১৪৭. সোণকোল়িৰিসৰত্থুকথা
২৪২. চম্মক্খন্ধকে ইস্সরিযাধিপচ্চন্তি এত্থ ইস্সরস্স ভাৰো ইস্সরিযং, অধিপতিনো ভাৰো আধিপচ্চং, ইস্সরিযঞ্চ আধিপচ্চঞ্চ, তেহি সমন্নাগতং ইস্সরিযাধিপচ্চন্তি অত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘ইস্সরভাৰেন চ অধিপতিভাৰেন চ সমন্নাগত’’ন্তি. ‘‘রাজভাৰ’’ন্তি ইমিনা রজ্জন্তি এত্থ রঞ্ঞো ভাৰো রজ্জন্তি ৰচনত্থং দস্সেতি. ‘‘রঞ্ঞা কত্তব্বকিচ্চ’’ন্তি ইমিনা রঞ্ঞো ইদং রজ্জন্তি ৰচনত্থং দস্সেতি. ‘‘কোল়িৰীসোতি গোত্ত’’ন্তি ইদং অট্ঠকথাৰাদৰসেন ৰুত্তং, অপদানে পন তস্স জাতক্খণে পিতরা কোটিৰীসধনস্স দিন্নত্তা ‘‘কোল়িৰীসো নামা’’তি ৰুত্তং. ৰুত্তঞ্হি তত্থ
‘‘জাতপুত্তস্স মে সুত্ৰা, পিতু ছন্দো অযং অহু;
দদামহং কুমারস্স, ৰীসকোটী অনূনকা’’তি.
ইমিনা পাল়িনযেন ‘‘কোটিৰীসো’’তি ৰত্তব্বে ‘‘চক্কৰাল়’’ন্তিআদীসু ৰিয টকারস্স ল়কারং কত্ৰা কোল়িৰীসোতি ৰুত্তন্তি দট্ঠব্বং. অঞ্জনৰণ্ণানীতি অঞ্জনস্স ৰণ্ণো ৰিয ৰণ্ণো এতেসন্তি অঞ্জনৰণ্ণানি. লোমানি জাতানি হোন্তীতি সম্বন্ধো. সোতি সোণো. ঠপেসি কিরাতি সম্বন্ধো. তেহীতি অসীতিসহস্সপুরিসেহি. পণ্ণসালন্তি পণ্ণেন ছাদিতং, তেন চ পরিক্খিত্তং সালং. উণ্ণপাৰারণন্তি উণ্ণমযং উত্তরাসঙ্গং. পাদপুঞ্ছনিকন্তি পাদং পুঞ্ছতি সোধেতি অনেনাতি পাদপুঞ্ছনিযং, তদেৰ পাদপুঞ্ছনিকং. সব্বেৰাতি সোণেন সহ অসীতিসহস্সপুরিসা এৰ. তস্স চাতি সোণস্স চ. পুব্বযোগোতি পুব্বূপাযো.
