৪. সমথক্খন্ধকং
১. সম্মুখাৰিনযকথা
১৮৬-৭. সমথক্খন্ধকে এৰমত্থো ৰেদিতব্বোতি যোজনা. ছ মাতিকাপদানীতি ৰাক্যম্পি সমাসোপি যুত্তোযেৰ. তত্থ সমাসো পন অসমাহারদিগুযেৰ. ‘‘নিক্খিপিত্ৰা’’তি পদং ‘‘ৰুত্তো’’তি পদে পুব্বকালকিরিযাৰিসেসনং, তুল্যত্থো ৰা. ৰিত্থারোতি ৰিভঙ্গো. তত্থাতি ৰিভঙ্গে. সঞ্ঞাপেতীতি এত্থ সঞ্ঞং কত্ৰা জানাপেতীতি অত্থং পটিক্খিপন্তো আহ ‘‘পরিতোসেত্ৰা জানাপেতী’’তি. ইমিনা সংপুব্বো ঞাধাতু পরিতোসনত্থং অন্তোকত্ৰা অৰবোধনত্থো হোতীতি দস্সেতি. কারণপতিরূপকানীতি কারণস্স পটিভাগানি. নিজ্ঝাপেতীতি এত্থ ঝেধাতু ওলোকনত্থোতি আহ ‘‘ওলোকেতী’’তি. যথাতি যেনাকারেন, করিযমানেতি সম্বন্ধো. সোতি ধম্মৰাদী. পরতোপি এসেৰ নযো. ‘‘পুনপ্পুন’’ন্তি ইমিনা অনুপেক্খতীতি এত্থ অনুসদ্দো ন উপচ্ছিন্নত্থোতি দস্সেতি. পেক্খতি অনুপেক্খতীতি এত্থ ইক্খধাতু ‘‘দস্সেতি অনুদস্সেতী’’তি এত্থ দিসধাতুযা সদিসত্থোতি আহ ‘‘দস্সেতি…পে… পরিযাযৰচনানী’’তি. তেসঞ্ঞেৰাতি ‘‘পেক্খতি অনুপেক্খতী’’তি পদানঞ্ঞেৰ. পরিযাযৰচনানীতি ৰেৰচনসদ্দা অত্থে পরিব্যত্তিং অযন্তি গচ্ছন্তি ইমেহীতি পরিযাযানি, তানিযেৰ ৰচনানি পরিযাযৰচনানি. সোতি অধম্মৰাদী. মোহেত্ৰাতি ধম্মৰাদীপুগ্গলাদিং মোহাপেত্ৰা.
১৮৮. ধম্মৰাদী পুগ্গলো দস্সেতীতি সম্বন্ধো. অমোহেত্ৰাতি অধম্মৰাদীপুগ্গলাদিং অমোহাপেত্ৰা, অৰিপরীতং জানাপেত্ৰাতি অত্থো.
২. সতিৰিনযকথা
১৯৫. পরম্মুখং ৰিনেতি ৰিনাসেতীতি ৰিনযো, পরম্মুখং ৰিনেতি ৰিনাসেতি অনেনাতি ৰা ৰিনযো, ৰিনযকম্মং. সঙ্ঘধম্মৰিনযপুগ্গলসম্মুখানং দাতব্বো ৰিনযো সম্মুখাৰিনযো. পঞ্চিমানীতি এত্থ পঞ্চন্নং সরূপং দস্সেন্তো আহ ‘‘সুদ্ধস্সা’’তিআদি. অনুৰদিতস্স দানন্তি সম্বন্ধো. এতানীতি পঞ্চ অঙ্গানি. ‘‘একেকঅঙ্গৰসেন ন লব্ভন্তী’’তি ইমিনা সমুদাযৰাক্যনিব্বত্তিভাৰতো পঞ্চঙ্গৰসেনেৰ লব্ভন্তীতি দস্সেতি. দেসনামত্তমেৰেতন্তি ‘‘পঞ্চিমানী’’তি এতং ৰচনং দেসনামত্তমেৰ, ন অৰযৰৰাক্যনিব্বত্তিৰচনন্তি অধিপ্পাযো. ধম্মন্তি ভূতং. এত্থাতি ‘‘পঞ্চিমানি ভিক্খৰে’’তিআদিৰচনে. তত্থ চাতি ‘‘পঞ্চিমানি ভিক্খৰে’’তিআদিৰচনে চ. অনুৰদন্তীতি এত্থ অনুদ্ধংসনেন ৰদন্তীতি দস্সেন্তো আহ ‘‘চোদেন্তী’’তি. অযং পন সতিৰিনযো দাতব্বোতি সম্বন্ধো. অনাগামিনোপীতি পিসদ্দো সম্ভাৰনে, সকদাগামিআদিকে পন কা নাম কথাতি দস্সেতি. সো চ খোতি সতিৰিনযো চ. চোদিযমানেযেৰাতি চোদিযমানস্সেৰ, অযমেৰ ৰা পাঠো. তস্মিন্তি সতিৰিনযস্মিং দিন্নেতি সম্বন্ধো. অচোদিতত্তা কথা ন রূহতীতি আহ ‘‘চোদেন্তোপী’’তিআদি. আপজ্জতীতি চোদকো আপজ্জতি. চোদনাদিঅসারুপ্পে ৰিনেতি ৰিনাসেতীতি ৰিনযো, ৰিনেতি ৰিনাসেতি অনেনাতি ৰা ৰিনযো, ৰিনযকম্মং. সতিৰেপুল্লপত্তস্স দাতব্বো ৰিনযো সতিৰিনযো.
