৪. ভোজনৰগ্গো
১. আৰসথসিক্খাপদৰণ্ণনা
‘‘অগিলানো’’তি এত্থ অন্তমসো দ্ৰিগাৰুতং গন্তুং সমত্থো অধিপ্পেতোতি আহ ‘‘অদ্ধযোজনম্পি গন্তুং সমত্থেনা’’তি. আৰসথপিণ্ডোতি আৰসথে পিণ্ডো, সালাদীসু অনোদিস্স যাৰদত্থং পঞ্ঞত্তং পঞ্চন্নং ভোজনানং অঞ্ঞতরং ভোজনন্তি অত্থো. তেনাহ ‘‘ইমেসং ৰা’’তিআদি. তত্থ ইমেসং ৰাতি ইমেসং পাসণ্ডানং ৰা. এত্তকানং ৰাতি ইমস্মিং পাসণ্ডে এত্তকানং পাসণ্ডানং ৰা. পাসণ্ডন্তি ছন্নৰুতিৰিধং সমণপরিব্বাজকাদিং. তে হি তণ্হাপাসঞ্চেৰ দিট্ঠিপাসঞ্চ ডেন্তি ওড্ডেন্তীতি পাসণ্ডাতি ৰুচ্চন্তি. অনোদিস্সাতি অনুদ্দিসিত্ৰা, অপরিচ্ছিন্দিত্ৰাতি অত্থো. সালাদীসু যত্থ কত্থচীতি সালারুক্খমূলঅব্ভোকাসাদীসু যত্থ কত্থচি ঠানেসু. একদিৰসমেৰ ভুঞ্জিতব্বোতি একদিৰসং সকিংযেৰ ভুঞ্জিতব্বো, একস্মিং দিৰসে পুনপ্পুনং ভুঞ্জিতুং ন ৰট্টতি. দুতিযদিৰসতো পট্ঠাযাতি ভুত্তদিৰসস্স দুতিযদিৰসতো পট্ঠায. অজ্ঝোহারে অজ্ঝোহারে পাচিত্তিযন্তি আলোপে আলোপে কবল়ে কবল়ে পাচিত্তিযং. নানাকুলেহি (পাচি. অট্ঠ. ২০৬) পন নানাট্ঠানেসু পঞ্ঞত্তং, একস্মিং ঠানে একদিৰসং ভুঞ্জিত্ৰা দুতিযদিৰসে অঞ্ঞত্থ ভুঞ্জিতুং ৰট্টতি, পটিপাটিং পন খেপেত্ৰা পুন আদিতো পট্ঠায ভুঞ্জিতুং ন ৰট্টতি. একপূগনানাপূগএকগামনানাগামেসুপি এসেৰ নযো. যোপি এককুলস্স ৰা নানাকুলানং ৰা একতো পঞ্ঞত্তো তণ্ডুলাদীনং অভাৰেন অন্তরন্তরা ছিজ্জতি, সোপি ন ভুঞ্জিতব্বো. সচে পন ‘‘ন সক্কোম দাতু’’ন্তি উপচ্ছিন্দিত্ৰা পুন কল্যাণচিত্তে উপ্পন্নে দাতুং আরভন্তি, এতং পুন একদিৰসং ভুঞ্জিতুং ৰট্টতি.
তিকপাচিত্তিযন্তি অগিলানে অগিলানসঞ্ঞিৰেমতিকগিলানসঞ্ঞীনং ৰসেন তীণি পাচিত্তিযানি. গিলানস্স গিলানসঞ্ঞিনোতি গিলানস্স পন ‘‘গিলানো অহ’’ন্তি সঞ্ঞিনো অনুৰসিত্ৰা ভুঞ্জন্তস্স অনাপত্তি. সকিং ভুঞ্জতীতি একদিৰসং ভুঞ্জতি. ‘‘গচ্ছন্তো ৰা’’তি ইদং অদ্ধযোজনৰসেন গহেতব্বং, তথা ‘‘পচ্চাগচ্ছন্তো’’তি (সারত্থ. টী. পাচিত্তিয ৩.২০৮) ইদম্পীতি ৰদন্তি. কেনচি উপদ্দৰেনাতি নদিপূরচোরভযাদিনা কেনচি উপদ্দৰেন. অঞ্ঞন্তি যাগুখজ্জকফলাফলাদিভেদং যং কিঞ্চি অঞ্ঞং. অনুৰসিত্ৰাতি পুন ৰসিত্ৰা.
আৰসথসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২. গণভোজনসিক্খাপদৰণ্ণনা
গণভোজনেতি গণেন লদ্ধত্তা গণস্স সন্তকে ভোজনে. তেনাহ ‘‘গণস্স ভোজনে’’তি. ননু চেত্থ ‘‘গণস্স ভোজনে’’তি ৰুচ্চতি, সো চ খো গণো ‘‘কত্থচি দ্ৰীহি, কত্থচি তীহী’’তিআদিনা অনেকধা অধিপ্পেতো, ইধ কতিহীতি আহ ‘‘ইধ চা’’তিআদি. তং পনেতং গণভোজনং দ্ৰীহি পকারেহি পসৰতি নিমন্তনতো ৰা ৰিঞ্ঞত্তিতো ৰাতি আহ ‘‘তেসং নিমন্তনতো ৰা’’তিআদি. তত্থ নিমন্তনতো ৰাতি অকপ্পিযনিমন্তনতো ৰা. ওদনাদীনং পঞ্চন্নন্তি ওদনসত্তুকুম্মাসমচ্ছমংসানং পঞ্চন্নং.
‘‘ওদনেন নিমন্তেমি, ওদনং মে গণ্হথা’’তিআদিনা নযেন যেন কেনচি ৰেৰচনেন ৰা ভাসন্তরেন ৰা পঞ্চন্নং ভোজনানং নামং গহেত্ৰা নিমন্তেতীতি সম্বন্ধো. চত্তারোতি একট্ঠানে ৰা নানাট্ঠানেসু ৰা ঠিতে চত্তারো ভিক্খূ. লক্খণৰচনঞ্চেতং, তস্মা চত্তারো ৰা ততো ৰা অধিকে ভিক্খূতি অত্থো. ৰেৰচনেন ৰাতি ভত্তঅন্নাদিপরিযাযসদ্দেন ৰা. ভাসন্তরেন ৰাতি অন্ধদমিল়াদিভাসন্তরেন ৰা. পঞ্চন্নং ভোজনানং নামং গহেত্ৰাতি পঞ্চন্নং ভোজনানং অঞ্ঞতরস্স নামং গহেত্ৰা. ওদনেন নিমন্তেমীতি তুম্হে ভন্তে ওদনেন নিমন্তেমি. আদিসদ্দেন ‘‘আকঙ্খথ ওলোকেথ অধিৰাসেথ পটিমানেথ, সত্তুনা নিমন্তেমি, সত্তুং মে গণ্হথ আকঙ্খথ ওলোকেথ অধিৰাসেথ পটিমানেথা’’তিআদীনং (পাচি. অট্ঠ. ২১৭-২১৮) গহণং. একতো ৰাতি একত্থ ঠিতে ৰা নিসিন্নে ৰা ভিক্খূ দিস্ৰা ‘‘তুম্হে, ভন্তে, ওদনেন নিমন্তেমী’’তিআদিনা এৰং একতো নিমন্তিতা. নানাতো ৰা নিমন্তিতাতি চত্তারি পরিৰেণানি ৰা ৰিহারে ৰা গন্ত্ৰা নানাতো ৰা নিমন্তিতা. একট্ঠানে ঠিতেসুযেৰ ৰা একো পুত্তেন, একো পিতরাতি এৰম্পি নিমন্তিতা নানাতোযেৰ নিমন্তিতা নাম হোন্তি. একতো গণ্হন্তিতি অঞ্ঞমঞ্ঞস্স দ্ৰাদসহত্থূপচারে ঠিতা গণ্হন্তি.
