতি উদকট্ঠো, এৰং থলট্ঠোপি. তত্থাতি উদকট্ঠথলট্ঠেসু. সাসপস্স মত্তং পমাণং অস্স সেৰালস্সাতি সাসপমত্তিকো. তিলস্স বীজপমাণং অস্স সেৰালস্সাতি তিলবীজকো. পমাণত্থে কো. আদিসদ্দেন সঙ্খপণকাদযো সেৰালে সঙ্গণ্হাতি. তত্থ তিলবীজপমাণো জলসণ্ঠিতো নীলাদিৰণ্ণযুত্তো সেৰালো তিলবীজং নাম, সপত্তো অপ্পকণ্ডো উক্খলিপিধানাদিপমাণো সমূলো একো সেৰালৰিসেসো সঙ্খো নাম, ভমরসণ্ঠানো নীলৰণ্ণো একো সেৰালৰিসেসো পণকো নাম. উদকং সেৰতীতি সেৰালো. তত্থাতি সেৰালেসু. যোতি সেৰালো. পতিট্ঠিতং সেৰালন্তি সম্বন্ধো. যত্থ কত্থচীতি মূলে ৰা নল়ে ৰা পত্তে ৰা. উদ্ধরিত্ৰাতি উপ্পাটেত্ৰা. ‘‘হত্থেহী’’তি পদং ‘‘ৰিযূহিত্ৰা’’তি পদে করণং. হীতি সচ্চং, যস্মা ৰা. তস্সাতি সেৰালস্স. এত্তাৰতাতি ইতো চিতো চ ৰিযূহনমত্তেন. যো সেৰালো নিক্খমতি, তং সেৰালন্তি যোজনা. পরিস্সাৰনন্তরেনাতি পরিস্সাৰনছিদ্দেন. উপ্পলানি অস্মিং গচ্ছেতি উপ্পলিনী. পদুমানি অস্মিং গচ্ছেতি পদুমিনী, ইনো, ইত্থিলিঙ্গজোতকো ঈ. তত্থেৰাতি উদকেযেৰ. তানীতি ৰল্লীতিণানি. হীতি সচ্চং, যস্মা ৰা. অনন্তকোতি সাসপমত্তিকো সেৰালো. সো হি নত্থি অত্ততো অন্তো লামকো সেৰালো এতস্সাতি কত্ৰা ‘‘অনন্তকো’’তি ৰুচ্চতি. অত্তনাযেৰ হি সুখুমো, ততো সুখুমো সেৰালো নত্থীতি অধিপ্পাযো. তত্থাতি দুক্কটৰত্থুভাৰে. তম্পীতি ‘‘সম্পুণ্ণভূতগামং ন হোতী’’তি ৰচনম্পি. পিসদ্দো মহাপচ্চরিআদিঅট্ঠকথাচরিযানং ৰচনাপেক্খো. হীতি সচ্চং, যস্মা ৰা. ন আগতো, তস্মা ন সমেতীতি যোজনা. অথাতি তস্মিং অনাগতে. এতন্তি অনন্তকসেৰালাদিং. গচ্ছিস্সতীতি ৰদেয্যাতি সম্বন্ধো. তম্পীতি ‘‘গচ্ছিস্সতী’’তি ৰচনম্পি. পিসদ্দো পুরিমট্ঠকথাচরিযানং ৰচনাপেক্খো.

অভূতগামমূলত্তা তাদিসস্স বীজগামস্সাতি এত্থ বীজগামো তিৰিধো হোতি – যো সযং ভূতগামতো হুত্ৰা অঞ্ঞম্পি ভূতগামং জনেতি, অম্বট্ঠিআদিকো. যো পন সযং ভূতগামতো হুত্ৰা অঞ্ঞং পন ভূতগামং ন জনেতি, তালনাল়িকেরাদিখাণু. যো পন সযম্পি ভূতগামতো অহুত্ৰা অঞ্ঞম্পি ভূতগামং ন জনেতি. পানীযঘটাদীনং বহি সেৰালোতি. ভূতগামো পন চতুব্বিধো হোতি – যো সযং বীজগামতো হুত্ৰা অঞ্ঞম্পি বীজগামং জনেতি, এতরহি অম্বরুক্খাদিকো. যো পন সযং বীজগামতো অহুত্ৰাৰ অঞ্ঞং বীজগামং জনেতি, আদিকপ্পকালে অম্বরুক্খাদিকো. যো পন সযং বীজগামতো হুত্ৰা অঞ্ঞং পন বীজগামং ন জনেতি, নীলৰণ্ণো ফলিতকদলীরুক্খাদিকো. যো পন সযম্পি বীজগামতো অহুত্ৰা অঞ্ঞম্পি বীজগামং ন জনেতি, ইধ ৰুত্তো অনন্তকসেৰালাদিকোতি. তত্থ চতুত্থং ভূতগামং সন্ধায ৰুত্তং ‘‘অভূতগামমূলকত্তা তাদিসস্স বীজস্সা’’তি. অযং পন ততিযবীজগামস্স চ চতুত্থভূতগামস্স চ ৰিসেসো – ততিযবীজগামে মূলপণ্ণানি ন পঞ্ঞাযন্তি, চতুত্থভূতগামে তানি পঞ্ঞাযন্তীতি. মূলপণ্ণানং অপঞ্ঞাযনত্তা বীজগামোতি ৰুত্তো, তেসং পঞ্ঞাযনত্তা ভূতগামোতি ৰুত্তো. ইতরথা হি ৰিরোধো ভৰেয্যাতি. অত্তনো ৰাদে পাচিত্তিযভাৰতো গরুকং, মহাপচ্চরিআদীনং ৰাদে দুক্কটমত্তভাৰতো লহুকং. এতন্তি ঠানং.

এৰং উদকট্ঠং দস্সেত্ৰা থলট্ঠং দস্সেন্তো আহ ‘‘থলট্ঠে’’তিআদি. থলট্ঠে ৰিনিচ্ছযো এৰং ৰেদিতব্বোতি যোজনা. তত্থাতি হরিতখাণূসু. উদ্ধং ৰড্ঢতীতি নৰসাখানিগ্গমনেন ছিন্নতো উপরি ৰড্ঢতি. সোতি খাণু. ফলিতায কদলিযা খাণু বীজগামেন সঙ্গহিতোতি যোজনা. ফলং সঞ্জাতং এতিস্সাতি ফলিতা. তথাতি ‘‘ভূতগামেনেৰ সঙ্গহিতা’’তি পদানি আকড্ঢতি. যদাতি যস্মিং কালে. রতনপ্পমাণাপীতি হত্থপ্পমাণাপি. অথাতি অপাদানত্থো, ততো রাসিকরণতো অঞ্ঞন্তি অত্থো. ভূমিযং নিখণন্তীতি সম্বন্ধো. ‘‘মূলেসু চেৰ পণ্ণেসু চা’’তি এত্থ চসদ্দো সমুচ্চযত্থোৰ, ন ৰিকপ্পত্থোতি আহ ‘‘মূলমত্তেসু পনা’’তিআদি.

বীজানীতি মূলাদিবীজানি. ঠপিতানি হোন্তীতি সম্বন্ধো. ‘‘উপরী’’তি পদেন হেট্ঠা মূলানি চাতি অত্থং নযেন ঞাপেতি. ন অঙ্কুরে নিগ্গতমত্তেযেৰ, অথ খো হরিতে নীলপণ্ণৰণ্ণে জাতেযেৰ ভূতগামসঙ্গহো কাতব্বোতি আহ ‘‘হরিতে’’তিআদি. তালট্ঠীনং মূলন্তি সম্বন্ধো. দন্তসূচি ৰিযাতি হত্থিদন্তসূচি ৰিয. যথা অসম্পুণ্ণভূতগামো ততিযো কোট্ঠাসো ন আগতো, ন এৰং অমূলকভূতগামো. সো পন আগতোযেৰাতি আহ ‘‘অমূলকভূতগামে’’তি. অমূলিকলতা ৰিয অমূলকভূতগামে সঙ্গহং গচ্ছতীতি অত্থো.

