২. ভূতগামৰগ্গো

১. ভূতগামসিক্খাপদৰণ্ণনা

‘‘ভৰন্তী’’তি (সারত্থ. টী. পাচিত্তিয ৩.৯০) ইমিনা ৰিরুল়্হমূলে নীলভাৰং আপজ্জিত্ৰা ৰড্ঢমানকে তরুণগচ্ছে দস্সেতি. ‘‘অহেসু’’ন্তি ইমিনা পন ৰড্ঢিত্ৰা ঠিতে মহন্তে রুক্খগচ্ছাদিকে দস্সেতি. তেনাহ ‘‘জাযন্তী’’তিআদি. এত্থ চ ‘‘ভৰন্তী’’তি ইমস্স ৰিৰরণং ‘‘জাযন্তি ৰড্ঢন্তী’’তি, ‘‘অহেসু’’ন্তি ইমস্স ‘‘জাতা ৰড্ঢিতা’’তি. গামোতি সমূহো. পতিট্ঠিতহরিততিণরুক্খাদীনন্তি ভূমিযং পতিট্ঠিতস্স হরিততিণস্স চেৰ হরিতরুক্খাদীনঞ্চ. আদিসদ্দেন ওসধিগচ্ছলতাদযো ৰেদিতব্বা. নিমিত্তত্থে চ ভুম্মং. যো অত্থো সম্পজ্জতি, তমাহ ‘‘ভূতগামপাতব্যতাযা’’তিআদিনা.

ননু চ রুক্খাদযো চিত্তরহিততায ন জীৰা, চিত্তরহিততা চ পরিফন্দাভাৰতো, ছিন্নেপি ৰিরুহনতো, ৰিসদিসজাতিকভাৰতো, চতুযোনিযং অপরিযাপন্নতো চ ৰেদিতব্বা, ৰুড্ঢি পন পৰাল়সিলালৰণানম্পি ৰিজ্জতীতি ন তেসং জীৰভাৰে কারণং, ৰিসযগ্গহণঞ্চ নেসং পরিকপ্পনামত্তং সুপনং ৰিয চিঞ্চাদীনং, তথা দোহল়াদযো, অথ কস্মা ভূতগামস্স পাতব্যতায পাচিত্তিযং ইচ্ছিতন্তি? সমণঅসারুপ্পতো, তন্নিস্সিতসত্তানুরক্খণতো চ. তেনেৰাহ ‘‘জীৰসঞ্ঞিনো হি মোঘপুরিসা মনুস্সা রুক্খস্মি’’ন্তিআদি (পাচি. ৮৯). সাসপবীজকসেৰালম্পীতি সাসপবীজকসঙ্খাতং সেৰালম্পি, সাসপসেৰালং, বীজকসেৰালম্পীতি অত্থো. তত্থ সাসপসেৰালো নাম সাসপমত্তো খুদ্দকসেৰালো. বীজকসেৰালো নাম উপরি খুদ্দকপত্তো হেট্ঠা খুদ্দকমূলো সেৰালো.

মূলবীজখন্ধবীজফল়ুবীজঅগ্গবীজবীজবীজানন্তি এত্থ মূলমেৰ বীজং মূলবীজং. এৰং সেসেসুপি. তত্থ মূলবীজং হলিদ্দিআদিকং. খন্ধবীজং অস্সত্থাদিকং. ফল়ুবীজং উচ্ছুআদিকং. অগ্গবীজং হিরিৰেরাদিকং. বীজংবীজং পুব্বণ্ণাদিকং. ভাজনগতন্তি সরাৰাদিভাজনগতং. নিক্খন্তং মূলমত্তং এতস্মাতি নিক্খন্তমূলমত্তং. মত্ত সদ্দেন চেত্থ পণ্ণস্স নিক্খমনং পটিক্খিপতি. এস নযো নিক্খন্তঅঙ্কুরমত্তন্তি এত্থাপি. সচে পন মূলঞ্চ পণ্ণঞ্চ নিগ্গতং, ভূতগামসঙ্খং গচ্ছতি. ৰিদত্থিমত্তা পত্তৰট্টি নিগ্গচ্ছতীতি ৰিদত্থিমত্তা অনীলৰণ্ণা পত্তৰট্টি নিক্খমতি. তেনাহ ‘‘নিক্খন্তে’’তিআদি. হরিতো ন হোতীতি নীলৰণ্ণো ন হোতি. মুগ্গাদীনং পন পণ্ণেসু উট্ঠিতেসু, ৰীহিআদীনং ৰা অঙ্কুরে হরিতে ভূতগামসঙ্গহং গচ্ছন্তি. এস নযো অম্বট্ঠিআদীসু.

ভূতগামবীজগামেতি এত্থ ভূতগামতো ৰিযোজিতং ৰিরুহনসমত্থমেৰ মূলবীজাদিকং বীজগামো নামাতি ৰেদিতব্বং. উভযত্থাতি ভূতগামবীজগামেসু. অতথাসঞ্ঞিস্সাতি অভূতগামাবীজগামসঞ্ঞিস্স. কো পন ৰাদো অভূতগামাবীজগামেসু অভূতগামাবীজগামসঞ্ঞিস্স. অসঞ্চিচ্চাতি পাসাণরুক্খাদীনি ৰা পৰট্টেন্তস্স, সাখং ৰা কড্ঢন্তস্স, কত্তরদণ্ডেন ৰা ভূমিং পহরিত্ৰা গচ্ছন্তস্স তিণানি কুপ্পন্তি. তানি তেন ‘‘ৰিকোপেস্সামী’’তি এৰং সঞ্চিচ্চ অৰিকোপিতত্তা অসঞ্চিচ্চ ৰিকোপিতানি নাম হোন্তি. ইতি অসঞ্চিচ্চ ৰিকোপেন্তস্স অনাপত্তি.

অসতিযাতি অঞ্ঞৰিহিতো কেনচি সদ্ধিং কিঞ্চি কথেন্তো পাদঙ্গুট্ঠকেন ৰা হত্থেন ৰা তিণং ৰা লতং ৰা ৰিকোপেন্তো তিট্ঠতি, এৰং অসতিযা ৰিকোপেন্তস্স অনাপত্তি.

অজানিত্ৰাতি এত্থ অব্ভন্তরে ‘‘বীজগামো’’তি ৰা ‘‘ভূতগামো’’তি ৰা ন জানাতি, ‘‘ৰিকোপেমী’’তি পন জানাতি. এৰং তিণে ৰা পলালপুঞ্জে ৰা খণিত্তিং ৰা কুদালং ৰা সঙ্গোপনত্থায ঠপেতি, ডয্হমানহত্থো ৰা অগ্গিং পাতেতি. তত্র চে তিণানি ছিজ্জন্তি ৰা ডয্হন্তি ৰা, এৰং অজানিত্ৰা ৰিকোপেন্তস্স অনাপত্তি.