কস্মা পন নানাতো ভুত্তেপি গণভোজনং হোতীতি আহ ‘‘পটিগ্গহণমেৰ হেত্থ পমাণ’’ন্তি. যদি এৰং অথ কস্মা পাল়িযং ‘‘গণভোজনং নাম যত্থ চত্তারো ভিক্খূ পঞ্চন্নং ভোজনানং অঞ্ঞতরেন ভোজনেন নিমন্তিতা ভুঞ্জন্তি, এতং গণভোজনং নামা’’তি (পাচি. ২১৮) ৰুত্তং? তং পটিগ্গহণনিযমনত্থমেৰ. ন হি অপ্পটিগ্গহিতকং ভিক্খূ ভুঞ্জন্তীতি ‘‘ভুঞ্জন্তী’’তি পদং পটিগ্গহণনিযমৰচনং হোতি. একতো ৰা নানাতো ৰা ৰিঞ্ঞাপেত্ৰাতি চত্তারো ভিক্খূ একতো ঠিতা ৰা নিসিন্না ৰা উপাসকং দিস্ৰা ‘‘অম্হাকং চতুন্নম্পি ভত্তং দেহী’’তি ৰা পাটেক্কং পৰিসিত্ৰা ‘‘ময্হং ভত্তং দেহি, ময্হং ভত্তং দেহী’’তি ৰা একতো ৰা নানাতো ৰা ৰিঞ্ঞাপেত্ৰা. তস্স দুৰিধস্সাপীতি যঞ্চ নিমন্তনতো লদ্ধং গণভোজনং, যঞ্চ ৰিঞ্ঞত্তিতো লদ্ধং, তস্স দুৰিধস্সাপি গণভোজনস্স. এৰং পটিগ্গহণেতি একতো পটিগ্গহণে.
পাদানম্পি ফলিতত্তাতি (পাচি. অট্ঠ. ২১৭-২১৮) অন্তমসো পাদানম্পি যথা মহাচম্মস্স পরতো মংসং দিস্সতি, এৰং ফলিতত্তা. ন সক্কা পিণ্ডায চরিতুন্তি ৰালিকায ৰা সক্খরায ৰা ফুট্ঠমত্তে দুক্খুপ্পত্তিতো অন্তোগামে পিণ্ডায চরিতুং ন সক্কোতি. চীৰরে করিযমানেতি সাটকঞ্চ সুত্তঞ্চ লভিত্ৰা চীৰরে করিযমানে. যং কিঞ্চি চীৰরে কত্তব্বকম্মন্তি চীৰরৰিচারণছিন্দনমোঘসুত্তারোপনাদি যং কিঞ্চি চীৰরে কত্তব্বং কম্মং, অন্তমসো সূচিৰেধনম্পীতি অধিপ্পাযো. ‘‘অদ্ধযোজনম্পী’’তিআদি অৰকংসতো ৰুত্তং. যো পন দূরং গন্তুকামো, তত্থ ৰত্তব্বমেৰ নত্থি, গচ্ছন্তো অদ্ধযোজনব্ভন্তরে গাৰুতেপি ভুঞ্জিতুং লভতি, গতো পন একদিৰসং. যদা নাৰং অভিরুহিতুকামো ৰা হোতি আরুল়্হো ৰা ওরুল়্হো ৰা, অযং নাৰাভিরুহনসমযো নামাতি আহ ‘‘নাৰাভিরুহনসমযেপি এসেৰ নযো’’তি. অযং পন ৰিসেসো – অভিরুল়্হেন ইচ্ছিতট্ঠানং গন্ত্ৰাপি যাৰ ন ওরোহতি, তাৰ ভুঞ্জিতব্বং. চত্তারো ভিক্খূতি অন্তিমপরিচ্ছেদো. যত্থ পন সতং ৰা সহস্সং ৰা সন্নিপতিতং, তত্থ ৰত্তব্বমেৰ নত্থি. তস্মা তাদিসে কালে ‘‘মহাসমযো’’তি অধিট্ঠহিত্ৰা ভুঞ্জিতব্বং. যো কোচি পব্বজিতোতি সহধম্মিকেসু ৰা তিত্থিযেসু ৰা অঞ্ঞতরো.
যে চ দ্ৰে তযো একতো গণ্হন্তীতি যেপি অকপ্পিযনিমন্তনং সাদিযিত্ৰা দ্ৰে ৰা তযো ৰা একতো গণ্হন্তি, তেসম্পি অনাপত্তি. পণীতভোজনসূপোদনৰিঞ্ঞত্তীহি পন আপত্তিযেৰাতি ৰদন্তি, উপপরিক্খিতব্বং. নিচ্চভত্তাদীসূতি নিচ্চভত্তে সলাকভত্তে পক্খিকে উপোসথিকে পাটিপদিকে. তত্থ নিচ্চভত্তন্তি ধুৰভত্তং ৰুচ্চতি. ‘‘নিচ্চভত্তং গণ্হথা’’তি ৰদন্তি, বহূনম্পি একতো গণ্হিতুং ৰট্টতি. সলাকভত্তাদীসুপি এসেৰ নযো.
গণভোজনসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩. পরম্পরভোজনসিক্খাপদৰণ্ণনা
গণভোজনে ৰুত্তনযেনেৰাতি ভিক্খুং উপসঙ্কমিত্ৰা ‘‘তুম্হে, ভন্তে, ওদনেন নিমন্তেমি, ওদনং মে গণ্হথা’’তিআদিনা (পাচি. অট্ঠ. ২১৭-২১৮) নযেন যেন কেনচি ৰেৰচনেন ৰা ভাসন্তরেন ৰা পঞ্চন্নং ভোজনানং অঞ্ঞতরস্স নামং গহেত্ৰা নিমন্তেতীতি ৰুত্তেনেৰ নযেন. নিমন্তিতস্সাতি অকপ্পিযনিমন্তনেন নিমন্তিতস্স. অৰিকপ্পেত্ৰাতি সম্মুখাসম্মুখৰসেন অৰিকপ্পেত্ৰা, অপরিচ্চজিত্ৰাতি অত্থো. অযঞ্হি ভত্তৰিকপ্পনা নাম সম্মুখাপরম্মুখাপি ৰট্টতি. তেনাহ ‘‘যো ভিক্খু পঞ্চসু সহধম্মিকেসূ’’তিআদি.
অঞ্ঞত্র নিমন্তনভোজনৰত্থুস্মিন্তি অঞ্ঞত্র পঠমং নিমন্তিতা হুত্ৰা অঞ্ঞস্মিং নিমন্তনে ভুঞ্জনৰত্থুস্মিং. যদি তিৰিধা অনুপঞ্ঞত্তি, অথ কস্মা পরিৰারে ‘‘চতস্সো অনুপঞ্ঞত্তিযো’’তি ৰুত্তন্তি আহ ‘‘পরিৰারে পনা’’তিআদি. ৰিকপ্পনম্পি গহেত্ৰাতি ৰিকপ্পনানুজাননম্পি অনুপঞ্ঞত্তিসমানন্তি অনুপঞ্ঞত্তিভাৰেন গহেত্ৰা. একসংসট্ঠানীতি একস্মিং মিস্সিতানি. ইদং ৰুত্তং হোতি (পাচি. অট্ঠ. ২২৯) – দ্ৰে তীণি কুলানি নিমন্তেত্ৰা একস্মিং ঠানে নিসীদাপেত্ৰা ইতো চিতো চ আহরিত্ৰা ভত্তং আকিরন্তি, সূপব্যঞ্জনং আকিরন্তি, একমিস্সকং হোতি, এত্থ অনাপত্তীতি. সচে পন মূলনিমন্তনং হেট্ঠা হোতি, পচ্ছিমং পচ্ছিমং উপরি, তং উপরিতো পট্ঠায ভুঞ্জন্তস্স আপত্তি. হত্থং পন অন্তো পৰেসেত্ৰা পঠমনিমন্তনতো একম্পি কবল়ং উদ্ধরিত্ৰা ভুত্তকালতো পট্ঠায যথা তথা ৰা ভুঞ্জন্তস্স অনাপত্তি. দ্ৰে তীণি নিমন্তনানি একতো ৰা কত্ৰা ভুঞ্জতীতি দ্ৰে তীণি নিমন্তনানি একতো পক্খিপিত্ৰা মিস্সেত্ৰা একং কত্ৰা ভুঞ্জতীতি অত্থো. ‘‘সকলেন গামেন ৰা’’তিআদীসু সকলেন গামেন একতো হুত্ৰা নিমন্তিতস্সেৰ যত্থ কত্থচি ভুঞ্জতো অনাপত্তি. পূগেপি এসেৰ নযো. নিমন্তিযমানো ৰা ‘‘ভিক্খং গহেস্সামী’’তি ৰদতীতি ‘‘ভত্তং গণ্হা’’তি নিমন্তিযমানো ‘‘ন ময্হং তৰ ভত্তেন অত্থো, ভিক্খং গহেস্সামী’’তি ভণতি. কিরিযাকিরিযন্তি এত্থ ভোজনং কিরিযং, অৰিকপ্পনং অকিরিযং.