ৰন্দাকাতি রুক্খাদনী. সা হি সযং রুক্খং নিস্সায জাযন্তীপি অত্তনো নিস্সযানং রুক্খানং অদনত্তা ভক্খনত্তা ৰদীযতি থুতীযতীতি ‘‘ৰন্দাকা’’তি ৰুচ্চতি. অঞ্ঞা ৰাতি ৰন্দাকায অঞ্ঞা ৰা. তন্তি ৰন্দাকাদিং. ততোতি রুক্খতো. ৰনন্তি খুদ্দকো গচ্ছো. পগুম্বোতি মহাগচ্ছো. দণ্ডকোতি রুক্খো দণ্ডযোগতো. তস্সাপীতি অমূলিকলতাযপি. অযমেৰ ৰিনিচ্ছযোতি ৰন্দাকাদিকস্স ৰিনিচ্ছযো ৰিয অযং ৰিনিচ্ছযো দট্ঠব্বোতি যোজনা. ‘‘দ্ৰে তীণি পত্তানী’’তি ৰুত্তত্তা একপত্তো সঞ্জাযন্তোপি অগ্গবীজসঙ্গহং গচ্ছতীতি অত্থো. ‘‘অনুপসম্পন্নেনা’’তি পদং ‘‘লিত্তস্সা’’তি পদে কত্তা. নিদাঘসমযেতি গিম্হকালে. অব্বোহারিকোতি আপত্তিযা অঙ্গন্তি ন ৰোহরিতব্বো. ৰোহরিতুং ন অরহতীতি অত্থো. এতন্তি অব্বোহারিকতং, ‘‘সচে…পে… পমজ্জিতব্বা’’তি ৰচনং ৰা.

অহিং সপ্পং ছাদেতীতি অহিচ্ছত্তং, তংযেৰ অহিচ্ছত্তকং. যথাকথঞ্চি হি ব্যুপ্পত্তি, রুল়্হিযা অত্থৰিনিচ্ছযো. তস্মাতি ততো ৰিকোপনতো. তত্থাতি অহিচ্ছত্তকে. হেট্ঠা ‘‘উদকপপ্পটকো’’তি ৰত্ৰা ইধ ‘‘রুক্খপপ্পটিকাযপী’’তি ৰুত্তত্তা পপ্পটকসদ্দো দ্ৰিলিঙ্গোতি দট্ঠব্বো. তন্তি পপ্পটিকং. ঠিতং নিয্যাসন্তি সম্বন্ধো. এৰং ‘‘লগ্গ’’ন্তি এত্থাপি. হত্থকুক্কুচ্চেনাতি হত্থলোলেন. ‘‘ছিন্দন্তস্সাপী’’তি পদে হেতু.

ৰাসত্থিকেনাতি ৰাসং ইচ্ছন্তেন. ‘‘ওচিনাপেতব্বা’’তি পদে কত্তা. উপ্পাটেন্তেহীতি উদ্ধরন্তেহি. তেসন্তি সামণেরানং. সাখং গহিতন্তি সম্বন্ধো. ঠপিতস্স সিঙ্গীৰেরস্সাতি যোজনা.

ছিজ্জনকন্তি ছিজ্জনযুত্তং, ছিজ্জনারহন্তি অত্থো. ‘‘চঙ্কমিতট্ঠানং দস্সেস্সামী’’তি ইমিনা ৰত্তসীসেন চঙ্কমনং ৰট্টতীতি দস্সেতি. ‘‘ভিজ্জতী’’তি ইমিনা অভিজ্জমানে গণ্ঠিপি কাতব্বোতি দস্সেতি. দারুমক্কটকন্তি মক্কটস্স হত্থো মক্কটো উপচারেন, মক্কটো ৰিযাতি মক্কটকো, সদিসত্থে কো. দারুসঙ্খাতো মক্কটকো দারুমক্কটকো. তং আকোটেন্তীতি সম্বন্ধো. অনিযামিতত্তাতি ইমন্তি অনিযামিতত্তা ৰচনস্স. ইদং মহাসামঞ্ঞং, ৰিসেসসামঞ্ঞম্পি ৰট্টতীতি আহ ‘‘নামং গহেত্ৰাপী’’তিআদি. সব্বন্তি সব্বং ৰচনং.

‘‘ইমং জানাতিআদীসূ’’তি পদং ‘‘এৰমত্থো দট্ঠব্বো’’তি পদে আধারো. ইমং মূলভেসজ্জং জানাতি ইমং মূলভেসজ্জং যোজিতুং জানাতি যোজনা. এত্তাৰতাতি ‘‘ইমং জানা’’তিআদিৰচনমত্তেন. কপ্পিযন্তি সমণৰোহারেন, ৰোহারস্স ৰা যুত্তং অনুরূপং. এত্থাতি ‘‘কপ্পিযং কাতব্ব’’ন্তি ৰচনে. নিব্বট্টবীজমেৰাতি ফলতো নিব্বট্টেত্ৰা ৰিসুং কতং বীজং এৰ. তত্থাতি সুত্তে. করোন্তেন ভিক্খুনা কাতব্বন্তি যোজনা. ‘‘কপ্পিযন্তি ৰত্ৰাৰা’’তি ইমিনা পঠমং কত্ৰা অগ্গিসত্থনখানি উদ্ধরিত্ৰা পচ্ছা ৰত্তুং ন ৰট্টতীতি দস্সেতি. লোহমযসত্থস্সাতি অযতম্বাদিলোহমযস্স সত্থস্স. তেহীতি মনুস্সাদীনং নখেহি. তেহীতি অস্সাদীনং খুরেহি. তেহীতি হত্থিনখেহি. যেহীতি নখেহি. তত্থজাতকেহিপীতি তস্মিং সত্থে জাতকেহিপি, নখেহীতি সম্বন্ধো.

তত্থাতি পুরিমৰচনাপেক্খং. ‘‘কপ্পিযং করোন্তেনা’’তিআদিৰচনমপেক্খতি. ‘‘উচ্ছুং কপ্পিযং করিস্সামী’’তি উচ্ছুমেৰ ৰিজ্ঝতি, পগেৰ. ‘‘দারুং কপ্পিযং করিস্সামী’’তি উচ্ছুং ৰিজ্ঝতি, ‘‘দারুং কপ্পিযং করিস্সামী’’তি দারুমেৰ ৰা ৰিজ্ঝতি, ৰট্টতি একাবদ্ধত্তাতি ৰদন্তি. তন্তি রজ্জুং ৰা ৰল্লিং ৰা. সব্বং খণ্ডন্তি সম্বন্ধো. তত্থাতি মরিচপক্কেসু. কটাহন্তি একায ভাজনৰিকতিযা নামমেতং. ইধ পন বীজানং ভাজনভাৰেন তংসদিসত্তা ফলফেগ্গুপি ‘‘কটাহ’’ন্তি ৰুচ্চতি. একাবদ্ধন্তি কটাহেন একতো আবদ্ধং.