যেন কেনচি অগ্গিনাতি কট্ঠগ্গিগোমযগ্গিআদীসু যেন কেনচি অগ্গিনা, অন্তমসো লোহখণ্ডেনপি আদিত্তেন. ‘‘কপ্পিয’’ন্তি ৰত্ৰাৰাতি যায কাযচি ভাসায ‘‘কপ্পিয’’ন্তি ৰত্ৰাৰ. এৰ-সদ্দেন পঠমং অগ্গিনা ফুসিত্ৰা পচ্ছা ‘‘কপ্পিয’’ন্তি ৰত্তুং ন ৰট্টতী’’তি দস্সেতি. ‘‘পঠমং অগ্গিং নিক্খিপিত্ৰা তং অনুদ্ধরিত্ৰাৰ ‘কপ্পিয’ন্তি ৰুত্তে পন ৰট্টতী’’তি (সারত্থ. টী. পাচিত্তিয ৩.৯৩) ৰদন্তি. এস নযো সেসেসুপি. তথেৰাতি ‘কপ্পিয’ন্তি ৰত্ৰাৰ. অস্সমহিংসসূকরমিগগোরূপানং পন খুরা অতিখিণা, তস্মা তেহি ন কাতব্বং, কতম্পি অকতং হোতীতি আহ ‘‘ঠপেত্ৰা গোমহিংসাদীনং খুরে’’তি. হত্থিনখা পন খুরা ন হোন্তি, তস্মা তেহি ৰট্টতি. তিরচ্ছানানন্তি সীহব্যগ্ঘদীপিমক্কটানং, সকুন্তানঞ্চ. তেসঞ্হি নখা তিখিণা হোন্তি, তস্মা তেহি কাতব্বং. ‘‘অন্তমসো ছিন্দিত্ৰা আহটেনপী’’তি ইমিনা যেহি কাতুং ৰট্টতি, তেহি তত্থজাতকেহি কাতব্বন্তি এত্থ ৰত্তব্বমেৰ নত্থীতি দস্সেতি. ‘‘সত্থে ৰুত্তনযেনেৰা’’তি ইমিনা ছেদং ৰা ৰেধং ৰা দস্সেন্তেন ‘‘কপ্পিযন্তি ৰত্ৰাৰা’’তি ৰুত্তমতিদিসতি. এত্থ চ কিঞ্চাপি ‘‘কপ্পিযন্তি ৰত্ৰাৰ কাতব্ব’’ন্তিআদিনা কপ্পিযং করোন্তেন কত্তব্বাকারমেৰ দস্সিতং, তথাপি ভিক্খুনা ‘‘কপ্পিযং করোহী’’তি ৰুত্তেযেৰ অনুপসম্পন্নেন ‘‘কপ্পিয’’ন্তি ৰত্ৰা অগ্গিপরিজিতাদি কাতব্বন্তি গহেতব্বং. অৰচনং পন ‘‘পুনপি কপ্পিযং করোহীতি কারেত্ৰাৰ পরিভুঞ্জিতব্ব’’ন্তি পঠমমেৰ ৰুত্তত্তা.

একস্মিং…পে… কপ্পিযে কতে সব্বং কতং হোতীতি একংযেৰ ‘‘কপ্পিযং করোমী’’তি অধিপ্পাযেনপি কপ্পিযে কতে একাবদ্ধত্তা সব্বং কতং হোতি. দারুকং ৰিজ্ঝতীতি জানিত্ৰা ৰা অজানিত্ৰা ৰা ৰিজ্ঝতি ৰা ৰিজ্ঝাপেতি ৰা, ৰট্টতিযেৰ. ভত্তসিত্থে ৰিজ্ঝতীতি এত্থাপি এসেৰ নযো. তং ৰিজ্ঝতি, ন ৰট্টতীতি ৰল্লিআদীনং ভাজনগতিকত্তাতি অধিপ্পাযো. ভিন্দাপেত্ৰা কপ্পিযং কারেতব্বন্তি বীজতো মুত্তস্স কটাহস্স ভাজনগতিকত্তা ৰুত্তং. অবীজন্তি অঙ্কুরজননসমত্থবীজরহিততরুণম্বফলাদি. তেনাহ ‘‘যং পন ফলং তরুণং হোতি, অবীজ’’ন্তি. নিব্বত্তবীজং নাম বীজং নিব্বত্তেত্ৰা ৰিসুং কত্ৰা পরিভুঞ্জিতুং সক্কুণেয্যং অম্বপনসাদিফলং. তেনাহ ‘‘বীজং অপনেত্ৰা পরিভুঞ্জিতব্ব’’ন্তি. তত্থ কপ্পিযকরণকিচ্চং নত্থি, সযমেৰ কপ্পিযানীতি অধিপ্পাযো.

ভূতগামসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২. অঞ্ঞৰাদকসিক্খাপদৰণ্ণনা

যমত্থন্তি ‘‘ত্ৰং কির দুক্কটাপত্তিং আপন্নো’’তিআদিকং যং কিঞ্চি অত্থং. ততো অঞ্ঞন্তি পুচ্ছিতত্থতো অঞ্ঞমত্থং. অঞ্ঞেনঞ্ঞং পটিচরণস্সাতি ৰিনযধরেন যং ৰচনং দোসপুচ্ছনত্থং ৰুত্তং, ততো অঞ্ঞেন ৰচনেন পটিচ্ছাদনস্স. পটিচ্ছাদনত্থোপি হি চরসদ্দো হোতি অনেকত্থত্তা ধাতূনং. ৰুত্তন্তি পাল়িযং ৰুত্তং.

সাৰসেসং আপত্তিং আপন্নোতি এত্থ ঠপেত্ৰা পারাজিকং সেসা সাৰসেসাপত্তি নাম, তং আপন্নো. অনুযুঞ্জিযমানোতি ‘‘কিং, আৰুসো, ইত্থন্নামং আপত্তিং আপন্নোসী’’তি পুচ্ছিযমানো. অঞ্ঞেন ৰচনেনাতি ‘‘কো আপন্নো? কিং আপন্নো? কিস্মিং আপন্নো? কথং আপন্নো? কং ভণথ? কিং ভণথা’’তি অঞ্ঞেন ৰচনেন. অঞ্ঞন্তি ‘‘কিং ত্ৰং ইত্থন্নামং আপত্তিং আপন্নোসী’’তিআদিকং অনুযুঞ্জকৰচনং. তথা তথা ৰিক্খিপতীতি তেন তেন পকারেন ৰিক্খিপতি. কিং ৰুত্তং হোতি? সো (পাচি. অট্ঠ. ৯৪) কিঞ্চি ৰীতিক্কমং দিস্ৰা ‘‘আৰুসো, আপত্তিং আপন্নোসী’’তি সঙ্ঘমজ্ঝে আপত্তিযা অনুযুঞ্জিযমানো ‘‘কো আপন্নো’’তি ৰদতি. ততো ‘‘ত্ৰ’’ন্তি ৰুত্তে ‘‘অহং কিং আপন্নো’’তি ৰদতি. অথ ‘‘পাচিত্তিযং ৰা দুক্কটং ৰা’’তি ৰুত্তে ‘‘অহং কিস্মিং আপন্নো’’তি ৰদতি. ততো ‘‘অমুকস্মিং নাম ৰত্থুস্মি’’ন্তি ৰুত্তে ‘‘অহং কথং আপন্নো, কিং করোন্তো আপন্নোম্হী’’তি পুচ্ছতি. অথ ‘‘ইদং নাম করোন্তো আপন্নো’’তি ৰুত্তে ‘‘কং ভণথা’’তি ৰদতি. ততো ‘‘তং ভণামা’’তি ৰুত্তে ‘‘কিং ভণথা’’তি এৰমনেকেহি পকারেহি ৰিক্খিপতীতি ৰুত্তং হোতি.

যো পন ভিক্খু সাৰসেসং আপত্তিং আপন্নো, তং ন কথেতুকামো তুণ্হীভাৰেন ৰিহেসেতীতি সম্বন্ধো. ৰিহেসেতীতি চিরনিসজ্জাচিরভাসনেহি পিট্ঠিআগিলাযনতালুসোসাদিৰসেন সঙ্ঘং ৰিহেসেতি, পরিস্সমং তেসং করোতীতি অত্থো. পরিস্সমো হি ৰিহেসা নাম. অঞ্ঞৰাদককম্মন্তি অঞ্ঞৰাদকস্স ভিক্খুনো অঞ্ঞৰাদকারোপনত্থং কাতব্বং ঞত্তিদুতিযকম্মং. ৰিহেসককম্মন্তি এত্থাপি এসেৰ নযো. তস্মিং সঙ্ঘেন কতেতি তস্মিং অঞ্ঞৰাদককম্মে চ ৰিহেসককম্মে চ সঙ্ঘেন ঞত্তিদুতিযকম্মৰাচায কতে. তথা করোন্তানন্তি তং পকারং করোন্তানং, অঞ্ঞৰাদকঞ্চ ৰিহেসকঞ্চ করোন্তানন্তি অত্থো.

