৮. সহধম্মিকৰগ্গো

১. সহধম্মিকসিক্খাপদৰণ্ণনা

সহধম্মিকং ৰুচ্চমানোতি সহধম্মিকেন ৰুচ্চমানো. করণত্থে চেতং উপযোগৰচনং. ‘‘পঞ্চহি সহধম্মিকেহি সিক্খিতব্বত্তা, তেসং ৰা সন্তকত্তা ‘সহধম্মিক’ন্তি লদ্ধনামেন বুদ্ধপঞ্ঞত্তেন সিক্খাপদেন ৰুচ্চমানোতি অত্থো’’তি (কঙ্খা. অট্ঠ. দুব্বচসিক্খাপদৰণ্ণনা; পারা. অট্ঠ. ২.৪২৫-৪২৬) দুব্বচসিক্খাপদে ৰুত্তত্তা ‘‘সহধম্মিকং ৰুচ্চমানোতি ইমস্সত্থো দুব্বচসিক্খাপদে ৰুত্তো’’তি ৰুত্তং. অনাদরিযভযাতি অনাদরকরণে ভযা, তত্থ পাচিত্তিযভযাতি অত্থো. লেসেন এৰং ৰদন্তস্সাতি উজুকং ‘‘ন সিক্খিস্সামী’’তি অৰত্ৰা ‘‘যাৰ ন অঞ্ঞং ভিক্খু’’ন্তিআদিনা লেসেন ৰদন্তস্স.

সহধম্মিকসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২. ৰিলেখনসিক্খাপদৰণ্ণনা

খুদ্দকেহি চ অনুখুদ্দকেহি চাতি সঙ্ঘাদিসেসাদীহি খুদ্দকেহি চেৰ থুল্লচ্চযাদীহি অনুখুদ্দকেহি চ. ঠপেত্ৰা হি চত্তারি পারাজিকানি অৰসেসানি সব্বানি সিক্খাপদানি পরিযাযেন খুদ্দকানি চেৰ হোন্তি অনুখুদ্দকানি চ. ৰুত্তঞ্হেতং পঞ্চসতিকক্খন্ধকে (চূল়ৰ. ৪৪১) –

‘‘কতমানি পন, ভন্তে, খুদ্দানুখুদ্দকানি সিক্খাপদানীতি? একচ্চে থেরা এৰমাহংসু – ‘চত্তারি পারাজিকানি ঠপেত্ৰা অৰসেসানি খুদ্দানুখুদ্দকানি সিক্খাপদানী’তি. একচ্চে থেরা এৰমাহংসু – ‘চত্তারি পারাজিকানি ঠপেত্ৰা তেরস সঙ্ঘাদিসেসে ঠপেত্ৰা অৰসেসানি খুদ্দানুখুদ্দকানি সিক্খাপদানী’তি. একচ্চে থেরা এৰমাহংসু – ‘চত্তারি পারাজিকানি ঠপেত্ৰা তেরস সঙ্ঘাদিসেসে ঠপেত্ৰা দ্ৰে অনিযতে ঠপেত্ৰা অৰসেসানি খুদ্দানুখুদ্দকানি সিক্খাপদানী’তি. একচ্চে থেরা এৰমাহংসু – ‘‘চত্তারি পারাজিকানি ঠপেত্ৰা তেরস সঙ্ঘাদিসেসে ঠপেত্ৰা দ্ৰে অনিযতে ঠপেত্ৰা তিংস নিস্সগ্গিযে পাচিত্তিযে ঠপেত্ৰা অৰসেসানি খুদ্দানুখুদ্দকানি সিক্খাপদানী’তি. একচ্চে থেরা এৰমাহংসু – ‘চত্তারি পারাজিকানি ঠপেত্ৰা তেরস সঙ্ঘাদিসেসে ঠপেত্ৰা দ্ৰে অনিযতে ঠপেত্ৰা তিংস নিস্সগ্গিযে পাচিত্তিযে ঠপেত্ৰা দ্ৰেনৰুতিপাচিত্তিযে ঠপেত্ৰা অৰসেসানি খুদ্দানুখুদ্দকানি সিক্খাপদানী’তি. একচ্চে থেরা এৰমাহংসু ‘চত্তারি পারাজিকানি ঠপেত্ৰা তেরস সঙ্ঘাদিসেসে ঠপেত্ৰা দ্ৰে অনিযতে ঠপেত্ৰা তিংস নিস্সগ্গিযে পাচিত্তিযে ঠপেত্ৰা দ্ৰেনৰুতিপাচিত্তিযে ঠপেত্ৰা চত্তারো পাটিদেসনীযে ঠপেত্ৰা অৰসেসানি খুদ্দানুখুদ্দকানি সিক্খাপদানী’’’তি.

যং পন নাগসেনত্থেরেন মিলিন্দরঞ্ঞা পুট্ঠেন ৰুত্তং ‘‘দুক্কটং, মহারাজ, খুদ্দকং সিক্খাপদং, দুব্ভাসিতং অনুখুদ্দক’’ন্তি (মি. প. ৪.২.১), তত্থ অন্তিমকোট্ঠাসমেৰ গহেত্ৰা ৰুত্তং. তং ৰাদপথোপচ্ছেদনত্থন্তি দট্ঠব্বং.

সংৰত্তনমরিযাদপরিচ্ছেদৰচনন্তি সংৰত্তনস্স মরিযাদা অৰধি সংৰত্তনমরিযাদা, তায নিযমৰসেন যো পরিচ্ছেদো, তস্স ৰচনং সংৰত্তনমরিযাদপরিচ্ছেদৰচনং. ইদানি তং মরিযাদং ৰিৰরিত্ৰা দস্সেতুং ‘‘ইদং ৰুত্তং হোতী’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ উদ্দিসন্তীতি আচরিযা অত্তনো রুচিযা উদ্দিসন্তি. উদ্দিসাপেন্তীতি আচরিযং যাচিত্ৰা অন্তেৰাসিকা উদ্দিসাপেন্তি. সজ্ঝাযন্তীতি ধারেন্তি. কুক্কুচ্চৰিপ্পটিসারোতি কুক্কুচ্চসঙ্খাতো ৰিপ্পটিসারো. ৰিহেসাৰিচিকিচ্ছামনোৰিলেখাতি ৰিহেসাৰিচিকিচ্ছাসঙ্খাতা মনোৰিলেখা. গরহণেতি নিন্দনে.

অনুপসম্পন্নস্স ৰিৰণ্ণনেতি অনুপসম্পন্নস্স সন্তিকে নিন্দতো তস্স তস্মিং ৰিমতিং উপ্পাদেতুং ৰিনযৰিৰণ্ণনে.

ৰিলেখনসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৩. মোহনসিক্খাপদৰণ্ণনা

তস্মিং অনাচারেতি তস্মিং অনাচারে আচিণ্ণে. মোক্খো নত্থীতি তস্সা আপত্তিযা মোক্খো নত্থি. তস্স তেতি তস্স তৰ. অলাভাতি যে অঞ্ঞেসং পাতিমোক্খে উদ্দিস্সমানে সাধুকং অট্ঠিং কত্ৰা মনসিকরণস্স আনিসংসসঞ্ঞিতা দিট্ঠধম্মিকসম্পরাযিকা চ লাভা ইচ্ছিতব্বা, তে সব্বে তুয্হং অলাভা এৰ হোন্তি. দুল্লদ্ধন্তি পুঞ্ঞৰিসেসেন লদ্ধম্পি মনুস্সত্তং দুল্লদ্ধং. সাধুকন্তি সুট্ঠু. অট্ঠিং কত্ৰাতি অত্থিকভাৰং কত্ৰা, অত্থিকো হুত্ৰাতি ৰুত্তং হোতি. ঞত্তিদুতিযেন কম্মেনাতি ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো’’তিআদিনা (পাচি. ৪৪৬) পদভাজনিযং ৰুত্তেন মোহারোপনকেন ঞত্তিদুতিযেন কম্মেন.

অধম্মকম্মেতি এত্থ মোহারোপনকম্মং অধিপ্পেতং.

মোহনসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৪. পহারসিক্খাপদৰণ্ণনা

পহারং দদেয্যাতি অন্তমসো উপ্পলপত্তং উপাদায কাযকাযপ্পটিবদ্ধনিস্সগ্গিযানং অঞ্ঞতরেন পহারং দদেয্য. এৰং পন পহারে দিন্নে হত্থো ৰা ভিজ্জতু, পাদো ৰা সীসং ৰা, মরতু ৰা, পাচিত্তিযমেৰ. তেনাহ ‘‘পহরিতুকামতাযা’’তিআদি.

অনুপসম্পন্নেতি গহট্ঠে ৰা পব্বজিতে ৰা ইত্থিযা ৰা পুরিসে ৰা অন্তমসো তিরচ্ছানগতেপি. সচে পন রত্তচিত্তো ইত্থিং পহরতি, সঙ্ঘাদিসেসো. কেনচি ৰিহেঠিযমানস্সাতি মনুস্সেন ৰা তিরচ্ছানগতেন ৰা ৰিহেঠিযমানস্স. মোক্খাধিপ্পাযস্সাতি ততো অত্তনো মোক্খং পত্থযমানস্স. সচেপি অন্তরামগ্গে (পাচি. অট্ঠ. ৪৫৩) চোরং ৰা পচ্চত্থিকং ৰা ৰিহেঠেতুকামং দিস্ৰা ‘‘উপাসক, এত্থেৰ তিট্ঠ, মা আগমিত্থা’’তি ৰত্ৰা ৰচনং অনাদিযিত্ৰা আগচ্ছন্তং ‘‘গচ্ছ রে’’তি মুগ্গরেন ৰা সত্থকেন ৰা পহরিত্ৰা যাতি, সো চে তেন পহারেন মরতি, অনাপত্তিযেৰ. ৰাল়মিগেসুপি এসেৰ নযো.

পহারসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৫. তলসত্তিকসিক্খাপদৰণ্ণনা

তলসত্তিকন্তি তলমেৰ তলসত্তিকং. ‘‘পোথনসমত্থট্ঠেন সত্তিক’’ন্তি (ৰজির. টী. পাচিত্তিয ৪৫৬) একে. উচ্চারেয্যাতি উক্খিপেয্য. নপহরিতুকামতায দিন্নত্তা দুক্কটন্তি এত্থ পহরিতুকামতায পহরিতে পুরিমসিক্খাপদেন পাচিত্তিযং. উচ্চারেতুকামতায কেৰলং উগ্গিরণমত্তে কতে ইমিনা পাচিত্তিযং. ইমিনা পন ৰিরজ্ঝিত্ৰা পহারো দিন্নো, তস্মা দুক্কটং. এত্থ পন ‘‘তিরচ্ছানগতাদীনং অসুচিকরণাদীনি দিস্ৰা কুজ্ঝিত্ৰাপি উগ্গিরন্তস্স মোক্খাধিপ্পাযোযেৰা’’তি (সারত্থ. টী. পাচিত্তিয ৩.৪৭১) ৰদন্তি.

তলসত্তিকসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৬. অমূলকসিক্খাপদৰণ্ণনা

ছট্ঠসিক্খাপদং উত্তানমেৰ.

অমূলকসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৭. সঞ্চিচ্চসিক্খাপদৰণ্ণনা

কুক্কুচ্চং উপ্পাদেন্তস্সাতি (ৰজির. টী. পাচিত্তিয ৪৬৮) সংসযং জনেন্তস্স. পরো কুক্কুচ্চং উপ্পাদেতু ৰা, মা ৰা, তং অপ্পমাণং. মঞ্ঞেতি তক্কযামি. আদিসদ্দেন ‘‘ৰিকালে মঞ্ঞে তযা ভুত্তং, মজ্জং মঞ্ঞে তযা পীতং, মাতুগামেন সদ্ধিং রহো মঞ্ঞে তযা নিসিন্ন’’ন্তিআদীনং (পাচি. ৪৬৬) গহণং. অনুপসম্পন্নেতি সামণেরে.

সঞ্চিচ্চসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৮. উপস্সুতিসিক্খাপদৰণ্ণনা

সুয্যতীতি সুতি, সদ্দো, সুতিযা সমীপং উপস্সুতীতি আহ ‘‘সুতিসমীপ’’ন্তি, সদ্দসমীপন্তি অত্থো. যত্থ পন ঠিতেন সক্কা হোতি সদ্দং সোতুং, তত্থ তিট্ঠন্তো সদ্দসমীপে তিট্ঠতি নামাতি আহ ‘‘যত্থ ঠত্ৰা’’তিআদি. অথ ৰা উপেচ্চ সুয্যতি এত্থাতি উপস্সুতি, ঠানং, যং ঠানং উপগতেন সক্কা হোতি কথেন্তানং সদ্দং সোতুং, তত্থাতি এৰম্পেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. তুরিতগমনেপীতি পচ্ছতো গচ্ছন্তস্স পুরতো গচ্ছন্তানং সদ্দসৰনত্থং সীঘগমনেপি. ওহীযমানেপীতি পুরতো গচ্ছন্তস্স পচ্ছতো গচ্ছন্তানং ৰচনসৰনত্থং ওহীযমানেপি.

ৰূপসমিস্সামীতি উপসমং গমিস্সামি, কলহং ন করিস্সামি. অত্তানং পরিমোচেস্সামীতি মম অকারকভাৰং কথেত্ৰা অত্তানং পরিমোচেস্সামি. সিযা কিরিযন্তি কদাচি সোতুকামতায গমনৰসেন সমুট্ঠানতো সিযা কিরিযং. সিযা অকিরিযন্তি কদাচি ঠিতট্ঠানং আগন্ত্ৰা মন্তযমানানং অজানাপনৰসেন সমুট্ঠানতো সিযা অকিরিযং.