তানীতি তিণানি. তেনাতি রুক্খপৰট্টনাদিনা. তত্রাতি তস্মিং ঠপনপাতনট্ঠানে. ‘‘মনুস্সৰিগ্গহপারাজিকৰণ্ণনায’’ন্তি পদং ‘‘ৰুত্ত’’ন্তি পদে সামঞ্ঞাধারো. ভিক্খু অজ্ঝোত্থটো হোতীতি সম্বন্ধো. ওপাতেতি আৰাটে. সো হি অৰপতনট্ঠানত্তা ‘‘ওপাতো’’তি ৰুচ্চতি. রুক্খন্তি অজ্ঝোত্থটরুক্খং. ভূমিন্তি ওপাতথিরভূমিং. জীৰিতহেতূতি নিমিত্তত্থে পচ্চত্তৰচনং, জীৰিতকারণাতি অত্থো. ‘‘ভিক্খুনা’’তি পদং ‘‘নিক্খামেতু’’ন্তি পদে ভাৰকত্তা, কারিতকত্তা ৰা. ‘‘অজ্ঝোত্থটভিক্খু’’ন্তি ৰা ‘‘ওপাতভিক্খু’’ন্তি ৰা কারিতকম্মং অজ্ঝাহরিতব্বং. তত্থাতি অনাপত্তিভাৰে, অনাপত্তিভাৰস্স ৰা. এতস্সাতি সুত্তস্স. পরো পন কারুঞ্ঞেন করোতীতি সম্বন্ধো. এতম্পীতি কারুঞ্ঞম্পি. হীতি সচ্চং, যস্মা ৰাতি. পঠমং.

২. অঞ্ঞৰাদকসিক্খাপদং

৯৪. দুতিযে অনাচারন্তি অচরিতব্বং কাযৰচীদ্ৰারৰীতিক্কমং. সব্বনামস্স অনিযমত্থত্তা ইধ ৰচনন্তি আহ ‘‘অঞ্ঞেন ৰচনেন অঞ্ঞং ৰচন’’ন্তি. সোতি ভিক্খু, ৰদতীতি সম্বন্ধো. কোতি কো পুগ্গলো. কিন্তি কিং আপত্তিং. কিস্মিন্তি কিস্মিং ৰত্থুস্মিং. কিন্তি কিং কম্মং. কন্তি কং পুগ্গলং. কিন্তি কিং ৰচনং.

এত্থাতি ‘‘কো আপন্নো’’তিআদিপাল়িযং. ‘‘ভিক্খূহী’’তি পদং ‘‘ৰুত্তো’’তি পদে কত্তা. অসারুপ্পন্তি ভিক্খূনং অসারুপ্পং. এসোতি এসো অত্থো, ৰিভৰোতি অত্থো. এতন্তি ৰত্থু. ভণন্তো ৰা হুত্ৰা অঞ্ঞেনঞ্ঞং পটিচরতীতি সম্বন্ধো. এত্থাতি পটিচ্ছন্নাসনে. সোতন্তি সোতদ্ৰারং. চক্খুন্তি চক্খুদ্ৰারং.

৯৮. অঞ্ঞন্তি পুচ্ছিতত্থতো অঞ্ঞং অপুচ্ছিতমত্থং. ভাৰপ্পধানোযং কত্তুনিদ্দেসোতি আহ ‘‘অঞ্ঞেনঞ্ঞং পটিচরণস্সেতং নাম’’ন্তি. তুণ্হীভাৰস্সাতি অভাসনস্স. আত্যূপসগ্গো লুত্তনিদ্দিট্ঠোতি আহ ‘‘আরোপেতূ’’তি. এৰং ‘‘অরোপিতে’’তি এত্থপি. তেনাহ ‘‘অনারোপিতে’’তি.

১০১. তন্তি অঞ্ঞৰাদকৰিহেসকরোপনকম্মং. অস্সাতি ভৰেয্য, হোতি ৰা.

১০২. কিন্তি কিং ৰচনং. যেনাতি যেন ব্যাধিনা কথেতুং ন সক্কোতি, তাদিসো ব্যাধি মুখে হোতীতি যোজনা. তপ্পচ্চযাতি ততো কথিতকারণাতি. দুতিযং.

৩. উজ্ঝাপনকসিক্খাপদং

১০৩. ততিযে ভিক্খূ উজ্ঝাপেন্তীতি এত্থ ‘‘ভিক্খূ’’তি কারিতকম্মত্তা করণত্থে উপযোগৰচনন্তি আহ ‘‘তেহি ভিক্খূহী’’তি. ওকারৰিপরীতো উকারোতি চ ঝেসদ্দো ঞাণত্থোতি চ দস্সেন্তো আহ ‘‘অৰজানাপেন্তী’’তি. ‘‘তং আযস্মন্ত’’ন্তি পদং ‘‘অৰজানাপেন্তী’’তি পদে ধাতুকম্মং. অনেকত্থত্তা ধাতূনং ঝেসদ্দো ওলোকনত্থো চ চিন্তনত্থো চ হোতি, তেনাহ ‘‘ওলোকাপেন্তী’’তিআদি. এত্থাতি ‘‘ভিক্খূ উজ্ঝাপেন্তী’’তি পদে. ছন্দাযাতি ছন্দত্থং. যেসং সেনাসনানি চ পঞ্ঞপেতি, ভত্তানি চ উদ্দিসতি, তেসং অত্তনি পেমত্থন্তি অত্থো. অট্ঠকথাযং পন ‘‘ছন্দাযাতি ছন্দেনা’’তি ৰুত্তং. ইমিনা লিঙ্গৰিপল্লাসনযো ৰুত্তো. পরেসং অত্তনো পেমেনাতি অত্থো. পক্খপাতেনাতি অত্তনো পক্খে পাতাপনেন.

১০৫. উজ্ঝাপেন্তি অনেনাতি উজ্ঝাপনকং. খিয্যন্তি অনেনাতি খিয্যনকন্তি দস্সেন্তো আহ ‘‘যেন ৰচনেনা’’তিআদি.

১০৬. উপসম্পন্নং সঙ্ঘেন সম্মতং মঙ্কুকত্তুকামোতি সম্বন্ধং দস্সেন্তো আহ ‘‘উপসম্পন্নং সঙ্ঘেন সম্মত’’ন্তিআদি. সম্বজ্ঝনং সম্বন্ধো, কাতব্বোতি যোজনা. উপসম্পন্নস্স সঙ্ঘেন সম্মতস্স অৰণ্ণং কত্তুকামো অযসং কত্তুকামোতি ৰিভত্তিৰিপরিণামেন সম্বন্ধং দস্সেন্তো আহ ‘‘ৰিভত্তিৰিপরিণামো কাতব্বো’’তি. ‘‘ৰসেনা’’তি পদং ৰিভত্তিৰিপরিণামো কাতব্বো’’তি পদে ৰিসেসনং. যস্মা ৰিসেসো নত্থি, তস্মা কতন্তি যোজনা. তন্তি ‘‘খিয্যনক’’ন্তি পদং. সো চ ভিক্খূতি উজ্ঝাপনকো চ খিয্যনকো চ সো চ ভিক্খু. অথাতি তস্মা উজ্ঝাপনকখিয্যনককরত্তা. অস্সাতি ভিক্খুনো. অস্সাতি ভৰেয্য.