‘‘ৰিহেসকেতি অযমেত্থ অনুপঞ্ঞত্তী’’তি অৰচনঞ্চেত্থ ‘‘আপত্তিকরা চ হোতি অঞ্ঞৰাদকসিক্খাপদাদীসু ৰিযা’’তি (কঙ্খা. অট্ঠ. পঠমপারাজিকৰণ্ণনা) ৰুত্তত্তাযেৰ পঞ্ঞাযতীতি কত্ৰা. এস নযো উপরি সিক্খাপদেসু. ধম্মকম্মে তিকপাচিত্তিযন্তি ধম্মকম্মে ধম্মকম্মসঞ্ঞিৰেমতিকঅধম্মকম্মসঞ্ঞীনং ৰসেন তীণি পাচিত্তিযানি. অধম্মকম্মে তিকদুক্কটন্তি এত্থাপি এসেৰ নযো. অনারোপিতেতি কম্মৰাচায অনারোপিতে, অপ্পতিট্ঠাপিতেতি অত্থো. গেলঞ্ঞেনাতি যেন কথেতুং ন সক্কোতি, মুখে তাদিসেন ব্যাধিনা. সঙ্ঘস্স ভণ্ডনাদীনি ভৰিস্সন্তীতি সঙ্ঘমজ্ঝে কথিতে তপ্পচ্চযা সঙ্ঘস্স ভণ্ডনং ৰা কলহো ৰা ৰিগ্গহো ৰা ৰিৰাদো ৰা সঙ্ঘভেদো ৰা সঙ্ঘরাজি ৰা ভৰিস্সন্তীতি ইমিনা ৰা অধিপ্পাযেন ন কথেন্তস্স. এত্থ চ অধম্মেনাতি অভূতেন ৰত্থুনা.

‘‘সমুট্ঠানাদীনি অদিন্নাদানসদিসানী’’তি অৰিসেসং অতিদিসিত্ৰা ৰিসেসং দস্সেতুং ‘‘ইদং পনা’’তিআদি ৰুত্তং. সিযা কিরিযং অঞ্ঞেনঞ্ঞং পটিচরন্তস্স. সিযা অকিরিযং তুণ্হীভাৰেন ৰিহেসেন্তস্স.

অঞ্ঞৰাদকসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৩. উজ্ঝাপনকসিক্খাপদৰণ্ণনা

যেন ৰচনেনাতি ‘‘ছন্দায ইত্থন্নামো ইদং নাম করোতী’’তিআদিকেন যেন ৰচনেন. তেনাহ ‘‘ছন্দাযা’’তিআদি. তত্থ ছন্দাযাতি ছন্দেন পক্খপাতেন. ‘‘অক্খরায ৰাচেতী’’তিআদীসু (পাচি. ৪৬) ৰিয লিঙ্গৰিপল্লাসো এস. ইদং নাম করোতীতি অত্তনো সন্দিট্ঠসম্ভত্তানং পণীতং সেনাসনং ৰা পঞ্ঞপেতি, ভত্তাদিকং ৰাতি অধিপ্পাযো. সেনাসনপঞ্ঞাপকাদিভেদন্তি এত্থ আদিসদ্দেন ভত্তুদ্দেসকযাগুভাজকফলভাজকাদীনং গহণং. অনেকত্থত্তা ধাতূনং ঝে-সদ্দো ওলোকনত্থোপি হোতীতি আহ ‘‘অৰঞ্ঞায ওলোকাপেন্তী’’তি. চিন্তনত্থোযেৰ ৰা গহেতব্বোতি আহ ‘‘লামকতো ৰা চিন্তাপেন্তী’’তি. তথেৰ ৰদন্তাতি ‘‘ছন্দায ইত্থন্নামো ইদং নাম করোতী’’তিআদীনি ৰদন্তা. ৰুত্তন্তি পাল়িযং ৰুত্তং. ‘‘খিয্যনকে’’তি (পাচি. অট্ঠ. ১০৫) অযমেত্থ অনুপঞ্ঞত্তি.

অসম্মতস্সাতি সঙ্ঘেন কম্মৰাচায অসম্মতস্স. কেৰলং ‘‘তৰেসো ভারো’’তি সঙ্ঘেন আরোপিতভারস্স, ভিক্খূনং ৰা ফাসুৰিহারত্থায সযমেৰ ভারং ৰহন্তস্স, যত্র ৰা দ্ৰে তযো ভিক্খূ ৰিহরন্তি, তত্র তাদিসং কম্মং করোন্তস্সাতি অধিপ্পাযো. যস্স কস্সচীতি উপসম্পন্নস্স ৰা অনুপসম্পন্নস্স ৰা যস্স কস্সচি. অনুপসম্পন্নস্স পন সম্মতস্স ৰা অসম্মতস্স ৰাতি এত্থ পন (পাচি. অট্ঠ. ১০৬) কিঞ্চাপি অনুপসম্পন্নস্স তেরস সম্মতিযো দাতুং ন ৰট্টন্তি, তথাপি যো উপসম্পন্নকালে লদ্ধসম্মুতিকো পচ্ছা অনুপসম্পন্নভাৰে ঠিতো, তং সন্ধায ‘‘সম্মতস্স ৰা’’তি ৰুত্তং. যস্স পন ব্যত্তস্স সামণেরস্স কেৰলং সঙ্ঘেন ৰা সম্মতেন ৰা ভিক্খুনা ‘‘ত্ৰং ইদং কম্মং করোহী’’তি ভারো কতো, তং সন্ধায ‘‘অসম্মতস্স ৰা’’তি ৰুত্তং. যস্মা উজ্ঝাপনঞ্চ খিয্যনঞ্চ মুসাৰাদৰসেন পৰত্তং, তস্মা আদিকম্মিকস্স ইমিনাৰ অনাপত্তি, মুসাৰাদেন পন আপত্তিযেৰাতি গহেতব্বং.

উজ্ঝাপনকসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৪. পঠমসেনাসনসিক্খাপদৰণ্ণনা

মঞ্চং ৰাতি মসারকো, বুন্দিকাবদ্ধো, কুল়ীরপাদকো, আহচ্চপাদকোতি ইমেসু চতূসু যং কঞ্চি মঞ্চং ৰা. পীঠং ৰাতি এত্থাপি এসেৰ নযো. ভিসিং ৰাতি উণ্ণভিসি, চোল়ভিসি, ৰাকভিসি, তিণভিসি, পণ্ণভিসীতি ইমাসু পঞ্চসু ভিসীসু যং কঞ্চি ভিসিং ৰা. তেনাহ ‘‘মঞ্চাদীসূ’’তিআদি. তত্থ ‘‘মঞ্চসঙ্খেপেনা’’তি ইমিনা পীঠসঙ্খেপং পটিক্খিপতি. কপ্পিযচম্মেনাতি মিগাজেল়কচম্মেন. এত্থ পন মিগচম্মে এণিমিগো, ৰাতমিগো, পসদমিগো, কুরুঙ্গমিগো, মিগমাতুকো, রোহিতমিগোতি এতেসংযেৰ চম্মানি ৰট্টন্তি, অঞ্ঞেসং পন –