উপস্সুতিসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৯. কম্মপ্পটিবাহনসিক্খাপদৰণ্ণনা

ধম্মিকানন্তি ধম্মেন ৰিনযেন সত্থুসাসনেন কতত্তা ধম্মো এতেসু অত্থীতি ধম্মিকানি, তেসং ধম্মিকানং. কম্মানন্তি চতুন্নং সঙ্ঘকম্মানং. তেনাহ ‘‘ধম্মেনা’’তিআদি. তত্থ ধম্মেনাতি ভূতেন ৰত্থুনা. ৰিনযেনাতি চোদনায চেৰ সারণায চ. সত্থুসাসনেনাতি ঞত্তিসম্পদায চেৰ অনুস্সৰনাসম্পদায চ. সমগ্গস্স সঙ্ঘস্সাতি সীমট্ঠকসঙ্ঘং সোধেত্ৰা ছন্দারহানং ছন্দং আহরিত্ৰা কত্তব্বত্তা কাযেন চেৰ চিত্তেন চ একীভূতস্স সঙ্ঘস্স. তং তং ৰত্থুন্তি অৰণ্ণভণনাদিং তং তং ৰত্থু.

ওসারেন্তি সঙ্ঘমজ্ঝং এতেনাতি ওসারণং. নিস্সারেন্তি সঙ্ঘম্হা এতেনাতি নিস্সারণং. ভণ্ডুকম্মন্তি মুণ্ডকরণং, কেসচ্ছেদনাপুচ্ছনন্তি অত্থো. কম্মমেৰ লক্খণং কম্মলক্খণং. ওসারণাদযো ৰিয কম্মঞ্চ হুত্ৰা অঞ্ঞঞ্চ নামং ন লভতি, কম্মমেৰ হুত্ৰা লক্খীযতীতি কম্মলক্খণন্তি অত্থো. ‘‘ওসারণং নিস্সারণ’’ন্তি (পরি. অট্ঠ. ৪৯৫-৪৯৬) চেত্থ পদসিলিট্ঠতাযেতং ৰুত্তং. পঠমং পন নিস্সারণা হোতি, পচ্ছা ওসারণাতি আহ ‘‘তত্থ কণ্টকসামণেরস্সা’’তিআদি. কণ্টকসামণেরস্স নাসনা ৰিয নিস্সারণাতি যথা কণ্টকসামণেরস্স দণ্ডকম্মনাসনা নিস্সারণা, তথা বুদ্ধস্স ৰা ধম্মস্স ৰা সঙ্ঘস্স ৰা অৰণ্ণং ভণতো, অকপ্পিযং ‘‘কপ্পিয’’ন্তি দীপযতো, মিচ্ছাদিট্ঠিকস্স অন্তগ্গাহিকায দিট্ঠিযা সমন্নাগতস্স অঞ্ঞস্সাপি সামণেরস্স –

‘‘সঙ্ঘং, ভন্তে, পুচ্ছামি ‘অযং ইত্থন্নামো সামণেরো বুদ্ধস্স ৰা ধম্মস্স ৰা সঙ্ঘস্স ৰা অৰণ্ণৰাদী মিচ্ছাদিট্ঠিকো, যং অঞ্ঞে সামণেরা লভন্তি দিরত্ততিরত্তং ভিক্খূহি সদ্ধিং সহসেয্যং, তস্স অলাভায নিস্সারণা রুচ্চতি সঙ্ঘস্সা’তি. দুতিযম্পি…পে… ততিযম্পি, ভন্তে, সঙ্ঘং পুচ্ছামি ‘অযং ইত্থন্নামো সামণেরো…পে… রুচ্চতি সঙ্ঘস্সা’তি, চর পিরে ৰিনস্সা’’তি (পরি. অট্ঠ. ৪৯৫-৪৯৬) –

কত্তব্বনাসনা নিস্সারণাতি অত্থো. তাদিসংযেৰ সম্মাৰত্তন্তং দিস্ৰা পৰেসনা ওসারণাতি তাদিসংযেৰ অপরেন সমযেন ‘‘অহং, ভন্তে, বালতায অঞ্ঞাণতায অলক্খিকতায এৰং অকাসিং, স্ৰাহং সঙ্ঘং খমাপেমী’’তি খমাপেন্তং দিস্ৰা যাৰততিযং যাচাপেত্ৰা –

‘‘সঙ্ঘং, ভন্তে, পুচ্ছামি ‘অযং ইত্থন্নামো সামণেরো বুদ্ধস্স ৰা ধম্মস্স ৰা সঙ্ঘস্স ৰা অৰণ্ণৰাদী মিচ্ছাদিট্ঠিকো, যং অঞ্ঞে সামণেরা লভন্তি ভিক্খূহি সদ্ধিং দিরত্ততিরত্তং সহসেয্যং, তস্স অলাভায নিস্সারিতো, স্ৰাযং ইদানি সোরতো নিৰাতৰুত্তি লজ্জিধম্মং ওক্কন্তো হিরোত্তপ্পে পতিট্ঠিতো কতদণ্ডকম্মো অচ্চযং দেসেতি, ইমস্স সামণেরস্স যথা পুরে কাযসম্ভোগসামগ্গিদানং রুচ্চতি সঙ্ঘস্সা’তি. দুতিযম্পি…পে… ততিযম্পি, ভন্তে, সঙ্ঘং পুচ্ছামি…পে… রুচ্চতি সঙ্ঘস্সা’’তি (পরি. অট্ঠ. ৪৯৫-৪৯৬) –

পৰেসনা ওসারণাতি অত্থো.

কেসচ্ছেদনাপুচ্ছনন্তি সীমাপরিযাপন্নে ভিক্খূ সন্নিপাতাপেত্ৰা পব্বজ্জাপেক্খং তত্থ নেত্ৰা ‘‘সঙ্ঘং, ভন্তে, ইমস্স দারকস্স ভণ্ডুকম্মং আপুচ্ছামী’’তি তিক্খত্তুং ৰা দ্ৰিক্খত্তুং ৰা সকিং ৰা ৰচনং. ইধ চ ‘‘ইমস্স দারকস্স ভণ্ডুকম্মং আপুচ্ছামা’’তিপি ‘‘ইমস্স সমণকরণং আপুচ্ছামা’’তিপি ‘‘ইমস্স পব্বাজনং আপুচ্ছামা’’তিপি ‘‘অযং সমণো হোতুকামো’’তিপি ‘‘অযং পব্বজিতুকামো’’তিপি ৰত্তুং ৰট্টতিযেৰ.

মুখরস্সাতি মুখেন খরস্স. যং অৰন্দিযকম্মং অনুঞ্ঞাতন্তি সম্বন্ধো. ঊরুং ৰিৰরিত্ৰা দস্সনাদিৰত্থূসূতি –

‘‘তেন খো পন সমযেন ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ ভিক্খুনিযো কদ্দমোদকেন ওসিঞ্চন্তি ‘অপ্পেৰ নাম অম্হেসু সারজ্জেয্যু’ন্তি, কাযং ৰিৰরিত্ৰা ভিক্খুনীনং দস্সেন্তি, ঊরুং ৰিৰরিত্ৰা ভিক্খুনীনং দস্সেন্তি, অঙ্গজাতং ৰিৰরিত্ৰা ভিক্খুনীনং দস্সেন্তি, ভিক্খুনিযো ওভাসেন্তি, ভিক্খুনীহি সদ্ধিং সম্পযোজেন্তি ‘অপ্পেৰ নাম অম্হেসু সারজ্জেয্যু’’’ন্তি (চূল়ৰ. ৪১১) –

ইমেসু ৰত্থূসু.