পরম্পরভোজনসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৪. কাণমাতাসিক্খাপদৰণ্ণনা
পহেণকত্থাযাতি পণ্ণাকারত্থায. পাথেয্যত্থাযাতি মগ্গং গচ্ছন্তানং অন্তরামগ্গত্থায. সত্তূতি বদ্ধসত্তু, অবদ্ধসত্তু চ. দ্ৰত্তিপত্তপূরে পটিগ্গহেত্ৰাতি মুখৰট্টিযা হেট্ঠিমলেখায সমং পূরে দ্ৰত্তিপত্তপূরে গহেত্ৰাতি অত্থো. ইমস্স চত্থস্স হেট্ঠা ৰুত্তনযেনেৰ পাকটত্তা তত্থ কত্তব্বপ্পকারমেৰ দস্সেতুং ‘‘এত্থা’’তিআদিমাহ. সেসন্তি ততো একপত্ততো অঞ্ঞং পত্তং. সচে তযো পত্তপূরা গহিতা দ্ৰে, সচে দ্ৰে গহিতা, একন্তি ৰুত্তং হোতি.
গমনে ৰা পটিপ্পস্সদ্ধেতি অন্তরামগ্গে উপদ্দৰং দিস্ৰা, অনত্থিকতায ৰা ‘‘মযং ইদানি ন পেসিস্সাম ন গমিস্সামা’’তি এৰং গমনে উপচ্ছিন্নে দেন্তানন্তি অত্থো.
কাণমাতাসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৫. পঠমপৰারণাসিক্খাপদৰণ্ণনা
ভুত্তৰাতি কতভত্তকিচ্চো. সাসপমত্তম্পি অজ্ঝোহরিতন্তি এৰং পরিত্তম্পি ভোজনং সঙ্খাদিত্ৰা ৰা অসঙ্খাদিত্ৰা ৰা গিলিতং. পৰারিতোতি পটিক্খেপিতো. যো হি ভুঞ্জন্তো পরিৰেসকেন উপনীতং ভোজনং অনিচ্ছন্তো পটিক্খিপতি, সো তেন পৰারিতো পটিক্খিপিতো নাম হোতি. ব্যঞ্জনং পন অনাদিযিত্ৰা অত্থমত্তমেৰ দস্সেতুং ‘‘কতপ্পৰারণো কতপ্পটিক্খেপোতি অত্থো’’তি ৰুত্তং. সোপি চ পটিক্খেপো যস্মা ন পটিক্খেপমত্তেন, অথ খো পঞ্চঙ্গৰসেন. তেনস্স পদভাজনে ‘‘অসনং পঞ্ঞাযতী’’তিআদি (পাচি. ২৩৯) ৰুত্তং.
ভোজনং পঞ্ঞাযতীতি পঞ্চন্নং ভোজনানং অঞ্ঞতরং পত্তাদীসু দিস্সতি. তেনাহ ‘‘পৰারণপ্পহোনকং চে ভোজন’’ন্তিআদি. সালীতি (পাচি. অট্ঠ. ২৩৮-২৩৯) অন্তমসো নীৰারং উপাদায সব্বাপি সালিজাতি. ৰীহীতি সব্বাপি ৰীহিজাতি. যৰগোধুমেসু ভেদো নত্থি. কঙ্গূতি সেতরত্তকাল়ভেদা সব্বাপি কঙ্গুজাতি. ৰরকোতি অন্তমসো ৰরকচোরকং উপাদায সব্বাপি সেতৰণ্ণা ৰরকজাতি. কুদ্রূসকোতি কাল়কোদ্রৰো চেৰ সামাকাদিভেদা চ সব্বাপি তিণধঞ্ঞজাতি.
নীৰারৰরকচোরকা চেত্থ ‘‘ধঞ্ঞানুলোমা’’তি ৰদন্তি. যাগুন্তি অম্বিলযাগুখীরযাগুআদিভেদং যং কিঞ্চি যাগুং. ইমিনাৰ পাযাসস্সাপি গহিতত্তা ‘‘অম্বিলপাযাসাদীসু অঞ্ঞতরং পচামাতি ৰা’’তি ন ৰুত্তং. পৰারণং জনেতীতি অনতিরিত্তভোজনাপত্তিনিবন্ধনং পটিক্খেপং সাধেতি. সচে পন ওধি ন পঞ্ঞাযতি, যাগুসঙ্গহং গচ্ছতি, পৰারণং ন জনেতি. পুন পৰারণং জনেতি ঘনভাৰগমনতো পট্ঠায ভোজনসঙ্গহিতত্তাতি অধিপ্পাযো.
উদককঞ্জিকখীরাদীনি আকিরিত্ৰাতি উদকঞ্চেৰ কঞ্জিকঞ্চ খীরাদীনি চ আকিরিত্ৰা তেহি সদ্ধিং অমদ্দিত্ৰা ভত্তমিস্সকে কত্ৰা. তেনাহ ‘‘যাগুং গণ্হথা’’তিআদি. সচে পন ভত্তে উদককঞ্জিকখীরাদীনি আকিরিত্ৰা মদ্দিত্ৰা ‘‘যাগুং গণ্হথা’’তি দেন্তি, পৰারণা ন হোতি. যাগুযাপীতি এৰং যাগুসঙ্গহং গতায ৰা অঞ্ঞায ৰা যাগুযাপি. সুদ্ধরসকো, পন রসকযাগু ৰা ন জনেতি.
পঞ্চন্নং ভোজনানং অঞ্ঞতরৰসেন ৰিপ্পকতভোজনভাৰস্স উপচ্ছিন্নত্তা ‘‘দ্ৰেপি খাদিতানি হোন্তি…পে… ন পৰারেতী’’তি ৰুত্তং. অকপ্পিযমংসং (পাচি. অট্ঠ. ২৩৮-২৩৯), অকপ্পিযভোজনঞ্চ বুদ্ধপটিকুট্ঠং পটিক্খিপতো পৰারণায অৰত্থুতায ন পৰারণা হোতীতি আহ ‘‘যো পনা’’তিআদি. যঞ্হি ভিক্খুনো খাদিতুং ৰট্টতি, তং এৰ পটিক্খিপতো পৰারণা হোতি. ইদং পন জানন্তো অকপ্পিযত্তা পটিক্খিপতি. অজানন্তোপি পটিক্খিপিতব্বট্ঠানে ঠিতমেৰ পটিক্খিপতি নাম, তস্মা ন পৰারেতি. সচে পন অকপ্পিযমংসং খাদন্তো কপ্পিযমংসং ৰা ভোজনং ৰা পটিক্খিপতি, পৰারেতি. কস্মা? ৰত্থুতায. যঞ্হি তেন পটিক্খিত্তং, তং পৰারণায ৰত্থু. যং পন খাদতি, তং কিঞ্চাপি পটিক্খিপিতব্বট্ঠানে ঠিতং, খাদিযমানং পন মংসভাৰং ন জহতি, তস্মা পৰারেতি. কো পন ৰাদো কপ্পিযমংসং খাদতো কপ্পিযমংসভোজনপ্পটিক্খেপে. এস নযো অকপ্পিযভোজনং খাদতো কপ্পিযভোজনপ্পটিক্খেপে.
ভোজনে সতীতি পঞ্চসু ভোজনেসু একস্মিম্পি ভোজনে সতি. অঞ্ঞং ৰুত্তলক্খণং ভোজনন্তি পত্তাদিগততো অঞ্ঞং ৰুত্তলক্খণং পঞ্চসু ভোজনেসু একম্পি ভোজনং. ‘‘নিরপেক্খো হোতী’’তি এতস্সেৰ ৰিৰরণং ‘‘যং পত্তাদীসূ’’তিআদি. ন কেৰলং নিরপেক্খো ৰাতি আহ ‘‘অঞ্ঞত্র ৰা’’তিআদি. সো পটিক্খিপন্তোপি ন পৰারেতীতি তস্মিং চে অন্তরে অঞ্ঞং ভোজনং অভিহটং, তং সো পটিক্খিপন্তোপি ন পৰারেতি. কস্মা? ৰিপ্পকতভোজনভাৰস্স উপচ্ছিন্নত্তা.
‘‘উপনামেতী’’তি (পাচি. অট্ঠ. ২৩৮-২৩৯) ইমিনা কাযাভিহারং দস্সেতি. হত্থে ৰা আধারকে ৰাতি এত্থ ৰা-সদ্দো অৰুত্তৰিকপ্পত্থো, তেন ‘‘ঊরূসু ৰা’’তি ৰিকপ্পেতি. দূরে নিসিন্নস্স দহরভিক্খুস্স পত্তং পেসেত্ৰা ‘‘ইতো ওদনং গণ্হাহী’’তি ৰদতি, গণ্হিত্ৰা পন গতো তুণ্হী তিট্ঠতি, তম্পি পটিক্খিপতো এসেৰ নযো. কস্মা? ভিক্খুস্স দূরভাৰতো, দূতস্স চ অনভিহরণতো. সচে পন গহেত্ৰা আগতো ভিক্খু ‘‘ইমং ভত্তং গণ্হা’’তি ৰদতি, তং পটিক্খিপতো পৰারণা হোতি. এৰং ৰুত্তেপীতি ‘‘ভত্তং গণ্হা’’তি ৰুত্তেপি.