মক্কটো কাল়সীহো চ, সরভো কদলীমিগো;

যে চ ৰাল়মিগা কেচি, তেসং চম্মং ন ৰট্টতীতি. (মহাৰ. অট্ঠ. ২৫৯);

তত্থ ৰাল়মিগাতি সীহব্যগ্ঘঅচ্ছতরচ্ছা. ন কেৰলঞ্চ এতেযেৰ, যেসং পন চম্মং ৰট্টতীতি ৰুত্তং, তে ঠপেত্ৰা অৰসেসা অন্তমসো গোমহিংসসসবিল়ারাদযোপি সব্বে ইমস্মিং অত্থে ‘‘ৰাল়মিগা’’ত্ৰেৰ ৰেদিতব্বা. এতেসঞ্হি সব্বেসং চম্মং ন ৰট্টতি. তালীসপত্তন্তি সুদ্ধং তমালপত্তং, অঞ্ঞেন মিস্সং পন ৰট্টতি. তিণৰাকচোল়েসু অকপ্পিযং নাম নত্থি. কিং পনেত্থ বিব্বোহনে ৰিয নিসীদিতুঞ্চ নিপজ্জিতুঞ্চ ন ৰট্টতীতি আহ ‘‘তত্থা’’তিআদি. ন কেৰলঞ্চেদমেৰাতি আহ ‘‘পমাণপরিচ্ছেদোপি চেত্থ নত্থী’’তি, ‘‘এত্তকমেৰ কাতব্ব’’ন্তি ভিসিযা পমাণনিযমোপি নত্থীতি অত্থো. মঞ্চভিসিপীঠভিসিভূমত্থরণভিসিচঙ্কমনভিসিপাদপুঞ্ছনভিসীতি এতাসং পন অনুরূপতো সল্লক্খেত্ৰা অত্তনো রুচিৰসেন পমাণং কাতব্বং. অন্তো সংৰেল্লিত্ৰা বদ্ধন্তি যথা ৰেমজ্ঝং সংখিত্তং হোতি, এৰং মজ্ঝে সুট্ঠু ৰেঠেত্ৰা বদ্ধং.

যে অট্ঠ মাসাতি সম্বন্ধো. ‘‘অৰস্সিকসঙ্কেতা’’তি এতস্সেৰ ৰিৰরণং ‘‘ৰস্সানমাসাতি এৰং অপঞ্ঞাতা’’তি, অপ্পতিতা অপ্পসিদ্ধাতি অত্থো. ‘‘অসঞ্ঞিতা’’তিপি পাঠো, তত্থ অৰিঞ্ঞাতাতি অত্থো. অট্ঠ মাসাতি চত্তারো হেমন্তিকা, চত্তারো গিম্হিকা মাসাতি অট্ঠ মাসা. ওৰস্সকমণ্ডপেতি সাখামণ্ডপপদরমণ্ডপানং যত্থ কত্থচি ওৰস্সকে মণ্ডপে. যত্থাতি যেসু জনপদেসু. সব্বত্থাতি সব্বেসু জনপদেসু. কাকাদীনং নিবদ্ধৰাসরুক্খমূলেতি যত্থ ধুৰনিৰাসেন কাকা ৰা কুলালা ৰা অঞ্ঞে ৰা সকুন্তা কুলাৰকে কত্ৰা ৰসন্তি, তাদিসস্স কাকাদীনং নিবদ্ধৰাসস্স যস্স কস্সচি রুক্খস্স হেট্ঠা. যত্থ পন গোচরপ্পসুতা সকুন্তা ৰিস্সমিত্ৰা গচ্ছন্তি, তস্স রুক্খস্স মূলে নিক্খিপিতুং ৰট্টতি. ‘‘কদাচিপী’’তি ইমিনা ন কেৰলং ৰস্সিকসঙ্কেতেযেৰাতি দস্সেতি. যত্থাতি যস্মিং পদেসে. যদাতি যস্মিং কালে.

সোতি যস্সত্থায সন্থতো, সো. পকতিসন্থতেতি পকতিযাৰ সন্থতে, যং নেৰত্তনা সন্থতং, ন পরেন সন্থরাপিতং, তস্মিন্তি ৰুত্তং হোতি. লজ্জী হোতীতি লজ্জনসীলো হোতি, পরিক্খারৰিনাসনে ভীতোতি অত্থো. তেনাহ ‘‘অত্তনো পলিবোধং ৰিয মঞ্ঞতী’’তি, ইমিনা অলজ্জিং আপুচ্ছিত্ৰা গন্তুং ন ৰট্টতীতি দস্সেতি. নিরপেক্খোতি ‘‘আগন্ত্ৰা উদ্ধরিস্সামী’’তি অপেক্খারহিতো, ইমিনা সাপেক্খো চে গচ্ছতি, অনাপত্তীতি দস্সেতি. তেনেৰ হি অনাপত্তিৰারে ‘‘ওতাপেন্তো গচ্ছতী’’তি (পাচি. ১১৩) ৰুত্তং. অঞ্ঞত্থ গচ্ছন্তোতি তং মগ্গং অতিক্কমিত্ৰা অঞ্ঞত্থ গচ্ছন্তো. লেড্ডুপাতূপচারতো বহি ঠিতত্তা ‘‘পাদুদ্ধারেন কারেতব্বো’’তি ৰুত্তং, অঞ্ঞত্থ গচ্ছন্তস্স পঠমপাদুদ্ধারে দুক্কটং, দুতিযপাদুদ্ধারে পাচিত্তিযন্তি অত্থো.

তিকপাচিত্তিযং সঙ্ঘিকে সঙ্ঘিকসঞ্ঞিৰেমতিকপুগ্গলিকসঞ্ঞীনং ৰসেন. ইমিনাৰ নযেন তিকদুক্কটম্পি ৰেদিতব্বং. চিমিলিকাদীনং অত্থো দুতিযসিক্খাপদে দস্সিতোৰ. পাদপুঞ্ছনী (পাচি. অট্ঠ. ১১২) নাম রজ্জুকেহি ৰা পিলোতিকাহি ৰা পাদপুঞ্ছনত্থং কতা. ফলকপীঠং নাম ফলকমযং পীঠং. ন কেৰলং চিমিলিকাদীনিযেৰ অজ্ঝোকাসে ঠপেত্ৰা গচ্ছন্তস্স দুক্কটন্তি আহ ‘‘যং ৰা পনা’’তিআদি. যং কিঞ্চি দারুভণ্ডং, যং কিঞ্চি মত্তিকাভণ্ডন্তি সম্বন্ধো. ‘‘অন্তমসো পত্তাধারকম্পী’’তি ইমিনা তালৰণ্টবীজনিপত্তপানীযউল়উঙ্কপানীযসঙ্খাদীসু ৰত্তব্বমেৰ নত্থীতি দস্সেতি.

অরঞ্ঞে (পাচি. অট্ঠ. ১১০) পণ্ণকুটীসু ৰসন্তানং সীলসম্পদায পসন্নচিত্তা মনুস্সা মঞ্চপীঠাদীনি দেন্তি ‘‘সঙ্ঘিকপরিভোগেন পরিভুঞ্জথা’’তি, তত্থ কিং কাতব্বন্তি আহ ‘‘আরঞ্ঞকেন পনা’’তিআদি. তত্থ অসতি অনোৰস্সকেতি পব্ভারাদিঅনোৰস্সকট্ঠানে অসতি. ইদঞ্চ লক্খণৰচনং ‘‘সভাগানং অভাৰে’’তি চ ইচ্ছিতব্বত্তা. আরঞ্ঞকেন হি ভিক্খুনা তত্থ ৰসিত্ৰা অঞ্ঞত্থ গচ্ছন্তেন সামন্তৰিহারে ভিক্খূনং পেসেত্ৰা গন্তব্বং. সভাগানং অভাৰে অনোৰস্সকে নিক্খিপিত্ৰা গন্তব্বং. অনোৰস্সকে অসতি রুক্খে লগ্গেত্ৰা গন্তব্বং.