অচ্ছিন্নচীৰরকাদীনন্তি অচ্ছিন্নচীৰরজিণ্ণচীৰরনট্ঠচীৰরগিলানবহুস্সুতসঙ্ঘভারনিত্থরকাদীনং. চীৰরাদীনীতি চীৰরভেসজ্জসেনাসনাদীনি. পরিভুঞ্জিতব্বানীতি পরিভুঞ্জিতব্বানি মূলতচপত্তঅঙ্কুরপুপ্ফফলাদীনি. অপনেতব্বানিপি ৰত্থূনীতি আৰাসকরণাদিঅত্থং হরিতব্বানিপি ছাযূপগফলূপগরুক্খাদীনি. তথারূপং ৰা ধম্মিকং কতিকং করোন্তেহীতি চীৰরপিণ্ডপাতত্থায দিন্নতো আৰাসজগ্গনাদিকং তাদিসং ৰা অঞ্ঞম্পি ধম্মিকং কতিকং করোন্তেহি.

নেৰ সুত্তং আগচ্ছতীতি ন মাতিকা আগচ্ছতি. নো সুত্তৰিভঙ্গোতি ৰিনযোপি ন পগুণো. ব্যঞ্জনচ্ছাযায অত্থং পটিবাহতীতি (চূল়ৰ. অট্ঠ. ২৩৩) ব্যঞ্জনমত্তমেৰ গহেত্ৰা অত্থং পটিসেধেতি. জাতরূপরজতখেত্তৰত্থুপ্পটিগ্গহণাদীসু ৰিনযধরেহি ভিক্খূহি আপত্তিযা কারিযমানে দিস্ৰা ‘‘কিং ইমে আপত্তিযা কারেথ, ননু ‘জাতরূপরজতপ্পটিগ্গহণা পটিৰিরতো হোতী’তি (দী. নি. ১.১০, ১৯৪) এৰং সুত্তে পটিৰিরতিমত্তমেৰ ৰুত্তং, নত্থি এত্থ আপত্তী’’তি ৰদতি. অপরো ধম্মকথিকো সুত্তস্স আগতত্তা ওলম্বেত্ৰা নিৰাসেন্তানং আপত্তিযা আরোপিযমানায ‘‘কিং ইমেসং আপত্তিং আরোপেথ, ননু ‘পরিমণ্ডলং নিৰাসেস্সামীতি সিক্খা করণীযা’তি (পাচি. ৫৭৬) এৰং সিক্খাকরণমত্তমেৰ ৰুত্তং, নত্থি এত্থ আপত্তী’’তি ৰদতি. উব্বাহিক ৰিনিচ্ছযেতি সমথক্খন্ধকে ৰুত্তউব্বাহিকৰিনিচ্ছযে ‘‘সীলৰা হোতী’’তিআদিকায হি দসঙ্গসম্পত্তিযা সমন্নাগতে দ্ৰে তযো ভিক্খূ উচ্চিনিত্ৰা ৰিনিচ্ছযো উব্বাহিকৰিনিচ্ছযোতি দট্ঠব্বো.

পৰারণপ্পচ্চুক্কড্ঢনাতি পৰারণায উক্কস্সনা, উদ্ধং কড্ঢনাতি অত্থো. তিণৰত্থারকসমথে সব্বসঙ্গাহিকঞত্তি চাতি ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো, অম্হাকং ভণ্ডনজাতানং…পে… ঠপেত্ৰা গিহিপ্পটিসংযুত্ত’’ন্তি (চূল়ৰ. ২১২-২১৩) এৰং তিণৰত্থারকসমথে কতা সব্বপঠমা সব্বসঙ্গাহিকঞত্তি চ.

অলাভায পরিসক্কনাদিকেহীতি চতুন্নং পচ্চযানং অলাভত্থায পযোগকরণাদিকেহি. আদিসদ্দেন ‘‘অনত্থায পরিসক্কনং, অনাৰাসায পরিসক্কনং, অক্কোসনপরিভাসনং, ভিক্খূ ভিক্খূহি ভেদনং, বুদ্ধস্স অৰণ্ণভণনং, ধম্মস্স অৰণ্ণভণনং, সঙ্ঘস্স অৰণ্ণভণন’’ন্তি (চূল়ৰ. ২৬৫) অৰসেসং সত্তঙ্গং সঙ্গণ্হাতি. অট্ঠহঙ্গেহি সমন্নাগতস্সাতি অট্ঠহি চেৰ অঙ্গেহি একেকেনপি অঙ্গেন চ সমন্নাগতস্স. অসম্ভোগকরণত্থন্তি তেন দিন্নস্স দেয্যধম্মস্স অপ্পটিগ্গহণত্থং. পত্তনিক্কুজ্জনৰসেনাতি কম্মৰাচায পত্তনিক্কুজ্জনৰসেন, ন অধোমুখট্ঠপনৰসেন. পত্তুক্কুজ্জনৰসেনাতি এত্থাপি এসেৰ নযো. তস্সেৰাতি যো পত্তনিক্কুজ্জনৰসেন কতনিস্সারণো, তস্সেৰ উপাসকস্স. সম্মাৰত্তন্তস্সাতি যেন সমন্নাগতস্স পত্তুক্কুজ্জনং, তেন সমন্নাগতস্স. সাতি যথাৰুত্তা নিস্সারণা, ওসারণা চ.

সূচিযাদিঅপ্পমত্তকং তংতদত্থিকানং ৰিস্সজ্জেতি দেতীতি অপ্পমত্তকৰিস্সজ্জকো. সাটিযগ্গাহাপকোতি ৰস্সিকসাটিযগ্গাহাপকো. কম্মং করোন্তে আরামিকে পেসনত্থায দাতব্বা সম্মুতি আরামিকপেসকসম্মুতি. এস নযো সামণেরপেসকসম্মুতীতি এত্থাপি.

তজ্জনীযকম্মাদীনং সত্তন্নন্তি তজ্জনীযং, নিযসং, পব্বাজনীযং, পটিসারণীযং, তিৰিধঞ্চ উক্খেপনীযন্তি তজ্জনীযাদীনং সত্তন্নং. অট্ঠযাৰততিযকাতি ভিক্খূনং ৰসেন চত্তারো, ভিক্খুনীনং ৰসেন চত্তারোতি অট্ঠ সঙ্ঘাদিসেসা.

ঞত্তিকম্মাদিৰসেনাতি ঞত্তিকম্মঞত্তিদুতিযকম্মঞত্তিচতুত্থকম্মৰসেন. ‘‘করিযমানং দল়্হতরং হোতি, তস্মা কাতব্ব’’ন্তি একচ্চে ৰদন্তি. এৰং পন সতি কম্মসঙ্করো হোতি, তস্মা ন কাতব্বন্তি পটিক্খিত্তমেৰ. সচে পন অক্খরপরিহীনং ৰা পদপরিহীনং ৰা দুরুত্তপদং ৰা হোতি, তস্স সোধনত্থং পুনপ্পুনং ৰত্তুং ৰট্টতি. ইদং অকুপ্পকম্মস্স দল়্হীকম্মং হোতি, কুপ্পকম্মে কম্মং হুত্ৰা তিট্ঠতি. সকলক্খণেনেৰাতি ঞত্তিঞ্চ চতস্সো চ কম্মৰাচাযো সাৰেত্ৰাৰ. ন সেসকম্মৰসেনাতি অপলোকনকম্মাদিনা অৰসেসকম্মৰসেন ন কাতব্বং.