ভত্তপচ্ছিং গহেত্ৰা পরিৰিসন্তস্সাতি একেন হত্থেন ভত্তপচ্ছিং গহেত্ৰা একেন হত্থেন কটচ্ছুং গহেত্ৰা পরিৰিসন্তস্স. অঞ্ঞো ‘‘অহং ধারেস্সামী’’তি গহিতমত্তকমেৰ করোতীতি অঞ্ঞো আগন্ত্ৰা ‘‘অহং পচ্ছিং ধারেস্সামি, ত্ৰং ওদনং দেহী’’তি ৰত্ৰা গহিতমত্তকমেৰ করোতি. অভিহটাৰ হোতীতি পরিৰেসকেনেৰ অভিহটাৰ হোতি. ইদানি অসতি তস্স দাতুকামাভিহারে গহণসমযেপি পটিক্খিপতো ন হোতীতি দস্সেতুং ‘‘সচে পনা’’তিআদি ৰুত্তং. উদ্ধটেতি উদ্ধটে ভত্তে. কটচ্ছুঅভিহারোযেৰ হি তস্স অভিহারোতি অধিপ্পাযো. অনন্তরস্স দিয্যমানেতি অনন্তরস্স ভিক্খুনো ভত্তে দিয্যমানে. কাযৰিকারেনাতি ‘‘অঙ্গুলিং ৰা হত্থং ৰা মচ্ছিকবীজনিং ৰা চীৰরকণ্ণং ৰা চালেতি, ভমুকায ৰা আকারং করোতি, কুদ্ধো ৰা ওলোকেতী’’তি (পাচি. অট্ঠ. ২৩৮-২৩৯) এৰং ৰুত্তেন অঙ্গুলিচলনাদিনা কাযৰিকারেন. ‘‘অলং মা দেহী’’তিআদিনা ৰচীৰিকারেনাতি ‘‘অল’’ন্তি ৰা ‘‘ন গণ্হামী’’তি ৰা ‘‘মা আকিরা’’তি ৰা ‘‘অপগচ্ছা’’তি ৰা এৰং যেন কেনচি ৰচীৰিকারেন.
অভিহটে পন ভত্তে পৰারণায ভীতো হত্থে অপনেত্ৰা পুনপ্পুনং পত্তে ওদনং আকিরন্তং ‘‘আকির আকির, কোট্টেত্ৰা পূরেহী’’তি ৰদতো পৰারণা ন হোতি. এস নযো ভত্তং অভিহরন্তং ভিক্খুং সল্লক্খেত্ৰা ‘‘কিং, আৰুসো, ইতোপি কিঞ্চি গণ্হিস্সসি, দম্মি তে কিঞ্চী’’তি ৰদতোপি.
‘‘রসং পটিগ্গণ্হথা’’তি অপ্পৰারণাজনকস্স নামং গহেত্ৰা ৰুত্তত্তা ‘‘তং সুত্ৰা পটিক্খিপতো পৰারণা নত্থী’’তি ৰুত্তং. মংসরসন্তি এত্থ পন ন কেৰলং মংসস্স রসং ‘‘মংসরস’’মিচ্চেৰ ৰিঞ্ঞাযতি, অথ খো মংসঞ্চ রসঞ্চ মংসরসন্তি এৰং পৰারণাজনকনামৰসেনাপি. তস্মা তং পটিক্খিপতো পৰারণাৰ হোতীতি আহ ‘‘মংসরসন্তি ৰুত্তে পন পটিক্খিপতো পৰারণা হোতী’’তি. পরতো মচ্ছমংসং ব্যঞ্জনন্তি এত্থাপি এসেৰ নযো. যস্মিং ইরিযাপথে পৰারেতি, তং অৰিকোপেন্তেনেৰ ভুঞ্জিতব্বন্তি যো গচ্ছন্তো (পাচি. অট্ঠ. ২৩৮-২৩৯) পৰারেতি, তেন গচ্ছন্তেনেৰ ভুঞ্জিতব্বং. কদ্দমং ৰা উদকং ৰা পত্ৰা ঠিতেন অতিরিত্তং কারেতব্বং. সচে অন্তরা নদী পূরা হোতি, নদিতীরে গুম্বং অনুপরিযাযন্তেন ভুঞ্জিতব্বং. অথ নাৰা ৰা সেতু ৰা অত্থি, তং অভিরুহিত্ৰাপি চঙ্কমন্তেনেৰ ভুঞ্জিতব্বং, গমনং ন উপচ্ছিন্দিতব্বং. এস নযো ইতরইরিযাপথেসুপি. তং তং ইরিযাপথং কোপেন্তেন অতিরিত্তং কারেতব্বং. যো উক্কুটিকোৰ নিসীদিত্ৰা পৰারেতি, তেন উক্কুটিকেনেৰ ভুঞ্জিতব্বং. তস্স পন হেট্ঠা পলালপীঠং ৰা কিঞ্চি ৰা নিসীদনং দাতব্বং. পীঠকে নিসীদিত্ৰা পৰারিতেন পন আসনং অচালেত্ৰাৰ চতস্সো দিসা পরিৰত্তন্তেন ভুঞ্জিতুং লব্ভতি. মঞ্চে নিসীদিত্ৰা পৰারিতেন ইতো ৰা এত্তো ৰা সংসরিতুং ন লব্ভতি. সচে পন সহ মঞ্চেন উক্খিপিত্ৰা অঞ্ঞত্র নেন্তি, ৰট্টতি. নিপজ্জিত্ৰা পৰারিতেনাপি নিপন্নেনেৰ ভুঞ্জিতব্বং. পরিৰত্তন্তেন যেন পস্সেন নিপন্নো, তস্স ঠানং নাতিক্কমেতব্বং.
অলমেতং সব্বন্তি এতং সব্বং অলং পরিযত্তং, ইদম্পি তে অধিকং, ইতো অঞ্ঞং ন লচ্ছসীতি অধিপ্পাযো. যো অতিরিত্তং করোতীতি যো ‘‘অলমেতং সব্ব’’ন্তি অতিরিত্তং করোতি. পটিপক্খনযেনাতি ‘‘কপ্পিযকতং, পটিগ্গহিতকতং, উচ্চারিতকতং, হত্থপাসে কতং, ভুত্তাৰিনা কতং, ভুত্তাৰিনা পৰারিতেন আসনা অৰুট্ঠিতেন কতং ‘অলমেতং সব্ব’ন্তি ৰুত্ত’’ন্তি (পাচি. ২৩৯) ইমেহি সত্তহি ৰিনযকম্মাকারেহি যং অতিরিত্তং কপ্পিযং কতং, যঞ্চ গিলানাতিরিত্তং, তদুভযম্পি অতিরিত্তন্তি এৰং তস্সেৰ পটিপক্খনযেন. এত্থ চ ‘‘অলমেতং সব্ব’’ন্তি তিক্খত্তুং ৰত্তব্বং, অযং কির আচিণ্ণো. ৰিনযধরা পন ‘‘সকিং এৰ ৰত্তব্ব’’ন্তি ৰদন্তি.
কস্মা তং সো পুন কাতুং ন লভতীতি আহ ‘‘যঞ্হী’’তিআদি. তত্থ যঞ্হি অকতন্তি যেন পঠমং কপ্পিযং কতং, তেন যং অকতং, তং কাতব্বং. পঠমভাজনে পন কাতুং ন লব্ভতি. যেন চ অকতন্তি অঞ্ঞেন ভিক্খুনা যেন পঠমং ন কতং, তেন চ কাতব্বন্তি অত্থো. ৰুত্তন্তি সীহল়ট্ঠকথাসু ৰুত্তং. অঞ্ঞস্মিং পন ভাজনেতি যস্মিং পন ভাজনে পঠমং কতং, ততো অঞ্ঞস্মিং পত্তে ৰা কুণ্ডে ৰা পচ্ছিযং ৰা যত্থ কত্থচি পুরতো ঠপেত্ৰা ওনামিতভাজনে.