ন কেৰলং ইদংযেৰ কত্ৰা গন্তুং ৰট্টতীতি আহ ‘‘যথা ৰা’’তিআদি. যথা ৰা উপচিকাহি ন খজ্জতীতি যথা ঠপিতে উপচিকাহি সেনাসনং ন খজ্জতি, এৰং তথা পাসাণানং উপরি ঠপনং কত্ৰাতি অত্থো. ইদং ৰুত্তং হোতি – চতূসু (পাচি. অট্ঠ. ১১৬) পাসাণেসু মঞ্চং ঠপেত্ৰা মঞ্চে অৰসেসমঞ্চপীঠানি আরোপেত্ৰা উপরি ভিসিআদিকং রাসিং কত্ৰা দারুভণ্ডং মত্তিকাভণ্ডং পটিসামেত্ৰা গমিকৰত্তং পূরেত্ৰা গন্তব্বন্তি.

অব্ভোকাসিকেনাপি ‘‘অহং উক্কট্ঠঅব্ভোকাসিকো’’তি চীৰরকুটিম্পি অকত্ৰা অসমযে অজ্ঝোকাসে পঞ্ঞপেত্ৰা নিসীদিতুং ৰা নিপজ্জিতুং ৰা ন ৰট্টতীতি দস্সেন্তো আহ ‘‘অব্ভোকাসিকেনা’’তিআদি. সচে পন চতুগ্গুণেনপি চীৰরেন কতকুটি অতেমেন্তং রক্খিতুং নেৰ সক্কোতি, সত্তাহৰদ্দলিকাদীনি ভৰন্তি, ভিক্খুনো কাযানুগতিকত্তা ৰট্টতি. রুক্খমূলিকস্সাপি এসেৰ নযো.

যস্মিং ৰিস্সাসগ্গাহো রুহতি, তস্স সন্তকং অত্তনো পুগ্গলিকমিৰ হোতীতি আহ ‘‘ৰিস্সাসিকপুগ্গলিকে’’তি. যস্মিং পন ৰিস্সাসো ন রুহতি, তস্স সন্তকে দুক্কটমেৰ. অমনুস্সোতি যক্খো ৰা পেতো ৰা. পলিবুদ্ধং হোতীতি উপদ্দুতং হোতি.

পঠমসেনাসনসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৫. দুতিযসেনাসনসিক্খাপদৰণ্ণনা

যং কিঞ্চি চম্মন্তি কপ্পিযাকপ্পিযং যং কিঞ্চি চম্মং. ননু ‘‘ন, ভিক্খৰে, মহাচম্মানি ধারেতব্বানি সীহচম্মং ব্যগ্ঘচম্মং দীপিচম্মং, যো ধারেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (মহাৰ. ২৫৫) খন্ধকে সীহচম্মাদীনং পটিক্খেপো কতোতি আহ ‘‘সীহচম্মাদীনঞ্হী’’তিআদি. পরিহরণেযেৰ পটিক্খেপোতি অত্তনো সন্তকং কত্ৰা তং তং ৰিহারং হরিত্ৰা মঞ্চপীঠাদীসু অত্থরিত্ৰা পরিভোগেযেৰ পটিক্খেপো, সেনাসনসন্তকং কত্ৰা ভূমত্থরণৰসেন পন পরিভোগে নেৰত্থি দোসো. তেনাহ ‘‘সেনাসনপরিভোগে পন অকপ্পিযচম্মং নাম নত্থী’’তি. পাৰারেন্তি সঞ্ছাদেন্তি সরীরং এতেনাতি পাৰারো. কোজৰোতি উদ্দলোমিএকন্তলোমিআদিকোজৰত্থরণং. সেসন্তি ভিসি নিসীদনং তিণসন্থারো পণ্ণসন্থারোতি অৰসিট্ঠং সেনাসনং. তত্থ ভিসীতি মঞ্চকভিসি ৰা পীঠকভিসি ৰা. নিসীদনন্তি সদসং ৰেদিতব্বং. তিণসন্থারোতি যেসং কেসঞ্চি তিণানং সন্থারো. এস নযো পণ্ণসন্থারে. এত্থ চ ভিসি হেট্ঠা ৰুত্তত্তা পাকটা. নিসীদনং নিসীদনসিক্খাপদেনেৰ (পাচি. ৫৩১ আদযো) পাকটং. তিণসন্থারপণ্ণসন্থারানি পন লোকপসিদ্ধানিযেৰ. তেনেৰাহ ‘‘পাকটমেৰা’’তি.

নেৰ উদ্ধরেয্য, ন উদ্ধরাপেয্যাতি অত্তনা ৰা উদ্ধরিত্ৰা পতিরূপে ঠানে ন ঠপেয্য, পরেন ৰা তথা ন কারেয্য. তেনাহ ‘‘যথা ঠপিত’’ন্তিআদি. তং ঠপেন্তেন চ ‘‘চতূসু পাসাণেসূ’’তিআদিনা (পাচি. অট্ঠ. ১১৬) পুব্বে ৰুত্তনযেনেৰ অন্তোগেহে অনোৰস্সকে নিক্খিপিতব্বং. সচে পন সেনাসনং ওৰস্সতি, ছদনত্থঞ্চ তিণং ৰা ইট্ঠকা ৰা আনীতা হোন্তি. সচে উস্সহতি, ছাদেতব্বং. নো চে সক্কোতি, যো ওকাসো অনোৰস্সকো, তত্থ নিক্খিপিতব্বং. সচে সব্বম্পি ওৰস্সতি, উস্সহন্তেন অন্তোগামে উপাসকানং ঘরে ঠপেতব্বং. সচে তেপি ‘‘সঙ্ঘিকং নাম, ভন্তে, ভারিযং, অগ্গিদাহাদীনং ভাযামা’’তি ন সম্পটিচ্ছন্তি, অজ্ঝোকাসে পাসাণানং উপরি মঞ্চং ঠপেত্ৰা সেসং পুব্বে ৰুত্তনযেনেৰ নিক্খিপিত্ৰা তিণেহি চ পণ্ণেহি চ পটিচ্ছাদেতব্বং. যঞ্হি তত্থ অঙ্গমত্তম্পি অৰসিস্সতি, তং অঞ্ঞেসং তত্থ আগতানং ভিক্খূনং উপকারং ভৰিস্সতীতি. উপচারন্তি সব্বপচ্ছিমসেনাসনতো দ্ৰে লেড্ডুপাতা.