অসীতিগামিকসহস্সানীতি এত্থ গামেসু ৰসন্তীতি গামিকা, তেসং অসীতিসহস্সানি অসীতিগামিকসহস্সানীতি অত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘তেসূ’’তিআদি. তত্থ ‘‘কুলপুত্তান’’ন্তি ইমিনা ৰসন্ত্যত্থে পৰত্তস্স ণিকপচ্চযস্স সরূপং দস্সেতি. ‘‘অসীতিসহস্সানী’’তি ইমিনা সদ্দন্তরোপি অসীতিসহস্সসদ্দানং সমাসভাৰং দস্সেতি. কেনচিদেৰাতি এত্থ ‘‘কেনচি ইৰা’’তি পদৰিভাগং কত্ৰা দকারো পদসন্ধিমত্তো, ইৰসদ্দো উপমত্থোতি আহ ‘‘কেনচি করণীযেন ৰিযা’’তি. অথ ৰা ‘‘ন পনা’’তিআদিনা এৰফলস্স দস্সিতত্তা ‘‘কেনচি এৰা’’তি পদচ্ছেদং কত্ৰা এৰত্থোপি যুজ্জতেৰাতি দট্ঠব্বং. অস্সাতি বিম্বিসাররঞ্ঞো. তস্সাতি সোণস্স. দস্সনায অঞ্ঞত্র কিঞ্চি করণীযং ন অত্থীতি যোজনা. রাজাতি বিম্বিসারো রাজা, সন্নিপাতাপেসীতি সম্বন্ধো. দিট্ঠধম্মিকে অত্থেতি এত্থ দিট্ঠধম্মসদ্দো ইধলোকত্থো, ইকসদ্দো হিতত্থে পৰত্তোতি আহ ‘‘ইধলোকহিতে’’তি. ‘‘অম্হাক’’ন্তি ইমিনা ‘‘সো নো ভগৰা’’তি এত্থ নোসদ্দো অম্হসদ্দকারিযোতি দস্সেতি. অম্হাকং সো ভগৰাতি যোজনা. সম্পরাযিকেতি পরলোকহিতে.
‘‘জানাপেমী’’তি ইমিনা ‘‘পটিৰেদেমী’’তি এত্থ ৰিদধাতুযা ঞাণত্থং দস্সেতি. পটিকায নিমুজ্জিত্ৰাতি এত্থ পটিকাসদ্দো অড্ঢেন্দুপাসাণৰাচকোতি আহ ‘‘অড্ঢচন্দপাসাণে’’তি. সো হি পটতি অড্ঢভাৰং গচ্ছতীতি পটিকাতি ৰুচ্চতি. পটিকাসদ্দোযং অত্থরণৰিসেসেপি ৰত্ততি. যস্স দানীতি এত্থ যসদ্দস্স ৰিসযং দস্সেন্তো আহ ‘‘তেসং হিতকরণীযত্থস্সা’’তি. ইমিনা অযং যংসদ্দো ন তংসদ্দাপেক্খোতি দস্সেতি. অথ ৰা যস্সাতি যো অস্স. অস্স তেসং হিতকরণীযত্থস্স যো কালো অত্থি, তং কালং ভগৰা জানাতীতি যোজনা. তেসন্তি অসীতিগামিকসহস্সানং. পচ্ছাযাযন্তি এত্থ পকারো পচ্চন্তত্থৰাচকোতি আহ ‘‘ৰিহারপচ্চন্তে ছাযায’’ন্তি. সম্মনাহরন্তীতি সং পুনপ্পুনং মনসাগতং অভিমুখং হরন্তীতি অত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘পুনপ্পুনং মনসিকরোন্তী’’তি. ‘‘পসাদৰসেনা’’তি ইমিনা ‘‘কোধৰসেনা’’তিআদীনি পটিক্খিপতি. ‘‘পুন ৰিসিট্ঠতর’’ন্তি ইমিনা ভিয্যোসো মত্তাযাতি নিপাতস্স অত্থং দস্সেতি.
