৩. ভেসজ্জসিক্খাপদৰণ্ণনা
উগ্গহেত্ৰাতি উগ্গহিতকং কত্ৰা, অপ্পটিগ্গহিতং সযমেৰ গহেত্ৰাতি অত্থো. সত্তাহাতিক্কমেপি অনাপত্তিকতা চেত্থ অনজ্ঝোহরণীযতং আপন্নত্তাতি ৰেদিতব্বং. কস্মা এতেন ইদং দস্সিতং হোতীতি আহ ‘‘তানি হী’’তিআদি. ভিসক্কস্স ইমানি তেন অনুঞ্ঞাতত্তাতি ভেসজ্জানি, যেসং কেসঞ্চি সপ্পাযানমেতং অধিৰচনং. তেনাহ ‘‘ভেসজ্জকিচ্চং করোন্তু ৰা, মা ৰা, এৰং লদ্ধৰোহারানী’’তি. ইদানি সত্তাহকালিকং নিস্সগ্গিযৰত্থুভূতং সপ্পিনৰনীতং দস্সেতুং ‘‘সপ্পি নাম গৰাদীন’’ন্তিআদি ৰুত্তং. আদিসদ্দেন অজিকাদীনং গহণং. ‘‘যেসং মংসং কপ্পতী’’তি ইমিনা পাকটেহি গোঅজিকাদীহি অঞ্ঞানিপি মিগরোহিতাদীনি সঙ্গণ্হাতি. যেসঞ্হি খীরং অত্থি, সপ্পিপি তেসং অত্থিযেৰ. তং পন সুলভং ৰা হোতু, দুল্লভং ৰা, অসংমোহত্থং ৰুত্তং. মক্খিকামধুমেৰাতি খুদ্দকভমরমধুকরীহি তীহি মক্খিকাহি কতং মধুমেৰ. উচ্ছুরসন্তি সুদ্ধোদকসম্ভিন্নানং ৰসেন দুৰিধম্পি উচ্ছুরসং. ‘‘অগিলানস্স গুল়োদক’’ন্তি (মহাৰ. ২৮৪) পন উদ্দিস্স অনুঞ্ঞাতত্তা উদকসম্ভিন্নো অগিলানস্স ৰট্টতি. ‘‘অৰত্থুকপক্কা ৰা’’তি ইমিনা সৰত্থুকপক্কা ন ৰট্টতীতি দস্সেতি. মহাপচ্চরিযং পন ‘‘এতং সৰত্থুকপক্কং ৰট্টতি, নো ৰট্টতীতি পুচ্ছং কত্ৰা উচ্ছুফাণিতং পচ্ছাভত্তং নোৰট্টনকং নাম নত্থী’’তি ৰুত্তং, তং যুত্তন্তি সমন্তপাসাদিকাযং (পারা. অট্ঠ. ২.৬২৩) ৰুত্তং. উচ্ছুৰিকতীতি উচ্ছুম্হা নিব্বত্তা রসলসিকাদিকা. পকতত্তানং পটিনিদ্দেসত্তা তং-সদ্দস্স তেন পকতানং ভেসজ্জানং এৰ গহণং, ন তেসং ৰত্থূনন্তি আহ ‘‘তানি ভেসজ্জানী’’তিআদি. ন তেসং ৰত্থূনীতি তেসং সপ্পিআদীনং কারণানি খীরাদীনি অপ্পটিগ্গহেত্ৰাতি অত্থো.
ৰসাতেলন্তি (পারা. অট্ঠ. ২.৬২৩) ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, ৰসানি ভেসজ্জানি অচ্ছৰসং মচ্ছৰসং সুসুকাৰসং সূকরৰসং গদ্রভৰস’’ন্তি (মহাৰ. ২৬২) এৰং অনুঞ্ঞাতৰসানং তেলং. যানীতি যানি ভেসজ্জানি. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, ৰসানি ভেসজ্জানি অচ্ছৰসং মচ্ছৰসং সুসুকাৰসং সূকরৰসং গদ্রভৰসং কালে পটিগ্গহিতং কালে নিপ্পক্কং কালে সংসট্ঠং তেলপরিভোগেন পরিভুঞ্জিতু’’ন্তি এৰং তেলত্থং ৰসাপটিগ্গহণস্স অনুঞ্ঞাতত্তা ‘‘ৰসাতেলং পনা’’তিআদি ৰুত্তং. কালেতি পুরেভত্তং. সংসট্ঠন্তি পরিস্সাৰিতং. তস্মাতি যস্মা অনুঞ্ঞাতং, তস্মা. ‘‘অচ্ছৰস’’ন্তি ৰচনেন ঠপেত্ৰা মনুস্সৰসং সব্বেসং অকপ্পিযমংসানং ৰসায অনুঞ্ঞাতত্তা ‘‘ঠপেত্ৰা মনুস্সৰস’’ন্তি ৰুত্তং.