অযমেত্থ আপুচ্ছিতব্বানাপুচ্ছিতব্বৰিনিচ্ছযো – (পাচি. অট্ঠ. ১১৮) যা তাৰ ভূমিযং দীঘসালা ৰা পণ্ণসালা ৰা হোতি, যং ৰা রুক্খত্থম্ভেসু কতগেহং উপচিকানং উট্ঠানট্ঠানং হোতি, ততো পক্কমন্তেন আপুচ্ছিত্ৰাৰ পক্কমিতব্বং. তস্মিঞ্হি কতিপযানি দিৰসানি অজগ্গিযমানে ৰম্মিকাৰ সন্তিট্ঠন্তি. যং পন পাসাণপিট্ঠিযং ৰা পাসাণত্থম্ভেসু ৰা কতসেনাসনং সিলুচ্চযলেণং ৰা সুধালিত্তসেনাসনং ৰা, যত্থ উপচিকাসঙ্কা নত্থি, ততো পক্কমন্তস্স আপুচ্ছিত্ৰাপি অনাপুচ্ছিত্ৰাপি গন্তুং ৰট্টতি. তেনাহ ‘‘যত্থ পনা’’তিআদি. সচে তাদিসেপি সেনাসনে একেন পস্সেন উপচিকা আরোহন্তি, আপুচ্ছিত্ৰাৰ গন্তব্বং. আপুচ্ছনং পন ৰত্তন্তি আপুচ্ছনং গমিকৰত্তং. ইদঞ্চ ইতিকত্তব্বতাদস্সনত্থং ৰুত্তং, ন পন ৰত্তভেদদুক্কটন্তি (সারত্থ. টী. পাচিত্তিয ৩.১১৮) দস্সনত্থং. কেচি পন ‘‘দুক্কটন্তি দস্সনত্থ’’ন্তি ৰদন্তি, তং ন যুজ্জতি ৰত্তক্খন্ধকট্ঠকথায ‘‘যং পাসাণপিট্ঠিযং ৰা পাসাণত্থম্ভেসু ৰা কতসেনাসনং, যত্থ উপচিকানারোহন্তি, তং অনাপুচ্ছন্তস্সাপি অনাপত্তী’’তি (চূল়ৰ. অট্ঠ. ৩৬০) ৰুত্তত্তা. আপুচ্ছন্তেন পন ভিক্খুম্হি (পাচি. অট্ঠ. ১১৬) সতি ভিক্খু আপুচ্ছিতব্বো, তস্মিং অসতি সামণেরো, তস্মিং অসতি আরামিকো, তস্মিম্পি অসতি যেন ৰিহারো কারাপিতো, সো ৰিহারসামিকো, তস্স ৰা কুলে যো কোচি আপুচ্ছিতব্বো.

‘‘উপচারে’’তি এতস্সেৰ ৰিৰরণং ‘‘বহি আসন্নে’’তি, ৰিহারস্স বহি আসন্নট্ঠানেতি অত্থো. উপট্ঠানসালায ৰাতি ভোজনসালাযং ৰা. দুক্কটমেৰাতি ৰুত্তপ্পকারঞ্হি দসৰিধং সেয্যং অন্তোগব্ভাদিম্হি গুত্তট্ঠানে পঞ্ঞপেত্ৰা গচ্ছন্তস্স যস্মা সেয্যাপি সেনাসনম্পি উপচিকাহি পলুজ্জতি, ৰম্মিকরাসিযেৰ হোতি, তস্মা পাচিত্তিযং ৰুত্তং. বহি পন উপট্ঠানসালাদীসু পঞ্ঞপেত্ৰা গচ্ছন্তস্স সেয্যামত্তমেৰ নস্সেয্য ঠানস্স অগুত্ততায, ন সেনাসনং, তস্মা এত্থ দুক্কটং ৰুত্তং. মঞ্চপীঠং পন যস্মা ন সক্কা সহসা উপচিকাহি খাযিতুং, তস্মা তং ৰিহারেপি সন্থরিত্ৰা গচ্ছন্তস্স দুক্কটং ৰুত্তং. ৰিহারূপচারে পন তং ৰিহারচারিকং আহিণ্ডন্তা দিস্ৰাৰ পটিসামেন্তি.

উদ্ধরণানি কত্ৰাতি এত্থ উদ্ধরিত্ৰা গচ্ছন্তেন মঞ্চপীঠকৰানং সব্বং অপনেত্ৰা (পাচি. অট্ঠ. ১১৮) সংহরিত্ৰা চীৰরৰংসে লগ্গেত্ৰা গন্তব্বং. পচ্ছা আগন্ত্ৰা ৰসনকভিক্খুনাপি পুন মঞ্চপীঠং ৰা পঞ্ঞপেত্ৰা সযিত্ৰা গচ্ছন্তেন তথেৰ কাতব্বং. অন্তোকুট্টতো সেয্যং বহিকুট্টে পঞ্ঞপেত্ৰা ৰসন্তেন গমনকালে পুন গহিতট্ঠানেযেৰ পটিসামেতব্বং. উপরিপাসাদতো ওরোপেত্ৰা হেট্ঠাপাসাদে ৰসন্তস্সাপি এসেৰ নযো. রত্তিট্ঠানদিৰাট্ঠানেসু মঞ্চপীঠং পঞ্ঞপেত্ৰাপি গমনকালে পুন গহিতট্ঠানেযেৰ ঠপেতব্বং. উদ্ধরাপেত্ৰা গমনেপি এসেৰ নযো. আপুচ্ছিত্ৰা গচ্ছন্তেন পন ‘‘ভিক্খুম্হি সতি ভিক্খু আপুচ্ছিতব্বো’’তিআদিনা (পাচি. অট্ঠ. ১১৬) হেট্ঠা ৰুত্তনযেনেৰ আপুচ্ছিত্ৰা গন্তব্বং.

দুতিযসেনাসনসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৬. অনুপখজ্জসিক্খাপদৰণ্ণনা

‘‘জান’’ন্তি ৰুত্তে ‘‘অনুট্ঠাপনীযো ‘অয’ন্তি জানন্তো’’তি অযং ৰিসেসো কুতো লব্ভতীতি আহ ‘‘তেনেৰস্সা’’তিআদি. ননু পদভাজনেপি ৰুড্ঢভাৰাদিজাননমেৰ ৰুত্তং, ন তু অনুট্ঠাপনীযভাৰন্তি অনুযোগং সন্ধাযাহ ‘‘ৰুড্ঢো হী’’তিআদি. বহূপকারতন্তি ‘‘ভণ্ডাগারিকত্তাদিবহুউপকারভাৰং’’. ন কেৰলং ইদমেৰাতি আহ ‘‘গুণৰিসিট্ঠতঞ্চা’’তিআদি, তেন বহূপকারত্তেপি গুণৰিসিট্ঠত্তাভাৰে, গুণৰিসিট্ঠত্তেপি বহূপকারত্তাভাৰে দাতুং ন ৰট্টতীতি দস্সেতি. ‘‘ভণ্ডাগারিকস্স বহূপকারতং, ধম্মকথিকাদীনং গুণৰিসিট্ঠতঞ্চ সল্লক্খেত্ৰা’’তি (সারত্থ. টী. পাচিত্তিয ৩.১১৯-১২১) কেচি. ধুৰৰাসত্থাযাতি নিচ্চৰাসত্থায. সম্মন্নিত্ৰাতি অপলোকনেন কম্মেন সম্মন্নিত্ৰা. কামঞ্চেত্থ গিলানস্সাপি সঙ্ঘোযেৰ অনুচ্ছৰিকং সেনাসনং দেতি, গিলানো পন অপলোকেত্ৰা সঙ্ঘেন অদিন্নসেনাসনোপি ন পীল়েতব্বো অনুকম্পিতব্বোতি দস্সেতুং ৰিসুং ৰুত্তো.

সমন্তা দিযড্ঢো হত্থোতি মজ্ঝে পঞ্ঞত্তং মঞ্চপীঠং সন্ধায ৰুত্তং. একপস্সেন চে পহোনকদিসা দিস্সতি, ততো গহেতব্বং. পাদধোৰনপাসাণতোতি দ্ৰারে নিক্খিত্তপাদধোৰনপাসাণতো. নিসীদন্তস্স ৰা নিপজ্জন্তস্স ৰা পাচিত্তিযন্তি এত্থ নিসীদনমত্তেন, নিপজ্জনমত্তেনেৰ ৰা পাচিত্তিযং. পুনপ্পুনং করোন্তস্সাতি উট্ঠাযুট্ঠায নিসীদতো ৰা নিপজ্জতো ৰা.