সোণস্স পব্বজ্জাকথা
২৪৩. ‘‘মক্খিতো’’তি ইমিনা ফুরতি ৰিপ্ফারতি ব্যাপেতীতি ফুটোতি ৰুত্তে ফুরধাতুযা ৰিপ্ফারণং নাম মক্খিতত্থোতি দস্সেতি. যত্থাতি যস্মিং ঠানে. ইমিনা গাৰো আহনন্তি এত্থাতি গৰাঘাতনন্তি অত্থং দস্সেভি. তন্তিস্সরেতি তন্তিযা গুণস্স সরে. ৰাদনকুসলোতি ৰাদনে কুসলো. খরমুচ্ছিতাতি খরেন মুচ্ছিতা. ‘‘সরসম্পন্না’’তি ইমিনা সরো এতিস্সমত্থীতি সরৰতী, ৰীণাতি দস্সেতি. কম্মঞ্ঞাতি এত্থ কম্মসদ্দতো খমত্থে ঞ্ঞপচ্চযোতি আহ ‘‘কম্মক্খমা’’তি. মন্দমুচ্ছনাতি মন্দেন মুচ্ছনা. সমে গুণেতি এত্থ সমো নাম মজ্ঝিমো, গুণো নাম মুখ্যতো ৰীণায জিযা, উপচারতো সরোতি আহ ‘‘মজ্ঝিমে সরে’’তি. ৰীরিযসমথন্তি এত্থ ৰীরিযঞ্চ সমথো চাতি অত্থং পটিক্খিপন্তো আহ ‘‘ৰীরিযসম্পযুত্তং সমথ’’ন্তি. ইমিনা ৰীরিযেন সম্পযুত্তং সমথং ৰীরিযসমথন্তি দস্সেতি. ‘‘ৰীরিযং সমথেন যোজেহী’’তি ইমিনা ৰীরিযেন সমথং যোজেহীতি অত্থোপি দস্সিতোতি দট্ঠব্বং. ইন্দ্রিযানঞ্চ সমতন্তি এত্থ সদ্ধাদীনি পঞ্চিন্দ্রিযানেৰ গহেতব্বানি, ন অঞ্ঞানীতি দস্সেন্তো আহ ‘‘সদ্ধাদীনং ইন্দ্রিযান’’ন্তি. ‘‘সমভাৰ’’ন্তি ইমিনা তাপচ্চযো ভাৰত্থে হোতীতি দস্সেতি. তত্থাতি ‘‘ইন্দ্রিযানং সমত’’ন্তিপাঠে, সদ্ধাদীসু ইন্দ্রিযেসু ৰা. তত্থ চ নিমিত্তং গণ্হাহীতি এত্থ ভাৰেনভাৰলক্খণে থপচ্চযো হোতীতি আহ ‘‘তস্মিং সমথে সতী’’তি. আদাসে সতি মুখবিম্বেন কত্তুভূতেন উপ্পজ্জিতব্বং ইৰ, তস্মিং সমথে সতি যেন নিমিত্তেন কত্তুভূতেন উপ্পজ্জিতব্বন্তি যোজনা. সমথস্স নিমিত্তং সমথনিমিত্তং, ইন্দ্রিযানং সমভাৰো. এসেৰ নযো সেসেসুপি. সমথনিমিত্তাদীনি চত্তারি একসেসেন ৰা সামঞ্ঞনিদ্দেসেন ৰা ‘‘নিমিত্ত’’ন্তি ৰুচ্চতি.
২৪৪. অঞ্ঞং ব্যাকরেয্যন্তি এত্থ অঞ্ঞং ব্যাকরোন্তো অত্তানং ‘‘অরহা অহ’’ন্তি জানাপেতীতি আহ ‘‘অরহা অহ’’ন্তি জানাপেয্য’’ন্তি. ছ ঠানানীতি এত্থ ঠানসদ্দো কারণত্থোতি আহ ‘‘ছ কারণানী’’তি. ‘‘পটিৰিজ্ঝিত্ৰা’’তিআদিনা অধিমুত্তোতি পদস্স অধিপ্পাযত্থং দস্সেতি. সদ্দত্থো পন অধিমুচ্চতীতি অধিমুত্তোতি দট্ঠব্বো. অরহত্তং ৰুচ্চতীতি সম্বন্ধো. হীতি ৰিত্থারো. অসম্মোহোতীতি এত্থ আকারত্থৰাচকো ইতিসদ্দো পুব্বপদেসুপি যোজেত্ৰা ‘‘নেক্খমং ইতি ৰুচ্চতী’’তিআদিনা যোজনা কাতব্বা.