কম্মপ্পটিবাহনসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

১০. ছন্দংঅদত্ৰাগমনসিক্খাপদৰণ্ণনা

আরোচিতং ৰত্থু অৰিনিচ্ছিতন্তি আরোচিতৰত্থু আপত্তিকভাৰেন ন ৰিনিচ্ছিতং. এত্থ চ চোদকেন চ চুদিতকেন চ অত্তনো কথা কথিতা, অনুৰিজ্জকো সম্মতো, এত্তাৰতা ৰত্থুমেৰ আরোচিতং হোতীতি দট্ঠব্বং. ছন্দং অদত্ৰা উট্ঠাযাসনা পক্কমেয্যাতি ‘‘কথং ইদং কম্মং কুপ্পং অস্স, ৰগ্গং অস্স, ন করেয্যা’’তি (পাচি. ৪৮১) ইমিনা অধিপ্পাযেন ছন্দং অদত্ৰা নিসিন্নাসনতো উট্ঠায গচ্ছেয্য. তেনাহ ‘‘যো ভিক্খূ’’তিআদি. কিরিযাকিরিযন্তি এত্থ গমনং কিরিযং, ছন্দস্স অদানং অকিরিযং.

ছন্দংঅদত্ৰাগমনসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

১১. দুব্বলসিক্খাপদৰণ্ণনা

যথাসন্থুতন্তি যথামিত্তং. তেনাহ ‘‘যো যো’’তি আদি. তত্থ মিত্তসন্দিট্ঠসম্ভত্তৰসেনাতি মিত্তসন্দিট্ঠসম্ভত্তানং ৰসেন. তত্থ মিত্তা মিত্তাৰ. সন্দিট্ঠা তত্থ তত্থ সঙ্গম্ম দিট্ঠমত্তা নাতিদল়্হমিত্তা. সম্ভত্তা সুট্ঠু ভত্তা সিনেহৰন্তো দল়্হমিত্তাতি দট্ঠব্বা.

পঞ্চ গরুভণ্ডানীতি রাসিৰসেন পঞ্চ গরুভণ্ডানি, সরূপৰসেন পনেতানি বহূনি হোন্তি. তেনাহ ‘‘রাসিৰসেন পঞ্চ গরুভণ্ডানি ৰুত্তানী’’তি. আরামো (চূল়ৰ. অট্ঠ. ৩২১; ৰি. সঙ্গ. অট্ঠ. ২২৭) নাম পুপ্ফারামো ৰা ফলারামো ৰা. আরামৰত্থু নাম তেসংযেৰ আরামানং অত্থায পরিচ্ছিন্দিত্ৰা ঠপিতোকাসো, তেসু ৰা আরামেসু ৰিনট্ঠেসু তেসং পোরাণকভূমিভাগো. ৰিহারো নাম যং কিঞ্চি পাসাদাদিসেনাসনং. ৰিহারৰত্থু নাম তস্স পতিট্ঠানোকাসো. মঞ্চো নাম মসারকো বুন্দিকাবদ্ধো, কুল়ীরপাদকো, আহচ্চপাদকোতি ইমেসং পুব্বে ৰুত্তানং চতুন্নং মঞ্চানং অঞ্ঞতরো. পীঠং নাম মসারকাদীনংযেৰ চতুন্নং পীঠানং অঞ্ঞতরং. ভিসি নাম উণ্ণভিসিআদীনং পঞ্চন্নং ভিসীনং অঞ্ঞতরা. বিব্বোহনং নাম রুক্খতূললতাতূলপোটকিতূলানং অঞ্ঞতরেন পুণ্ণং. লোহকুম্ভী নাম কাল়লোহেন ৰা তম্বলোহেন ৰা যেন কেনচি লোহেন কতা কুম্ভী. লোহভাণকাদীসুপি এসেৰ নযো. এত্থ পন ভাণকন্তি অরঞ্জরো ৰুচ্চতি. ৰারকোতি ঘটো. কটাহং কটাহমেৰ. ৰাসিআদীসু, ৰল্লিআদীসু চ দুৰিঞ্ঞেয্যং নাম নত্থি. এৰং –

দ্ৰিসঙ্গহানি দ্ৰে হোন্তি, ততিযং চতুসঙ্গহং;

চতুত্থং নৰকোট্ঠাসং, পঞ্চমং অট্ঠভেদনং.

ইতি পঞ্চহি রাসীহি, পঞ্চনিম্মললোচনো;

পঞ্চৰীসৰিধং নাথো, গরুভণ্ডং পকাসযি. (চূল়ৰ. অট্ঠ. ৩২১; ৰি. সঙ্গ. অট্ঠ. ২২৭);

ৰিস্সজ্জেতুং ৰা ৰিভজিতুং ৰা ন ৰট্টতীতি মূলচ্ছেজ্জৰসেন ৰিস্সজ্জেতুং ৰা ৰিভজিতুং ৰা ন ৰট্টন্তি. পরিৰত্তনৰসেন পন ৰিস্সজ্জন্তস্স, ৰিভজন্তস্স চ অনাপত্তি. তেনাহ ‘‘থাৰরেনা’’তিআদি. তত্থ থাৰরেন থাৰরন্তি আরামআরামৰত্থুৰিহারৰিহারৰত্থুনা আরামং আরামৰত্থুং ৰিহারং ৰিহারৰত্থুং. ইতরেনাতি অথাৰরেন, পচ্ছিমরাসিত্তযেনাতি ৰুত্তং হোতি. অকপ্পিযেনাতি সুৰণ্ণমযমঞ্চাদিনা চেৰ অকপ্পিযভিসিবিব্বোহনেহি চ. মহগ্ঘকপ্পিযেনাতি দন্তমযমঞ্চাদিনা চেৰ পাৰারাদিনা চ. ইতরন্তি অথাৰরং. কপ্পিযপরিৰত্তনেন পরিৰত্তেতুন্তি যথা অকপ্পিযং ন হোতি, এৰং পরিৰত্তেতুং.