৩. অমূল়্হৰিনযকথা
১৯৬. ভাসিতপরিকন্তন্তি এত্থ ভাসিতপরিকন্তসদ্দানং করণাপেক্খত্তা ৰিসুং করণং দস্সেন্তো আহ ‘‘ৰাচায ভাসিতং, কাযেন পরিকন্ত’’ন্তি. ‘‘পরিক্কমেত্ৰা কত’’ন্তি ইমিনা পরিকমতীতি পরিকন্তং, পরিকন্তং হুত্ৰা কতং পরিকন্তন্তি ৰচনত্থং দস্সেতি. পরিক্কমেত্ৰাতি অতিক্কমিত্ৰা. সরতাযস্মাতি এত্থ উকারলোপসন্ধিং দস্সেন্তো আহ ‘‘সরতু আযস্মা’’তি. ‘‘এৰরূপিযা আপত্তিযা’’তি ইমিনা আপজ্জিতাতি এত্থ তুপচ্চযযোগভাৰতো কম্মত্থছট্ঠিযাপি সম্ভৰভাৰং দস্সেতি. তুপচ্চযযোগে কম্মত্থছট্ঠী অনিচ্চং হোতি, তস্মা পাল়িযং ‘‘এৰরূপিযা আপত্তিযা’’তি কম্মত্থছট্ঠীভাৰেন অৰত্ৰা ‘‘এৰরূপিং আপত্তি’’ন্তি কম্মত্থদুতিযাভাৰেন ৰুত্তন্তি দট্ঠব্বং. তস্সাতি ‘‘আপজ্জিত্ৰা’’তি পাঠস্স. ‘‘পঠমং পচ্ছা’’তি পদেহি অধিপ্পাযত্থং দস্সেতি. চোদকস্স কথং ৰিনেতি ৰিনাসেতীতি ৰিনযো, চোদকস্স কথং ৰিনেতি ৰিনাসেতি অনেনাতি ৰা ৰিনযো. পঠমং মূল়্হভাৰং উপগন্ত্ৰা পচ্ছা অমূল়্হস্স দাতব্বো ৰিনযো অমূল়্হৰিনযো.
৪. পটিঞ্ঞাতকরণকথা
২০০. পটিজানিযতে, পটিজাননং ৰা পটিঞ্ঞা, তায কারেতব্বং.
৫. যেভুয্যসিকাকথা
২০২. যেভুয্যসিকাতি এত্থ যেভুয্যেন পৰত্তা যেভুয্যসিকা, ধম্মৰাদীনং যেভুয্যতাসম্পাদিকা কিরিযাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘যস্সা কিরিযাযা’’তিআদি. তত্থ যস্সা কিরিযাযাতি যস্সা যেভুয্যতাসম্পাদিকায কিরিযায. এসাতি যেভুয্যতাসম্পাদিকা কিরিযা.
২০৪. ওরমত্তকন্তি এত্থ ওরসদ্দো চ মত্তসদ্দো চ সমূহং কত্ৰা পরিত্তৰাচকো অপ্পমত্তৰাচকোতি আহ ‘‘পরিত্তং অপ্পমত্তক’’ন্তি. ‘‘ভণ্ডনমত্তমেৰা’’তি ইমিনা ন মহন্তং ৰিৰাদাধিকরণং হোতীতি দস্সেতি. ন চ গতিগতন্তি এত্থ চিরকালভাৰং ন চ গতন্তি দস্সেন্তো আহ ‘‘দ্ৰে তযো…পে… অৰিনিচ্ছিত’’ন্তি. তত্থ তত্থেৰাতি তস্মিং তস্মিং ৰিৰাদাধিকরণজাতআৰাসে এৰ, ন চ সরিতসারিতপদানং সুদ্ধকারিতকিরিযভাৰং দস্সেন্তো আহ ‘‘সযং সরিতং ৰা অঞ্ঞেহি সারিতং ৰা ন হোতী’’তি. তেহি ভিক্খূহীতি ৰিৰাদকারকেহি ভিক্খূহি. ‘‘সলাকং গাহেন্তো’’তি ইমিনা ‘‘জানাতী’’তি পদস্স কত্তারং দস্সেতি. ইমিনা নীহারেনাতি ইমিনা কারণেন. অপি নামাতি ইমিনা অপ্পেৰনামসদ্দো অপিনামপরিযাযোতি দস্সেতি. অস্সূতি ভৰেয্যুং. ইমিনা ‘‘পাল়িযং অধম্মৰাদী বহুতরা ভৰেয্যুং, অপ্পেৰ নাম সাধূ’’তি যোজনানযং দস্সেতি. ‘‘অযমস্স অজ্ঝাসযো হোতী’’তি ইমিনা পাঠসেসং দস্সেতি. অস্সাতি সলাকগাহস্স. দ্ৰীসুপীতি ‘‘জানাতি সঙ্ঘো ভিজ্জিস্সতী’’তি চ ‘‘অপ্পেৰ নাম সঙ্ঘো ভিজ্জেয্যা’’তি চ দ্ৰীসুপি পদেসু.