সঙ্ঘিকে সঙ্ঘিকসঞ্ঞিৰেমতিকপুগ্গলিকসঞ্ঞীনং ৰসেন তিকপাচিত্তিযং ৰেদিতব্বং. তিকদুক্কটং পন পুগ্গলিকে সঙ্ঘিকসঞ্ঞিৰেমতিকঅঞ্ঞপুগ্গলিকসঞ্ঞীনং ৰসেন. ৰিহারস্স উপচারেতি তস্স বহি আসন্নপ্পদেসে.

অনুপখজ্জসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৭. নিক্কড্ঢনসিক্খাপদৰণ্ণনা

অনেককোট্ঠকানীতি অনেকদ্ৰারকোট্ঠকানি. ‘‘নিক্খমাতি ৰচনং সুত্ৰা অত্তনো রুচিযা চে নিক্খমতি, অনাপত্তী’’তি (সারত্থ. টী. পাচিত্তিয ১২৬) ৰদন্তি.

তস্স পরিক্খারনিক্কড্ঢনেতি তস্স সন্তকং যং কিঞ্চি পত্তচীৰরপরিস্সাৰনধম্মকরণমঞ্চপীঠভিসিবিব্বোহনাদিভেদং অন্তমসো রজনছল্লিপি অত্থি, তস্স পরিক্খারস্স নিক্কড্ঢনে. তঞ্চাতি দুক্কটং পরামসতি. নিক্কড্ঢাপনেপি এসেৰ নযো. গাল়্হং বন্ধিত্ৰা ঠপিতেসু পন একাৰ আপত্তি.

ভণ্ডনকারককলহকারকমেৰ সকলসঙ্ঘারামতো নিক্কড্ঢিতুং লভতি. সো হি পক্খং লভিত্ৰা সঙ্ঘম্পি ভিন্দেয্য. অলজ্জিআদযো পন অত্তনো ৰসনট্ঠানতোযেৰ নিক্কড্ঢিতব্বা. সকলসঙ্ঘারামতো নিক্কড্ঢিতুং ন ৰট্টতি. তেনাহ ‘‘সকলসঙ্ঘারামতোপী’’তিআদি.

নিক্কড্ঢনসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৮. ৰেহাসকুটিসিক্খাপদৰণ্ণনা

উপরিৰেহাসকুটিযাতি উপরিমতলে অসন্থতপদরায কুটিযা. তেনাহ ‘‘উপরি অচ্ছন্নতলাযা’’তিআদি. যা হি কাচি উপরি অচ্ছন্নতলা দ্ৰিভূমিককুটিকা ৰা তিভূমিকাদিকুটিকা ৰা, সা ‘‘ৰেহাসকুটী’’তি ৰুচ্চতি. ইদঞ্হি ৰেহাসকুটিলক্খণং. যদি এৰং কস্মা পদভাজনে ‘‘মজ্ঝিমস্স পুরিসস্স অসীসঘট্টা’’তি (পাচি. ১৩১) ৰুত্তন্তি আহ ‘‘পদভাজনে পনা’’তিআদি. ইধ অধিপ্পেতং কুটিং দস্সেতুন্তি ইমস্মিং সিক্খাপদে অধিপ্পেতং ৰেহাসকুটিং দস্সেতুং. মজ্ঝিমস্স পুরিসস্সাতি পমাণমজ্ঝিমস্স পুরিসস্স. সব্বহেট্ঠিমাহি তুলাহি সীসং ন ঘট্টেতীতি অসীসঘট্টা. অঙ্গে ৰিজ্ঝিত্ৰাতি অটনিযো ৰিজ্ঝিত্ৰা. পৰেসিতপাদকন্তি পৰেসিতপাদসিখং. তস্মাতি ‘‘ভূমত্থে ৰা’’তিআদিনা ৰুত্তমেৰত্থং কারণভাৰেন পচ্চামসতি. যস্মা আহচ্চপাদকাদীসু যথাৰুত্তো অত্থো হোতি, তস্মাতি ৰুত্তং হোতি.

সহসাতি অভিভৰিত্ৰা অজ্ঝোত্থরিত্ৰা. অৰেহাসকুটিকাযাতি ভূমিযং কতপণ্ণসালাদীসু, তত্থ অনাপত্তি. ন হি সক্কা তত্থ পরস্স পীল়া কাতুং. সীসঘট্টাযাতি যা সীসং ঘট্টা হোতি, তত্থাপি অনাপত্তি. ন হি সক্কা তত্থ হেট্ঠাপাসাদে অনোণতেন ৰিচরিতুং, তস্মা অসঞ্চরণট্ঠানত্তা পরপীল়া ন ভৰিস্সতি. উপরিতলং ৰা পদরসঞ্চিতন্তি উপরিমতলং দারুফলকেহি ঘনসন্থতং. কিঞ্চি গণ্হাতি ৰাতি উপরি নাগদন্তকাদীসু লগ্গিতং চীৰরাদিং যং কিঞ্চি গণ্হাতি ৰা. লগ্গতি ৰাতি এত্থাপি এসেৰ নযো. পটিপক্খভূতা আণি পটাণি. যস্সা দিন্নায নিসীদন্তেপি পাদা ন নিপতন্তি, এৰংভূতা আণি মঞ্চপীঠানং পাদসিখাসু দিন্না হোতীতি অত্থো. তেনাহ ‘‘পাদসীসান’’ন্তিআদি.

ৰেহাসকুটিসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৯. মহল্লকৰিহারসিক্খাপদৰণ্ণনা

পিট্ঠসঙ্ঘাটস্সাতি দ্ৰারবন্ধস্স. সামন্তা অড্ঢতেয্যহত্থো পদেসোতি যস্স (পাচি. অট্ঠ. ১৩৫) ৰেমজ্ঝে দ্ৰারং হোতি, উপরিভাগে চ উচ্চা ভিত্তি, তস্স তীসু দিসাসু সামন্তা অড্ঢতেয্যহত্থো পদেসো. খুদ্দকস্স পন ৰিহারস্স দ্ৰীসু দিসাসু. তত্রাপি যং ভিত্তিং ৰিৰরিযমানং কৰাটং আহনতি, সা অপরিপুণ্ণূপচারাপি হোতি. সচে পন দ্ৰারস্স অধোভাগেপি লেপোকাসো অত্থি, তম্পি লিম্পিতুং ৰট্টতি. অগ্গল়ট্ঠপনাযাতি এত্থ অগ্গল়সদ্দেন তংসম্বন্ধতো দ্ৰারফলকসহিতং দ্ৰারবন্ধনং অধিপ্পেতং. তেনাহ ‘‘সকৰাটকস্সা’’তিআদি. ‘‘নিচ্চলভাৰত্থাযা’’তি ইমিনা তঞ্চ খো ঠপনং ইধ নিচ্চলভাৰেনাতি দস্সেতি. কো পনেত্থ অধিপ্পাযোতি আহ ‘‘কৰাটঞ্হী’’তিআদি. কম্পতীতি চলতি. যাৰ দ্ৰারকোসা অগ্গল়ট্ঠপনায পুনপ্পুনং লিম্পিতব্বো ৰা লেপাপেতব্বো ৰাতি অগ্গল়ট্ঠপনত্থায যাৰ দ্ৰারকোসা পুনপ্পুনং অত্তনা লিম্পিতব্বো ৰা, পরেহি লেপাপেতব্বো ৰাতি অত্থো.