তত্রাযং পরিৰত্তননযো (চূল়ৰ. অট্ঠ. ৩২১; ৰি. সঙ্গ. অট্ঠ. ২২৮) – সঙ্ঘস্স নাল়িকেরারামো দূরে হোতি, কপ্পিযকারকাৰ বহুতরং খাদন্তি, যম্পি ন খাদন্তি, ততো সকটৰেতনং দত্ৰা অপ্পমেৰ আহরন্তি. অঞ্ঞেসং পন তস্সারামস্স অৰিদূরে গামৰাসীনং মনুস্সানং ৰিহারস্স সমীপে আরামো হোতি, তে সঙ্ঘং উপসঙ্কমিত্ৰা সকেন আরামেন তং আরামং যাচন্তি, সঙ্ঘেন ‘‘রুচ্চতি সঙ্ঘস্সা’’তি অপলোকেত্ৰা সম্পটিচ্ছিতব্বো. সচেপি ভিক্খূনং রুক্খসহস্সং হোতি, মনুস্সানং পঞ্চসতানি, ‘‘তুম্হাকং আরামো খুদ্দকো’’তি ন ৰত্তব্বং. কিঞ্চাপি অযং খুদ্দকো, অথ খো ইতরতো বহুতরং আযং দেতি. সচেপি সমকমেৰ দেতি, এৰম্পি ইচ্ছিতিচ্ছিতক্খণে পরিভুঞ্জিতুং সক্কাতি গহেতব্বমেৰ. সচে পন মনুস্সানং বহুতরা রুক্খা হোন্তি, ‘‘ননু তুম্হাকং বহুতরা রুক্খা’’তি ৰত্তব্বং. সচে ‘‘অতিরেকং অম্হাকং পুঞ্ঞং হোতু, সঙ্ঘস্স দেমা’’তি ৰদন্তি, জানাপেত্ৰা সম্পটিচ্ছিতুং ৰট্টতি. ভিক্খূনং রুক্খা ফলধারিনো, মনুস্সানং রুক্খা ন তাৰ ফলং গণ্হন্তি. কিঞ্চাপি ন গণ্হন্তি, ন চিরেন গণ্হিস্সন্তীতি সম্পটিচ্ছিতব্বমেৰ. মনুস্সানং রুক্খা ফলধারিনো, ভিক্খূনং রুক্খা ন তাৰ ফলং গণ্হন্তি, ‘‘ননু তুম্হাকং রুক্খা ফলধারিনো’’তি ৰত্তব্বং. সচে ‘‘গণ্হথ, ভন্তে, অম্হাকং পুঞ্ঞং ভৰিস্সতী’’তি দেন্তি, জানাপেত্ৰা সম্পটিচ্ছিতুং ৰট্টতি. এৰং আরামেন আরামো পরিৰত্তেতব্বো, এতেনেৰ নযেন আরামৰত্থুপি ৰিহারোপি ৰিহারৰত্থুপি আরামেন পরিৰত্তেতব্বং. আরামৰত্থুনা চ মহন্তেন ৰা খুদ্দকেন ৰা আরামং আরামৰত্থুং ৰিহারং ৰিহারৰত্থুন্তি.

কথং ৰিহারেন (চূল়ৰ. অট্ঠ. ৩২১; ৰি. সঙ্গ. অট্ঠ. ২২৮) ৰিহারো পরিৰত্তেতব্বো? সঙ্ঘস্স অন্তোগামে গেহং হোতি, মনুস্সানং ৰিহারমজ্ঝে পাসাদো, উভোপি অগ্ঘেন সমকা. সচে মনুস্সা তেন পাসাদেন তং গেহং যাচন্তি, সম্পটিচ্ছিতুং ৰট্টতি. ভিক্খূনং চে মহগ্ঘতরং গেহং হোতি, ‘‘মহগ্ঘতরং অম্হাকং গেহ’’ন্তি ৰুত্তে ‘‘কিঞ্চাপি মহগ্ঘতরং পব্বজিতানং অসারুপ্পং, ন সক্কা তত্থ পব্বজিতেহি ৰসিতুং, ইদং পন সারুপ্পং, গণ্হথা’’তি ৰদন্তি, এৰম্পি সম্পটিচ্ছিতুং ৰট্টতি. সচে পন মনুস্সানং মহগ্ঘং হোতি ‘‘ননু তুম্হাকং গেহং মহগ্ঘ’’ন্তি ৰত্তব্বং. ‘‘হোতু, ভন্তে, অম্হাকং পুঞ্ঞং ভৰিস্সতি, গণ্হথা’’তি ৰুত্তে পন সম্পটিচ্ছিতুং ৰট্টতি. এৰং ৰিহারেন ৰিহারো পরিৰত্তেতব্বো. এতেনেৰ নযেন ৰিহারৰত্থুপি আরামোপি আরামৰত্থুপি ৰিহারেন পরিৰত্তেতব্বং. ৰিহারৰত্থুনা চ মহগ্ঘেন ৰা অপ্পগ্ঘেন ৰা ৰিহারং ৰিহারৰত্থুং আরামং আরামৰত্থুং. এৰং তাৰ থাৰরেন থাৰরপরিৰত্তনং ৰেদিতব্বং.

ইতরেন ইতরপরিৰত্তনে পন মঞ্চপীঠং মহন্তং ৰা হোতু, খুদ্দকং ৰা (চূল়ৰ. অট্ঠ. ৩২১; ৰি. সঙ্গ. অট্ঠ. ২২৮), অন্তমসো চতুরঙ্গুলপাদকং গামদারকেহি পংস্ৰাগারকেসু কীল়ন্তেহি কতম্পি সঙ্ঘস্স দিন্নকালতো পট্ঠায গরুভণ্ডং হোতি. সচেপি রাজা ৰা রাজমহামত্তাদযো ৰা একপ্পহারেনেৰ মঞ্চসতং ৰা মঞ্চসহস্সং ৰা দেন্তি, সব্বে কপ্পিযমঞ্চা সম্পটিচ্ছিতব্বা, সম্পটিচ্ছিত্ৰা ৰুড্ঢপ্পটিপাটিযা ‘‘সঙ্ঘিকপরিভোগেন পরিভুঞ্জথা’’তি দাতব্বা, ন পুগ্গলিকপরিভোগেন দাতব্বা. অতিরেকমঞ্চে ভণ্ডাগারাদীসু পঞ্ঞপেত্ৰা পত্তচীৰরং নিক্খিপিত্ৰা পরিভুঞ্জিতুম্পি ৰট্টতি. বহিসীমায ‘‘সঙ্ঘস্স দেমা’’তি দিন্নমঞ্চো সঙ্ঘত্থেরস্স ৰসনট্ঠানে দাতব্বো. তত্থ চে বহূ মঞ্চা হোন্তি, মঞ্চেন কম্মং নত্থি. যস্স ৰসনট্ঠানে কম্মং অত্থি, তত্থ ‘‘সঙ্ঘিকপরিভোগেন পরিভুঞ্জথা’’তি দাতব্বো, ন পুগ্গলিকভোগেন. মহগ্ঘেন সতগ্ঘনকেন ৰা সহস্সগ্ঘনকেন ৰা মঞ্চেন অঞ্ঞং মঞ্চসতং লভতি, পরিৰত্তেত্ৰা গহেতব্বং. ন কেৰলং মঞ্চেন মঞ্চোযেৰ, আরামআরামৰত্থুৰিহারৰিহারৰত্থুপীঠভিসিবিব্বোহনানিপি পরিৰত্তেতুং ৰট্টতি. এসেৰ নযো পীঠভিসিবিব্বোহনেসুপি. ৰরসেনাসনাদীনং সংরক্খণত্থন্তি সচে দুব্ভিক্খং হোতি, ভিক্খূ পিণ্ডপাতেন ন যাপেন্তি, এত্থ রাজরোগচোরভযানি, অঞ্ঞত্থ গচ্ছন্তানং ৰিহারা পলুজ্জন্তি, তালনাল়িকেরাদিকে ৰিনাসেন্তি, সেনাসনপচ্চযং সন্ধায যাপেতুং সক্কা হোতি, এৰরূপে কালে ৰরসেনাসনাদীনং সংরক্খণত্থং. লামকানি ৰিস্সজ্জেতুন্তি লামকং লামকং ৰিস্সজ্জেতুং, লামককোটিযা ৰিস্সজ্জেতুন্তি অধিপ্পাযো. ৰিস্সজ্জেত্ৰা পরিভুঞ্জিতুং ৰট্টতীতি ৰিস্সজ্জেত্ৰা ততো লদ্ধযাগুভত্তচীৰরাদীনি পরিভুঞ্জিতুং ৰট্টতি. কাল়লোহতম্বলোহকংসলোহৰট্টলোহানন্তি এত্থ কংসলোহং, ৰট্টলোহঞ্চ কিত্তিমলোহং. তীণি হি কিত্তিমলোহানি কংসলোহং, ৰট্টলোহং, আরকূটন্তি. তত্থ তিপুতম্বে মিস্সেত্ৰা কতং কংসলোহং, সীততম্বে মিস্সেত্ৰা কতং ৰট্টলোহং, রসকতম্বে মিস্সেত্ৰা কতং আরকূটং. তেন ৰুত্তং ‘‘কংসলোহং, ৰট্টলোহঞ্চ কিত্তিমলোহ’’ন্তি. ততো অতিরেকন্তি ততো অতিরেকগ্গণ্হনকো.