অঞ্ঞত্র ভুঞ্জনৰত্থুস্মিন্তি ভুত্তাৰিনা পৰারিতেন হুত্ৰা অঞ্ঞত্র ভুঞ্জনৰত্থুস্মিং. তিকপাচিত্তিযন্তি অনতিরিত্তে অনতিরিত্তসঞ্ঞিৰেমতিকঅতিরিত্তসঞ্ঞীনং ৰসেন তীণি পাচিত্তিযানি. অজ্ঝোহরতো চ দুক্কটন্তি অজ্ঝোহরতো অজ্ঝোহারে অজ্ঝোহারে দুক্কটং. সচে পন আমিসসংসট্ঠানি হোন্তি, আহারত্থাযপি অনাহারত্থাযপি পটিগ্গহেত্ৰা অজ্ঝোহরন্তস্স পাচিত্তিযমেৰ. তেসং অনুঞ্ঞাতপরিভোগৰসেনাতি যামকালিকাদীনং অনুঞ্ঞাতপরিভোগৰসেন, যামকালিকং পিপাসায সতি পিপাসচ্ছেদনত্থং, সত্তাহকালিকং যাৰজীৰিকঞ্চ তেন তেন উপসমেতব্বকে আবাধে সতি তস্স উপসমনত্থন্তি ৰুত্তং হোতি. ইদম্পি অজ্ঝোহরণতো কাযকম্মং, ৰাচায ‘‘অতিরিত্তং করোথ ভন্তে’’তি অকারাপনেন ৰচীকম্মন্তি আহ ‘‘সমুট্ঠানাদীনি পঠমকথিনসদিসানেৰা’’তি. কিরিযাকিরিযন্তি এত্থ পটিক্খিপিত্ৰা ভুঞ্জনং কিরিযং. অতিরিত্তস্স অকরণং অকিরিযন্তি ৰেদিতব্বং.
পঠমপৰারণাসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৬. দুতিযপৰারণাসিক্খাপদৰণ্ণনা
সুত্ৰা ৰাতি অঞ্ঞেন ৰা তেনেৰ ৰা আরোচিতং সুত্ৰা. ‘‘ভুত্তস্মিং পাচিত্তিয’’ন্তি (পাচি. ২৪৩) ৰুত্তত্তা ভোজনপরিযোসানে পাচিত্তিয’’ন্তি ৰুত্তং.
দুতিযপৰারণাসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৭. ৰিকালভোজনসিক্খাপদৰণ্ণনা
ৰিকালেতি এত্থ অরুণুগ্গমনতো পট্ঠায যাৰ মজ্ঝন্হিকো, অযং বুদ্ধাদীনং অরিযানং আচিণ্ণসমাচিণ্ণো ভোজনস্স কালো নাম. তদঞ্ঞো ৰিকালো ‘‘ৰিগতো কালো’’তি কত্ৰা. তেনাহ ‘‘ৰিগতে কালে’’তিআদি. ঠিতমজ্ঝন্হিকোপি (পাচি. অট্ঠ. ২৪৮-২৪৯) কালসঙ্গহং গচ্ছতি. ততো পট্ঠায পন খাদিতুং ৰা ভুঞ্জিতুং ৰা ন সক্কা. সহসা পিৰিতুং সক্কা ভৰেয্য, কুক্কুচ্চকেন পন ন কাতব্বং. কালপরিচ্ছেদজাননত্থঞ্চ কালত্থম্ভো যোজেতব্বো. কালব্ভন্তরেৰ ভত্তকিচ্চং কাতব্বং. ‘‘যং কিঞ্চি…পে… খাদনীযং ৰা’’তি ইমিনা যং তাৰ সক্খলিমোদকাদি পুব্বণ্ণাপরণ্ণমযং, তত্থ ৰত্তব্বমেৰ নত্থীতি দস্সেতি. ভোজনীযং নাম পঞ্চ ভোজনানি.
সতি পচ্চযেতি পিপাসাদিকারণে ৰিজ্জমানে. রোমট্ঠকস্সাতি রোমট্ঠকস্স ভিক্খুনো অজ্ঝোহরিত্ৰা উগ্গিরিত্ৰা মুখেৰ ঠপিতো বহি মুখদ্ৰারা ৰিনিগ্গতো ভোজনস্স মগ্গা বহি নিগ্গতো ‘‘রোমট্ঠো’’তি পৰুচ্চতি. ইধ পন অজ্ঝোহরিত্ৰা উগ্গিরিত্ৰা মুখেৰ ঠপিতোতি অধিপ্পেতো. তেনাহ ‘‘ন চ, ভিক্খৰে’’তিআদি. ঠপেত্ৰা রোমট্ঠকং সেসানং আগতং উগ্গারং মুখে সন্ধারেত্ৰা গিলন্তানং আপত্তি. সচে পন অসন্ধারেন্তমেৰ পরগলং গচ্ছতি, ৰট্টতি.
ৰিকালভোজনসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৮. সন্নিধিকারকসিক্খাপদৰণ্ণনা
‘‘কারো করণং কিরিযাতি অত্থতো এক’’ন্তি এতেন কারসদ্দস্স ভাৰত্থতং দস্সেতি. সম্মা নিধানং ঠপনং সন্নিধি. ‘‘পটিগ্গহেত্ৰা একরত্তং ৰীতিনামিতস্সেতং নাম’’ন্তি ইমিনা পটিগ্গহেত্ৰা একরত্তং ৰীতিনামিতে ইমস্স দুদ্ধোতভাৰং দস্সেতি. কিঞ্চাপি যামকালিকং খাদনীযং, ভোজনীযং ৰা ন হোতি, ‘‘অনাপত্তি যামকালিকং যামে নিদহিত্ৰা ভুঞ্জতী’’তিআদি ৰচনতো পন তত্থাপি যামাতিক্কমে সন্নিধিপচ্চযা পাচিত্তিযেন ভৰিতব্বন্তি ‘‘যং কিঞ্চি যাৰকালিকং ৰা যামকালিকং ৰা’’তি ৰুত্তং. ইদানি দুদ্ধোতভাৰমেৰ ৰিভাৰেতুং ‘‘যং অঙ্গুলিযা’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ যং অঙ্গুলিযা ঘংসন্তস্স লেখা পঞ্ঞাযতীতি যং পত্তং ধোতং অঙ্গুলিযা ঘংসন্তস্স পত্তে অঙ্গুলিলেখা পঞ্ঞাযতি, সো পত্তো দুদ্ধোতো হোতীতি অত্থো. তেলৰণ্ণপত্তে পন অঙ্গুলিলেখা পঞ্ঞাযতি, সা অব্বোহারিকা. স্নেহোতি তেলং. সন্দিস্সতীতি যাগুযা উপরি সন্দিস্সতি. তাদিসে পত্তেপীতি পটিগ্গহণং অৰিস্সজ্জিত্ৰা সযং ৰা অঞ্ঞেন ৰা ভোজনং নীহরিত্ৰা ন সম্মা ধোতে পত্তেপি. পুনদিৰসে ভুঞ্জন্তস্স পাচিত্তিযন্তি পত্তে লগ্গং অৰিজহিতপ্পটিগ্গহণং হোতীতি দুতিযদিৰসে ভুঞ্জন্তস্স পাচিত্তিযং. পরিচ্চত্তে পন পত্তে পুনদিৰসে ভুঞ্জন্তস্স অনাপত্তি.
যং পনাতি যং ভোজনং পন. অপরিচ্চত্তমেৰ হীতি অনপেক্খৰিস্সজ্জনেন ৰা অনুপসম্পন্নস্স নিরপেক্খদানেন ৰা অপরিচ্চত্তমেৰ. কপ্পিয ভোজনন্তি অন্তমসো একসিত্থমত্তম্পি কপ্পিযভোজনং. অকপ্পিযেসূতি অকপ্পিযমংসেসু. সেসেসূতি মনুস্সমংসতো অৰসেসেসু হত্থিঅস্সসুনখঅহিসীহব্যগ্ঘদীপিঅচ্ছতরচ্ছমংসেসু চেৰ অপ্পটিৰেক্খিতে উদ্দিস্সকতমংসে চ. পাল়িযং ‘‘সত্তাহকালিকং যাৰজীৰিকং আহারত্থায পটিগ্গণ্হাতি, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তিআদিনা (পাচি. ২৫৫) সন্নিহিতেসু সত্তাহকালিকযাৰজীৰিকেসু পুরেভত্তম্পি আহারত্থায অজ্ঝোহরণেপি দুক্কটস্স ৰুত্তত্তা যামকালিকেপি আহারত্থায অজ্ঝোহরণেপি ৰিসুং দুক্কটেনাপি ভৰিতব্বন্তি আহ ‘‘আহারত্থায অজ্ঝোহরতো দুক্কটেন সদ্ধিং পাচিত্তিয’’ন্তি. সব্বৰিকপ্পেসূতি ‘‘কপ্পিযভোজনং ভুঞ্জন্তস্সা’’তিআদিনা ৰুত্তেসু সব্বেসু ৰিকপ্পেসু অপরম্পি পাচিত্তিযং ৰড্ঢতি. ইদং ৰুত্তং হোতি (পাচি. অট্ঠ. ২৫৩) – কপ্পিযভোজনে দ্ৰে পাচিত্তিযানি, মনুস্সমংসে থুল্লচ্চযেন সদ্ধিং দ্ৰে পাচিত্তিযানি, অৰসেসেসু পন অকপ্পিযমংসেসু দুক্কটেন সদ্ধিং দ্ৰে পাচিত্তিযানি. যামকালিকং সতি পচ্চযে সামিসেন মুখেন অজ্ঝোহরতো দ্ৰে পাচিত্তিযানি, নিরামিসেন একমেৰ. আহারত্থায অজ্ঝোহরতো ৰিকপ্পদ্ৰযেপি দুক্কটেন সদ্ধিন্তি.