সামং পচিত্ৰাতি কালেযেৰ সামং পচিত্ৰা. নিব্বত্তিততেলম্পীতি কালেযেৰ অত্তনা ৰিৰেচিততেলম্পি. তিৰিধম্পি চেতং কালেযেৰ ৰট্টতি. ৰুত্তম্পি চেতং ‘‘কালে চে, ভিক্খৰে, পটিগ্গহিতং কালে নিপ্পক্কং কালে সংসট্ঠং, তং চে পরিভুঞ্জেয্য, অনাপত্তী’’তি. পচ্ছাভত্তং পন পটিগ্গহেতুং ৰা কাতুং ৰা ন ৰট্টতিযেৰ. ৰুত্তম্পি চেতং ‘‘ৰিকালে চে, ভিক্খৰে, পটিগ্গহিতং ৰিকালে নিপ্পক্কং ৰিকালে সংসট্ঠং, তং চে পরিভুঞ্জেয্য, আপত্তি তিণ্ণং দুক্কটানং. কালে চে, ভিক্খৰে, পটিগ্গহিতং ৰিকালে নিপ্পক্কং ৰিকালে সংসট্ঠং, তং চে পরিভুঞ্জেয্য, আপত্তি দ্ৰিন্নং দুক্কটানং. কালে চে, ভিক্খৰে, পটিগ্গহিতং কালে নিপ্পক্কং ৰিকালে সংসট্ঠং, তং চে পরিভুঞ্জেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (মহাৰ. ২৬২). ‘‘সত্তাহং নিরামিসপরিভোগেন ৰট্টতী’’তি ইমিনা পন ‘‘কালে পটিগ্গহিতং কালে নিপ্পক্কং কালে সংসট্ঠং তেলপরিভোগেন পরিভুঞ্জিতু’’ন্তি ইদং নিরামিসপরিভোগং সন্ধায ৰুত্তন্তি দস্সেতি.
যং পনেত্থ (পারা. অট্ঠ. ২.৬২৩) সুখুমরজসদিসং মংসং ৰা ন্হারু ৰা অট্ঠি ৰা লোহিতং ৰা হোতি, তং অব্বোহারিকং. সচে পন অনুপসম্পন্নো তায পটিগ্গহিতৰসায তেলং কত্ৰা দেতি, তং কথন্তি আহ ‘‘অনুপসম্পন্নেনা’’তিআদি. তদহূতি যস্মিং অহনি পটিগ্গহিতং, তদহু. পচ্ছাভত্ততো পট্ঠায পন সত্তাহং নিরামিসমেৰ ৰট্টতি. তত্রাপি অব্বোহারিকং অব্বোহারিকমেৰ. যাৰকালিকৰত্থূনং অঞ্ঞেসং ৰত্থুং পচিতুং ন ৰট্টতীতি সম্বন্ধো. তত্থ যাৰকালিকৰত্থূনন্তি যাৰকালিকং ৰত্থু এতেসন্তি যাৰকালিকৰত্থূনি, তেসং, যাৰকালিকৰত্থুমন্তানন্তি অত্থো. অঞ্ঞেসন্তি ৰসাতেলতো অঞ্ঞেসং সপ্পিআদীনং. ৰত্থুন্তি খীরাদিকং যাৰকালিকভূতং ৰত্থুং, পচিতুং ন ৰট্টতিযেৰ, সামংপাকত্তাতি অধিপ্পাযো.