ননু চাযমত্থো নেৰ মাতিকাযং, ন পদভাজনে ৰুত্তো, অথ কুতো দট্ঠব্বোতি আহ ‘‘তত্থা’’তিআদি. কিঞ্চাপীতি যদিপি. অট্ঠুপ্পত্তিযন্তি সিক্খাপদস্স নিদানে. অধিকারতোতি অনুৰত্তনতো. আলোকং সন্ধেতি পিধেতীতি আলোকসন্ধি. তেনাহ ‘‘আলোকসন্ধীতি ৰাতপানকৰাটকা ৰুচ্চন্তী’’তি. তত্থ ৰাতপানকৰাটকাতি ৰাতপানফলকা. অনুঞ্ঞাতপ্পদেসতো পন অঞ্ঞত্থ পুনপ্পুনং ৰিলিম্পিতুং ৰা ৰিলিম্পাপেতুং ৰা ন ৰট্টতি. ‘‘মত্তিকায কত্তব্বকিচ্চং নিট্ঠাপেত্ৰা পুন চতুত্থলেপে দিন্নে পাচিত্তিয’’ন্তি (সারত্থ. টী. পাচিত্তিয ৩.১৩৫) কেচি. ‘‘পুনপ্পুনং লেপদানস্স ৰুত্তপ্পমাণতো অঞ্ঞত্থ পটিক্খিত্তমত্তং ঠপেত্ৰা পাচিত্তিযস্স অৰুত্তত্তা দুক্কট’’ন্তি অপরে.

অধিট্ঠাতব্বন্তি সংৰিধাতব্বং. অপ্পহরিতেতি এত্থ অপ্পসদ্দো ‘‘অপ্পিচ্ছো’’তিআদীসু (ম. নি. ১.২৫২, ৩৩৬; সং. নি. ২.১৪৮) ৰিয অভাৰত্থোতি আহ ‘‘অহরিতে’’তি. সালিৰীহিআদি (সারত্থ. টী. ২.৩০) পুব্বণ্ণং ‘‘পুরক্খতং সস্সফল’’ন্তি কত্ৰা, তব্বিপরিযাযতো মুগ্গমাসাদি অপরণ্ণং. ৰুত্তন্তি ৰপিতং. ‘‘তস্মিং ঠত্ৰা অধিট্ঠহন্তো দুক্কটং আপজ্জতী’’তি ইমিনা যস্মিং পদেসে সমন্তা ৰুত্তপ্পমাণে পরিচ্ছেদে পুব্বণ্ণাদীনি ন সন্তি, তত্থ ৰিহারো কারেতব্বো. যত্থ পন সন্তি, তত্থ কারাপেতুং ন ৰট্টতীতি দস্সেতি. তথেৰাতি মুখৰট্টিঅন্তেন. তস্মিং ঠাতব্বং পতন্তস্স ৰিহারস্স অপতনোকাসত্তা, তস্স ভিক্খুনো উপরি ন পতেয্যাতি অধিপ্পাযো. যথাপরিচ্ছিন্নস্স পন ওকাসস্স অব্ভন্তরং ৰিহারস্স পতন্তস্স ওকাসো হোতীতি অপ্পহরিতেপি তস্মিং ঠত্ৰা অধিট্ঠাতুং ন লভতি. তেনাহ ‘‘তস্স অন্তো অহরিতেপি ঠাতুং ন লভতী’’তি.

ততো চে উত্তরীতি তিণ্ণং মগ্গানং ৰা পরিযাযানং ৰা উপরি চতুত্থে মগ্গে ৰা পরিযাযে ৰাতি অত্থো. তেনাহ ‘‘মগ্গেন ছাদিযমানে’’তিআদি. তত্থ মগ্গেন ছাদিযমানেতি অপরিক্খিপিত্ৰা উজুকমেৰ ছাদিযমানে. পরিযাযেনাতি পরিক্খেপেন. তত্থ মগ্গেন ছাদনং ইট্ঠকসিলাসুধাহি লব্ভতি, পরিযাযেন ছাদনং তিণপণ্ণেহীতি আহ ‘‘ইট্ঠকসিলাসুধাহী’’তিআদি. তস্মা যথা ইচ্ছতি, তথা দ্ৰে মগ্গে ৰা দ্ৰে পরিযাযে ৰা অধিট্ঠহিত্ৰা ততিযং মগ্গং ৰা পরিযাযং ৰা ‘‘এৰং ছাদেহী’’তি আণাপেত্ৰা পক্কমিতব্বং. সচে ন পক্কমতি, তুণ্হীভাৰেন ঠাতব্বং. সব্বম্পি চেতং ছদনং ছদনূপরি ৰেদিতব্বং. উপরূপরিছন্নো হি ৰিহারো চিরং অনোৰস্সকো হোতীতি মঞ্ঞমানা এৰং ছাদেন্তি. তিণমুট্ঠিগণনাযাতি তিণকরল়গণনায.

তিকপাচিত্তিযন্তি অতিরেকদ্ৰত্তিপরিযাযে অতিরেকসঞ্ঞিৰেমতিকঊনকসঞ্ঞীনং ৰসেন তীণি পাচিত্তিযানি. সেতৰণ্ণাদিকরণেতি সেতৰণ্ণকাল়ৰণ্ণগেরুকপরিকম্মমালাকম্মলতাকম্মমকরদন্তকপঞ্চপটিকানং করণে. লেণগুহাতিণকুটিকাদীসূতি এত্থ লেণন্তি দ্ৰারবদ্ধং. গুহাতি কেৰলা পব্বতগুহা. তিণকুটিকা পাকটা এৰ.

মহল্লকৰিহারসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

১০. সপ্পাণকসিক্খাপদৰণ্ণনা

একস্মিং ঘটে একাৰ আপত্তীতি একস্মিং উদকঘটে একাৰ আপত্তি. এস নযো সব্বভাজনেসু. ৰিচ্ছিন্দন্তস্সাতি ধারং ৰিচ্ছিন্দন্তস্স. একেকং পক্খিপন্তস্সাতি একেকং তিণং ৰা পণ্ণং ৰা মত্তিকং ৰা অঞ্ঞং ৰা কট্ঠগোমযাদিং পক্খিপন্তস্স. পরিযাদানন্তি খযং.

‘‘পদীপে (সারত্থ. টী. পাচিত্তিয ৩.১৪০) পতিত্ৰা পটঙ্গাদিপাণকা মরিস্সন্তী’’তি জানন্তস্সাপি কুসলচিত্তেন পদীপুজ্জলনং ৰিয ‘‘সিঞ্চনেন পাণকা মরিস্সন্তী’’তি পুব্বভাগে জানন্তস্সাপি ‘‘ইদং জলং সিঞ্চামী’’তি সিঞ্চন্তস্স ৰধকচিত্তং ন হোতীতি আহ ‘‘ৰিনা ৰধকচেতনাযা’’তিআদি. এৰঞ্চ কত্ৰা ‘‘পণ্ণত্তিৰজ্জ’’ন্তি ইদম্পি সমত্থিতং হোতি. তিচিত্তন্তি কুসলাকুসলাব্যাকতৰসেন তিচিত্তং. তথা হি পণ্ণত্তিং মদ্দিত্ৰা সিঞ্চন্তস্স ৰা সিঞ্চাপেন্তস্স ৰা অকুসলচিত্তেন হোতি, ‘‘আসনং ধোৰিস্সামী’’তি চিত্তেন ধোৰনত্থং সিঞ্চন্তস্স ৰা সিঞ্চাপেন্তস্স ৰা কুসলচিত্তেন হোতি, পণ্ণত্তিং অজানতা অরহতা সিঞ্চনাদিকরণে অব্যাকতচিত্তেন হোতীতি কুসলাকুসলাব্যাকতচিত্তৰসেন তিচিত্তং হোতি.

সপ্পাণকসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

ভূতগামৰগ্গো দুতিযো.