‘‘অধম্মেন গণ্হন্তী’’তি এত্থ ‘‘গণ্হন্তী’’তি কিরিযাপদস্স অধম্মৰাদিনো এৰ কত্তা নামাতি আহ ‘‘অধম্মৰাদিনো’’তি. ‘‘দ্ৰে ধম্মৰাদিনো’’তি ইমিনা ‘‘ৰগ্গা গণ্হন্তী’’তি এত্থ ‘‘গণ্হন্তী’’তি কিরিযাপদস্স ধম্মৰাদিনো এৰ কত্তা নামাতি দস্সেতি. ন চ যথাদিট্ঠিযা গণ্হন্তীতি এত্থ ধম্মৰাদিনো হুত্ৰা ধম্মৰাদিসলাকং অগ্গহেত্ৰা অধম্মৰাদিসলাকস্স গহণং ন চ যথাদিট্ঠিযা গণ্হন্তি নামাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘ধম্মৰাদিনো হুত্ৰা’’তিআদি. পটিৰত্তেত্ৰাতি ইমমেৰত্থং পটিসেধেত্ৰা. ‘‘পরিৰত্তেত্ৰা’’তিপি পাঠো, হেট্ঠুপরিযাযং কত্ৰাতি অত্থো. তেতি ধম্মৰাদিনো. এত্থাতি সমথক্খন্ধকে.
৬. তস্সপাপিযসিকাকথা
২০৭. অসুচীতি এত্থ নত্থি সুচীনি কাযৰচীকম্মানি এতস্সাতি অসুচীতি ৰচনত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘অসুচীহি কাযৰচীকম্মেহি সমন্নাগতো’’তি. এসেৰ নযো অলজ্জীতি এত্থাপি. সানুৰাদোতি এত্থ অনুৰাদউপৰাদসদ্দানং পরিযাযত্তা ৰুত্তং ‘‘সউপৰাদো’’তি. ইতি পঞ্চাতি ইমানি পঞ্চ অঙ্গানি. এত্থাতি তস্সপাপিযসিককম্মে. ইদন্তি কম্মং ৰুচ্চতীতি সম্বন্ধো. হীতি ৰিত্থারো. যো পুগ্গলো পাপিযোতি যোজনা. পাপুস্সন্নতাযাতি লামকুস্সন্নতায. ইমিনা অযঞ্চ পাপো অযঞ্চ পাপো, অযমিমেসং ৰিসেসেন পাপোতি পাপিযোতি চ পাপানং অতিসযেন পাপোতি পাপিযোতি চ ৰচনত্থো দস্সিতো. তস্সাতি পুগ্গলস্স. ইমিনা তস্স পাপিযস্স কত্তব্বং তস্সপাপিযসিকং, তমেৰ কম্মং তস্সপাপিযসিককম্মন্তি ৰচনত্থং দস্সেতি. কেসুচি পোত্থকেসু যকারে দ্ৰেভাৰো অত্থি, সো অযুত্তোযেৰ. ‘‘যেভুয্যসিকা’’তি এত্থ যকারে দ্ৰেভাৰস্স দস্সনতো এত্থাপি দ্ৰেভাৰো যুত্তো ভৰেয্যাতি লিখন্তীতি দট্ঠব্বং.
৭. তিণৰত্থারকাদিকথা
২১২. কক্খল়তায ৰাল়তাযাতি এত্থ কক্খল়স্স ভাৰো কক্খল়তা, ৰাল়স্স ভাৰো ৰাল়তাতি ৰচনত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘কক্খল়ভাৰায চেৰ ৰাল়ভাৰায চা’’তি. ইমিনা তাপচ্চযস্স সমূহত্থঞ্চ স্ৰত্থঞ্চ পটিক্খিপতি. ‘‘কক্খল়তায ৰাল়তাযা’’তি ব্যঞ্জনতোযেৰ নানং, ন অত্থতো. ভেদাযাতি এত্থ অঞ্ঞস্স ভেদং পটিক্খিপন্তো আহ ‘‘সঙ্ঘভেদাযা’’তি. গিলানেপীতি পিসদ্দো অঞ্ঞে পন কা কথাতি দস্সেতি. তত্থেৰাতি অধিকরণৰূপসমট্ঠানেযেৰ. ‘‘একতো’’তি ইমিনা একজ্ঝন্তি পদস্স ‘‘একতো’’তি পদেন সমানতং দস্সেতি, একসদ্দতো জ্ঝপচ্চযো চ তোপচ্চযো চ ৰিসেসো, ‘‘তিণৰত্থারকসদিসত্তা’’তি ইমিনা সদিসূপচারং দস্সেতি. তিণেহি অৰত্থরিতব্বন্তি তিণৰত্থারং, গূথমুত্তং, তিণৰত্থারমিৰ তিণৰত্থারকং. এত্থ অধিকরণমেৰ মুখ্যতো লব্ভতি, সমথো পন ফলূপচারতো, সদিসত্থে কপচ্চযো. তমেৰত্থং পাকটং করোন্তো আহ ‘‘যথা হী’’তিআদি. ঘট্টিযমানং গূথং ৰা মুত্তং ৰাতি যোজনা. ‘‘ঘট্টিযমান’’ন্তি পদং হেতুঅন্তোগধৰিসেসনং, ‘‘বাধতী’’তি ইমিনা সম্বন্ধিতব্বং. সুপ্পটিচ্ছাদিতস্স পন অস্স গূথমুত্তস্সাতি যোজনা. ‘‘সুপ্পটিচ্ছাদিতস্সা’’তি পদম্পি হেতুঅন্তোগধৰিসেসনমেৰ, ‘‘ন বাধতী’’তি ইমিনা সম্বন্ধিতব্বং. যং অধিকরণং সংৰত্ততীতি সম্বন্ধো. মূলানুমূলন্তি মূলঞ্চ অনুমূলঞ্চ মূলানুমূলং. তন্তি অধিকরণং. ইমিনা কম্মেনাতি তিণৰত্থারককম্মেন. গূথং তিণেহি পটিচ্ছন্নং সুৰূপসন্তং হোতি ৰিয তিণৰত্থারকেন পটিচ্ছন্নং সুৰূপসন্তং হোতীতি যোজনা. ইতীতি তস্মা.