‘‘উপসম্পন্ন’’ন্তি পদং ‘‘উজ্ঝাপেতী’’তি পদে ধাতুকম্মং ‘‘অনুপসম্পন্ন’’ন্তি পদং কারিতকম্মং, ‘‘অনুপসম্পন্ন’’ন্তি পদং ‘‘উজ্ঝাপেতী’’তি কারিতকিরিযং অপেক্খিত্ৰা কম্মং হোতি. ‘‘খিয্যতী’’তি সুদ্ধকিরিযায অপেক্খায ৰিভত্তিৰিপল্লাসো হোতীতি আহ ‘‘তস্স ৰা’’তিআদি. তস্সাতি অনুপসম্পন্নস্স সন্তিকেতি সম্বন্ধো. তন্তি সঙ্ঘেন সম্মতং উপসম্পন্নং. ‘‘সঙ্ঘেন অসম্মত’’ন্তি এত্থ ন অপলোকনকম্মেন অসম্মতং, কম্মৰাচায পন অসম্মতন্তি আহ ‘‘কম্মৰাচাযা’’তিআদি. দ্ৰে তযো হুত্ৰা কম্মৰাচায সম্মনিতুমসক্কুণেয্যত্তা অসম্মতন্তি চ দস্সেন্তো আহ ‘‘যত্রা’’তিআদি. যত্রাতি যস্মিং ৰিহারে. ‘‘অনুপসম্পন্নং সঙ্ঘেন সম্মত’’ন্তি এত্থ অনুপসম্পন্নস্স সম্মুতিযো দাতুমসক্কুণেয্যত্তা পুব্বৰোহারৰসেন সম্মতন্তি ৰুত্তন্তি দস্সেন্তো আহ ‘‘কিঞ্চাপী’’তিআদি. তন্তি অনুপসম্পন্নভাৰে ঠিতং. ব্যত্তস্সাতি ৰিযত্তস্স. সঙ্ঘেন ৰা কতোতি যোজনাতি. ততিযং.

৪. পঠমসেনাসনসিক্খাপদং

১০৮. চতুত্থে হিমমেৰ হিমন্তো, হিমন্তে নিযুত্তো হেমন্তিকো, কালোতি আহ ‘‘হেমন্তকালে’’তি. ওতাপেন্তা পক্কমিংসূতি সম্বন্ধো. কালসদ্দস্স সম্বন্ধিসদ্দত্তা সম্বন্ধাপেক্খোতি আহ ‘‘যস্স কস্সচী’’তি. হিমৰস্সেনাতি হিমেন চ ৰস্সেন চ.

১১০. ‘‘ৰস্সিকো’’তি ন সঙ্কেতাতি অৰস্সিকসঙ্কেতা. ‘‘অট্ঠ মাসে’’তি সামঞ্ঞতো ৰুত্তেপি ‘‘অৰস্সিকসঙ্কেতে’’তি ৰিসেসিতত্তা হেমন্তিকগিম্হিকমাসাযেৰ গহেতব্বাতি আহ ‘‘চত্তারো হেমন্তিকে’’তিআদি. যত্থাতি যস্মিং রুক্খে. ন ঊহদন্তীতি সম্বন্ধো. ‘‘কাকা ৰা’’তি এত্থ ৰাসদ্দো সম্পিণ্ডনত্থো. তেনাহ ‘‘অঞ্ঞে ৰা সকুন্তা’’তি. তস্মাতি যস্মা অনুজানাতি, তস্মা. যত্থাতি যস্মিং রুক্খে, ৰিস্সমিত্ৰা গচ্ছন্তীতি যোজনা. যস্মিন্তি রুক্খে, কত্ৰা ৰসন্তীতি যোজনা. অট্ঠ মাসে এৰাতি সম্ভৰতো আহ ‘‘যেসু জনপদেসূ’’তিআদি. তেসুপীতি জনপদেসুপি. অৰস্সিকসঙ্কেতে এৰাতি সম্ভৰতো আহ ‘‘যত্থা’’তিআদি. যত্থাতি যেসু জনপদেসু. ‘‘ৰিগতৰলাহকং ৰিসুদ্ধং নভং হোতী’’তি ইমিনা সচে অৰিগতৰলাহকং অৰিসুদ্ধং নভং হোতি, নিক্খিপিতুং ন ৰট্টতীতি দীপেতি. ‘‘এৰরূপে কালে’’তি পদং ‘‘নিক্খিপিতুং ৰট্টতী’’তি পদে আধারো.

অব্ভোকাসিকেনাপীতি অব্ভোকাসধুতঙ্গযুত্তেনাপি. পিসদ্দো রুক্খমূলিকস্স অপেক্খকো. ৰত্তং ৰিত্থারেন্তো আহ ‘‘তস্স হী’’তিআদি. তস্সাতি অব্ভোকাসিকস্স. হিসদ্দো ৰিত্থারজোতকো. তত্থেৰাতি পুগ্গলিকমঞ্চকেযেৰ. সঙ্ঘিকং মঞ্চন্তি সম্বন্ধো. ৰীতমঞ্চকোতি ৰাযিতমঞ্চকো. তস্মিন্তি ৰীতমঞ্চকে. পুরাণমঞ্চকো নস্সন্তোপি অনগ্ঘোতি আহ ‘‘পুরাণমঞ্চকো গহেতব্বো’’তি. চম্মেন অৰনহিতব্বোতি ওনদ্ধো, সো এৰ ওনদ্ধকো. গহেত্ৰা চ পন পঞ্ঞপেত্ৰা নিপজ্জিতুং ন ৰট্টতীতি যোজনা. অসমযেতি ৰস্সিকসঙ্খাতে অকালে. চতুগ্গুণেনাপীতি চতুপটলেনপি. ৰট্টন্তি ৰলাহকা আৰট্টন্তি অস্মিং সমযেতি ৰট্টুলো, সো এৰ ৰট্টলিকো, সত্তাহং ৰট্টলিকো, সত্তাহো ৰা ৰট্টলিকো সত্তাহৰট্টলিকো, সো আদি যেসং তানীতি সত্তাহৰট্টলিকাদীনি. আদিসদ্দেন সত্তাহতো ঊনাধিকানি গহেতব্বানি. কাযানুগতিকত্তাতি কাযং অনুগমকত্তা কাযসদিসত্তাতি অত্থো.

পণ্ণকুটীসূতি পণ্ণেন ছাদিতকুটীসু. সভাগভিক্খূনন্তি অত্তনা সভাগভিক্খূনং, সন্তিকন্তি সম্বন্ধো. অনোৰস্সকে ঠানেতি যোজনা. লগ্গেত্ৰাতি লম্বেত্ৰা, অযমেৰ ৰা পাঠো. ‘‘সম্মজ্জনি’’ন্তি পদং ‘‘গহেত্ৰা’’তি পদে অৰুত্তকম্মং, ‘‘ঠপেতব্বা’’তি পদে ৰুত্তকম্মং. ধোৰিত্ৰাতি সম্মজ্জনিং সুদ্ধং কত্ৰা. উপোসথাগারাদীসূতিআদিসদ্দেন পরিৰেণাদীনি গহেতব্বানি.

যো পন ভিক্খু গন্তুকামো হোতি, তেনাতি যোজনা. তত্থাতি সালাযং. যত্থ কত্থচীতি যস্মিং কিস্মিঞ্চি ঠানে. পাকতিকট্ঠানেতি পকতিযা গহিতট্ঠানে. তত্র তত্রেৰাতি তেসু তেসু চেতিযঙ্গণাদীসুযেৰ. অসনসালন্তি অসন্তি ভক্খন্তি অস্সং সালাযন্তি অসনা, অসনা চ সা সালা চেতি অসনসালা, ভোজনসালাতি অত্থো. তত্রাতি তস্স সম্মজ্জন্তস্স, তস্মিং ‘‘ৰত্তং জানিতব্ব’’ন্তি পাঠে ৰা. মজ্ঝতোতি পৰিত্ততো, সুদ্ধট্ঠানতোতি অত্থো. পাদট্ঠানাভিমুখাতি সম্মজ্জন্তস্স পাদট্ঠানং অভিমুখা. ৰালিকা হরিতব্বাতি পংসু চ ৰালিকা চ অপনেতব্বা. সম্মুঞ্চনীসলাকায পরং পেল্লেতব্বাতি অধিপ্পাযো. বহীতি সম্মজ্জিতব্বতলতো বহি.

