৪. পদসোধম্মসিক্খাপদৰণ্ণনা
পদসো ধম্মং ৰাচেয্যাতি একতো পদং পদং ধম্মং ৰাচেয্য, কোট্ঠাসং কোট্ঠাসং ৰাচেয্যাতি অত্থো. যস্মা ন কেৰলং তিস্সো সঙ্গীতিযো আরুল়্হধম্মংযেৰ পদসো ৰাচেন্তস্স আপত্তি, তস্মা ‘‘সঙ্গীতিত্তযং অনারুল়্হম্পী’’তিআদি ৰুত্তং. আদি-সদ্দেন (পাচি. অট্ঠ. ৪৫) সীলূপদেস ধুতঙ্গপঞ্হআরম্মণকথা বুদ্ধিকদণ্ডকঞ্ঞাণৰত্থুঅসুভকথাদীনং গহণং. মেণ্ডকমিলিন্দপঞ্হেসু থেরস্স সকপ্পটিভানে অনাপত্তি. যং রঞ্ঞো সঞ্ঞাপনত্থং আহরিত্ৰা ৰুত্তং, তত্থ আপত্তি. ৰণ্ণপিটকঅঙ্গুলিমালপিটকরট্ঠপালগজ্জিতআল়ৰকগজ্জিতগূল়্হমগ্গগূল়্হৰেস্সন্তরগূল়্হৰিনযৰেদল্লপিটকাদীনি পন অবুদ্ধৰচনানিযেৰ.
যস্মা পন তং পদং চতুব্বিধং হোতি, তস্মা তং দস্সেতুং ‘‘পদানুপদঅন্ৰক্খরানুব্যঞ্জনেসূ’’তি ৰুত্তং. তত্থ পদন্তি একো গাথাপাদো অধিপ্পেতো. অনুপদন্তি দুতিযপাদো. অন্ৰক্খরন্তি একেকং অক্খরং. অনুব্যঞ্জনন্তি পুরিমব্যঞ্জনেন সদিসং পচ্ছাব্যঞ্জনং. যং কিঞ্চি ৰা একং অক্খরং অন্ৰক্খরং. অক্খরসমূহো অনুব্যঞ্জনং. অক্খরানুব্যঞ্জনসমূহো পদং. পঠমং পদং পদমেৰ, দুতিযং অনুপদন্তি এৰমেত্থ নানাকরণং ৰেদিতব্বং. এতেসু পদাদীসু যং কঞ্চি কোট্ঠাসং ভিক্খুঞ্চ ভিক্খুনিঞ্চ ঠপেত্ৰা অৰসেসপুগ্গলেহি সদ্ধিং একতো ভণন্তস্স পদাদিগণনায পাচিত্তিযন্তি সম্বন্ধো.
এত্থ গাথাবন্ধেসু (পাচি. অট্ঠ. ৪৫) তাৰ ‘‘মনোপুব্বঙ্গমা ধম্মা’’তি (ধ. প. ১, ২) একমেকং পদং সামণেরেন সদ্ধিং একতো আরভিত্ৰা একতোযেৰ নিট্ঠাপেন্তস্স পদগণনায পাচিত্তিযং. থেরেন ‘‘মনোপুব্বঙ্গমা ধম্মা’’তি ৰুত্তে তং পদং অপাপুণিত্ৰা ‘‘মনোসেট্ঠা মনোমযা’’তি ৰচনকালে পত্তেন সামণেরেন একতো ভণন্তস্স অনুপদগণনায. ‘‘রূপং অনিচ্চ’’ন্তিআদি (ম. নি. ১.৩৫৩, ৩৫৬) ৰচনকালে তেন সদ্ধিং ‘‘রূ’’ কারমত্তমেৰ ৰাচেন্তস্স অন্ৰক্খরগণনায. এস নযো গাথাবন্ধেপি. ‘‘রূপং, ভিক্খৰে, অনিচ্চং, ৰেদনা অনিচ্চা’’তি (ম. নি. ১.৩৫৩, ৩৫৬) ইমং সুত্তং ৰাচযমানো থেরেন ‘‘রূপং অনিচ্চ’’ন্তি ৰুচ্চমানে সামণেরো সীঘপঞ্ঞতায ‘‘ৰেদনা অনিচ্চা’’তি ইমং অনিচ্চপদং থেরস্স ‘‘রূপং অনিচ্চ’’ন্তি এতেন অনিচ্চপদেন সদ্ধিং একতো ভণন্তো ৰাচং নিচ্ছারেতি, এৰং ৰাচেন্তস্স অনুব্যঞ্জনগণনায পাচিত্তিযন্তি ৰেদিতব্বং.
তিকপাচিত্তিযন্তি অনুপসম্পন্নে অনুপসম্পন্নসঞ্ঞিৰেমতিকউপসম্পন্নসঞ্ঞীনং ৰসেন তীণি পাচিত্তিযানি. অনুপসম্পন্নেন সদ্ধিং একতো উদ্দেসগ্গহণে একতো ভণন্তস্স অনাপত্তীতি সম্বন্ধো. এস নযো ‘‘সজ্ঝাযকরণে, তস্স সন্তিকে উদ্দেসগ্গহণে’’তি এত্থাপি. তত্রাযং ৰিনিচ্ছযো – উপসম্পন্নো চ অনুপসম্পন্নো চ নিসীদিত্ৰা উদ্দিসাপেন্তি. আচরিযো ‘‘নিসিন্নানং ভণামী’’তি তেহি সদ্ধিং একতো ৰদতি, আচরিযস্সেৰ আপত্তি. অনুপসম্পন্নেন সদ্ধিং গণ্হন্তস্স অনাপত্তি. দ্ৰেপি ঠিতা গণ্হন্তি, এসেৰ নযো. দহরভিক্খু নিসিন্নো, সামণেরো ঠিতো, ‘‘নিসিন্নস্স ভণামী’’তি ভণতো অনাপত্তি. সচে দহরো তিট্ঠতি, ইতরো নিসীদতি, ‘‘ঠিতস্স ভণামী’’তি ভণতোপি অনাপত্তি. সচে বহূনং ভিক্খূনং অন্তরে একো সামণেরো নিসিন্নো হোতি, তস্মিং নিসিন্নে পদসো ধম্মং ৰাচেন্তস্স অচিত্তকা আপত্তি. সচে সামণেরো উপচারং মুঞ্চিত্ৰা ঠিতো ৰা নিসিন্নো ৰা হোতি, যেসং ৰাচেতি, তেসু অপরিযাপন্নত্তা একেন দিসাভাগেন পলাযনকগন্থং নাম গণ্হাতীতি সঙ্খং গচ্ছতি, তস্মা অনাপত্তি.
সজ্ঝাযকরণেতি অনুপসম্পন্নেন সদ্ধিং একতো সজ্ঝাযকরণে. তস্স সন্তিকে উদ্দেসগ্গহণেতি অনুপসম্পন্নস্স সন্তিকে উদ্দেসগ্গহণে. যেভুয্যেন পগুণগন্থং ভণন্তস্সাতি সচে একগাথায একো পাদো নাগচ্ছতি, অৰসেসা আগচ্ছন্তি, অযং যেভুয্যেন পগুণগন্থো নাম. এতেন নযেন সুত্তেপি ৰেদিতব্বো, তং ভণন্তস্স. ওসারেন্তস্স চাতি পরিসামজ্ঝে সুত্তং উচ্চারেন্তস্স চ.
পদসোধম্মসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.