২১৩. থুল্লৰজ্জন্তি এত্থ থুল্লচ্চযস্সাপি থুল্লৰজ্জত্তা ইধ পারাজিকসঙ্ঘাদিসেসমেৰাধিপ্পেতন্তি আহ ‘‘পারাজিকঞ্চেৰ সঙ্ঘাদিসেসঞ্চা’’তি. গিহিপটিসংযুত্তন্তি এত্থ গিহীনং পটিসংযুত্তং গিহিপটিসংযুত্তন্তি ৰচনত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘গিহীন’’ন্তিআদি. ‘‘হীনেনা’’তি পদং ‘‘খুংসনৰম্ভন’’ ইতি পদেনেৰ সম্বন্ধিতব্বং. ধম্মিকপটিস্সৰেসূতি নিমিত্তত্থে ভুম্মৰচনং.
২১৪. কম্মৰাচাপরিযোসানে ৰুট্ঠিতা হোন্তীতি সম্বন্ধো. তত্থাতি অধিকরণৰূপসমট্ঠানে. অঞ্ঞাৰিহিতাপীতি অধিকরণৰিনিচ্ছযতো অঞ্ঞস্মিং ঠানে চিত্তং আৰিহিতাপি ঠপিতাপি. উপসম্পদমণ্ডলতোতি উপসম্পদসীমবিম্বতো, যে পনাতি ভিক্খূ পন, দিট্ঠাৰিকম্মং করোন্তীতি ৰা অনাগতাতি ৰা নিসিন্নাতি ৰা সম্বন্ধো. তেহি ৰাতি অধিকরণং ৰিনিচ্ছিনন্তেহি ভিক্খূহি ৰা. তত্থাতি অধিকরণৰিনিচ্ছিতট্ঠানং. ছন্দং দত্ৰাতি ছন্দং সঙ্ঘস্স দত্ৰা. পরিৰেণাদীসূতিআদিসদ্দেন আৰাসাদযো সঙ্গণ্হাতি. তেতি ভিক্খূ.
৮. অধিকরণকথা
২১৫. ৰিপচ্চতাযাতি এত্থ ৰিকারভাৰেন পততি পৰত্ততীতি ৰিপচ্চং, চিত্তদুক্খং, তদেৰ ৰিপচ্চতা, তদত্থাযাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘চিত্তদুক্খত্থ’’ন্তি. ‘‘ফরুসৰচন’’ন্তি ইমিনা ৰোহার সদ্দো ৰচনপরিযাযোতি দস্সেতি. যো তত্থাতি এত্থ তসদ্দস্স ৰিসযং দস্সেন্তো আহ ‘‘তেসু অনুৰদন্তেসূ’’তি. যো উপৰাদোতি যোজনা. ‘‘অনুৰদনা’’তি এতং পদন্তি যোজনা. আকারদস্সনন্তি অনুৰদনস্স আকারদস্সনং, দস্সনহেতু ৰা. ‘‘পুনপ্পুন’’ন্তি ইমিনা অনুসম্পৰঙ্কতাতি এত্থ অনুসদ্দস্স ন উপচ্ছিন্নত্থং দস্সেতি. তত্থেৰাতি অনুৰদনে এৰ. সম্পৰঙ্কতাতি সম্মা পকারেন নিন্নপোনপব্ভারতা. অব্ভুস্সহনতাতি এত্থ অতিরেকং উস্সাহনতাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘কস্মা’’তিআদি. অনুবলপ্পদানন্তি এত্থ পুনপ্পুনং বলস্স পদানন্তি দস্সেন্তো আহ ‘‘পুরিমৰচনস্সা’’তিআদি.