১১১. মসারকোতীতি এত্থ ইতিসদ্দো নামপরিযাযো, মসারকো নামাতি অত্থো. এৰং বুন্দিকাবদ্ধোতীতিআদীসুপি. পাদে মসিত্ৰা ৰিজ্ঝিত্ৰা তত্থ অটনিযো পৰেসেতব্বা এত্থাতি মসারকো. বুন্দো এৰ বুন্দিকো, পাদো, তস্মিং আবদ্ধা বন্ধিতা অটনী যস্সাতি বুন্দিকাবদ্ধো. কুল়ীরস্স পাদো ৰিয পাদো যস্সাতি কুল়ীরপাদকো, যথা কুল়ীরো ৰঙ্কপাদো হোতি, এৰং ৰঙ্কপাদোতি ৰুত্তং হোতি. আহচ্চ অঙ্গে ৰিজ্ঝিত্ৰা তত্থ পৰেসিতো পাদো যস্সাতি আহচ্চপাদকো. আণিন্তি অগ্গখিলং. মঞ্চতি পুগ্গলং ধারেতীতি মঞ্চো. পীঠতি ৰিসমদুক্খং হিংসতীতি পীঠং. পণৰোতি একো তূরিযৰিসেসো, তস্স সণ্ঠানং কত্ৰাতি অত্থো. তঞ্হি এতরহি বুদ্ধপটিমস্স পল্লঙ্কসণ্ঠানং হোতি. তন্তি কোচ্ছং. করোন্তি কিরাতি সম্বন্ধো. এত্থাতি সেনাসনপরিভোগে. হীতি সচ্চং. তন্তি কোচ্ছং মহগ্ঘং হোতি, মহগ্ঘত্তা ভদ্দপীঠন্তিপি ৰুচ্চতি. যেনাতি যেন ভিক্খুনা. ‘‘থামমজ্ঝিমস্সা’’তি পদেন পমাণমজ্ঝিমং নিৰত্তেতি.

এত্থাতি ‘‘অনাপুচ্ছং ৰা গচ্ছেয্যা’’তি পদে. থেরো আণাপেতীতি যোজনা. আণাপেতীতি চ আণ-ধাতুযা এৰ পেসনসঙ্খাতস্স হেত্ৰত্থস্স ৰাচকত্তা ণাপেসদ্দো স্ৰত্থোৰ. সোতি দহরো. তথাতি যথা থেরেন ৰুত্তো, তথা কত্ৰাতি অত্থো. তত্থাতি দিৰাট্ঠানে, মঞ্চপীঠে ৰা. ততোতি ঠপনকালতো. পরিবুন্ধেতি হিং সেতীতি পলিবোধো, পরিসদ্দো উপসগ্গো, সো ৰিকারৰসেন অঞ্ঞথা জাতো. সো পলিবোধো অঞ্ঞত্থ আৰাসাদিকো, ইধ পন সন্থরাপিতমঞ্চাদিকো. সাযন্তি সাযন্হে, ভুম্মত্থে চেতং উপযোগৰচনং. থেরো ভণতীতি সম্বন্ধো. তত্থাতি মঞ্চপীঠে. ‘‘বালো হোতী’’তি ৰত্ৰা তস্স অত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘অনুগ্গহিতৰত্তো’’তি. অনুগ্গহিতং ৰত্তং যেনাতি অনুগ্গহিতৰত্তো, থেরো. তজ্জেতীতি উব্বেজেতি. তস্মিন্তি দহরে. অস্সাতি থেরস্স.

আণত্তিক্খণেযেৰাতি থেরস্স পেসনক্খণেযেৰ. দহরো ৰদতীতি যোজনা. ‘‘থেরো’’তি পদং ‘‘ৰত্ৰা গচ্ছতী’’তি পদদ্ৰযে কত্তা, ‘‘কারেতব্বো’’তি পদে কম্মং. নন্তি মঞ্চপীঠং, ‘‘পঞ্ঞপেত্ৰা’’তিপদমপেক্খিয এৰং ৰুত্তং. নন্তি দহরং ৰা. ‘‘ৰত্ৰা’’তি পদমপেক্খিয এৰং ৰুত্তং. তত্থেৰাতি মঞ্চপীঠেযেৰ. অস্সাতি থেরস্স. তত্থাতি দিৰাট্ঠানে. ভোজনসালতো অঞ্ঞত্থ গচ্ছন্তোতি ভোজনসালতো নিক্খমিত্ৰা মঞ্চপীঠপঞ্ঞাপনট্ঠানতো অঞ্ঞং ঠানং গচ্ছন্তো, থেরোতি যোজনা. তত্থেৰাতি দিৰাট্ঠানেযেৰ. যত্রিচ্ছতীতি যং ঠানং গন্তুমিচ্ছতীতি অত্থো. অন্তরসন্নিপাতেতি সকলং অহোরত্তং অসন্নিপাতেত্ৰা অন্তরে সন্নিপাতে সতীতি যোজনা.

তত্থাতি তস্মিং ঠানে. আগন্তুকা গণ্হন্তীতি সম্বন্ধো. ততোতি গণ্হনতো. তেসন্তি আগন্তুকানং. যেহীতি আৰাসিকো ৰা হোতু, আগন্তুকো ৰা, যেহি ভিক্খূহি. তেতি নিসিন্নকভিক্খূ. উদ্ধং পাল়িপাঠং সারেতি পৰত্তেতীতি উস্সারকো. ধম্মকথাযং সাধূতি ধম্মকথিকো. তস্মিন্তি উস্সারকে ৰা ধম্মকথিকে ৰা. অহোরত্তন্তি অহো চ রত্তি চ অহোরত্তং, অচ্চন্তসংযোগপদং. ইতরস্মিন্তি পঠমং নিসিন্নভিক্খুতো অঞ্ঞস্মিং ভিক্খুম্হীতি যোজনা. অন্তোউপচারট্ঠেযেৰাতি লেড্ডুপাতসঙ্খাতস্স উপচারস্স অন্তো ঠিতেযেৰ, অনাদরে চেতং ভুম্মং. সব্বত্থাতি আপত্তিৰারঅনাপত্তিৰারেসু.

১১২. চিমিলিকং ৰাতিআদীসু ৰিনিচ্ছযো এৰং ৰেদিতব্বোতি যোজনা. তন্তি চিমিলিকত্থরণং. উত্তরি অত্থরিতব্বন্তি উত্তরত্থরণন্তি দস্সেন্তো আহ ‘‘উত্তরত্থরণং নামা’’তিআদি. ভূমিযন্তি সুধাদিপরিকম্মেন অকতাযং পকতিভূমিযং. চম্মখণ্ডোতি এত্থ চম্মংযেৰ অন্তে খণ্ডত্তা ছিন্নত্তা চম্মখণ্ডোতি ৰুচ্চতি. ননু সীহচম্মাদীনি ন কপ্পন্তীতি আহ ‘‘অট্ঠকথাসু হী’’তিআদি. হীতি সচ্চং. তস্মাতি যস্মা ন দিস্সতি, তস্মা. পরিহরণেযেৰাতি অত্তনো সন্তকন্তি পরিচ্ছিন্দিত্ৰা, পুগ্গলিকন্তি ৰা পরিগ্গহেত্ৰা তং তং ঠানং হরণেযেৰ. পাদো পুঞ্ছীযতি সোধীযতি এতাযাতি পাদপুঞ্ছনীতি কত্ৰা রজ্জুপিলোতিকাযো পাদপুঞ্ছনীতি ৰুচ্চতীতি আহ ‘‘পাদপুঞ্ছনী নামা’’তিআদি. মযসদ্দলোপং কত্ৰা ফলকপীঠন্তি ৰুত্তন্তি আহ ‘‘ফলকপীঠং নাম ফলকমযং পীঠ’’ন্তি. ফলকঞ্চ পীঠঞ্চ ফলকপীঠন্তি ৰা দস্সেতুং ৰুত্তং ‘‘অথ ৰা’’তি. এতেনাতি ‘‘ফলকপীঠ’’ন্তি পদেন. ‘‘সঙ্গহিত’’ন্তি পদে করণং, কত্তা ৰা. বীজনিপত্তকন্তি চতুরস্সবীজনীযেৰ সকুণপত্তসদিসত্তা বীজনিপত্তকং, সদিসত্থে কো. ‘‘অজ্ঝোকাসে’’তি পদং ‘‘পচিত্ৰা’’তি পদে আধারো. অগ্গিসালাযন্তি অগ্গিনা পচনসালাযং. পব্ভারেতি লেণসদিসে পব্ভারে. যত্থাতি যস্মিং ঠানে.