অৰসেসেসূতি যামকালিকাদিতো অৰসেসেসু. পাচিত্তিযং ৰড্ঢতিযেৰাতি অপরম্পি পাচিত্তিযং ৰড্ঢতিযেৰ. ইদং ৰুত্তং হোতি – সচে ৰিকালে অজ্ঝোহরতি, পকতিভোজনে সন্নিধিপচ্চযা চ ৰিকালভোজনপচ্চযা চ দ্ৰে পাচিত্তিযানি, অকপ্পিযমংসেসু মনুস্সমংসে থুল্লচ্চযেন সদ্ধিং দ্ৰে পাচিত্তিযানি, অৰসেসেসু দুক্কটেন সদ্ধিং দ্ৰেতি.
বেলট্ঠসীসো নাম জটিলসহস্সস্স অব্ভন্তরে একো মহাথেরো. তিকপাচিত্তিযন্তি সন্নিধিকারকে সন্নিধিকারকসঞ্ঞিৰেমতিকঅসন্নিধিকারকসঞ্ঞীনং ৰসেন তীণি পাচিত্তিযানি. সংসট্ঠানীতি সংসট্ঠরসানি. সম্ভিন্নরসং সন্ধাযেৰ হি ‘‘তদহুপটিগ্গহিতং কালে কপ্পতী’’তিআদি ৰুত্তং. তেনাহ ‘‘তস্মা’’তিআদি. এত্থ চ অসম্ভিন্নরসন্তি অমিস্সিতরসং. ইদঞ্চ সীতলপাযাসাদিনা সহ লদ্ধং সপ্পিপিণ্ডাদিকং সন্ধায ৰুত্তং. ‘‘সুধোতং ৰা’’তি ইদং পন পিণ্ডপাতেন সদ্ধিং লদ্ধং তক্কোলজাতিফলাদিং, যাগুআদীসু পক্খিপিত্ৰা দিন্নসিঙ্গীৰেরাদিকঞ্চ সন্ধায ৰুত্তং.
তেনাতি সত্তাহকালিকেন. তদহু পটিগ্গহিতং অস্সাতি তদহুপটিগ্গহিতং, তেন তদহুপটিগ্গহিতেন. এস নযো ‘‘দ্ৰীহপটিগ্গহিতেনা’’তিআদীসুপি. তস্মাতি যস্মা পুরেভত্তং পটিগ্গহিতম্পি ৰট্টতি, তস্মা. পটিগ্গহিতং সত্তাহং কপ্পতীতি ৰুত্তন্তি ‘‘সত্তাহকালিকেন, ভিক্খৰে, যাৰজীৰিকং পটিগ্গহিতং সত্তাহং কপ্পতি, সত্তাহাতিক্কন্তে ন কপ্পতী’’তি (মহাৰ. ৩০৫) ভেসজ্জক্খন্ধকে ৰুত্তং. কিঞ্চাপি মুখে একরত্তং ন ৰুত্তং, তথাপি মুখে পক্খিত্তমেৰ যস্মা সন্নিধি নাম হোতি, তস্মা ‘‘মুখসন্নিধী’’তি ৰুত্তং.
চতস্সো কপ্পিযভূমিযোতি উস্সাৰনন্তিকা, গোনিসাদিকা, গহপতি, সম্মুতীতি চতস্সো কপ্পিযকুটিযো. তত্থ উস্সাৰনন্তিকা (মহাৰ. অট্ঠ. ২৯৫) নাম গেহে করিযমানে সম্পরিৰারেত্ৰা ঠিতেহি ‘‘কপ্পিযকুটিং করোম, কপ্পিযকুটিং করোমা’’তি ৰা ‘‘কপ্পিযকুটি কপ্পিযকুটী’’তি ৰা ৰদন্তেহি ঠপিতপঠমিট্ঠকথম্ভাদিকা সঙ্ঘস্স ৰা একস্স ভিক্খুনো ৰা কুটি. যো পন আরামো যেভুয্যেন ৰা অপরিক্খিত্তো হোতি, সকলোপি ৰা, সো ‘‘গোনিসাদী’’তি ৰুচ্চতি. গহপতীতি যা ঠপেত্ৰা ভিক্খুং সেসেহি ‘‘কপ্পিযকুটিং দেমা’’তি দিন্না, তেসং ৰা সন্তকা. সম্মুতি নাম কম্মৰাচায সাৰেত্ৰা কতা. কথং পনেতাসং ৰিনিচ্ছযো জানিতব্বোতি আহ ‘‘তাসং ৰিনিচ্ছযো সমন্তপাসাদিকাযং ৰুত্তো’’তি.
সন্নিধিকারকসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৯. পণীতভোজনসিক্খাপদৰণ্ণনা
‘‘পণীতভোজনানী’’তি ইদং মজ্ঝে পদলোপং কত্ৰা নিদ্দিট্ঠন্তি আহ ‘‘পণীতসংসট্ঠানী’’তিআদি. সব্বোপি ‘‘ওদকো’’তি ৰুত্তলক্খণো মচ্ছোতি ‘‘মচ্ছো নাম ওদকো ৰুচ্চতী’’তি (পাচি. ২৬০) এৰং ৰিভঙ্গে ৰুত্তলক্খণো, সব্বোপি মচ্ছো এৰ. যো কোচি উদকে জাতো মচ্ছো নামাতি ৰুত্তং হোতি. মহানামসিক্খাপদেনাতি –
‘‘অগিলানেন ভিক্খুনা চতুমাসপচ্চযপৰারণা সাদিতব্বা অঞ্ঞত্র পুনপৰারণায অঞ্ঞত্র নিচ্চপৰারণায. ততো চে উত্তরি সাদিযেয্য, পাচিত্তিয’’ন্তি –
ইমিনা সিক্খাপদেন (পাচি. ৩০৬). এত্থ হি সঙ্ঘৰসেন গিলানপচ্চযপৰারণায পৰারিতট্ঠানে সচে তত্থ রত্তীহি ৰা ভেসজ্জেহি ৰা পরিচ্ছেদো কতো হোতি ‘‘এত্তিকাযেৰ রত্তিযো, এত্তকানি ৰা ভেসজ্জানি ৰিঞ্ঞাপেতব্বানী’’তি, ততো রত্তিপরিযন্ততো ৰা ভেসজ্জপরিযন্ততো ৰা উত্তরি নভেসজ্জকরণীযেন ৰা ভেসজ্জং, অঞ্ঞভেসজ্জকরণীযেন ৰা অঞ্ঞং ভেসজ্জং ৰিঞ্ঞাপেন্তস্স পাচিত্তিযং ৰুত্তং. তস্মা অগিলানো গিলানসঞ্ঞীপি হুত্ৰা পঞ্চ ভেসজ্জানি ৰিঞ্ঞাপেন্তো নভেসজ্জকরণীযেন ভেসজ্জং ৰিঞ্ঞাপেন্তো নাম হোতীতি ‘‘মহানামসিক্খাপদেন কারেতব্বো’’তি ৰুত্তং.
যো পন নভেসজ্জত্থায ৰিঞ্ঞাপেতি, অথ খো কেৰলং অত্তনো ভুঞ্জনত্থায, সো সূপোদনৰিঞ্ঞত্তিযাযেৰ কারেতব্বো. ৰুত্তঞ্হেতং সমন্তপাসাদিকাযং ‘‘সুদ্ধানি সপ্পিআদীনি ৰিঞ্ঞাপেত্ৰা ভুঞ্জন্তো পাচিত্তিযং নাপজ্জতি, সেখিযেসু সূপোদনৰিঞ্ঞত্তিদুক্কটং আপজ্জতী’’তি (পাচি. অট্ঠ. ২৫৯). সূপোদনৰিঞ্ঞত্তিযা কারেতব্বোতি ‘‘ন সূপং ৰা ওদনং ৰা অগিলানো’’তিআদিনা (পাচি. ৬১৩) সিক্খাপদেন কারেতব্বো, দুক্কটেন কারেতব্বোতি ৰুত্তং হোতি. ইমিনাতি ইমিনা পণীতভোজনসিক্খাপদেন.