কিচ্চযতাতি এত্থ ‘‘মা পণ্ডিচ্চয’’ন্তিআদীসু (জা. ২.২২.১) ৰিয ব্যঞ্জনৰড্ঢনৰসেন যকারাগমোতি আহ ‘‘কিচ্চমেৰ কিচ্চয’’ন্তি. ‘‘উভযংপেতং সঙ্ঘস্সেৰ অধিৰচন’’ন্তি ইমিনা কিচ্চকরণীযসদ্দো কত্তুৰাচকোতি দস্সেতি, সঙ্ঘো হি করোতীতি ৰচনত্থেন কিচ্চোতি চ করণীযোতি চ ৰুচ্চতি. তস্স ভাৰো, কিচ্চযতা করণীযতাতি ৰুত্তে সঙ্ঘকম্মংযেৰ লব্ভতি. তেন ৰুত্তং ‘‘উভযংপেতং সঙ্ঘকম্মস্সেৰ অধিৰচন’’ন্তি. যদি কম্মৰাচকো ভৰেয্য, ‘‘কত্তব্বন্তি কিচ্চং, করণীয’’ন্তি ৰুত্তেযেৰ সঙ্ঘকম্মস্স লভনতো তাপচ্চযো স্ৰত্থো ভৰেয্য. এৰঞ্হি সতি কিচ্চযস্স ভাৰো কিচ্চযতা করণীযস্স ভাৰো করণীযতাতি ৰচনত্থো ন কত্তব্বো ভৰেয্য, কতো চ, তস্মা ন কম্মৰাচকোতি দট্ঠব্বং. তস্সেৰাতি সঙ্ঘকম্মস্সেৰ. তত্থাতি অপলোকনাদীসু চতূসু কম্মেসু. সীমট্ঠকসঙ্ঘন্তি ‘‘উপচারসীমাদীসু ঠিতং সঙ্ঘং. সোধেত্ৰাতি এত্থ সোধনং নাম সীমট্ঠকসঙ্ঘস্স হত্থপাসনযনং, ছন্দারহানং ছন্দস্স আহরণং, সীমতো বহিকরণং. তমেৰত্থং একদেসতো দস্সেতুং ৰুত্তং ‘‘ছন্দারহানং ছন্দং আহরিত্ৰা’’তি. অপলোকেতি আপুচ্ছতি অনেনাতি অপলোকনং, তংযেৰ কম্মং অপলোকনকম্মং. ৰুত্তনযেনেৰাতি ‘‘সীমট্ঠকসঙ্ঘং সোধেত্ৰা’’তিআদিনা ৰুত্তনযেনেৰ. ‘‘সুণাতু মে’’তিআদিনা সঙ্ঘগণপুগ্গলে ঞাপেতি এতাযাতি ঞত্তি, সাযেৰ কম্মং ঞত্তিকম্মং, ঞত্তিযেৰ দুতিযং ঞত্তিদুতিযং, তমেৰ কম্মং ঞত্তিদুতিযকম্মং. এত্থ কিঞ্চাপি ঞত্তি পঠমং ঠপিতা, কম্মৰাচাযেৰ দুতিযা হোতি, ‘‘ফস্সপঞ্চমা’’তিআদীসু (ধাতু. ৩১৬) ৰিয পন পটিলোমৰসেন ৰোহারং কত্ৰা ‘‘ঞত্তিদুতিযা’’তি ৰুত্তং. ফস্সপঞ্চমাতি এত্থ কিঞ্চাপি ধম্মসঙ্গণিযং (ধ. স. ১ আদযো) ‘‘ফস্সো হোতি, ৰেদনা হোতি, সঞ্ঞা হোতি, চেতনা হোতি, চিত্তং হোতী’’তি ফস্সং পঠমং ৰুত্তং, পটিলোমৰসেন পন ৰোহারং কত্ৰা ‘‘ফস্সপঞ্চমা’’তি ধাতুকথাযং ৰুত্তন্তি দট্ঠব্বং. এসেৰ নযো ঞত্তি চতুত্থকম্মেপি. একায চ অনুসাৰনাযাতি ঞত্তিতো অনুপচ্ছা সাৰেতব্বাতি অনুসাৰনা, তায, তীহি চ অনুসাৰনাহীতি ঞত্তিতোঅনু পচ্ছা, পুনপ্পুনং ৰা তিক্খত্তুং সাৰেতব্বাতি অনুসাৰনা, তাহি. তত্থাতি চতূসু কম্মেসু.
অপলোকেত্ৰাৰাতি এত্থ এৰফলং দস্সেন্তো আহ ‘‘ঞত্তিকম্মাদিৰসেন ন কাতব্ব’’ন্তি. ঞত্তিকম্মম্পীতি পিসদ্দেন ন কেৰলং অপলোকনকম্মমেৰ, অথ খো ঞত্তিকম্মম্পীতি দস্সেতি. ঞত্তিদুতিযকম্মং পনাতি এত্থ পনসদ্দো ৰিসেসত্থজোতকো, পক্খন্তরজোতকো ৰা. তত্থাতি দ্ৰীসু কম্মেসু. গরুকানীতি অলহুকানি. অৰসেসানীতি ছহি কম্মেহি অৰসেসানি, এৰরূপানি লহুককম্মানীতি সম্বন্ধো. ‘‘অৰসেসা’’তিপি পাঠো, সম্মুতিযোতি সম্বন্ধো. অপলোকেত্ৰাপীতি পিসদ্দো ঞত্তিদুতিযকম্মৰাচং সাৰেত্ৰাপীতি সম্পিণ্ডেতি. অঞ্ঞত্থাপোহনং দস্সেন্তো আহ ‘‘ঞত্তিকম্মঞত্তিচতুত্থকম্মৰসেন পন ন কাতব্বমেৰা’’তি. ঞত্তিচতুত্থকম্মং কাতব্বন্তি সম্বন্ধো. এত্থাতি সমথক্খন্ধকে.
ৰিত্থারতো পন আগতোযেৰাতি সম্বন্ধো. এতেসন্তি চতুন্নং কম্মানং. যং পন অত্থজাতং অনুত্তানন্তি সম্বন্ধো. তত্থাতি চতূসু কম্মেসু. তন্তি অত্থজাতং. এৰন্তি এৰং কম্মৰগ্গেযেৰ ৰণ্ণযমানে. হীতি লদ্ধগুণজোতকো. সুৰিঞ্ঞেয্যাতি সুখেন ৰিঞ্ঞাতব্বা.
২১৬. পাল়িৰসেনেৰাতি ন অট্ঠকথাৰসেনাতি অধিপ্পাযো.