নিব্বত্তিতসপ্পিং ৰাতি যাৰকালিকৰত্থুতো ৰিৰেচিতসপ্পিং ৰা. যথা তত্থ দধিগতং ৰা তক্কগতং ৰা খযং গমিস্সতি, এৰং ঝাপিতং ৰাতি অত্থো. নৰনীতং ৰাতি তক্কবিন্দূনিপি দধিগুল়িকাযোপি অপনেত্ৰা সুধোতনৰনীতং পচিতুং ৰট্টতি সামংপক্কাভাৰতোতি অধিপ্পাযো. যদি সযংপচিতসত্তাহকালিকেন সদ্ধিং আমিসং ভুঞ্জতি, তং আমিসং সযংপচিতসত্তাহকালিকেন মিস্সিতং অত্তনো যাৰকালিকভাৰং সত্তাহকালিকেন গণ্হাপেতি. তথা চ যাৰকালিকং অপক্কম্পি সযংপক্কভাৰং উপগচ্ছতীতি ‘‘তং পন তদহুপুরেভত্তম্পি সামিসং পরিভুঞ্জিতুং ন ৰট্টতী’’তি ৰুত্তং. যথা সযংপক্কসত্তাহকালিকং ৰসাতেলং, সযংভজ্জিতসাসপাদিযাৰজীৰিকৰত্থূনং তেলঞ্চ সামিসং তদহুপুরেভত্তম্পি ন ৰট্টতি, তথা নৰনীতসপ্পীতি ৰেদিতব্বং. ৰুত্তঞ্চ –
‘‘যাৰকালিকআদীনি, সংসট্ঠানি সহত্তনা;
গাহাপযন্তি সব্ভাৰ’’ন্তি চ;
‘‘তেহেৰ ভিক্খুনা পত্তং, কপ্পতে যাৰজীৰিকং;
নিরামিসংৰ সত্তাহং, সামিসে সামপাকতা’’তি চ.
খীরাদিতোতি এত্থ আদিসদ্দেন তিলাদীনং গহণং. সামিসানিপীতি ন কেৰলং নিরামিসানেৰাতি অত্থো. পচ্ছাভত্ততো পন পট্ঠায ন ৰট্টন্তিযেৰ. সত্তাহাতিক্কমেপি অনাপত্তি সৰত্থুকানং পটিগ্গহিতত্তা. ‘‘তানি পটিগ্গহেত্ৰা’’তি (পারা. ৬২২) হি ৰুত্তং. তেনাহ ‘‘পচ্ছাভত্ততো পট্ঠাযা’’তিআদি. পচ্ছাভত্তং পটিগ্গহিতকেহি কতং পন অব্ভঞ্জনাদীসু উপনেতব্বং, পুরেভত্তম্পি চ উগ্গহিতকেহি কতং. উভযেসম্পি সত্তাহাতিক্কমেপি অনাপত্তি. অন্তোসত্তাহেতি সত্তাহব্ভন্তরে. অব্ভঞ্জনাদীনন্তি এত্থ আদিসদ্দেন মুদ্ধনিতেলঅরুমক্খনঘরধূপনাদীনং গহণং. অধিট্ঠহিত্ৰাতি ‘‘ইদানি ন ময্হং অজ্ঝোহরণত্থায ভৰিস্সতি, ইদং সপ্পি চ তেলঞ্চ ৰসা চ মুদ্ধনিতেলত্থং ৰা অব্ভঞ্জনত্থং ৰা ভৰিস্সতি, মধু অরুমক্খনত্থং ৰা ফাণিতং ঘরধূপনত্থং ৰা ভৰিস্সতী’’তি এৰং চিত্তং উপ্পাদেত্ৰা.
কো পনেত্থ যাৰকালিকযাৰজীৰিকৰত্থূসু ৰিসেসোতি আহ ‘‘যাৰজীৰিকানী’’তিআদি. যাৰ অরুণস্স উগ্গমনা তিট্ঠতীতি সত্তমদিৰসে কততেলং সচে যাৰ অরুণুগ্গমনা তিট্ঠতীতি অত্থো. পাল়িযং অনাগতসপ্পিআদীনন্তি এত্থ তাৰ মিগরোহিতাদীনং সপ্পি পাল়িযং অনাগতসপ্পি, তথা নৰনীতং, নাল়িকেরনিম্বকোসম্বকরমন্দসাসপআদীনং তেলং পন পাল়িযং অনাগততেলং, তথা মধুকপুপ্ফফাণিতং পাল়িযং অনাগতফাণিতন্তি ৰেদিতব্বং. ন সব্বং মধুকপুপ্ফফাণিতং ফাণিতগতিকন্তি আহ ‘‘সীতুদকেনা’’তিআদি. সীতুদকেন কতন্তি মধুকপুপ্ফানি সীতুদকে পক্খিপিত্ৰা অমদ্দিত্ৰা পুপ্ফরসে উদকগতে সতি তং উদকং গহেত্ৰা পচিত্ৰা কতং. ‘‘ফাণিতগতিকমেৰা’’তি ইমিনা সত্তাহকালিকন্তি দস্সেতি, ন পন নিস্সগ্গিযৰত্থুন্তি. তস্মা সত্তাহং অতিক্কামযতো দুক্কটন্তি ৰেদিতব্বং. ৰুত্তম্পি চেতং সমন্তপাসাদিকাযং সীতুদকেন কতং মধুকপুপ্ফফাণিতং পুরেভত্তং সামিসং ৰট্টতি, পচ্ছাভত্ততো পট্ঠায সত্তাহং নিরামিসমেৰ, সত্তাহাতিক্কমে ৰত্থুগণনায দুক্কট’’ন্তি. সচে পন খীরং পক্খিপিত্ৰা কতং, যাৰকালিকং. খণ্ডসক্খরং পন খীরজল্লিকং অপনেত্ৰা সোধেন্তি, তস্মা ৰট্টতি, অম্বজম্বুপনসকদলিখজ্জুরিচিঞ্চাদীনং সব্বেসং যাৰকালিকফলানং ফাণিতং যাৰকালিকমেৰাতি আহ ‘‘অম্বফাণিতাদীনি যাৰকালিকানী’’তি.