যস্মিন্তি পুগ্গলে. ‘‘অত্তনো পুগ্গলিকমিৰ হোতী’’তি ইমিনা অনাপত্তীতি দস্সেতি.

১১৩. যো ভিক্খু ৰা লজ্জী হোতি, তথারূপং ভিক্খুং ৰা তি যোজনা. ‘‘লজ্জী হোতী’’তি ৰত্ৰা তস্স অত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘অত্তনো পলিবোধং ৰিয মঞ্ঞতী’’তি. যোতি আপুচ্ছকো ভিক্খু. ‘‘কেনচি উপদ্দুতং হোতী’’তি সঙ্খেপেন ৰুত্তমত্থং ৰিত্থারেন্তো আহ ‘‘সচেপি হী’’তিআদি. হিসদ্দো ৰিত্থারজোতকো. ৰুড্ঢতরো ভিক্খু গণ্হাতীতি সম্বন্ধো. তং পদেসন্তি সেনাসনট্ঠপিতট্ঠানং. আপদাসূতি ৰিপত্তীসূতি. চতুত্থং.

৫. দুতিযসেনাসনসিক্খাপদং

১১৬. পঞ্চমে মঞ্চকভিসীতি মঞ্চে অত্থরিতব্বো মঞ্চকো, সোযেৰ ভিসীতি মঞ্চকভিসি. এৰং পীঠকভিসিপি. পাৰারো কোজৰোতি দ্ৰেযেৰ পচ্চত্থরণন্তি ৰুত্তাতি আহ ‘‘পাৰারো’’তিআদি. ৰুত্তন্তি অট্ঠকথাসু ৰুত্তং. দুতিযাতিক্কমেতি দুতিযপাদাতিক্কমে. সেনাসনতোতি সচে একং সেনাসনং হোতি, ততো. অথ বহূনি সেনাসনানি হোন্তি, সব্বপচ্ছিমসেনাসনতো. একো লেড্ডুপাতো সেনাসনস্স উপচারো হোতি, একো পরিক্খেপারহোতি আহ ‘‘দ্ৰে লেড্ডুপাতা’’তি.

সচে ভিক্খু, সামণেরো, আরামিকো চাতি তযো হোন্তি, ভিক্খুং অনাপুচ্ছিত্ৰা সামণেরো ৰা আরামিকো ৰা ন আপুচ্ছিতব্বো. অথ সামণেরো, আরামিকো চাতি দ্ৰে হোন্তি, সামণেরং অনাপুচ্ছিত্ৰা আরামিকোৰ ন আপুচ্ছিতব্বোতি দস্সেন্তো আহ ‘‘ভিক্খুম্হি সতী’’তিআদি. তীসুপি অসন্তেসু আপুচ্ছিতব্বৰিধিং দস্সেতুং ৰুত্তং ‘‘তস্মিম্পি অসতী’’তিআদি. যেনাতি উপাসকেন, ‘‘কারিতো’’তি পদে কত্তা. তস্সাতি ৰিহারসামিকস্স. তস্মিম্পি অসতি গন্তব্বন্তি যোজনা. পাসাণেসূতি পাসাণফলকেসু. সচে উস্সহতীতি সচে সক্কোতি. উস্সহন্তেন ভিক্খুনা ঠপেতব্বন্তি যোজনা. তেপীতি উপাসকাপি, ন সম্পটিচ্ছন্তীতি সম্বন্ধো. তত্থাতি দারুভণ্ডাদীসু.

পরিচ্ছেদাকারেন ৰেণীযতি দিস্সতীতি পরিৰেণং. ‘‘অথ খো’’তি পদং ‘‘ৰেদিতব্ব’’ন্তি পদে অরুচিলক্খণং. ‘‘আসন্নে’’তি ইমিনা উপচারসদ্দস্স উপট্ঠানত্থঅঞ্ঞরোপনত্থে নিৰত্তেতি. যস্মা ৰম্মিকরাসিযেৰ হোতি, তস্মাতি যোজনা. উপচিনন্তীতি উপচিকা, তাহি নিমিত্তভূতাহি পলুজ্জতি নস্সতীতি অত্থো. সেনাসনন্তি ৰিহারং. খাযিতুন্তি খাদিতুং, অযমেৰ ৰা পাঠো. তন্তি মঞ্চপীঠং. মঞ্চপীঠং ৰিহারে অপঞ্ঞপেত্ৰা ৰিহারূপচারে পঞ্ঞাপনস্স ৰিসেসফলং দস্সেতুং আহ ‘‘ৰিহারূপচারে পনা’’তিআদি. ৰিহারূপচারে পঞ্ঞপিতন্তি সম্বন্ধো.

১১৮. ‘‘গচ্ছন্তেনা’’তি পদং ‘‘গন্তব্ব’’ন্তি পদে কত্তা. তথেৰাতি যথা পুরিমভিক্খু করোতি, তথেৰ. ৰসন্তেন ভিক্খুনা পটিসামেতব্বন্তি যোজনা. রত্তিট্ঠানন্তি রত্তিং ৰসনট্ঠানং.

যা দীঘসালা ৰা যা পণ্ণসালা ৰা উপচিকানং উট্ঠানট্ঠানং হোতি, ততোতি যোজনা. তস্মিন্তি দীঘসালাদিকে. হীতি সচ্চং, যস্মা ৰা, সন্তিট্ঠন্তীতি সম্বন্ধো. সিলুচ্চযোতি পব্বতো, তস্মিং লেণং সিলুচ্চযলেণং, পব্বতগুহাতি অত্থো. উপচিকাসঙ্কাতি উপচিকানং উট্ঠানট্ঠানন্তি আসঙ্কা. ততোতি পাসাণপিট্ঠিযং ৰা পাসাণথম্ভেসু ৰা কতসেনাসনাদিতো. আগন্তুকো যো ভিক্খু অনুৰত্তন্তো ৰসতীতি সম্বন্ধো. সোতি আগন্তুকো ভিক্খু. পুন সোতি আগন্তুকো ভিক্খুযেৰ. ততোতি গহেত্ৰা ইস্সরিযেন ৰসনতো. উভোপীতি আৰাসিকোপি আগন্তুকোপি দ্ৰে ভিক্খূ. তেসূতি দ্ৰীসু তীসু. পচ্ছিমস্সাতি সব্বপচ্ছিমস্স. আভোগেনাতি আভোগমত্তেন মুত্তি নত্থি, আপুচ্ছিতব্বমেৰাতি অধিপ্পাযো. অঞ্ঞতোতি অঞ্ঞাৰাসতো. অঞ্ঞত্রাতি অঞ্ঞস্মিং আৰাসে. তত্থেৰাতি আনীতাৰাসেযেৰ. তেনাতি ৰুড্ঢতরেন, ‘‘সম্পটিচ্ছিতে’’তি পদে কত্তা. সম্পটিচ্ছিতেতি ৰুড্ঢতরেন সম্পটিচ্ছিতেপি ইতরস্স গন্তুং ৰট্টতি আপুচ্ছিতত্তাতি ৰদন্তি. নট্ঠং ৰাতি নট্ঠে ৰা সেনাসনে সতি গীৰা ন হোতীতি যোজনা. অঞ্ঞস্সাতি অৰিস্সাসিকপুগ্গলস্স. নট্ঠানীতি নট্ঠেসু মঞ্চপীঠেসু সন্তেসু.