২২০. যেনাতি চিত্তুপ্পাদেন. ইমিনা ৰিৰদন্তি অনেনাতি ৰিৰাদোতি ৰচনত্থং দস্সেতি. সমথেহি চাতি চসদ্দো সম্পিণ্ডনত্থো. তেন ন কেৰলং ৰিৰাদোযেৰ, অথ খো অধিকরণঞ্চাতি সম্পিণ্ডেতি, অথ ৰা সমথেহি চাতি সমথেহি এৰ. ইমিনা সমথেহি অধিকরীযতি ৰূপসমীযতীতি অধিকরণন্তি ৰচনত্থং দস্সেতি. ৰিৰাদোযেৰ অধিকরণং ৰিৰাদাধিকরণং. এৰমাদিনা নযেনাতি আদিসদ্দেন অনুদ্ধংসনেন ৰদন্তি অনেন চিত্তুপ্পাদেনাতি অনুৰাদোতিআদযো ৰচনত্থে সঙ্গণ্হাতি.
২২২. সন্ধাযভাসিতৰসেনাতি লোকৰজ্জং সন্ধায ভাসিতস্স ৰচনস্স ৰসেন. সন্ধাযভাসিতত্থং ৰিত্থারেন্তো আহ ‘‘যস্মিং হী’’তিআদি. তত্থ পথৰিখণনাদিকে যস্মিং আপত্তাধিকরণেতি যোজনা. তস্মিন্তি কুসলচিত্তঙ্গে আপত্তাধিকরণে. তস্মাতি যস্মা ন সক্কা ৰত্তুং, তস্মা. ইদন্তি ‘‘নত্থি আপত্তাধিকরণং কুসল’’ন্তি ৰচনং, ৰুত্তন্তি সম্বন্ধো. সন্ধায অৰুত্তং দস্সেত্ৰা সন্ধায ৰুত্তং দস্সেন্তো আহ ‘‘ইদং পন সন্ধায ৰুত্ত’’ন্তি. তত্থ ইদং পনাতি কারণং পন সন্ধাযাতি সম্বন্ধো. যং আপত্তাধিকরণন্তি যোজনা. ‘‘লোকৰজ্জ’’ন্তি পদে তুল্যাধিকরণং. লোকস্মিং, লোকেহি ৰা ৰজ্জেতব্বন্তি লোকৰজ্জং. তন্তি আপত্তাধিকরণং. তত্থাতি আপত্তাধিকরণে. ৰিকপ্পোতি ৰিৰিধা কপ্পনং, ৰিৰিধতক্কো ৰা. যং পনাতি আপত্তাধিকরণং পন. ‘‘পণ্ণত্তিৰজ্জ’’ন্তি পদে তুল্যাধিকরণং. ভগৰতো পঞ্ঞত্তিযা হেতুভূতায ৰজ্জেতব্বন্তি পণ্ণত্তিৰজ্জং. তন্তি আপত্তাধিকরণং, অকুসলং হোতীতি সম্বন্ধো. কিঞ্চীতি অপ্পমত্তকং, আপত্তানাপত্তিং অজানন্তস্স আপজ্জনতোতি সম্বন্ধো. তস্মাতি যস্মা অব্যাকতং হোতি, তস্মা. তত্থাতি পণ্ণত্তিৰজ্জভূতে আপত্তাধিকরণে. ‘‘আপত্তাধিকরণং…পে… কুসল’’ন্তি ইদং ৰচনং ৰুত্তন্তি যোজনা.
যদি কুসলচিত্তো আপজ্জতি, অথ ননু আপত্তাধিকরণং কুললন্তি ৰত্তব্বো ভৰেয্যাতি আহ ‘‘সচে পনা’’তিআদি. যন্তি আপত্তাধিকরণং. ‘‘ইদং ৰুচ্চতি…পে… কুসল’’ন্তি ৰদেয্য সচেতি যোজনা. এল়কলোমঞ্চ পদসোধম্মঞ্চ এল়কলোমপদসোধম্মানি, তানি আদীনি যেসং তানীতি এল়কলোমপদসোধম্মাদীনি, তানি সমুট্ঠানানি যাসন্তি এল়কলোমপদসোধম্মাদিসমুট্ঠানা, তাসং আপত্তীনম্পীতি সম্বন্ধো. তত্থাতি এল়কলোমপদসোধম্মাদিসমুট্ঠানাসু আপত্তীসু. আপত্তিযা অঙ্গন্তি আপত্তিযা কারণং. এৰং আপত্তিযা অনঙ্গং দস্সেত্ৰা তস্সাযেৰ অঙ্গং দস্সেন্তো আহ ‘‘কাযৰচীৰিঞ্ঞত্তিৰসেন পনা’’তিআদি. তত্থ চলিতপ্পৰত্তানন্তি চলিতেন হেতুভূতেন পৰত্তানং. অথ ৰা চলিতো চ কাযো, পৰত্তা চ ৰাচাতি চলিতপ্পৰত্তা, তাসং চলিতপ্পৰত্তানং কাযৰাচানং. তঞ্চাতি কাযৰাচানং অঞ্ঞতরঞ্চ. অব্যাকতন্তি এত্থ ইতিসদ্দো পরিসমাপনত্থো.