সরকোতি মজ্ঝে মকুল়ং দস্সেত্ৰা মুখৰট্টিৰিত্থতং কত্ৰা পিট্ঠিতো নামেত্ৰা কাতব্বং একং ভাজনং. ‘‘সরাৰ’’ন্তিপি ৰদন্তি. আদিসদ্দেন কঞ্চনকাদীনং গিহিউপকরণানং গহণং. তানি হি খুদ্দকানিপি গরুভণ্ডানেৰ গিহিউপকরণত্তাতি. পি-সদ্দেন পগেৰ মহন্তানীতি দস্সেতি. ইমানি পন ভাজনীযানি ভিক্খূপকরণত্তাতি অধিপ্পাযো. যথা চ এতানি, এৰং কুণ্ডিকাপি ভাজনীযা. ৰক্খতি হি ‘‘যথা চ মত্তিকাভণ্ডে, এৰং লোহভণ্ডেপি কুণ্ডিকা ভাজনীযকোট্ঠাসমেৰ ভজতী’’তি (কঙ্খা. অট্ঠ. দুব্বলসিক্খাপদৰণ্ণনা). সঙ্ঘিকপরিভোগেনাতি আগন্তুকানং ৰুড্ঢতরানং দত্ৰা পরিভোগেন. গিহিৰিকটাতি গিহীহি ৰিকতা পঞ্ঞত্তা, অত্তনো ৰা সন্তককরণেন ৰিরূপং কতা. পুগ্গলিকপরিভোগেন ন ৰট্টতীতি আগন্তুকানং অদত্ৰা অত্তনো সন্তকং ৰিয গহেত্ৰা পরিহরিত্ৰা পরিভুঞ্জিতুং ন ৰট্টতি. পিপ্ফলিকোতি কত্তরি. আরকণ্টকং সূচিৰেধকং. তাল়ং যন্তং. কত্তরযট্ঠিৰেধকো কত্তরযট্ঠিৰলযং. যথা তথা ঘনকতং লোহন্তি লোহৰট্টি লোহগুল়ো লোহপিণ্ডি লোহচক্কলিকন্তি এৰং ঘনকতং লোহং. খীরপাসাণমযানীতি মুদুকখীরৰণ্ণপাসাণমযানি.

গিহিৰিকটানিপি ন ৰট্টন্তি অনামাসত্তা. পি-সদ্দেন পগেৰ সঙ্ঘিকপরিভোগেন ৰা পুগ্গলিকপরিভোগেন ৰাতি দস্সেতি. সেনাসনপরিভোগো পন সব্বকপ্পিযো. তস্মা জাতরূপাদিমযা সব্বেপি সেনাসনপরিক্খারা আমাসা. তেনাহ ‘‘সেনাসনপরিভোগে পনা’’তিআদি.

সেসাতি ততো মহত্তরী ৰাসি. যা পনাতি যা কুদারী পন. কুদালো অন্তমসো চতুরঙ্গুলমত্তোপি গরুভণ্ডমেৰ. নিখাদনং চতুরস্সমুখং ৰা হোতু, দোণিমুখং ৰা ৰঙ্কং ৰা উজুকং ৰা, অন্তমসো সম্মুঞ্জনিদণ্ডকৰেধনম্পি দণ্ডবন্ধং চে, গরুভণ্ডমেৰ. তেনাহ ‘‘কুদালো দণ্ডবন্ধনিখাদনং ৰা অগরুভণ্ডং নাম নত্থী’’তি. সিপাটিকা নাম খুরকোসো. সিখরং পন দণ্ডবন্ধনিখাদনং অনুলোমেতীতি আহ ‘‘সিখরম্পি নিখাদনেনেৰ সঙ্গহিত’’ন্তি. সচে তম্পি পন অদণ্ডকং ফলমত্তং, ভাজনীযং. উপক্খরেতি ৰাসিআদিভণ্ডানি.

পত্তবন্ধকো নাম পত্তস্স গণ্ঠিকাদিকারকো. ‘‘পটিমাসুৰণ্ণাদিপত্তকারকো’’তিপি ৰদন্তি. তিপুচ্ছেদনকসত্থং, সুৰণ্ণচ্ছেদনকসত্থং, কতপরিকম্মচম্মচ্ছিন্দনকখুদ্দকসত্থন্তি ইমানি চেত্থ তীণি পিপ্ফলিকং অনুলোমেন্তীতি আহ ‘‘অযং পন ৰিসেসো’’তিআদি. ইতরানীতি মহাকত্তরিআদীনি.

অড্ঢবাহুপ্পমাণাতি (সারত্থ. টী. চূল়ৰগ্গ ৩.৩২১) কপ্পরতো পট্ঠায যাৰ অংসকূটপ্পমাণা, ৰিদত্থিচতুরঙ্গুলপ্পমাণাতি ৰুত্তং হোতি. তত্থজাতকাতি সঙ্ঘিকভূমিযং জাতা. আরক্খসংৰিধানেন রক্খিতত্তা রক্খিতা চ সা মঞ্জূসাদীসু পক্খিত্তং ৰিয যথা তং ন নস্সতি, এৰং গোপনতো গোপিতা চাতি রক্খিতগোপিতা. তত্থজাতকাপি পন অরক্খিতা গরুভণ্ডমেৰ ন হোতি. ‘‘সঙ্ঘকম্মে চ চেতিযকম্মে চ কতে’’তি ইমিনা সঙ্ঘসন্তকেন চেতিযসন্তকং রক্খিতুং, পরিৰত্তিতুঞ্চ ৰট্টতীতি দীপেতি. সুত্তং পনাতি ৰট্টিতঞ্চেৰ অৰট্টিতঞ্চ সুত্তং.