‘‘পটিৰেধরহিত’’ন্তি ইমিনা কেৰলং সদ্ধামত্তকন্তি এত্থ মত্তসদ্দস্স নিৰত্তেতব্বত্থং দস্সেতি. পটিৰেধপঞ্ঞাযাতি মগ্গপঞ্ঞায. ‘‘অসম্মিস্স’’ন্তি ইমিনা কেৰলসদ্দস্স অসম্মিস্সত্থং দস্সেতি. পটিচযন্তি এত্থ পটিসদ্দো অনুপচ্ছিন্নত্থো, চিধাতু ৰড্ঢনত্থোতি আহ ‘‘পুনপ্পুনং করণেন ৰড্ঢি’’ন্তি, মগ্গপটিৰেধেন ৰীতরাগত্তাযেৰাতি সম্বন্ধো. তন্নিন্নমানসোযেৰাতি তস্মিং ফলসমাপত্তিৰিহারে নিন্নমানসো এৰ.
লাভসক্কারসিলোকন্তি এত্থ লভনং লাভো, সুট্ঠু করণং সক্কারো, সিলোকনং ৰণ্ণভণনং সিলোকো, লাভো চ সক্কারো চ সিলোকো চ লাভসক্কারসিলোকন্তি অত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘চতুপচ্চযলাভঞ্চা’’তিআদি. তেসংযেৰাতি চতুন্নং পচ্চযানমেৰ. ‘‘সীলঞ্চ ৰতঞ্চা’’তি ইমিনা সীলব্বতন্তিপদস্স দ্ৰন্দৰাক্যং দস্সেতি.
ভুসসদ্দস্স কলিঙ্গরত্থং পটিক্খিপন্তো আহ ‘‘বলৰন্তো’’তি ‘‘খীণাসৰস্সা’’তি ইমিনা নেৰস্সাতি এত্থ তসদ্দস্স ৰিসযং দস্সেতি. ‘‘গহেত্ৰা’’তি ইমিনা পরিযাদিযন্তীতি এত্থ পরিপুব্বআপুব্বদাধাতুযা গহণত্থং দস্সেতি. হীতি সচ্চং. কিলেসা করোন্তীতি সম্বন্ধো. তেসন্তি কিলেসানং. আনেঞ্জপ্পত্তন্তি এত্থ ইঞ্জনং কম্পনং ইঞ্জং, ন ইঞ্জং অনেঞ্জং, তমেৰ আনেঞ্জং, তং পত্তন্তি আনেঞ্জপ্পত্তন্তি অত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘অচলনপ্পত্ত’’ন্তি. ৰযঞ্চাতি চসদ্দো অৰুত্তসম্পিণ্ডনত্থোতি আহ ‘‘ৰযম্পি উপ্পাদম্পী’’তি.
উপাদানক্খযস্সাতি এত্থ উপাদানক্খযং অধিমুত্তস্সাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘উপযোগত্থে সামিৰচন’’ন্তি. ‘‘উপ্পাদঞ্চ ৰযঞ্চা’’তি ইমিনা আযতনুপ্পাদন্তি এত্থ উপ্পাদসদ্দেন ৰযোপি অৰিনাভাৰতো গহেতব্বোতি দস্সেতি. সম্মাতি নিপাতো ঞাযত্থোতি আহ ‘‘হেতুনা নযেনা’’তি. সন্তচিত্তস্সাতি এত্থ সন্তসদ্দস্স খেদাদীসুপি পৰত্তত্তা ইধ নিব্বুতত্থে ৰত্ততীতি আহ ‘‘নিব্বুতচিত্তস্সা’’তি. অনুনযপটিঘেহীতি অনু পুনপ্পুনং আরম্মণে চিত্তং নেতীতি অনুনযো, রাগো, আরম্মণে পটিহঞ্ঞতীতি পটিঘো, দোসো, অনুনযো চ পটিঘো চ অনুনযপটিঘা, তেহি. ইট্ঠে অনুনযো, অনিট্ঠে পটিঘো হোতীতি সম্বন্ধো দট্ঠব্বো.