অযমত্থো এৰং ৰেদিতব্বোতি যোজনা. তেনাতি চিত্তেন. ‘‘ইদং…পে… সদ্ধি’’ন্তি ইমিনা সঞ্জানন্তোতি এত্থ সংসদ্দস্স সুন্দরত্থং সহ আকারেন দস্সেতি. ‘‘ৰীতিক্কম…পে… কপ্পেত্ৰা’’তি ইমিনা চেচ্চাতি পদস্স অত্থং সহ ৰিসেসনেন দস্সেতি. ‘‘উপক্কমৰসেন…পে… পেসেত্ৰা’’তি ইমিনা অভিৰিতরিত্ৰাতি পদস্স অত্থং দস্সেতি. পাল়িযং যংসদ্দোৰীতিক্কমৰিসযোতি আহ ‘‘যং আপত্তাধিকরণং ৰীতিক্কম’’ন্তি. ‘‘আপজ্জতী’’তি ইমিনা পাঠসেসং দস্সেতি. এৰং ৰীতিক্কমতো তস্স ভিক্খুনোতি যোজনা.
অব্যাকতৰারেপীতি পিসদ্দো অকুসলৰারং অপেক্খতি. তস্সাতি চিত্তস্স. অজানন্তোতিআদীনং পদানমত্থো অকুসলৰারে ৰুত্তপটিপক্খৰসেন ৰেদিতব্বো. যং আপত্তাধিকরণন্তিআদীনং পদানমত্থো অকুসলৰারেন সদিসোযেৰ.
২২৪. অযং ৰিৰাদো নো অধিকরণন্তিআদীসু এৰমত্থো ৰেদিতব্বোতি সম্বন্ধো.
৯. অধিকরণৰূপসমনসমথকথা
২২৮. চতুৰগ্গকরণে কম্মেতি সীমসম্মুতিআদিকম্মে. পঞ্চৰগ্গকরণেতি পচ্চন্তিমেসু জনপদেসু উপসম্পদাদিকম্মে. দসৰগ্গকরণেতি মজ্ঝিমেসু জনপদেসু উপসম্পদকম্মে. ৰীসতিৰগ্গকরণেতি অব্ভানকম্মে. কম্মপ্পত্তাতি কম্মস্স পত্তা যুত্তা অনুরূপা.
২৩০. সম্পটিচ্ছিতব্বন্তি পটিগ্গণ্হিতব্বং. সম্পটিচ্ছিত্ৰা চ পন অতিক্কামেতব্বন্তি সম্বন্ধো. ভণ্ডকন্তি চীৰরাদিভণ্ডকং. মাননিগ্গহত্থাযাতি ভণ্ডনজাতানং মানস্স নিগ্গহত্থায. কতিপাহন্তি কতিপযাহং, দ্ৰীহতীহন্তি অত্থো.
২৩১. অনন্তানি চেৰ ভস্সানীতি এত্থ অনন্তসদ্দো অপরিমাণসদ্দেন অত্থতো একোতি আহ ‘‘অপরিমাণানী’’তি. ‘‘ৰচনানী’’তি ইমিনা ভস্সসদ্দো ৰচনপরিযাযোতি দস্সেতি. উব্বাহিকায সম্মনিতব্বোতি কেন সম্মনিতব্বোতি আহ ‘‘অপলোকেত্ৰা ৰা’’তিআদি. ইমিনা অপলোকনকম্মেন ৰা ঞত্তিদুতিযকম্মেন ৰা সম্মনিতব্বোতি দস্সেতি. অনন্তানি ভস্সানি ধম্মকথিকং উদ্ধরিত্ৰা বাহতি পটিসেধেতি ইমায সম্মুতিযাতি উব্বাহিকা, তায. এৰং সম্মতেহি পন ভিক্খূহি ৰিনিচ্ছিতব্বন্তি সম্বন্ধো. ৰিসুং নিসীদিত্ৰা তস্সাযেৰ পরিসায নিসীদিত্ৰা ৰাতি যোজনা. অঞ্ঞেহীতি সম্মতভিক্খূহি অঞ্ঞেহি.
২৩৩. তত্রস্সাতি এত্থ তত্র অস্সাতি পদৰিভাগং কত্ৰা তসদ্দো পরিসৰিসযো পসিদ্ধৰিসযো, অস্সসদ্দো আখ্যাতিকোতি আহ ‘‘তস্সং পরিসতি ভৰেয্যা’’তি. ‘‘নেৰ সুত্তং আগত’’ন্তি সামঞ্ঞতো ৰুত্তেপি ‘‘নো সুত্তৰিভঙ্গো’’তি ৰক্খমানত্তা মাতিকং সন্ধায ৰুত্তন্তি আহ ‘‘ন মাতিকা আগতা’’তি. ৰিনযোপীতি খন্ধকৰিনযোপি. পিসদ্দেন সুত্তৰিভঙ্গং অপেক্খতি. ব্যঞ্জনচ্ছাযাযাতি এত্থ ছাযাসদ্দো পটিবিম্বে চ পভায চ হোতীতি আহ ‘‘ব্যঞ্জনমত্তমেৰা’’তি, ব্যঞ্জনপটিবিম্বিকব্যঞ্জনপভাৰন্তভূতং অত্থং অগ্গহেত্ৰা ব্যঞ্জনপটিবিম্বব্যঞ্জনপভামত্তমেৰ গহেত্ৰাতি অধিপ্পাযো. ‘‘পটিসেধেতী’’তি ইমিনা পটিবাহসদ্দো পটিসেধত্থোযেৰ, ন মদ্দনত্থোতি দস্সেতি. পটিবাহনাকারং দস্সেন্তো আহ ‘‘জাতরূপরজতখেত্তৰত্থুপটিগ্গহণাদীসূ’’তিআদি. কিন্তি কেন কারণেন, কস্মা কারণা ৰা. ইমেতি জাতরূপাদিপটিগ্গাহকে ভিক্খূ. কারেথাতি তুম্হে কারেয্যাথ. এয্যাথস্স হি এথাদেসো. পুচ্ছাযং সত্তমীৰিভত্তি হোতি. সুত্তেতি সুত্তন্তপিটকে. অপরো ধম্মকথিকো ৰদতীতি সম্বন্ধো. ইমেসন্তি ওলম্বেত্ৰা নিৰাসেন্তানং. এত্থাতি ওলম্বেত্ৰা নিৰাসনে.