‘‘সপ্পিভত্তং দেহী’’তি ৰুত্তে কিং হোতীতি আহ ‘‘সপ্পিভত্তং ‘দেহী’তি ৰুত্তে পনা’’তিআদি. সূপোদনৰিঞ্ঞত্তিযা দুক্কটমেৰ হোতীতি সম্বন্ধো. কস্মাতি আহ ‘‘যস্মা’’তিআদি. অথ যথা ‘‘পণীতভোজনানী’’তি, এৰং ‘‘সপ্পিভত্ত’’ন্তি ইদম্পি কস্মা ন ৰিঞ্ঞাযতীতি চে? অনেকন্তিকত্তা. তথা হি ‘‘পণীতভোজনানী’’তি ৰুত্তে ‘‘পণীতসংসট্ঠানি ভোজনানি পণীতভোজনানী’’তি অযমত্থো একন্ততো পঞ্ঞাযতি, ‘‘সপ্পিভত্ত’’ন্তি ৰুত্তে পন ‘‘সপ্পিমযং ভত্তং সপ্পিভত্ত’’ন্তিপি ৰিঞ্ঞাযমানত্তা ‘সপ্পিসংসট্ঠং ভত্তং সপ্পিভত্ত’’ন্তি অযমত্থো ন একন্ততো পঞ্ঞাযতি. এস নযো ‘‘নৰনীতভত্তং দেহী’’তিআদীসুপি.
পুরিমনযেনেৰাতি ‘‘ভত্তং দত্ৰা সপ্পিং কত্ৰা ভুঞ্জা’’তি পুরিমেনেৰ নযেন. সচে পন ‘‘সপ্পিনা’’তি ৰুত্তে কেৰলং সেসেসু নৰনীতাদীসু অঞ্ঞতরেন দেতি, ৰিসঙ্কেতমেৰ হোতি. অনাপত্তীতি ৰিসঙ্কেতত্তা সব্বাহিযেৰ আপত্তীহি অনাপত্তি. ‘‘কিঞ্চাপি অনাপত্তি, অত্তনো পন পযোগেন নিব্বত্তত্তা ন ভুঞ্জিতব্ব’’ন্তি ৰদন্তি. কপ্পিযসপ্পিনাতি কপ্পিযমংসসপ্পিনা. এস নযো অকপ্পিযসপ্পিনাতি এত্থাপি. কপ্পিযাকপ্পিযতা হি মংসানংযেৰ, ন সপ্পিআদীনং. ঠপেত্ৰা একং মনুস্সৰসাতেলং সব্বেসং খীরদধিসপ্পিনৰনীতৰসাতেলেসু অকপ্পিযং নাম নত্থি.
পরিভোগেপি দুক্কটমেৰ ইধ অনধিপ্পেতত্তাতি অধিপ্পাযো. সচে অসতি অকপ্পিযসপ্পিম্হি পুরিমনযেনেৰ অকপ্পিযনৰনীতাদীনি দেতি ‘‘সপ্পিং কত্ৰা ভুঞ্জা’’তি, অকপ্পিযসপ্পিনাৰ দিন্নং হোতি. যথা চ ‘‘কপ্পিযসপ্পিনা দেহী’’তি ৰুত্তে অকপ্পিযসপ্পিনা দেতি, ৰিসঙ্কেতং, এৰং ‘‘‘অকপ্পিযসপ্পিনা’তি ৰুত্তে কপ্পিযসপ্পিনা দেতী’’তি এত্থাপি পটিপাটিযা একমেকং ৰিত্থারেত্ৰা ৰুচ্চমানেপি অযমেৰত্থো ৰত্তব্বো সিযা, সো চ সঙ্খেপেনপি সক্কা ৰিঞ্ঞাতুন্তি ৰিত্থারনযং হিত্ৰা ইমিনাৰ নযেন সব্বপদেসু ৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বোতি ৰুত্তং. অযঞ্হেত্থ সঙ্খেপত্থো – যেন যেন ৰিঞ্ঞত্তি হোতি, তস্মিং ৰা তস্স মূলে ৰা লদ্ধে তং তং লদ্ধমেৰ হোতি. সচে পন অঞ্ঞং পাল়িযা আগতং ৰা অনাগতং ৰা দেতি, ৰিসঙ্কেতন্তি. নানাট্ঠানে ৰাতি তস্মিংযেৰ ঘরে সপ্পিং, ইতরস্মিং নৰনীতন্তিআদিনা নানাট্ঠানে ৰা.
পণীতভোজনসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
১০. দন্তপোনসিক্খাপদৰণ্ণনা
কাযেনাতি হত্থাদীসু যেন কেনচি সরীরাৰযৰেন, অন্তমসো পাদঙ্গুলিযাপি গণ্হন্তো কাযেন গণ্হাতি নামাতি ৰেদিতব্বো. দানেপি এসেৰ নযো. কাযপ্পটিবদ্ধেনাতি পত্তাদীসু যেন কেনচি সরীরসম্বদ্ধেন উপকরণেন. দানেপি এসেৰ নযো. কটচ্ছুআদীসু যেন কেনচি উপকরণেন দিন্নং কাযপ্পটিবদ্ধেন দিন্নংযেৰ হোতি. অঞ্ঞতরেনাতি কাযেন ৰা কাযপ্পটিবদ্ধেন ৰা নিস্সগ্গিযেন ৰাতি অত্থো. তত্থ নিস্সগ্গিযেনাতি (পাচি. অট্ঠ. ২৬৫) কাযতো চ কাযপ্পটিবদ্ধতো চ মোচেত্ৰা হত্থপাসে ঠিতস্স কাযে ৰা কাযপ্পটিবদ্ধে ৰা পাতিযমানঞ্হি নিস্সগ্গিযেন পযোগেন দিন্নং নাম হোতি. তস্সাতি পটিগ্গহিতকস্স. ৰুত্তৰিপল্লাসৰসেনাতি ৰুত্তস্স পটিপক্খৰসেন. ইদং ৰুত্তং হোতি – যং কাযকাযপ্পটিবদ্ধনিস্সগ্গিযানং অঞ্ঞতরেন দিয্যমানে কাযেন ৰা কাযপ্পটিবদ্ধেন ৰা গণ্হাতি, এতং পটিগ্গহিতং নামাতি.
সংহারিমেনাতি থামমজ্ঝিমেন পুরিসেন সংহারিমেন, ইমিনা অসংহারিমে ফলকে ৰা পাসাণে ৰা পটিগ্গহণং ন রুহতীতি দস্সেতি. ধারেতুং সমত্থেনাতি সন্ধারেতুং যোগ্গেন, ইমিনা সুখুমেসু তিন্তিণিকাদিপণ্ণেসু পটিগ্গহণং ন রুহতীতি দস্সেতি. অতত্থজাতকরুক্খপণ্ণেনাতি জাতট্ঠানতো চুতেন পদুমিনিপণ্ণাদিনা, ইমিনা পন মহন্তেপি তত্থজাতকে পদুমিনিপণ্ণে ৰা কিংসুকপণ্ণাদিম্হি ৰা পটিগ্গহেতুং ন ৰট্টতি. ন হি তং কাযপ্পটিবদ্ধসঙ্খং গচ্ছতীতি দস্সেতি. যথা চ তত্থজাতকে, এৰং খাণুকে বন্ধিত্ৰা ঠপিতমঞ্চাদিম্হিপি. ননু পটিবদ্ধপ্পটিবদ্ধেনাপি পত্তাধারাদিনা পটিগ্গণ্হন্তস্স পটিগ্গহণং রুহতি, অথ কস্মা কাযকাযপ্পটিবদ্ধেহিযেৰ পটিগ্গহণং ইধ ৰুত্তং, ন পটিবদ্ধপ্পটিবদ্ধেনাপীতি আহ ‘‘পটিবদ্ধপ্পটিবদ্ধং নাম ইধ নত্থী’’তি. কেচি পন ‘‘আধারকেন পটিগ্গহণং কাযপ্পটিবদ্ধপ্পটিবদ্ধেন পটিগ্গহণং নাম হোতি, তস্মা ন ৰট্টতী’’তি ৰদন্তি, তং ৰচনমত্তমেৰ. অত্থতো পন সব্বম্পি তং কাযপ্পটিবদ্ধমেৰ হোতীতি দস্সেতি.
অকল্লকোতি গিলানো. মুখেন পটিগ্গণ্হাতীতি সহত্থেন গহেত্ৰা পরিভুঞ্জিতুং অসক্কোন্তো মুখেন পটিগ্গণ্হাতি. অভিহটভাজনতো পতিতরজম্পি ৰট্টতি অভিহটত্তাতি অধিপ্পাহো.