অট্ঠঙ্গুলসূচিদণ্ডমত্তোতি অন্তমসো দীঘসো অট্ঠঙ্গুলমত্তো, পরিণাহতো সীহল়পণ্ণসূচিদণ্ডমত্তো. এত্থাতি ৰেল়ুভণ্ডে. দড্ঢং গেহং যেসং তেতি দড্ঢগেহা. ন ৰারেতব্বাতি ‘‘মা গণ্হিত্ৰা গচ্ছথা’’তি ন নিসেধেতব্বা. দেসন্তরগতেন সম্পত্তৰিহারে সঙ্ঘিকাৰাসে ঠপেতব্বা.

অৰসেসঞ্চ ছদনতিণন্তি মুঞ্জপব্বজেহি অৰসেসং যং কিঞ্চি ছদনতিণং. যত্থ পন তিণং নত্থি, তত্থ পণ্ণেহি ছাদেন্তি (চূল়ৰ. অট্ঠ. ৩২১). তস্মা পণ্ণম্পি তিণেনেৰ সঙ্গহিতন্তি আহ ‘‘ছদনতিণসঙ্খেপগতেসূ’’তিআদি. অট্ঠঙ্গুলপ্পমাণোপীতি ৰিত্থারতো অট্ঠঙ্গুলপ্পমাণো. লিখিতপোত্থকো পন গরুভণ্ডং ন হোতি.

ৰেল়ুম্হি ৰুত্তপ্পমাণোতি ‘‘অট্ঠঙ্গুলসূচিদণ্ডকমত্তোপী’’তি ৰেল়ুভণ্ডে ৰুত্তপ্পমাণো. সঙ্ঘস্স দিন্নো ৰাতি দারুদুল্লভট্ঠানে সঙ্ঘস্স দিন্নো ৰা. কুরুন্দিযং ৰুত্তক্কমেন দারুভণ্ডৰিনিচ্ছযং ৰত্ৰা ইদানি মহাঅট্ঠকথাযং ৰুত্তক্কমেন ৰত্তুং ‘‘অপিচা’’তিআদিমাহ. আসন্দিকাদীনীতি এত্থ আসন্দিকোতি চতুরস্সপীঠং ৰুচ্চতি. ‘‘উচ্চকম্পি আসন্দিক’’ন্তি ৰচনতো একতোভাগেন দীঘপীঠমেৰ হি অট্ঠঙ্গুলপাদকং ৰট্টতি. চতুরস্সাসন্দিকো পন পমাণাতিক্কন্তোপি ৰট্ঠতীতি ৰেদিতব্বো. আদিসদ্দেন ‘‘সত্তঙ্গো, ভদ্দপীঠকং, এল়কপাদকপীঠং, আমলকৰট্টকপীঠং, ফলকং, কোচ্ছং, পলালপীঠক’’ন্তি (চূল়ৰ. অট্ঠ. ৩২১) ইমে সঙ্গণ্হন্তীতি ৰেদিতব্বং. তেনাহ ‘‘অন্তমসো’’তিআদি. পণ্ণেহি ৰাতি কদলিপণ্ণাদীহি ৰা. ব্যগ্ঘচম্মোনদ্ধম্পি ৰাল়রূপপরিক্খিত্তং রতনপরিসিব্বিতং কোচ্ছকং গরুভণ্ডমেৰ.

ঘট্টনফলকং নাম যত্থ ঠপেত্ৰা রজিতচীৰরং হত্থেন ঘট্টেন্তি. ঘট্টনমুগ্গরো নাম অনুৰাতাদিঘট্টনকোতি ৰদন্তি. দণ্ডমুগ্গরো নাম যেন রজিতচীৰরং পোথেন্তি. অম্বণন্তি ফলকেহি পোক্খরণী ৰিয কতং পানীযভাজনং. রজনদোণীতি পক্করজনং আকিরিত্ৰা ঠপনভাজনং.

অকপ্পিযচম্মন্তি সীহাদীনং চম্মং. ‘‘ভূমত্থরণং কাতুং ৰট্টতী’’তি ইদং অকপ্পিযচম্মং সন্ধায ৰুত্তং. ‘‘পচ্চত্থরণগতিক’’ন্তি ইমিনা মঞ্চপীঠেপি অত্থরিতুং ৰট্টতীতি দীপেতি. পাৰারাদিপচ্চত্থরণম্পি গরুভণ্ডন্তি একে. নোতি অপরে. ৰীমংসিত্ৰা গহেতব্বং. কপ্পিযচম্মানীতি মিগাদীনং চম্মানি.

সব্বং চক্কযুত্তযানন্তি রথসকটাদিকং সব্বচক্কযুত্তযানং. ৰিসঙ্খরিতচক্কং পন যানং ভাজনীযং. অনুঞ্ঞাতৰাসি নাম যা সিপাটিকায পক্খিপিত্ৰা পরিহরিতুং সক্কাতি ৰুত্তা. মুট্ঠিপণ্ণন্তি তালপত্তং. তঞ্হি মুট্ঠিনা গহেত্ৰা পরিহরন্তীতি ‘‘মুট্ঠিপণ্ণ’’ন্তি ৰুচ্চতি. মুট্ঠিপণ্ণন্তি ছত্তচ্ছদনপণ্ণমেৰাতি কেচি. অরণিসহিতন্তি অরণিযুগল়ং, উত্তরারণী, অধরারণীতি অরণিদ্ৰযন্তি অত্থো.

ফাতিকম্মং কত্ৰাতি অন্তমসো তংঅগ্ঘনকৰালিকাযপি থাৰরং ৰড্ঢিকম্মং কত্ৰা. ফাতিকম্মং অকত্ৰা গণ্হন্তেন তত্থেৰ ৰলঞ্জেতব্বো. গমনকালে সঙ্ঘিকে আৰাসে ঠপেত্ৰা গন্তব্বং. অসতিযা গহেত্ৰা গতেন পহিণিত্ৰা দাতব্বো. দেসন্তরগতেন সম্পত্তৰিহারে সঙ্ঘিকাৰাসে ঠপেতব্বো. এত্থাতি মত্তিকাভণ্ডে. কুণ্ডিকাতি অযোকুণ্ডিকা চেৰ তম্বলোহকুণ্ডিকা চ. ভাজনীযকোট্ঠাসমেৰ ভজতীতি ভাজনীযপক্খমেৰ সেৰতি, ন তু গরুভণ্ডন্তি অত্থো. কঞ্চনকো পন গরুভণ্ডমেৰাতি অধিপ্পাযো. ইতরন্তি গরুভণ্ডং.

দুব্বলসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

১২. পরিণামনসিক্খাপদৰণ্ণনা

দ্ৰাদসমে ন কিঞ্চি ৰত্তব্বং অত্থি.

পরিণামনসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

সহধম্মিকৰগ্গো অট্ঠমো.