ৰুড্ঢতরো ভিক্খু চ ইস্সরিযো চ যক্খো চ সীহো চ ৰাল়মিগো চ কণ্হসপ্পো চ ৰুড্ঢ…পে… কণ্হসপ্পা, তে আদযো যেসং তেতি ৰুড্ঢ…পে… কণ্হসপ্পাদযো, তেসু. আদিসদ্দেন পেতাদযো সঙ্গণ্হাতি. যত্থাতি যস্মিং ঠানে. অস্সাতি ভিক্খুনো. ‘‘পলিবুদ্ধো’’তি পদস্স অত্থং দস্সেতুং ৰুত্তং ‘‘উপদ্দুতো’’তি. পঞ্চমং.

৬. অনুপখজ্জসিক্খাপদং

১১৯. ছট্ঠে রূম্ভিত্ৰাতি নিৰারেত্ৰা, আৰরণং কত্ৰাতি অত্থো. ৰস্সগ্গেনাতি ৰস্সগণনায. অনুপখজ্জাতি এত্থ খদ হিংসাযন্তি ধাতুপাঠেসু (সদ্দনীতিধাতুমালাযং ১৫ দকারন্তধাতু) ৰুত্তত্তা খদসদ্দো হিংসত্থো হোতি. অনুসমীপং উপগন্ত্ৰা খদনং হিং সনং নাম অনুসমীপং পৰিসনমেৰাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘অনুপৰিসিত্ৰা’’তি.

১২০. ‘‘জান’’ন্তি এত্থ জাননাকারং দস্সেতুং ৰুত্তং ‘‘অনুট্ঠাপনীযো অয’’ন্তি. তেনেৰাতি জাননহেতুনা এৰ. অস্সাতি ‘‘জান’’ন্তিপদস্স. হীতি ৰিত্থারজোতকো. সঙ্ঘো পন দেতীতি সম্বন্ধো. যস্সাতি ৰুড্ঢাদীসু অঞ্ঞতরস্স. এত্থাতি ৰুড্ঢগিলানাদীসু. গিলানস্সপি দেতীতি যোজনা. ‘‘গিলানো’’তি পদং ‘‘ন পীল়েতব্বো, অনুকম্পিতব্বো’’তিপদদ্ৰযে ৰুত্তকম্মং. ‘‘কামঞ্চা’’তি পদস্স অনুগ্গহত্থজোতকত্তা পনসদ্দো গরহত্থজোতকো.

১২১. মঞ্চপীঠানং উপচারো নামাতি সম্বন্ধো. যতোতি যতো কুতোচি ঠানতো. যাৰ মঞ্চপীঠং অত্থি, তাৰ উপচারো নামাতি যোজনা. তস্মিং উপচারে ঠিতস্স ভিক্খুনো উপচারেতি সম্বন্ধো.

‘‘অভিনিসীদতি ৰা অভিনিপজ্জতি ৰা’’তি এত্থ ৰাসদ্দস্স অনিযমৰিকপ্পত্থং দস্সেতুং ৰুত্তং ‘‘অভিনিসীদনমত্তেনা’’তিআদি.

১২২. ইতোতি ৰারতো. ইধাতি ইমস্মিং পাচিত্তিযৰারে. যথা ৰুত্তো, এৰন্তি সম্বন্ধো. সব্বত্থেৰাতি সব্বেসু এৰ ৰিহারপরিৰেণেসু. অস্সাতি ৰিসভাগপুগ্গলস্স. ইধাপীতি ইমস্মিম্পি সিক্খাপদে. তত্থাতি ৰিস্সাসিকপুগ্গলে.

১২৩. পাল়িযং ‘‘আপদাসূ’’তিপদং ‘‘পৰিসতী’’তি অজ্ঝাহারপদেন সম্বন্ধিতব্বন্তি আহ ‘‘আপদাসূতিআদী’’তি. ছট্ঠং.

৭. নিক্কড্ঢনসিক্খাপদং

১২৬. সত্তমে যে পাসাদা ৰা যানি ৰা চতুস্সালানীতি যোজনা. চতস্সো ভূমিযো এতেসন্তি চতুভূমকা. এৰং পঞ্চভূমকা. কোট্ঠকানীতি দ্ৰারকোট্ঠকানি. ‘‘পাসাদা’’তিপদমপেক্খিয ৰুত্তং ‘‘যে’’তিপদং, ‘‘চতুস্সালানী’’তিপদে অপেক্খিতে ‘‘যানী’’তি লিঙ্গৰিপল্লাসো হোতি. সেনাসনেসু একেন পযোগেন বহুকে দ্ৰারে ভিক্খুং অতিক্কামেতীতি সম্বন্ধো. নানাপযোগেহি নানাদ্ৰারে ভিক্খুং অতিক্কামেন্তস্সাতি যোজনা. ‘‘দ্ৰারগণনাযা’’তিইমিনা পযোগগণনাযাতিপি অত্থং ঞাপেতি অত্থতো পাকটত্তা. অনামসিত্ৰাতি অছুপিত্ৰা.

এত্তকানীতি এতপমাণানি. তস্সাতি নিক্কড্ঢিযমানস্স ভিক্খুস্স. গাল়্হন্তি দল়্হং.

১২৭. ইধাপীতি ইমস্মিম্পি সিক্খাপদে. পিসদ্দো পুরিমসিক্খাপদাপেক্খো. সব্বত্থাতি সব্বেসু সিক্খাপদেসু. যত্রাতি যস্মিং সিক্খাপদে.

১২৮. সোতি ভণ্ডনকারককলহকারকো ভিক্খু. হীতি সচ্চং, যস্মা ৰা. পক্খন্তি অত্তনো পক্খং. নিক্কড্ঢিযমানপুগ্গলপক্খে উম্মত্তকস্স নিক্কড্ঢতি ৰা নিক্কড্ঢাপেতি ৰাতি সম্বন্ধিতব্বং. নিক্কড্ঢকপুগ্গলপক্খে উম্মত্তকস্স অনাপত্তীতি সম্বন্ধিতব্বন্তি. সত্তমং.

৮. ৰেহাসকুটিসিক্খাপদং

১২৯. অট্ঠমে অচ্ছন্নতলত্তা উপরি ৰেহাসো এতিস্সাতি উপরিৰেহাসা, সা চ সা কুটি চেতি উপরিৰেহাসকুটীতি দস্সেন্তো আহ ‘‘উপরিঅচ্ছন্নতলাযা’’তি. তস্সা কুটিযা সরূপং দস্সেতুং ৰুত্তং ‘‘দ্ৰিভূমিককুটিযা ৰা’’তিআদি. ‘‘মঞ্চ’’ন্তি পদং ‘‘অভী’’তিউপসগ্গেন সম্বন্ধিতব্বন্তি আহ ‘‘অভিভৰিত্ৰা’’তি. ‘‘নিসীদতী’’তি কিরিযাপদেন ৰা যোজেতব্বোতি আহ ‘‘ভুম্মত্থে ৰা’’তিআদি. এতন্তি ‘‘মঞ্চ’’ন্তিপদে এতং ৰচনং উপযোগৰচনং. অথ ৰা এতন্তি ‘‘মঞ্চ’’ন্তিপদং উপযোগৰচনৰন্তং. এত্থ চ পচ্ছিমসম্বন্ধে অভীত্যূপসগ্গো পদালঙ্কারমত্তো পদৰিভূসনমত্তোতি আহ ‘‘অভীতি ইদং পনা’’তিআদি. পদসোভণত্থন্তি পদস্স অলঙ্কারত্থং ৰিভূসনত্থং পদস্স ফুল্লিতত্থন্তি অধিপ্পাযো. নিপতিত্ৰাতি এত্থ নীত্যূপসগ্গো ধাত্ৰত্থানুৰত্তকোতি আহ ‘‘পতিত্ৰা’’তি. অথ ৰা নিক্খন্তত্থৰাচকোতি আহ ‘‘নিক্খমিত্ৰা ৰা’’তি. ইমিনা নীত্যূপসগ্গস্স ধাত্ৰত্থৰিসেসকতং দীপেতি, নিক্খন্তো হুত্ৰা পতিত্ৰাতি অত্থো. হীতি যস্মা. আণীতি অগ্গখীলা.