তস্মিং ঠত্ৰাতি তাদিসে হত্থপাসে ঠত্ৰা. যন্তি যং ভারং. মজ্ঝিমো পুরিসোতি থামমজ্ঝিমপুরিসো. ৰিনযে পঞ্ঞত্তং দুক্কটং ৰিনযদুক্কটং. তং অনুপসম্পন্নস্স দত্ৰাতি পিণ্ডায চরিত্ৰা ৰিহারং ৰা আসনসালং ৰা গন্ত্ৰা তং ভিক্খং অনুপসম্পন্নস্স দত্ৰা, ইদঞ্চ পুব্বাভোগস্স অনুরূপৰসেন ৰুত্তং. যস্মা পন তং ‘‘অনুপসম্পন্নস্স দস্সামী’’তি চিত্তুপ্পাদমত্তেন তংসন্তকং নাম ন হোতি, তস্মা ৰিনাপি তস্স দানাদিং পটিগ্গহেত্ৰা পরিভুঞ্জিতুং ৰট্টতি.
অস্সুখেল়সিঙ্ঘাণিকাদীসূতি এত্থ অস্সু নাম অক্খিজলং. খেল়ো নাম লালা. সিঙ্ঘাণিকাতি অন্তোসীসতো পূতিসেম্হভাৰং আপন্নং মত্থলুঙ্গং গলিত্ৰা তালুমত্থকৰিৰরেন ওতরিত্ৰা নাসাপুটে পূরেত্ৰা ঠিতং ৰুচ্চতি, আদিসদ্দেন মুত্তকরীসসেম্হদন্তমলঅক্খিগূথকণ্ণগূথকানং, সরীরে উট্ঠিতলোণস্স চ গহণং. ঠানতোতি অক্খিকূপাদিতো. অন্তরা চে গণ্হাতি, কিং হোতীতি আহ ‘‘উগ্গহিতকং নাম হোতী’’তি, দুট্ঠু গহিতকং নাম হোতীতি অত্থো. ফলিনিন্তি ফলৰন্তং. তত্থজাতকফলিনিসাখায ৰাতি তস্মিং রুক্খে জাতায ফলিনিসাখায ৰা. দুরুপচিণ্ণদুক্কটন্তি ‘‘ন কত্তব্ব’’ন্তি ৰারিতস্স কতত্তা দুট্ঠু আচিণ্ণং চরিতন্তি দুরুপচিণ্ণং, তস্মিং দুক্কটং দুরুপচিণ্ণদুক্কটঞ্চ আপজ্জতীতি অত্থো.
আহরীযতীতি আহারো, অজ্ঝোহরিতব্বং যং কিঞ্চি, ইধ পন চত্তারি কালিকানি অধিপ্পেতানীতি আহ ‘‘যং কিঞ্চী’’তিআদি. তত্থ অরুণুগ্গমনতো যাৰ ঠিতমজ্ঝন্হিকা ভুঞ্জিতব্বতো যাৰ কালো অস্সাতি যাৰকালিকং. অরুণুগ্গমনতো যাৰ যামাৰসানা পিপাসায সতি পিপাসচ্ছেদনত্থং পাতব্বতো যামো কালো অস্সাতি যামকালিকং. যাৰ সত্তাহং নিদহিত্ৰা পরিভুঞ্জিতব্বতো সত্তাহং কালো অস্সাতি সত্তাহকালিকং. যাৰজীৰম্পি পরিহরিত্ৰা পরিভুঞ্জিতব্বতো যাৰ জীৰং এতস্সাতি যাৰজীৰিকং. তেনাহ ‘‘তত্থা’’তিআদি.
ৰনমূলপত্তপুপ্ফফলাদীতি এত্থ তাৰ মূলং নাম মূলকখারকচচ্চুতম্বকাদীনং তেসু তেসু জনপদেসু পকতিআহারৰসেন মনুস্সানং খাদনীযত্থঞ্চেৰ ভোজনীযত্থঞ্চ ফরণকং সূপেয্যপণ্ণমূলং. পত্তং নাম মূলকখারকচচ্চুতম্বকাদীনং তাদিসংযেৰ পত্তং. পুপ্ফং নাম মূলকখারকাদীনং তাদিসংযেৰ পুপ্ফং. ফলং নাম পনসলবুজাদীনং তেসু তেসু জনপদেসু পকতিআহারৰসেন মনুস্সানং খাদনীযত্থঞ্চেৰ ভোজনীযত্থঞ্চ ফরণকং ফলং. আদিসদ্দেন কন্দমূলাদীনং গহণং.
অম্বপানন্তি (মহাৰ. অট্ঠ. ৩০০) আমেহি ৰা পক্কেহি ৰা অম্বেহি কতপানং. তত্থ আমেহি করোন্তেন অম্বতরুণাদীনি ভিন্দিত্ৰা উদকে পক্খিপিত্ৰা আতপে আদিচ্চপাকেন পচিত্ৰা পরিস্সাৰেত্ৰা তদহুপটিগ্গহিতেহি মধুসক্করকপ্পূরাদীহি যোজেত্ৰা কাতব্বং. এৰং কতং পুরেভত্তমেৰ কপ্পতি. অনুপসম্পন্নেন কতং লভিত্ৰা পন পুরেভত্তং পটিগ্গহিতং পুরেভত্তং সামিসপরিভোগেনাপি ৰট্টতি, পচ্ছাভত্তং নিরামিসপরিভোগেন যাৰ অরুণুগ্গমনা ৰট্টতি. এস নযো সব্বপানেসু.
তেসু পন জম্বুপানন্তি জম্বুফলেহি কতপানং. চোচপানন্তি অট্ঠিকেহি কদলিফলেহি কতপানং. মোচপানন্তি অনট্ঠিকেহি কদলিফলেহি কতপানং. মধুকপানন্তি মধুকানং জাতিরসেন কতপানং. তং পন উদকসম্ভিন্নং ৰট্টতি, সুদ্ধং ন ৰট্টতি. মুদ্দিকাপানন্তি মুদ্দিকা উদকে মদ্দিত্ৰা অম্বপানং ৰিয কতপানং. সালূকপানন্তি রত্তুপ্পলনীলুপ্পলাদীনং সালূকে মদ্দিত্ৰা কতপানং. ফারুসকপানন্তি ফারুসকেহি অম্বপানং ৰিয কতপানং. ইমিনাৰ নযেন ৰেত্তপানাদীনি ৰেদিতব্বানি. এতানি চ পন সব্বানি পানানি অগ্গিপাকানি ন ৰট্টন্তি. তেনাহ ‘‘সীতোদকেনা’’তিআদি. অৰসেসেসুপি অনুঞ্ঞাতফলপত্তপুপ্ফরসেসূতি ধঞ্ঞফলপক্কসাকমধুকপুপ্ফরসতো অৰসেসেসু ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, সব্বং ফলরসং ঠপেত্ৰা ধঞ্ঞফলরস’’ন্তিআদিনা (মহাৰ. ৩০০) অনুঞ্ঞাতকেসু ফলপত্তপুপ্ফরসেসুপি.
খাদনীযত্থন্তি খাদনীযেন কত্তব্বকিচ্চং. নেৰ ফরতীতি ন নিপ্ফাদেতি. অনাহারেপি উদকে আহারসঞ্ঞাযাতি ‘‘আহারং আহরেয্যা’’তি পদস্স পদভাজনে (পাচি. ২৬৫) ৰুত্তমত্থং সম্মা অসল্লক্খেত্ৰা ‘‘আহরীযতীতি আহারো’’তি অনাহারেপি উদকে আহারসঞ্ঞায কুক্কুচ্চাযন্তানং. দন্তপোনে চ ‘‘মুখদ্ৰারং আহটং ইদ’’ন্তি সঞ্ঞাযাতি মুখদ্ৰারং অনাহটম্পি দন্তপোনং ‘‘মুখদ্ৰারং আহটং ইদং দন্তপোন’’ন্তি ৰিপল্লত্থসঞ্ঞায কুক্কুচ্চাযন্তানং. যথাসুখং পাতুন্তি পটিগ্গহেত্ৰা ৰা অপ্পটিগ্গহেত্ৰা ৰা যথাকামং পাতুং. দন্তপোনপরিভোগেনাতি দন্তকট্ঠপরিভোগেন, দন্তধোৰনাদিনাতি অত্থো, ইমিনা তস্স পন রসং গিলিতুং ন ৰট্টতীতি দস্সেতি.
চত্তারি মহাৰিকটানীতি গূথং, মুত্তং, ছারিকা, মত্তিকা (মহাৰ. ২৬৮) চ ‘‘আসযাদিৰসেন ৰিরূপানি জাতানী’’তি কত্ৰা ৰিকটানীতি ৰা অপকতিভোজনত্তা ৰিকটানি ‘‘ৰিরূপানি জাতানী’’তি ৰা অত্থো. সতি পচ্চযেতি কারণে সতি, সপ্পদট্ঠেতি অত্থো. ধূমাদিঅব্বোহারিকাভাৰোতি ধূমপুপ্ফগন্ধদন্তখযাদিঅব্বোহারিকাভাৰো.
দন্তপোনসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
ভোজনৰগ্গো চতুত্থো.