২৩৪. বহুতরা ভিক্খূতি এত্থ দ্ৰিগুণতিগুণাদিনা অধিকা এৰ বহুতরা নামাতি আহ ‘‘একেনপি অধিকা বহুতরাৰা’’তি. ‘‘কো পন ৰাদো’’তিআদিনা ‘‘একেনপী’’তি এত্থ পিসদ্দস্স গরহত্থং দস্সেতি.
তিৰিধসলাকগ্গাহকথা
২৩৫. সঞ্ঞত্তিযাতি এত্থ সঞ্ঞাপনং সঞ্ঞত্তি, তদত্থাযাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘সঞ্ঞাপনত্থাযা’’তি. গূহিতব্বোতি গূল়্হো, সোযেৰ গূল়্হকো, সলাকগ্গাহো কাতব্বোতি সম্বন্ধো. ৰিৰরিতব্বোতি ৰিৰটো, সোযেৰ ৰিৰটকো. সস্স অত্তনো কণ্ণসমীপে জপ্পীযতি কথীযতীতি সকণ্ণজপ্পো, সোযেৰ সকণ্ণজপ্পকো. ‘‘নিমিত্তসঞ্ঞং আরোপেত্ৰা’’তি ইমিনা ৰণ্ণাৰণ্ণাযো কত্ৰাতি এত্থ ৰণ্ণসদ্দো সণ্ঠানৰাচকোতি দস্সেতি. সুসণ্ঠানদুসণ্ঠানা সলাকাযো কত্ৰাতি অত্থো. ততোতি ৰিসভাগকরণতো পরং গহেতব্বোতি সম্বন্ধো. সব্বাপি তা সলাকাযোতি যোজনা. কত্ৰাতি পক্খিপনং কত্ৰা. ৰুত্তনযেনাতি ‘‘অলজ্জুস্সন্নাযা’’তিআদিনা ৰুত্তনযেন. ‘‘যাৰততিয’’ন্তি ইমিনা পচ্চুক্কড্ঢিতব্বন্তি এত্থ পুনপ্পুনং উদ্ধং কড্ঢিতব্বন্তি অত্থং দস্সেতি. অতিরেকজাতেতি অধম্মৰাদীহি অতিরেকতো জাতে সতীতি সম্বন্ধো. যাৰততিযম্পীতি পিসদ্দো ততো ঊনে একদ্ৰেৰারে পন কা নাম কথাতি দস্সেতি.
সকণ্ণজপ্পকে পন এৰং ৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বোতি যোজনা. সচে সঙ্ঘত্থেরো গণ্হাতীতি সম্বন্ধো. সোতি সঙ্ঘত্থেরো. ৰযোঅনুপ্পত্তাতি পচ্ছিমৰযং অনুপ্পত্তা. এতন্তি অধম্মৰাদিসলাকং. অস্সাতি সঙ্ঘত্থেরস্স. ইতরা সলাকাতি অধম্মৰাদিসলাকাহি অঞ্ঞা ধম্মৰাদিসলাকা. সোতি সঙ্ঘত্থেরো. তন্তি ধম্মৰাদিসলাকং. ততোতি নেৰ অৰবুজ্ঝনকারণা. ৰুত্তনযমেৰাতি গূল়্হকে ৰুত্তনযমেৰ. ৰিৰটো অত্থো ইমস্সাতি ৰিৰটত্থো.
তস্সপাপিযসিকাৰিনযকথা
২৩৮. পারাজিকসামন্তং নামাতি পারাজিকস্স আসন্নং নাম. অদিন্নাদানাদীসূতি আদিসদ্দেন মনুস্সৰিগ্গহ উত্তরিমনুস্সধম্মপারাজিকে সঙ্গণ্হাতি. নিব্বেঠযমানন্তি ৰেঠনরহিতং, তমেনং ভিক্খুন্তি সম্বন্ধো. ইমিনা নিব্বেঠেন্তন্তি এত্থ অন্তসদ্দো মানসদ্দপরিযাযোতি দস্সেতি. অতিৰেঠেতীতি এত্থ কেহি অতিৰেঠেতীতি আহ ‘‘ইঙ্ঘাযস্মাতিআদিৰচনেহী’’তি. তেনাতি চোদকেন. মন্তি মমং. আহাতি চুদিতকো আহ. এতস্সাতি অৰজাননপটিজাননাদিকারকস্স পাপিযস্স পুগ্গলস্স. সীলৰা ভৰিস্সতীতি পাপিযো পুগ্গলো সচে সীলৰা ভৰিস্সতি. পটিপ্পস্সদ্ধিন্তি পাপিযভাৰতো পটিপ্পস্সম্ভনং. নো চেতি সীলৰা নো ভৰিস্সতি চে. তথা নাসিতোতি তেন তস্স পাপিযসিককম্মকরণেন নাসং গতো ভৰিস্সতি. সব্বত্থাতি সব্বস্মিং সমথক্খন্ধকে.
ইতি সমথক্খন্ধকৰণ্ণনায যোজনা সমত্তা.