১৩১. যা কুটি সীসং ন ঘট্টেতি, সা অসীসঘট্টা নামাতি যোজনা. ‘‘পমাণমজ্ঝিমস্সা’’তিইমিনা থামমজ্ঝিমং নিৰত্তেতি. সব্বহেট্ঠিমাহীতি সব্বেসং দব্বসম্ভারানং হেট্ঠা ঠিতাহি. তুলাহীতি গেহথম্ভানমুপরি ৰিত্থারৰসেন ঠিতেহি কট্ঠৰিসেসেহি. ইমিনা অট্ঠকথাৰচনেন চ তুলায সরূপং পাকটং. কেচি পন তুলায সরূপং অঞ্ঞথা ৰদন্তি. এতেনাতি ‘‘মজ্ঝিমস্স পুরিসস্স অসীসঘট্টা’’তিৰচনেন দস্সিতা হোতীতি সম্বন্ধো. হীতি সচ্চং. যা কাচি কুটি ৰুচ্চতীতি যোজনা. উপরীতি দ্ৰিভূমিককুটিযং ভূমিতো উপরি ভূমিযং. অচ্ছন্নতলাতি অনুল্লোচতলা, অৰিতানতলাতি অত্থো. ইধ পনাতি ইমস্মিং পন সিক্খাপদে.

১৩৩. হীতি সচ্চং, যস্মা ৰা. যাযন্তি যা অযং কুটি. তত্থাতি তস্সং সীসঘট্টকুটিযং. অনোণতেন ভিক্খুনাতি যোজনা. যস্সাতি কুটিযা. অপরিভোগন্তি ন পরিভুঞ্জিতব্বং, ন পরিভুঞ্জনারহন্তি অত্থো. পতাণীতি পতনস্স নিৰারণা আণি অগ্গখীলা. সা হি আবন্ধং নযতি পৰত্তেতীতি আণীতি ৰুচ্চতি. যত্থাতি যস্মিং মঞ্চপীঠে. ন নিপ্পতন্তীতি নিক্খন্তো হুত্ৰা ন পতন্তি. আহচ্চপাদকেতি অঙ্গে আহনিত্ৰা ৰিজ্ঝিত্ৰা তত্থ পৰেসিতপাদকে. নাগদন্তকাদীসূতি নাগস্স দন্তো ৰিযাতি নাগদন্তকো, সদিসত্থে কো, সো আদি যেসং তেতি নাগদন্তকাদযো, তেসু. আদিসদ্দেন ভিত্তিখীলাদযো সঙ্গণ্হাতীতি. অট্ঠমং.

৯. মহল্লকৰিহারসিক্খাপদং

১৩৫. নৰমে পিট্ঠসঙ্ঘাটস্সাতি দ্ৰারবাহায. সা হি পিট্ঠে দ্ৰিন্নং কৰাটানং সং একতো ঘাটো ঘটনং সমাগমো এতস্সত্থীতি পিট্ঠসঙ্ঘাটোতি ৰুচ্চতি. কুরুন্দিযং ৰুত্তন্তি সম্বন্ধো. মহাঅট্ঠকথাযং ৰুত্তন্তি যোজনা. তন্তি মহাঅট্ঠকথায ৰুত্তৰচনং. এৰং ‘‘তদেৰা’’তি এত্থাপি. হীতি সচ্চং, যস্মা ৰা. ভগৰতাপীতি ন মহাঅট্ঠকথাচরিযেহি এৰ ৰুত্তং, অথ খো ভগৰতাপি কতোতি যোজনা. দ্ৰারবন্ধেন অগ্গল়স্স অৰিনাভাৰতো ‘‘অগ্গল়ট্ঠপনাযা’’তি ৰুত্তেপি অগ্গল়েন সহ দ্ৰারবন্ধট্ঠপনাযাতি অত্থোৰ গহেতব্বোতি আহ ‘‘সকৰাটকদ্ৰারবন্ধট্ঠপনাযা’’তি. অগ্গল়োতি কৰাটফলকো. ইমমেৰত্থন্তি মযা ৰুত্তং ইমং এৰ অত্থং সন্ধাযাতি সম্বন্ধো. এত্থাতি ‘‘অগ্গল়ট্ঠপনাযা’’তিৰচনে. অধিপ্পাযোতি ভগৰতো অভিসন্ধি. হি-সদ্দো ৰিত্থারজোতকো. কম্পতীতি ভুসং কম্পতি. চলতীতি ঈসং চলতি. তেনাতি তেন সিথিলপতনহেতুনা. মাতিকাযং, পদভাজনীযঞ্চ ‘‘অগ্গল়ট্ঠপনাযা’’তিপদস্স সম্বন্ধাভাৰতো তস্স সম্বন্ধং দস্সেতুং ৰুত্তং ‘‘তত্থা’’তিআদি. তত্থ তত্থাতি ‘‘অগ্গল়ট্ঠপনাযা’’তিৰচনে ন ৰুত্তন্তি সম্বন্ধো. অত্থস্স কারণস্স উপ্পত্তি অত্থুপ্পত্তি, সাযেৰ অট্ঠুপ্পত্তীতি ৰুচ্চতি ত্থকারস্স ট্ঠকারং কত্ৰা. অধিকারতো দট্ঠব্বোতি যোজনা.

যং পন ৰচনং ৰুত্তন্তি সম্বন্ধো. যস্সাতি মহাৰিহারস্স. উপরীতি দ্ৰারতো উপরি. তীসু দিসাসূতি উভোসু পস্সেসু, উপরীতি তীসু দিসাসু. তত্রাপীতি খুদ্দকে ৰিহারেপি. সাতি ভিত্তি. অপরিপূরউপচারাপীতি সমন্তা কৰাটপমাণেন অপরিপূরউপচারাপি. উক্কট্ঠপরিচ্ছেদেনাতি উক্কংসপমাণেন. হত্থপাসতো অতিরেকং ন লিম্পিতব্বোতি অধিপ্পাযো. তীসু দিসাসু এৰ লিম্পিতব্বো ন হোতি, লেপোকাসে সতি অধোভাগেপি লিম্পিতব্বোতি আহ ‘‘সচে পনস্সা’’তিআদি. অস্সাতি ৰিহারস্স. আলোকং সন্ধেন্তি পিদহন্তীতি ‘‘আলোকসন্ধী’’তি ৰুত্তে ৰাতপানকৰাটকাযেৰাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘ৰাতপানকৰাটকা ৰুচ্চন্তী’’তি. ৰাতং পিৰতীতি ৰাতপানং, দ্ৰারং, তস্মিং ঠিতা কৰাটকা ৰাতপানকৰাটকা. তেতি ৰাতপানকৰাটকা পহরন্তীতি সম্বন্ধো. এত্থাতি আলোকসন্ধিম্হি. সব্বদিসাসূতি উভোসু পস্সেসু, হেট্ঠা, উপরীতি চতূসু দিসাসু. ‘‘তস্মা’’তিপদং ‘‘লিম্পিতব্বো ৰা লেপাপেতব্বো ৰা’’তিপদদ্ৰযে হেতু. এত্থাতি ‘‘আলোকসন্ধিপরিকম্মাযা’’তিপদে.