কাযিকপরিভোগং ৰট্টতীতি কাযস্স ৰা কাযে অরুনো ৰা মক্খনং ৰট্টতি, অজ্ঝোহরিতুং পন ন ৰট্টতি. যন্তি সত্তাহাতিক্কন্তং ভেসজ্জং. নিরপেক্খো পরিচ্চজিত্ৰাতি অনপেক্খো সামণেরস্স দত্ৰা. তন্তি এৰং পরিচ্চজিত্ৰা পুন লদ্ধভেসজ্জং. এৰঞ্হি দিন্নং ভেসজ্জং সচে সো সামণেরো অভিসঙ্খরিত্ৰা ৰা অনভিসঙ্খরিত্ৰা ৰা তস্স ভিক্খুনো দদেয্য, গহেত্ৰা নত্থুকম্মং ৰা কাতব্বং, অঞ্ঞং ৰা কঞ্চি পরিভোগং. তেনাহ ‘‘অজ্ঝোহরিতুম্পি ৰট্টতী’’তি. সচে সো বালো হোতি, দাতুং ন জানাতি, অঞ্ঞেন ভিক্খুনা ৰত্তব্বো ‘‘অত্থি তে, সামণের, ভেসজ্জ’’ন্তি, ‘‘আম, ভন্তে, অত্থী’’তি. ‘‘আহর, থেরস্স ভেসজ্জং করিস্সামা’’তি, এৰম্পি ৰট্টতি. ৰত্থুগণনাযাতি সপ্পিআদিৰত্থুগণনায চেৰ সপ্পিপিণ্ডাদিৰত্থুগণনায চ. মিস্সিতেসু পন একং নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিযং. এত্থ চ ‘‘ইদং মে, ভন্তে, ভেসজ্জং সত্তাহাতিক্কন্তং নিস্সগ্গিযং, ইমাহং সঙ্ঘস্স নিস্সজ্জামী’’তি (পারা. ৬২৩) নিস্সজ্জনৰিধানং ৰেদিতব্বং.
সাধারণপঞ্ঞত্তি. সত্তাহং অনতিক্কন্তেপি অতিক্কন্তসঞ্ঞিনো চেৰ ৰেমতিকস্স চ দুক্কটং. অতিক্কন্তে অনতিক্কন্তসঞ্ঞিনোপি ৰেমতিকস্সপি নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিযমেৰ, তথা অনধিট্ঠিতাৰিস্সজ্জিতানট্ঠাৰিনট্ঠাদড্ঢাৰিলুত্তেসু অধিট্ঠিতাদিসঞ্ঞিনো. অন্তোসত্তাহং অধিট্ঠিতে, ৰিস্সজ্জিতে, নট্ঠে, ৰিনট্ঠে, দড্ঢে, অচ্ছিন্নে, ৰিস্সাসেন গহিতে উম্মত্তকাদীনঞ্চ অনাপত্তি. আচারৰিপত্তি. সপ্পিআদীনং অত্তনো সন্তকতা, গণনুপগতা, সত্তাহাতিক্কমোতি ইমানেত্থ তীণি অঙ্গানি. কথিনসমুট্ঠানং, অকিরিযং, নোসঞ্ঞাৰিমোক্খং, অচিত্তকং, পণ্ণত্তিৰজ্জং, কাযকম্মং, ৰচীকম্মং, তিচিত্তং, তিৰেদনং. তেনাহ ‘‘সেসং চীৰরৰগ্গস্স পঠমসিক্খাপদে ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্ব’’ন্তি (কঙ্খা. অট্ঠ. কথিনসিক্খাপদৰণ্ণনা).
ভেসজ্জসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.